Ι. Έχει καθιερωθεί ως ο πρύτανις των κορυφαίων. Αυτός, μόνον αυτός, έδωσε στο Κράτος του Νέου Ελληνισμού ό,τι ουδείς άλλος. Του προσέφερε βιωσιμότητα. Ό,τι, δηλαδή, το απολύτως αναγκαίο. Και ό,τι προηγουμένως τελούσε υπό αμφισβήτηση.
ΙΙ. Με την ευτυχή έκβαση των Βαλκανικών πολέμων υπεγράφη η Συνθήκη του Βουκουρεστίου, αποτελεί, έκτοτε , τον Καταστατικό Χάρτη των Βαλκανίων. Η Ελλάς διπλασίασε το έδαφός της από 64.786 σε 108.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Επίσης αύξησε τον πληθυσμό της κατά δύο εκατομμύρια. Τα μέχρι τότε 2.666.000 κατοίκων αναβαθμίστηκαν σε 4.718.222. Η Ελλάς απέκτησε την κρίσιμη μάζα εδαφικά και πληθυσμιακά.
Αυτή η επιτυχία σηματοδοτεί μοναδικότητα προσφοράς.
III. Μεγαλοϊδεατικός υπήρξε ο σχεδιασμός Βενιζέλου και κατά τον Α’ Παγκόσμιο πόλεμος. Η τύχη υπήρξε εχθρική. Ο Ελληνισμός υπέστη την Μικρασιατική Καταστροφή.
Το 1453 ο Ελληνισμός νικήθηκε. Παρέμεινε όμως στις εστίες του. Συνέχισε να παράγει πολιτισμό. Το 1922 ο Ελληνισμός ξεριζώθηκε από τους τόπους της καταγωγής του.
Α’. Προ Βενιζέλου ήδη, ο οξυνούστατος Πατριάρχης Ιωακείμ ο Γ’ είχε διαβλέψει ότι ο μετασχηματισμός του Οθωμανικού Κράτους σε εθνικό τουρκικό, υπό την επιρροή (τελικώς) των Νεοτούρκων, θα προοιωνίζετο συνέπειες εξανδραποδισμού για τους χριστιανικούς, εκεί, πληθυσμούς. Και αυτό, βέβαια, διότι η επιβολή του τουρκικού εθνικισμού αυτομάτως αναδείκνυε (και) τους χριστιανικούς αυτούς πληθυσμούς ως μειοψηφίες.
Για την ανακοπή της εξέλιξης αυτής (εξάλειψης των Χριστιανών από την τουρκική επικράτεια), ο Βενιζέλος, με το περίφημο από 22ας Σεπτεμβρίου 1920 τηλεγράφημά του προς Lloyd George θέτει ως αμέσους στόχους της -τότε- κοινής αγγλοειρηνικής πολιτικής: i) Χωριστό κράτος για την Κωνσταντινούπολη και τα Στενά. ii) Ίδρυση Κράτους του Πόντου. iii) Συνεργασία αυτού μετ’ Αρμενίας και Γεωργίας προς ανάδειξη φραγμού …«…κατά του Ισλαμισμού και ενδεχομένως κατά του ρωσικού ιμπεριαλισμού…»…
Β’. Η αλυτρωτική επιδίωξη αποτελούσε -τότε- πανεθνικό αίτημα. Είναι χαρακτηριστική η από 24ης Απριλίου 1968 επιστολή του Παναγιώτη Κανελλόπουλου προς τον Σπύρο Μαρκεζίνη. Εκεί ο επιστολογράφος, ανιψιός του Δ. Γούναρη, βεβαιώνει ό,τι του ανακοίνωσε ο Γούναρης τον Σεπτέμβριο του 1920: …«…Καλά έκαμεν ο Βενιζέλος και εδέχθη την εντολήν εις την Μικράν Ασίαν. Το ίδιο θα έπραττα και εγώ. Δεν ήτο νοητή η άρνησις. Εκπληρούται μέγα όνειρο του Ελληνισμού. Εάν κερδίσωμε τας εκλογάς θα συνεχίσωμεν τας στρατιωτικάς επιχειρήσεις. Και ο Θεός βοηθός…»…
Η πορεία προς την καταστροφή άρχισε με την εδραίωση του Κεμάλ και την επιστροφή του Κωνσταντίνου. Οι σύμμαχοι που μας είχαν δώσει το εισιτήριο της Μικρασίας θεωρούσαν -επισήμως- την παλινόρθωση ως εχθρική πράξη. Ο βασιλιάς εκείνος, γαμβρός του Kaiser, είχε ευνοήσει την Γερμανική πλευρά (πάντως) κατά την αντίληψη των νικητών.
Μετά την πτώση του Βενιζέλου (1η Νοεμβρίου 1920), οι σύμμαχοι διατύπωσαν προτάσεις απαγκίστρωσης μας από την εκστρατεία. Εν τούτοις οι μετανοεμβριανοί κυβερνήτες – και ο Κωνσταντίνος- επέμειναν.
Είναι χαρακτηριστική η αισιοδοξία τότε της Καθημερινής. Μετά τις επιχειρήσεις του θέρους του 1921, έγραφε: …«… Η οδός προς την Άγκυραν είναι σήμερον ανοικτή και είναι βραχεία…»… Και οι δηλώσεις του Νικολάου Στράτου δίδουν όμοιο τόνο: …«…Η Κωνσταντινούπολις…είναι η πεπρωμένη πρωτεύουσα της Ελληνικής Αυτοκρατορίας…»… ακόμη περισσότερο δεν είναι δυνατό να μην επισημανθεί η άκρως αφελής δήλωση του τότε (15 Φεβρουαρίου 1921) υπουργού των Στρατιωτικών, Δημ. Γούναρη. Αγορεύων έλεγε -και παρέσυρε- ότι …«…Είμαι εν γνώση της καταστάσεως εν Μικρά Ασία υπέρ πάντα άλλον και δύναμαι να διαβεβαιώσω με τον θετικώτερον τρόπον ότι η εκεί αντίδρασις [των Τούρκων !!!] πρέπει να χαρακτιρισθή ως συντριβείσα …»…
Γ’. Η μεγαλόπνοη θεώρηση -σημειώθηκε ήδη- υπέκυψε στην μοίρα. Οι αντίπαλοι του Βενιζέλου 1920 πλειοψήφησαν σε έδρες. Δεν είναι βέβαιο ότι το αυτό συνέβη και σε ψήφους. Οι μετεκλογικοί κυβερνήτες προσπάθησαν ν’ ασκήσουν πολιτική Βενιζέλου χωρίς τον εμπνευστή της (!). Χωρίς, δηλαδή, να έχουν τις συμμαχίες και τα ερείσματά του. Και, έτσι, επήλθαν οι συνέπειες της γνωστής καταστροφής. Για την τεχνική -στρατιωτική- εκδοχή της είναι χαρακτηριστικώς αποκαλυπτικά όσα ο Ιωάννης Μεταξάς εξηγεί σε ιδιόγραφο μνημόνιο που παρατίθεται στο Ημερολόγιό του αναφορικά, μάλιστα, προς το γιατί αρνήθηκε την συμμετοχή του. Εκθέτει συγκεκριμένα: …«… Δεν μου είναι πλέον [25 Μαρτίου 1921] δυνατόν ούτε τα κατά την γνώμην μου κακώς γεννόμενα να επανορθώσω ούτε να αναλάβω να εφαρμόσω ξένα σχέδια και να συνεχίσω επιχειρήσεις αίτινες θα ήγον εις αποτυχίαν.
Το πράγμα θα ήτο διάφορον, προσέθεσα, εάν είχον εις την διάθεσίν μου τον από Νοεμβρίου και πέραν διαρρεύσαντα χρόνον…»…
Περαιτέρω, ο ίδιος ψέγει τους μετανοεμβριανούς κυβερνήτες, ότι: … «… Αντί δε να σπάζωμεν το κεφάλι μας εις τας οχυρώσεις του Κεμάλ [: Άγκυρα], να τον αφήσωμεν να σπάση αυτός τα μούτρα του εις τας ιδικάς μας [:Σμύρνη]…»…
Δ’. Έσβησε, τότε, για τον ελληνισμό μία μεγάλη ελπίδα, στην πραγματοποίηση της οποίας είχαν πιστέψει όλοι. Και, πράγματι, εάν είχαν αντιστρόφως διαμορφωθεί οι συνθήκες, η πατρίδα μας θα ήταν κράτος σαράντα -τουλάχιστον- εκατομμυρίων κατοίκων. Επί πλέον, θα κυριαρχούσε στην γεωπολιτικά κρίσιμη σήμερα περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.
E’. Ο Βενιζέλος υπήρξε τυχερός άνθρωπος. Συγκαταλέγεται μεταξύ των ελαχίστων που πραγμάτωσαν τις προσδοκίες τους κατά την γήινη διέλευσή τους.
- Έθεσε σκοπό της ζωής του την μεγαλοσύνη της Ελλάδας. Ο σκοπός στέφθηκε από επιτυχία, αναμφισβήτητη, δια της συνθήκης του Βουκουρεστίου. Έθεσε (έτσι αυτομάτως) εαυτόν ως κορυφαίο στο Εθνικό μας Πάνθεον.
Γεώργιος Κ. Στεφανάκης
