Του Ηλία Καραβόλια
Πριν ένα δυο χρόνια είδα μια διαφήμιση που έλεγε «δεν πειράζει που δεν ξέρεις την αλφαβήτα και την προπαίδεια: θα μάθεις να γράφεις κώδικα»….
Τρόμαξα, αλλά αυτή είναι η πραγματικότητα, δυστυχώς. Δείτε πχ : σήμερα είναι η Διεθνής Ημέρα του Αναλφαβητισμού και η UNESCO την αφιερώνει στον «ψηφιακό αναλφαβητισμό».
Είναι ζήτημα μεγάλο να μην κατέχει ο έφηβος τις ψηφιακές δεξιότητες, τις ελάχιστα απαραίτητες εκείνες δεξιότητες χρήσης και προγραμματισμού σε υπολογιστές, λογισμικά περιβάλλοντα, αλγόριθμους και ψηφιακά εργαλεία.
Όμως, έχετε ανακαλύψει εκτός από ταλέντα στον χειρισμό των smartphones και των AI εργαλείων, εκτός από αρτίστες σε Apps και πλατφόρμες, κάποιον έφηβο/η που να πείτε «να ένας μικρός αρτίστας των νοημάτων» ;
Προσωπικά, θλίβομαι με την εικόνα των παιδιών μας που δίπλα δίπλα καθισμένοι, μιλάνε μεταξύ τους χωρίς όμως να βλέπει ο ένας τον άλλο χωρίς γλώσσα, χωρίς να ανοιγοκλείνουν τα στόματα τους : μιλάνε μέσω smartphones, στο chat, στα social. Αλλά κάθονται δίπλα- δίπλα.
Και το κακό δεν είναι μόνο αυτό που έδειξαν οι σημερινές εξετάσεις της PISA( ούτε ανάγνωση, ούτε γραφή, ούτε μαθηματικά κατέχουν άνω του μέσου όρου τα νέα παιδιά) : το κακό είναι ότι αν από τώρα δεν κοιτάνε στα μάτια ο ένας τον άλλο, ούτε θα ερωτευτούν αληθινά ( αυτός είναι μεγάλος κοινωνικος αναλβαφητισμός) ούτε θα γίνουν «αληθινοί» φίλοι ή συγγενείς ή συνεταίροι.
Και δεν αποκλείεται στο μέλλον να ανταλάσσουν εξώδικα (αδέλφια και φίλοι) μέσω δικηγόρων – όχι κανονικών φυσικά, μέσω AI γραπτών μηνύσεων που θα τις κατεβάζουν έτοιμες.
Αυτό τον αναλφαβητισμό να φοβόμαστε : της από – κοινωνικοποίησης. Της αποξένωσης μεταξύ των παιδιών μας.
Ναι, η εκπαίδευση να γίνει πιο τεχνική, προσανατολισμένη στην νέα οικονομία της καινοτομίας και των ψηφιακών κόσμων.
Αλλά να μην ξεχάσουμε τον άλλο κόσμο, τον ανθρώπινο. Αυτόν που έχει μέσα της η λογοτεχνία,του Παπαδιαμάντη και του Λουντέμη, η ποίηση του Καβάφη, του Σεφέρη, του Ελύτη, του Ρίτσου.
Καλός ο κώδικας, και το να προγραμματίζει ο μαθητής το GPT του που θα του διευκολύνει την ζωή και το εισόδημα στο μέλλον.
Αλλά ο νους και η ψυχή δεν προγραμματίζονται μέσα στον κόσμο χωρίς και λίγο από τον Ιούλιο Βερν, τον Δουμά, τον Ουγκό.
Δεν γράφεις τον κώδικα της ζωής αν δεν διαβάσεις τον «Έμπορο της Βενετίας» του Σαιξπηρ και την «Δίκη» του Κάφκα ή τον «Σωσία» του Ντοστογέφσκι.
Ας δώσουμε λοιπόν μαζί με τα smartphones (και τα AI bots μέσα τους) και έναν ικανό αριθμό από την παγκόσμια λογοτεχνία, από την σπάνια γλώσσα των διηγημάτων, στα παιδιά μας – εκτός σχολικής ύλης ή απαιτήσεων PISA.
Δεν παράγει Δον Κιχώτη και Οδυσσέα το Claude και το ChatGPT – ο Θερβάντες το έγραψε το πρώτο, ο Τζόις το δεύτερο.
Δεν μπορεί κανένα ρομποτάκι να τρέξει στην φαντασία του έφηβου την απεικόνιση της μπουρζουαζίας και του μικροαστικού περιβάλλοντος, που θα βρει στην ενήλικη ζωή του, όπως την «έτρεξε» ο Μπαλζάκ με την Ανθρώπινη Κωμωδία – και όπως έτρεξε την κοινωνική κατάσταση και τις τάξεις με τις ιδεολογίες τους, ο Τόμας Μαν στο Μαγικό Βουνό.
Πολίτες της κοινωνίας πρέπει να βγάλουμε, όχι μόνο netizens του ψηφιακού κόσμου, ώστε να ξέρουν να μιλάνε και να αισθάνονται : όχι μόνο να διατάζουν μηχανές που θα τους διατάσσουν ότι είναι «ελεύθεροι να υπακούν»…
