Οι διαστάσεις της ήττας και η ευκαιρία για ανάκαμψη… Του Timothy Snyder

Του Timothy Snyder

Οι Ηνωμένες Πολιτείες συνθηκολόγησαν (capitulated) μπροστά στο Ιράν. Υπάρχει μια «συμφωνία», η οποία έχει υπογραφεί, με όρους που μπορούν να περιγραφούν μόνο ως όροι πλήρους ιρανικής νίκης.

Οι αμερικανο-ιρανικές συνομιλίες που υποτίθεται ότι θα ξεκινούσαν σήμερα ακυρώθηκαν, οπότε η σημερινή μέρα είναι όσο κατάλληλη γίνεται για να συζητήσουμε το υπογεγραμμένο «μνημόνιο κατανόησης» (memorandum of understanding) και να σηματοδοτήσουμε την ολοκλήρωση της καταστροφής. Αυτό που μας έμεινε είναι η ταπείνωση.

Ο πόλεμος, όπως φαίνεται ότι έπρεπε να μάθουν ορισμένοι, δεν αφορά την ευχαρίστηση που αντλεί κανείς βλέποντας πράγματα να ανατινάζονται. Είναι η συνέχεια της πολιτικής με άλλα μέσα. Το να κερδίσεις έναν πόλεμο σημαίνει να αλλάξεις την πολιτική του εχθρού σε τέτοιο βαθμό, ώστε να αναγκαστεί να παραδοθεί. Αυτό ακριβώς έκανε μόλις το Ιράν στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Αυτός ο πόλεμος ήταν μια παρέλαση της ανικανότητας του Trump σε κάθε πιθανό επίπεδο από την αρχή. Για να κερδίσεις έναν πόλεμο απαιτείται να κατανοήσεις την πολιτική της άλλης πλευράς και πώς αυτή θα μπορούσε να αλλάξει. Ο Trump, ο Hegseth και οι υπόλοιποι αντιμετώπισαν την ιρανική ηγεσία σαν χαρακτήρες κινουμένων σχεδίων, που θα έκαναν αμέσως ό,τι ήθελαν οι Αμερικανοί μόλις έπεφταν οι βόμβες. Οι Αμερικανοί δεν είχαν καμία στρατηγική – καμία αίσθηση του πώς η βία θα μπορούσε να αλλάξει την πολιτική – και δεν πέρασε καν από το μυαλό τους ότι οι Ιρανοί θα είχαν μία. Μόλις οι Ιρανοί έκαναν το προφανές, δηλαδή να απαντήσουν στα αμερικανικά πλήγματα μεγάλου βεληνεκούς με δικά τους και να κλείσουν τα Στενά του Ορμούζ, ο πόλεμος τελείωσε και είχαν κερδίσει. Οι Αμερικανοί δεν είχαν δεύτερη κίνηση, εκτός από το να ισχυρίζονται ότι κέρδισαν ενώ είχαν χάσει (πράγμα που, γελοία, εξακολουθούν να κάνουν).

Έχει σημασία το γεγονός ότι δεν χρησιμοποιούμε πλέον εξειδικευμένους ανθρώπους για να χειρίζονται ζητήματα πολέμου και ειρήνης, αλλά αφήνουμε τον πολεμικό σχεδιασμό σε διασκεδαστές (entertainers) και τις διαπραγματεύσεις σε κερδοσκόπους.

Φαίνεται να βρισκόμαστε ακόμα υπό την επήρεια του παραμυθιού ότι ο ίδιος ο Trump μπορεί να διαπραγματευτεί. Δεν μπορεί και δεν μπορούσε ποτέ. Αυτός ήταν ένας ρόλος που έπαιζε στην τηλεόραση. Ο ίδιος και οι άνθρωποι γύρω του πουλάνε νταηλίκι μπροστά στις κάμερες, στην ασφάλεια των στούντιο τους, αλλά δεν γνωρίζουν τίποτα για την πραγματική λειτουργία της παγκόσμιας ισχύος. Ο Trump είναι ευάλωτος στις κολακείες, βιάζεται πάντα, αδυνατεί να συγκεντρωθεί και αδιαφορεί για οποιοδήποτε ζήτημα πέρα από τη δική του ικανοποίηση. Ξεκίνησε τον πόλεμο για προσωπική ευχαρίστηση και στη συνέχεια παραδόθηκε στο Ιράν για προσωπική ευκολία: θέλει να μείνει στον Λευκό Οίκο για πάντα, επομένως θέλει να πέσουν οι τιμές της βενζίνης, κι έτσι έδωσε στο Ιράν τα πάντα.

Μέχρι τώρα, έτεινα να πιστεύω ότι η γεωπολιτική κληρονομιά του Trump θα ήταν μια υποσημείωση στον Ρωσο-Ουκρανικό πόλεμο, ως ένας επίδοξος ολιγάρχης που παρέτεινε τεχνητά τον επιθετικό πόλεμο ενός πραγματικού ολιγάρχη. Τώρα, ο Trump βρήκε τον δρόμο του προς το κύριο σώμα κειμένου της ιστορίας του συμμάχου της Ρωσίας, του Ιράν, ως ο αρχιτέκτονας της ανανέωσης του αποτρόπαιου καθεστώτος της Τεχεράνης. Επιτιθέμενος στο Ιράν, δημιούργησε συμπάθεια για βασανιστές και δολοφόνους. Χάνοντας από το Ιράν, επέκτεινε το προφίλ ισχύος του στη Μέση Ανατολή. Και συνθηκολογώντας με το Ιράν, δημιούργησε μια διαρκή βάση ισχύος για τους κυβερνήτες του Ιράν. Το Ιράν θα χρεώνει τέλη για τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ, και οι Ηνωμένες Πολιτείες θα ξεπαγώσουν τα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία και θα πληρώσουν τριακόσια δισεκατομμύρια δολάρια σε πολεμικές επανορθώσεις (reparations). Χάρη στον Trump, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν πλέον κανένα μέσο πίεσης (leverage) για να εμποδίσουν το Ιράν να κατασκευάσει πυρηνικό όπλο.

Νομίζω ότι κάνουμε λάθος στον τρόπο που σκεφτόμαστε το κακό και την ανοησία. Τείνουμε να πιστεύουμε ότι το ένα αποκλείει το άλλο: αν είναι κακό, πρέπει να εξυπηρετεί κάποιον έξυπνο σκοπό· αν είναι ανόητο, δεν πρέπει να είναι πολύ κακόβουλο. Η αλήθεια, όπως δείχνει αυτός ο πόλεμος, είναι ότι το κακό και η ανοησία μπορούν να βαδίζουν χέρι-χέρι στο μονοπάτι προς την εθνική αυτοκαταστροφή. Αυτός ο πόλεμος ήταν μια στρατηγική καταστροφή, αλλά ήταν επίσης και μια ηθική καταστροφή. Η διεξαγωγή ενός ακήρυκτου και παράνομου επιθετικού πολέμου, η περιφρόνηση των νόμων του πολέμου και η δολοφονία πλήθους αμάχων δεν φέρνουν τη νίκη. Το να αντλεί κανείς ευχαρίστηση κάνοντας αυτά τα πράγματα δεν είναι σημάδι έξυπνου υπολογισμού. Είναι απλώς λάθος. Το να είσαι σκληρόκαρδος δεν σημαίνει ότι είσαι και ορθολογιστής. Μπορείς να απολαμβάνεις τη βία και παρ’ όλα αυτά να είσαι χαμένος. Μπορείς να είσαι σκληρόκαρδος και ελαφρόμυαλος, όπως μόλις απέδειξαν ο Trump και ο Hegseth.

Με άλλα λόγια, δεν υπάρχει καμία παρηγοριά. Δεν είναι ότι χρησιμοποιήσαμε κακά μέσα για κάποιο καλό σκοπό. Χρησιμοποιήσαμε κακά μέσα με ανόητο τρόπο και αφήσαμε τον κόσμο πολύ χειρότερο από ό,τι ήταν πριν, από κάθε άποψη που μπορεί να φανταστεί κανείς. Εκτός από τις οικονομικές συνέπειες που ήδη νιώθουμε και τη στρατηγική αδυναμία που επιδείξαμε, δημιουργήσαμε έναν πιο άναρχο και επικίνδυνο πλανήτη, λιγότερο δεσμευμένο από τον νόμο και την τάξη, πιο κοντά στο μοντέλο που επιθυμούν τα καθεστώτα στο Πεκίνο και τη Μόσχα (και, για όνομα του Θεού, στην Τεχεράνη).

Υπάρχει, ωστόσο, ένα μάθημα. Αν το κακό και η ανοησία μπορούν να βαδίζουν μαζί, τότε το ίδιο μπορούν να κάνουν το καλό και η σοφία. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έφτασαν σε ένα σημείο όπου ένας τέτοιος πόλεμος ήταν δυνατός επειδή επιτρέψαμε να συγκεντρωθεί υπερβολικά μεγάλη δύναμη σε υπερβολικά λίγα χέρια – υπερβολική πολιτική ισχύς, υπερβολική οικονομική ισχύς, υπερβολική ισχύς των μέσων ενημέρωσης. Η συνθηκολόγηση με το Ιράν, με άλλα λόγια, δεν ήταν απλώς το αποτέλεσμα ενός λάθους μερικών εγωκεντρικών ανικάνων, αλλά δομών μέσα στις οποίες τέτοιοι άνθρωποι μπορούσαν να ανέλθουν στην εξουσία. Οι πόλεμοι από καπρίτσιο είναι σύμπτωμα τυραννίας και προειδοποίηση για όσους προτιμούν τις δημοκρατίες (republics). Πρέπει να τους εναντιωθούμε, αλλά ακόμα πιο θεμελιωδώς πρέπει να τους αποτρέψουμε: απομακρύνοντας το χρήμα από την πολιτική, αντιμετωπίζοντας τις βασικές ανισότητες, διαλύοντας τα μονοπώλια, επιτρέποντας την κοινωνική κινητικότητα.

Το Ιράν δεν δυσκολεύτηκε να κερδίσει αυτόν τον πόλεμο, επειδή για να το πετύχει έπρεπε απλώς να κεντρίσει το προσωπικό συμφέρον ενός επίδοξου τυράννου. Το να χτίσουμε μια Αμερική που δεν συνθηκολογεί, όπως μόλις απέδειξαν ο Trump, ο Hegseth και οι υπόλοιποι, δεν είναι ζήτημα του να είμαστε σκληρόκαρδοι και ελαφρόμυαλοι. Είναι πραγματικά το αντίθετο – και αυτό εξαρτάται από εμάς. Θα έπρεπε πραγματικά να είμαστε πιο ορθολογιστές, να εκτιμάμε τους ηγέτες που έχουν επιτύχει κάτι καλό στη ζωή τους και να αντιστεκόμαστε στην εύκολη γοητεία των ανθρώπων που θέλουν να βάλουν το χέρι τους στις τσέπες μας και να στείλουν τα παιδιά μας να πεθάνουν σε κάποια έρημο. Και θα έπρεπε να έχουμε πιο μαλακή καρδιά, να νοιαζόμαστε περισσότερο ο ένας για τον άλλον και να βλέπουμε την κυβέρνησή μας ως έναν θεσμό που εξασφαλίζει μια καλύτερη ζωή για όλους μας.”