Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου
Οι τελευταίες εξελίξεις ευδιάκριτα πλέον οδηγούν σε μια καινούργια παγκόσμια πολιτική αρχιτεκτονική που ξενίζει πολλούς που είχαν συνηθίσει στην γνωστή μεχρι τώρα διεθνή τάξη πραγμάτων. Με προεξάρχουσα την ανάλυση του γνωστού προέδρου του Νεουορκέζικου Eurasia Group, Ian Bremmer, οι εκτιμήσεις είναι αποκαλυπτικές.
Σύμφωνα κυρίως με την άποψη του Bremmer, δημιουργούνται τρεις τάξεις (orders) ισχύος. Η τάξη ασφαλειας, στην οποία κυριαρχούν οι ΗΠΑ, η οικονομική τά⁹⁸ξη, που ειναι πολυπολική με κυρίαρχους την ΗΠΑ, την Κινα και – ακόμη τώρα – την ΕΕ. Και τέλος την ψηφιακή τάξη, που ελέγχεται από εταιρίες ψηφιακής τεχνολογίας. Με βάση το σχήμα αυτό δεν πάμε προς έναν «νέο ηγεμόνα». Πάμε προς έναν κόσμο που θυμίζει περισσότερο μόνιμη διαπραγμάτευση ισχύος — χωρίς τελικό κέντρο.
Πού οδηγείται όμως ο κόσμος τελικά; Κατ’ αρχήν σε έναν κόσμο “ελεγχόμενου χάους”. Δεν καταρρέει δηλαδή το σύστημα, αλλά δεν υπάρχει και σταθερή τάξη. Οι κρίσεις γίνονται πιο συχνές και οι λύσεις πιο προσωρινές. Ενα είδος “διαρκούς αστάθειας που διαχειρίζεται εκ των υστέρων». Κατά δεύτερον, οδηγούμεθα σε μερική διπολικότητα (ΗΠΑ–Κίνα), που όμως δεν είναι πλήρης.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα θα είναι οι δύο βασικοί πόλοι αλλά δεν θα ελέγχουν όλο το σύστημα. Διότι οι οικονομίες τους είναι αλληλεξαρτώμενες, η τεχνολογία είναι κατακερματισμένη και οι άλλοι παίκτες (π.χ. Ευρωπαϊκή Ένωση, Ινδία κ.λπ.) δεν εξαφανίζονται. Καταλήγουμε λοιπον σε ένα είδος “soft bipolarity μέσα σε πολυπλοκότητα”. Και κατά τρίτον, αναδεικνύεται μιά “ψηφιακή κυριαρχία χωρίς δημοκρατική νομιμοποίηση”. Δηλ. οι μεγάλες εταιρείες ελέγχουν δεδομένα (data), επηρεάζουν συμπεριφορές και διαμορφώνουν την ροή και την διαθεδιμότητα πληροφοριών (π.χ. Google, Meta κα). Αυτή η κατάσταση οδηγεί σε κάτι που μοιάζει με ενα είδος ψηφιακής ολιγαρχίας.
Αυτό καταλήγει σε “μπλοκοποίηση” του κόσμου, αντί για την παγκοσμιοποίηση όπως την ξέραμε. Δημιουργούνται δηλ. σφαίρες επιρροής και οι αλυσίδες εφοδιασμού χωρίζονται και τα τεχνολογικά οικοσυστήματα αποσυνδέονται. Φθάνουμε, με άλλα λόγια, σε “μερική απο-παγκοσμιοποίηση”. Αλλα και σε μιά εργαλειοποίηση των πάντων.
Σχεδόν τα πάντα γίνονται εργαλεία ισχύος – οπως η ενέργεια, τα τρόφιμα, η τεχνολογία και το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Αυτό ουσιαστικά που ο Bremmer αποκαλεί weaponized interdependence. Δηλ. ο κόσμος γίνεται λίγο διπολικός (ΗΠΑ–Κίνα), λίγο πολυπολικός (οικονομία), λίγο “αναρχικός” (χωρίς κανόνες) και λίγο “εταιρικός” (Big Tech)
Το ουσιαστικό συμπέρασμα είναι πως δεν οδηγούμαστε σε σταθερότητα. Οδηγούμαστε αντίθετα σε μακροχρόνια ρευστότητα. Και αυτό έχει μια βαθύτερη συνέπεια. Οι κρίσεις δηλ. (λχ. Ουκρανία, Μεση Ανατολή, εμορικοί πόλεμοι) δεν θα λύνονται — θα “παγώνουν”. θα μένουν, κοντολογης, ανοιχτά μέτωπα. Ο κόσμος θα μοιάζει με:“πολλούς ισχυρούς παίκτες, χωρίς διαιτητή”. Κάτι δηλ. που δεν οδηγεί απαραίτητα σε παγκόσμιο πόλεμο, αλλά καταλήγει σχεδόν πάντα σε παρατεταμένη ένταση. Πάμε ουσιαστικά προς έναν κόσμο που θυμίζει περισσότερο μόνιμη διαπραγμάτευση ισχύος — χωρίς τελικό κέντρο. Οδηγούμαστε τελικά σε κατάσταση “ελεγχόμενου χάους” όπου δεν καταρρέει το σύστημα, αλλά δεν υπάρχει και σταθερή τάξη. Οι κρίσεις γίνονται πιο συχνές και οι λύσεις πιο προσωρινές.
