Του ΤΑΣΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ
Κατά μια περίεργη σύμπτωση, που τείνει να πάρει την μορφή της διαβολικής συγκυρίας, πολλές προτάσεις για επίλυση του κυπριακού, δρομολογούνται τον Ιούλιο.
Τον μήνα με τις πικρές μνήμες των Κυπρίων, μιας και στις 15 Ιουλίου του 1974 η χούντα του Ιωαννίδη, πραγματοποίησε το αποτρόπαιο έγκλημα εναντίον της Κύπρου. Πέντε ημέρες αργότερα, στις 20 Ιουλίου, οι Τούρκοι εισέβαλαν στην Μεγαλόνησο καταλαμβάνοντας το 37% του εδάφους της.
Πριν από λίγες ημέρες η απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για την Κύπρο, Μαρία Άγχελα Ολγκίν Κουεγιάρ εξήγγειλε δέσμη προτάσεων, για επίλυση του κυπριακού, με ασαφείς προσεγγίσεις, στη βάση του μαζί και χώρια.
Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή της ΕΕ, έσπευσε να υιοθετήσει την πρωτοβουλία της απεσταλμένης του Γ.Γ. του ΟΗΕ, διορίζοντας από την πλευρά της, τον Ραφαέλε Φίτο, Εκτελεστικό Αντιπρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ως Ειδικό Εκπρόσωπο της ΕΕ για την Κύπρο.
Από την εποχή της αγγλοκρατίας μέχρι σήμερα, κι από την ανεξαρτησία του 1960, μέχρι την εισβολή και μετά τα επακόλουθα αυτής, έχουν γίνει πολλές απόπειρες επίλυσης του κυπριακού.
Όλες απέβησαν μάταιες, ακόμη και αυτή της ανεξαρτησίας, που δεν στέριωσε, μιας και τον Δεκέμβρη του 1963 είχαμε την ανταρσία των Τουρκοκυπρίων, που οδήγησε στην γνωστή ‘πράσινη γραμμή’ διαχωρισμού, μια πρώτη αποσχιστική ενέργεια, που υποκίνησε η Άγκυρα.
Στα σχέδια πρώτο διακρίνουμε αυτό του Βρετανού κυβερνήτη Χάρντινγκ, που παρουσιάστηκε το 1955, αμέσως μετά την έναρξη του απελευθερωτικού αγώνα της ΕΟΚΑ. Προέβλεπε αυτοκυβέρνηση εντός της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, με σταδιακή μετάβαση σε ένα καθεστώς αυτοδιάθεσης.
Το σχέδιο αυτό, όπως και ένα δεύτερο που ακολούθησε του Μακ Μίλαν το 1958, έβαζε στο παιχνίδι και τους Τ/Κ, μιας και προέβλεπε κοινή διοίκηση από το 82% των Ε/Κ με το 18% των Τ/Κ. Οι προτάσεις αυτές απορρίφθηκαν και από τις δύο πλευρές. Το αίτημα των Ε/Κ ήταν η ένωση και των Τ/Κ η διχοτόμηση.
Ακολούθησαν οι συμφωνίες Ζυρίχης – Λονδίνου και η ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας, ως δικοινοτικού κράτους με Πρόεδρο Ε/Κ και Αντιπρόεδρο Τ/Κ.
Αμέσως μετά την ανταρσία των Τ/Κ τον Δεκέμβρη του 1963, επενέβη ο λεγόμενος αμερικανικός παράγοντας και δια του πρώην υπουργού Εξωτερικών Ντιν Άτσεσον, το 1964 παρουσίασε σχέδιο που εμπεριείχε την ένωση, με ταυτόχρονη παραχώρηση περιοχής στην Καρπασία, υπό τουρκική κυριαρχία για την δημιουργία στρατιωτικής βάσης.
Το σχέδιο αυτό απορρίφθηκε από τον Μακάριο. Σημαντικό ρόλο σε αυτή την απόρριψη έπαιξε ο Ανδρέας Παπανδρέου, που μετέβη στην Λευκωσία ως απεσταλμένος του τότε πρωθυπουργού Γεωργίου Παπανδρέου, προκειμένου να πειστεί ο Μακάριος να αποδεχθεί την αμερικανική πρόταση.
Το 1968 πραγματοποιήθηκαν οι λεγόμενες ενισχυμένες συνομιλίες των Κληρίδη και Ντενκτάς με την συμμετοχή δύο συνταγματολόγων από την Ελλάδα και την Τουρκία, με σκοπό να επιλυθούν διαφορές ανάμεσα στις δύο κοινότητες με πιο σημαντική αυτή των χωριστών δήμων στις πέντε μεγάλες πόλεις της Κύπρου.
Μολονότι οι συνομιλίες έφτασαν σε κάποιο αίσιο αποτέλεσμα την Άνοιξη του 1974, δεν υλοποιήθηκαν ποτέ, λόγω του πραξικοπήματος και της τουρκικής εισβολής που ακολούθησε στις 15 και στις 20 Ιουλίου του 1974.
Με τα νέα δεδομένα επί του εδάφους, που ακολούθησαν και με το 37% της Κύπρου υπό τουρκική κατοχή, τα Ηνωμένα Έθνη επανέφεραν στο τραπέζι τις δύο πλευρές, προκειμένου να βρεθεί μια κάποια λύση του προβλήματος.
Το 1976 είχαμε το λεγόμενο Αγγλοκαναδοαμερικανικό σχέδιο. Αυτό προέβλεπε δικοινοτική ομοσπονδία, που ήδη είχε αποδεχθεί ήδη ο Μακάριος, μετά τα τετελεσμένα της εισβολής και της κατοχής του 37% της Μεγαλονήσου από τα τουρκικά στρατεύματα, με άμεση επιστροφή της Αμμοχώστου στον ΟΗΕ και την επανεγκατάσταση των Ε/Κ, που με την βία εγκατέλειψαν τις πατρογονικές τους εστίες, πριν την έναρξη των συνομιλιών.
Το σχέδιο αυτό απορρίφθηκε από τον Πρόεδρο Κυπριανού με αποτέλεσμα να παραμείνει μια πόλη ολόκληρη περίκλειστη και να αφήνεται στην φθορά του χρόνου. Μια συμφωνία γενικόλογη χωρίς κανένα πρακτικό αποτέλεσμα, έγινε το 1977 μεταξύ Κυπριανού και Ντενκτάς.
Ακολούθησε στις 15 Νοεμβρίου 1984 η ανακήρυξη του ψευδοκράτους στον κατεχόμενο βορά, για να φτάσουμε μετά από μια άκαρπη οκταετία στο Σχέδιο Γκάλι το 1992, όπου κι αυτό απορρίφθηκε για διαφορετικούς λόγους κι από τις δύο πλευρές.
Στη συνέχεια το 2002 ξεκίνησε να συντάσσεται το λεγόμενο σχέδιο Ανάν για να καταλήξει στην οριστική του μορφή το 2004, που απέδιδε κατεχόμενα εδάφη, αλλά σε αντάλλαγμα εμπεριείχε όρους συγκυβέρνησης, που δεν θα ήταν δυνατόν να επαναφέρουν σε μια ομαλή λειτουργία την Κυπριακή Δημοκρατία.
Το σχέδιο εγκρίθηκε από το 65% των Τ/Κ και απορρίφθηκε από το 76% των Ε/Κ.
Τελευταία προσπάθεια επίλυσης του Κυπριακού έγινε από τον ΟΗΕ στο Κραν Μοντανά το 2017. Κι αυτές οι προσπάθειες απέβησαν άκαρπες, μιας και η Τουρκία επέμενε στην διατήρηση των εγγυήσεων, δηλ. της μονομερούς επέμβασης, ενώ οι Ε/Κ δεν συμφώνησαν στο μοντέλο συγκυβέρνησης με τα γνωστά veto του Ομόσπονδου Κράτους.
Κοινή χαρακτηριστικό των περισσοτέρων προτάσεων ήταν αυτό που ευνοούσε τους Τούρκους και αδικούσε αυτούς που υπέστησαν την βάρβαρη εισβολή του 1974.
Τώρα μένει να δούμε τι γλαύκας θα κομίσει στη Λευκωσία η κα Κουεγιάρ, με δεδομένο ότι ‘το έτσι είναι αν έτσι νομίζεται’ του Λ. Πιραντέλλο δεν μπορεί να εφαρμοστεί σε μια διεθνή συμφωνία. Αν δηλ. το μοντέλο θα ονομαστεί για την Ε/Κ πλευρά ομοσπονδία και για την Τ/Κ συνομοσπονδία…
