Του Πέτρου Π. Γρουμπού*
Η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει δικαιολογημένα αναδειχθεί σε μία από τις σημαντικότερες τεχνολογικές εξελίξεις του 20ού και 21ου αιώνα. Προσδοκούμε ότι μπορεί να καταστήσει την εργασία αποτελεσματικότερη, να συμβάλει στην ιατρική, να επιταχύνει την επιστημονική έρευνα, να ενισχύσει την εκπαίδευση και την παραγωγικότητα και να προσφέρει ψηφιακά εργαλεία που γράφουν, αναλύουν, προγραμματίζουν, σχεδιάζουν και εκτελούν σύνθετες εργασίες με περιορισμένη ανθρώπινη παρέμβαση.
Ωστόσο, η ιστορία της ΤΝ χαρακτηρίζεται και από έναν κύκλο υπερβολικών προσδοκιών και απογοητεύσεων, τους λεγόμενους «Χειμώνες της ΤΝ» (AI Winters). Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πρόβλεψη του Herbert Simon το 1965 ότι μέσα σε είκοσι χρόνια οι μηχανές θα μπορούσαν να εκτελούν οποιαδήποτε εργασία ενός ανθρώπου. Η πλήρης Γενική Τεχνητή Νοημοσύνη (AGI), όμως, δεν έχει ακόμη επιτευχθεί. Τα σημερινά συστήματα, όπως το ChatGPT, το Claude και το Gemini, παραμένουν κυρίως μορφές «Στενής Τεχνητής Νοημοσύνης» (Narrow AI), σχεδιασμένες να εκτελούν συγκεκριμένες κατηγορίες εργασιών.
Υπάρχουν δε αρκετοί επιστήμονες ή και άλλα άτομα που έχουν την εκτίμηση ή την προσοχή της κοινωνίας, που έχουν από καιρό κρούση τον κώδωνα των κινδύνων της σημερινής ΤΝ. Νομίζω όλοι παρακολουθούν τις δηλώσεις των παραιτουμένων υψηλόβαθμων στελεχών μεγάλων εταιρειών της ΤΝ, καθώς και των: Bill Gates, Ellon Mask, Νόαμ Τσόμσκι κ.α., και δεν χρειάζεται να σταθώ σε αυτές ή/και άλλες δηλώσεις.
Το ερώτημα που αναδύεται πλέον είναι: πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η Τεχνητή Νοημοσύνη και ποιες θα είναι οι συνέπειες εάν ξεπεράσει σημαντικά τις σημερινές ανθρώπινες δυνατότητες;
Τα τελευταία χρόνια βρίσκεται σε εξέλιξη μια σημαντική εξέλιξη στον χώρο της επιστήμης και της τεχνολογίας: η ταχύτατη ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης (Artificial Intelligence – AI) και η συζήτηση για το ενδεχόμενο μετάβασης σε συστήματα Υπερνοημοσύνης (Superintelligence – SI), ή «Υπερφυούς Νοημοσύνης».
Η συζήτηση αυτή έχει αποκτήσει και πολιτική και γεωπολιτική διάσταση. Στις 29 Σεπτεμβρίου 2026, ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ υπέγραψε προεδρικό διάταγμα με τίτλο “Inaugurating the Era of Super Intelligence”, σηματοδοτώντας, σύμφωνα με την αμερικανική διοίκηση, μια νέα φάση στην προσέγγιση των ΗΠΑ απέναντι στις τεχνολογίες προηγμένης νοημοσύνης.
Η Υπερνοημοσύνη, ωστόσο, δεν αποτελεί απλώς μια διαφορετική ονομασία της σημερινής ΤΝ. Αναφέρεται σε ένα υποθετικό επίπεδο τεχνητής νοημοσύνης στο οποίο ένα σύστημα θα μπορούσε να υπερβαίνει σημαντικά τις ανθρώπινες γνωστικές ικανότητες σε ένα πολύ ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων, όπως η επιστημονική έρευνα, η τεχνολογική ανάπτυξη, η στρατηγική σκέψη και η επίλυση σύνθετων προβλημάτων.
Εάν, όμως, κάποτε καταστεί εφικτή μια πραγματική «Υπερνοημοσύνη», οι συνέπειες δεν θα περιοριστούν στην επιστήμη και την οικονομία. Θα μπορούσαν να επηρεάσουν την άμυνα, την ασφάλεια, τη διεθνή πολιτική, την οικονομική ισχύ και την παγκόσμια ισορροπία μεταξύ κρατών. Ένα κράτος ή ένας οργανισμός που θα την είχε, θα αποκτούσε συγχρόνως σημαντικό προβάδισμα και θα μπορούσε να αποκτήσει πρωτοφανή τεχνολογική, οικονομική και στρατηγική ισχύ.
Η πρόκληση, επομένως, δεν είναι να σταματήσει η επιστημονική και τεχνολογική πρόοδος. Είναι να διασφαλιστεί ότι η πρόοδος θα παραμείνει προς όφελος του ανθρώπου και ότι η ανάπτυξη εξαιρετικά ισχυρών συστημάτων θα πραγματοποιείται με επαρκή επιστημονική γνώση, κοινωνικό διάλογο και διεθνείς δικλίδες ασφαλείας.
Είναι ιδιαίτερα σημαντικό και ίσως αποτελεί μία από τις πιο ενδιαφέρουσες εξελίξεις της εποχής μας ότι όλο και περισσότεροι ερευνητές, επιστήμονες και επαγγελματίες που ασχολούνται με την Τεχνητή Νοημοσύνη, και μάλιστα για όλο και μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, αναγνωρίζουν ότι η τεχνολογική πρόοδος από μόνη της δεν αρκεί. Θεωρούν ότι η ανάπτυξη μιας βιώσιμης, ανθρώπινης, χρήσιμης και δημιουργικής ΤΝ προϋποθέτει καλύτερη παιδεία, βαθύτερη κατανόηση των δυνατοτήτων και των κινδύνων της, αλλά και αυστηρούς και αποτελεσματικούς ελέγχους σε όλα τα επίπεδα ανάπτυξης και χρήσης της.
Ίσως, επομένως, η μεγάλη πρόκληση δεν είναι μόνο να δημιουργήσουμε ολοένα πιο έξυπνες μηχανές, αλλά να διαμορφώσουμε τις προϋποθέσεις ώστε η νοημοσύνη αυτή να υπηρετεί τον άνθρωπο και την κοινωνία. Και, γιατί όχι, εφόσον κάποτε καταστεί τεχνολογικά εφικτό, να οδηγηθούμε ακόμη και σε μια ελεγχόμενη Υπερνοημοσύνη, η οποία θα λειτουργεί με ασφάλεια, υπευθυνότητα και σε αρμονία με τις ανθρώπινες αξίες, τους δημοκρατικούς θεσμούς και το συλλογικό συμφέρον.
Αν η «Υπερνοημοσύνη» τελικά αναπτυχθεί κατά τα ίδια πρότυπα που η ΤΝ αναπτύσσετε τα 71 χρόνια ζωή της, να είμαστε σίγουροι ότι θα αποτύχει να πιάσει τους στόχους της. Αν δε, την κατέχει μία και μόνο μεγάλη δύναμη, ο κόσμος θα ζήσει «σε ένα κόσμο» που δεν θα ήθελε κανείς να φαντασθεί ούτε κατά διάνοια.
Πιστεύω, λοιπόν, ότι τα «προβλήματα» που θα προκύψουν τόσο από την Τεχνητή Νοημοσύνη όσο και από την «Υπερνοημοσύνη» μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο μέσα από τη θέσπιση των κατάλληλων ελέγχων. Και οι έλεγχοι αυτοί μπορούν, κατά κύριο λόγο, να σχεδιαστούν και να αναπτυχθούν με βάση τις αρχές και τις θεωρίες της «Κυβερνητικής».
Πρόκειται, ωστόσο, για ένα ιδιαίτερα σημαντικό και σύνθετο θέμα, το οποίο θα αναπτύξω σε επόμενο άρθρο μου. Έτσι, τα άλματά μας δεν θα είναι άλματα προς το άγνωστο, αλλά βήματα προς έναν καλύτερο κόσμο — έναν κόσμο που θα έχουμε τη δυνατότητα να διαμορφώσουμε με δικαιοσύνη, γνώση, σύνεση, ειρήνη και υπευθυνότητα
*Καθ. Πέτρος Π. Γρουμπός, Ομότιμος Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Πατρών
Πηγή: tempo24.news
