Του Νίκου Γ. Χαριτάκη
Ο λαός έχει μία περίφημη φράση: «καλύτερα να σου βγει το μάτι παρά το όνομα». Ο χαρακτηρισμός «αναξιόπιστος» έχει μεγαλύτερο κόστος από εκείνο της απώλειας της πιο σημαντικής αισθήσεως, της όρασης.
Το 2010 η χώρα μας χαρακτηρίστηκε από τους πιστωτές της ως αναξιόπιστη. Δεν είχαν άδικο. Άλλα λέγαμε ότι ισχύουν και άλλα μετρούσαμε. Η αναξιοπιστία της επιβαρύνθηκε ιδιαίτερα όμως όταν στην προσπάθεια των πιστωτών να οδηγήσουν την αναξιόπιστη Ελλάδα σε ένα επίπεδο μελλοντικής αξιοπιστίας, η συμπεριφορά μας χαρακτηρίστηκε από υπεροψία. Οι σύμβουλοι του τότε Υπ.Οικ. κ. Ε. Βενιζέλου (M. Gulati και J. Settelmeyer) πρότειναν σκληρή γραμμή. Πλήρη διαγραφή του Δημοσίου χρέους με βάση το ότι το μεγαλύτερο τμήμα των δανείων ακολουθεί το Εθνικό Δίκαιο. Η άποψη των πιστωτών ήταν αντίθετη. Ο Charles Dallara αντιπρότεινε διεθνή διακανονισμό με διαγραφή του 72% του χρέους, αναδιάρθρωση του υπολοίπου 28% και πρόγραμμα με εγγύηση την Ευρωζώνη (σύντομα θα κυκλοφορήσει το βιβλίο στα αγγλικά και θα μάθουμε λεπτομέρειες). Ευτυχώς ο Ε. Βενιζέλος παίρνει την σωστή απόφαση να ακολουθήσει μια διαδικασία αποκαλούμενη και «ρήτρα καθολικής δράσης».
Δυστυχώς η υψιπετής Ελληνική λογική επιστρέφει στην περίοδο Γ. Βαρουφάκη όταν προτείνουμε να διαπραγματευτούμε και πάλι, γεγονός που διορθώνεται με την περίφημη Συριζαϊκή «κυβίστηση».
Από εκείνη την στιγμή το 2015 μέχρι σήμερα ζούμε την προσπάθεια της χώρας να ανατρέψει τις προσδοκίες των πιστωτών και να μετατρέψει το «αναξιόπιστη» χώρα σε αξιόπιστη. Στον χρόνο που διέρρευσε (2010 – 2023), παράλληλα με την αξιοπιστία προστέθηκε και η έννοια «ανθεκτικότητα». Για να είναι η Ελλάδα μέλος της Ευρωζώνης δεν απαιτείται να είναι αξιόπιστη στην διαχείριση του δημοσίου χρέους αλλά και ανθεκτική. Στα χρόνια που θα έρθουν θα μπορεί να εξυπηρετήσει το χρέος;
Ανθεκτική είναι μία χώρα όταν μπορεί να πείσει τους πιστωτές της ότι αν συμβεί μία ισχυρή διαταραχή, έχει την ικανότητα με κάποιο κόστος να την ξεπεράσει και να μην την πιάσει «πανικός». Ουσία να ξαναανακαλύψει τον εαυτό της. Όταν δηλαδή μπορεί εκ των υστέρων να ανασχεδιάζει την πορεία της ώστε να επανέλθει στον δρόμο της αξιοπιστίας.
Αντί λοιπόν να μιλάμε για επενδυτική βαθμίδα ας εξετάσουμε πώς προσδιορίζεται από τους πιστωτές ότι η χώρα είναι αξιόπιστη και παράλληλα ανθεκτική να ανταπεξέλθει στους δημοσιονομικούς κινδύνους.
Ένα πρώτο κριτήριο είναι να μπορεί να αποπληρώνει τους τόκους που απαιτούνται για να εξυπηρετηθεί το δημόσιο χρέος και ένα δεύτερο είναι να αναπτύσσεται περισσότερο από την αύξηση του χρέους. Το πρώτο γιατί δεν θέλουν να γίνονται οι απλήρωτοι τόκοι νέο χρέος και το δεύτερο γιατί αν το νέο χρέος αυξάνεται ποσοστιαία λιγότερο από το ονομαστικό ΑΕΠ μειώνεται ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ. Υπογραμμίζουμε μάλιστα ότι αυτό που ενδιαφέρει κάθε πολίτη είναι να στηρίζει την προσωπική του αξιοπιστία στην εθνική, αφού μία αναξιόπιστη Ελλάδα ουσία σημαίνει πολίτης χωρίς μάτια.
Ας υποθέσουμε τώρα ότι ο Υπ. Οικονομικών – ο κ. Κ. Χατζηδάκης εν προκειμένω – είναι ένας απλός οικογενειάρχης που συζητάει με την γυναίκα του πώς θα τα βγάλουν πέρα. Ο υπολογισμός είναι απλός για την – όπως οι περισσότερες γυναίκες -συντηρητική σύζυγο. Τόσα τα έσοδα μείον τα έξοδα χωρίς τους τόκους των δανείων για το κατασκευαστικό δάνειο υπάρχει ένα υπόλοιπο. Αν με αυτό το υπόλοιπο μπορούμε να αποπληρώσουμε τους τόκους των δανείων και κάτι περισσεύει, τότε μπορούμε ή να δημιουργήσουμε άλλες δαπάνες ή να αποταμιεύσουμε.
Αν δεχτούμε ότι ο κάθε Υπ. Οικ. λειτουργεί με αυτό το σκεπτικό, εύκολα δεχόμαστε ότι αν οι τόκοι αποπληρώνονται και δεν προσθέτουν νέο χρέος ο συγκεκριμένος Υπουργός – οικογενειάρχης είναι αξιόπιστος. Όσο η Ελλάδα υπάρχει και αναπτύσσεται, τόσο ο εκάστοτε Υπ. Οικ. θα είναι αξιόπιστος. Αν μάλιστα η αξία της Ελλάδος αυξάνεται σταθερά μπορούμε να υποθέσουμε ότι στο μέλλον η εθνική οικονομία θα παραμένει ανθεκτική στις όποιες διαταραχές, αρκεί έγκαιρα να αναπροσαρμόζει κατάλληλα την πολιτικής της.
Σύμφωνα με τα γνωστά στοιχεία η χώρα, σε μακροχρόνιο ανάπτυγμα χωρίς διαταραχές και με συντηρητική συμπεριφορά θα έχει σε ετήσια βάση περίπου 6 δις. αποπληρωμή τόκων. Για εφέτος συγκεκριμένα οι τόκοι είναι 5 δις. και από το περίσσευμα έχουν αποπληρωθεί μέχρι τον Ιούλιο τα 3,5 δις. Δηλαδή στην πλέον ισχυρή για έσοδα περίοδο Αυγούστου – Δεκεμβρίου απαιτείται πλεόνασμα 1,5 δις. Η πλέον συντηρητική πρόβλεψη είναι για 2,5 με 3 δις. ιδιαίτερα αν υπολογιστεί το έσοδο από τον τουρισμό. Απλή διαχείριση, χωρίς να υπολογίζουμε έκτακτα έσοδα από πώληση περιουσιακών στοιχείων όπως π.χ: δίκτυα, λιμάνια και δρόμους, αφού άλλωστε αυτά πάνε για αποπληρωμή του υπάρχοντος χρέους. Με βεβαιότητα λοιπόν μπορούμε να υποθέσουμε ότι τουλάχιστον για το 2023 η χώρα ανακτά την αξιοπιστία της στο Δημόσιο λογιστικό.
Πόσο όμως ανθεκτική είναι η οικονομία στις εθνικές και διεθνείς διαταράξεις και πόσο αξιόπιστη είναι στο να κινηθεί με σοβαρότητα στη συνετή πορεία που επιβάλλεται για κάθε χώρα στη ζώνη ενός ισχυρού νομίσματος όπως το Ευρώ;
Ποια δεδομένα την κατατάσσουν στην κατηγορία των αξιόπιστων και συνάμα ανθεκτικών οικονομιών;
Θα συνεχίσει να έχει δημοσιονομικό πλεόνασμα και στο μέλλον κι αν ναι, ποιες είναι εκείνες οι πηγές που τα εξασφαλίζουν σε μόνιμη βάση;
1. Η αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ ταχύτερα από την αύξηση του χρέους. Αν για παράδειγμα, το χρέος παραμένει σταθερό ή ακόμη και μειούμενο και το ονομαστικό ΑΕΠ αυξάνεται, η οικονομία καθίσταται όλο και περισσότερο ανθεκτική.
2. Η αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ είναι προφανές ότι θα αυξάνει τα έσοδα. Με αμετάβλητους τους φορολογικούς συντελεστές η απόδοση θα είναι σημαντική, ανεξάρτητα από την αύξηση του κόστους των παρεχόμενων υπηρεσιών από το Δημόσιο.
3. Η συμβολαιοποίηση του ιδιωτικού χρέους προς το Ελληνικό Δημόσιο. Γράφτηκε ότι το Ελλ. Δημόσιο απαιτεί συνολικά 124,5 δις. από χρέη προς αυτό και προσαυξήσεις. Όση κι αν είναι η διαγραφή, δεν είναι δυνατόν να είναι 124,5 δις. Ένα τμήμα αυτής θα γίνει μακροχρόνια απαίτηση που ή θα αποπληρωθεί εντόκως ή θα ρευστοποιηθούν οι εξασφαλίσεις για να αποπληρωθεί το υπόλοιπο.
4. Ετησίως το Δημόσιο χάνει περίπου 8 – 10 δις. από τα νόμιμα φορολογικά έσοδα. Η ηλεκτρονική διακυβέρνηση και ο διαρκής αγώνας για μείωση της φοροδιαφυγής και φοροαποφυγής είναι δεδομένο ότι θα αποδώσει νέους πόρους. Δεν θα ήταν υπερβολή να δεχτούμε ότι σε ωρίμανση αυτό το ποσό μπορεί να είναι και 2 δις. ετησίως. Δηλαδή το 30% από το ετήσιο επιτοκιακό κόστος. Δεν είναι και λίγα.
5. Τέλος για τουλάχιστον 4 με 5 χρόνια ακόμη η κυβέρνηση θα συνεχίσει να εισπράττει έσοδα από την αποκρατικοποίηση του πανίσχυρου δημόσιου πλούτου. Για παράδειγμα, η πώληση της κρατικής συμμετοχής στο τραπεζικό σύστημα δεν είναι δυνατόν να μην εισφέρει ένα ικανοποιητικό μέγεθος για την εξασφάλιση της οικονομικής ανθεκτικότητας της χώρας.
Για να μην μας ξαναβγεί λοιπόν το κακό όνομα και για να ανακτήσουμε την όρασή μας, ας προσαρμόσουμε τις απαιτήσεις μας και την στρατηγική μας σύμφωνα με τους κανόνες μιάς συνετής, αξιόπιστης και ανθεκτικής δημοσιονομικής πολιτικής, έτσι ώστε να επανέλθουμε ισχυροί πολιτικά στην ανάπτυξη της χώρας. Γιατί τελικά αυτό είναι το κυρίαρχο στοιχείο του κοινωνικού ρόλου της Εθνικής αξιοπιστίας, κι όχι η επενδυτική βαθμίδα.
