Του Βασίλη Κάββαλου
Κάθε φορά που η Ελλάδα επιχειρεί να μεταρρυθμίσει μια κρίσιμη δημόσια πολιτική, επαναλαμβάνεται το ίδιο έργο. Αντί να συζητήσουμε τα πραγματικά προβλήματα και τις λύσεις τους, εγκλωβιζόμαστε σε ιδεολογικά συνθήματα και κατασκευασμένους φόβους.
Αυτό ακριβώς συμβαίνει σήμερα με το νέο νομοσχέδιο για τη διαχείριση των υδάτων.
Ένα μεγάλο μέρος της αντιπολίτευσης και αρκετοί αυτοδιοικητικοί παράγοντες επιμένουν να παρουσιάζουν κάθε αλλαγή ως δήθεν «ιδιωτικοποίηση του νερού». Πρόκειται για έναν ισχυρισμό που ακούγεται εύκολα, δημιουργεί εντυπώσεις, αλλά δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.
Γιατί το νερό δεν ιδιωτικοποιείται.
Παραμένει δημόσιο αγαθό. Παραμένει υπό την προστασία του κράτους και του Συντάγματος. Παραμένει ένας φυσικός πόρος που ανήκει σε όλους τους πολίτες.
Αυτό που επιχειρεί να αλλάξει είναι ο τρόπος με τον οποίο οργανώνεται η διαχείρισή του, ώστε να μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε ένα πρόβλημα που χρόνο με τον χρόνο γίνεται ολοένα μεγαλύτερο.
Γιατί η αλήθεια είναι μία.
Η μεγαλύτερη απειλή για το νερό δεν είναι η ιδιωτικοποίηση.
Είναι η λειψυδρία.
Είναι η κλιματική αλλαγή.
Είναι τα πεπαλαιωμένα δίκτυα.
Είναι οι τεράστιες διαρροές.
Είναι η υποεπένδυση δεκαετιών.
Είναι ο διοικητικός κατακερματισμός.
Είναι η απουσία στρατηγικού σχεδιασμού.
Και, τελικά, είναι ο λαϊκισμός που αρνείται ακόμη και να αναγνωρίσει ότι το σημερινό μοντέλο έχει φτάσει στα όριά του.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι η ύδρευση. Είναι η άρδευση.
Στη δημόσια συζήτηση επικεντρωνόμαστε σχεδόν αποκλειστικά στο νερό που φτάνει στη βρύση μας.
Όμως αυτό αντιστοιχεί σε ένα μικρό μόνο μέρος της συνολικής κατανάλωσης.
Περίπου το 80% των υδάτινων πόρων στην Ελλάδα χρησιμοποιείται στη γεωργία.
Εκεί βρίσκονται και οι μεγαλύτερες παθογένειες.
Αρδευτικά δίκτυα που κατασκευάστηκαν πριν από δεκαετίες.
Τεράστιες απώλειες νερού.
Παράνομες γεωτρήσεις.
Υπεράντληση υδροφορέων.
Ανεπαρκής έλεγχος της κατανάλωσης.
Οργανισμοί που δημιουργήθηκαν πριν από εβδομήντα περίπου χρόνια και καλούνται να διαχειριστούν προκλήσεις εντελώς διαφορετικές από εκείνες για τις οποίες σχεδιάστηκαν.
Αν δεν αλλάξει αυτό το μοντέλο, καμία μεταρρύθμιση στην ύδρευση δεν θα μπορέσει να λύσει το πρόβλημα.
Και η αποχέτευση είναι μέρος της ίδιας εξίσωσης
Η διαχείριση του νερού δεν τελειώνει στη βρύση.
Αφορά και την αποχέτευση.
Αφορά τους βιολογικούς καθαρισμούς.
Αφορά την επαναχρησιμοποίηση επεξεργασμένων υδάτων.
Αφορά την προστασία των υπόγειων υδροφορέων και των θαλάσσιων οικοσυστημάτων.
Η Ευρώπη επενδύει πλέον στην κυκλική οικονομία του νερού.
Η Ελλάδα δεν μπορεί να συνεχίσει να αντιμετωπίζει αυτά τα ζητήματα αποσπασματικά.
Το νερό είναι δημόσιο αγαθό. Δεν είναι όμως δωρεάν υπηρεσία.
Εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη παρανόηση.
Το νερό ως φυσικός πόρος είναι δημόσιο αγαθό και έτσι πρέπει να παραμείνει.
Η υπηρεσία όμως που το αντλεί, το επεξεργάζεται, το μεταφέρει, το αποθηκεύει, το ελέγχει ποιοτικά και το φέρνει με ασφάλεια στη βρύση κάθε σπιτιού έχει πραγματικό κόστος.
Και αυτό το κόστος δεν εξαφανίζεται επειδή κάνουμε ότι δεν υπάρχει.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση εδώ και χρόνια, μέσω της Οδηγίας-Πλαίσιο για τα Ύδατα, εφαρμόζει την αρχή της ανάκτησης του κόστους.
Όχι γιατί αντιμετωπίζει το νερό ως εμπόρευμα.
Αλλά γιατί χωρίς οικονομικά βιώσιμες υπηρεσίες δεν υπάρχουν επενδύσεις, δεν υπάρχει συντήρηση και τελικά δεν υπάρχει ασφαλές νερό.
Η κοινωνική πολιτική δεν είναι να αφήνεις τα δίκτυα να καταρρέουν.
Η κοινωνική πολιτική είναι να προστατεύεις όσους πραγματικά έχουν ανάγκη μέσω κοινωνικών τιμολογίων, χωρίς να υπονομεύεις τη βιωσιμότητα του συστήματος.
Η Ευρώπη έχει ήδη επιλέξει τον δρόμο της
Η Ισπανία επενδύει στην επαναχρησιμοποίηση νερού και σε μεγάλα έργα αποθήκευσης.
Το Ισραήλ έχει γίνει παγκόσμιο πρότυπο στην ανακύκλωση νερού και στην έξυπνη άρδευση.
Η Ολλανδία και η Δανία αξιοποιούν ψηφιακές τεχνολογίες για τον άμεσο εντοπισμό διαρροών και τη συνεχή παρακολούθηση των δικτύων.
Η Αυστραλία, μετά από πολυετείς ξηρασίες, άλλαξε συνολικά το μοντέλο διαχείρισης των υδάτινων πόρων της.
Καμία από αυτές τις χώρες δεν αντιμετώπισε τις μεταρρυθμίσεις ως ιδεολογική απειλή.
Τις αντιμετώπισαν ως ζήτημα εθνικής επιβίωσης.
Η μεταρρύθμιση πρέπει να προχωρήσει ακόμη περισσότερο
Το νέο νομοσχέδιο αποτελεί ένα σημαντικό πρώτο βήμα.
Δεν αρκεί όμως.
Η χώρα χρειάζεται:
* ισχυρότερους και οικονομικά βιώσιμους φορείς διαχείρισης,
* καθολική εγκατάσταση έξυπνων υδρομετρητών,
* ογκομετρική χρέωση στην άρδευση,
* αυστηρό έλεγχο των παράνομων γεωτρήσεων,
* ψηφιακή παρακολούθηση των δικτύων,
* σύνδεση όλων των αποφάσεων με τα Σχέδια Διαχείρισης Λεκανών Απορροής,
* μεγάλες επενδύσεις σε έργα αποθήκευσης, μεταφοράς και επαναχρησιμοποίησης νερού,
* πλήρη αξιοποίηση των ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων.
Κυρίως όμως χρειάζεται πολιτικό θάρρος.
Το θάρρος να ειπωθεί στους πολίτες ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι οι μεταρρυθμίσεις.
Είναι η αδράνεια.
Γιατί κάθε χρόνο που χάνεται χωρίς επενδύσεις, χωρίς εκσυγχρονισμό και χωρίς αποτελεσματική διαχείριση, χάνονται μαζί του εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού.
Και αυτά δεν αναπληρώνονται με συνθήματα.
Το πραγματικό δίλημμα
Το πραγματικό δίλημμα δεν είναι «δημόσιο ή ιδιωτικό νερό».
Το νερό είναι και θα παραμείνει δημόσιο αγαθό.
Το πραγματικό δίλημμα είναι αν θέλουμε ένα σύγχρονο ευρωπαϊκό σύστημα που προστατεύει έναν ολοένα πιο πολύτιμο φυσικό πόρο ή αν θα συνεχίσουμε να υπερασπιζόμαστε ένα μοντέλο που παράγει διαρροές, σπατάλη, υποεπένδυση και αναποτελεσματικότητα.
Ο λαϊκισμός μπορεί να κερδίζει πρόσκαιρα τις εντυπώσεις.
Δεν γεμίζει όμως τα φράγματα.
Δεν αντικαθιστά τους αγωγούς.
Δεν μειώνει τις διαρροές.
Δεν προστατεύει τους υδροφορείς.
Και, κυρίως, δεν εξασφαλίζει ότι οι επόμενες γενιές θα έχουν το αυτονόητο: επαρκές, ποιοτικό και ασφαλές νερό.
Γιατί, τελικά, το νερό δεν κινδυνεύει από την ιδιωτικοποίηση.
Κινδυνεύει από τον λαϊκισμό
