Της Μάχη Γεωργακοπούλου*
«Μάχεσθαι χρὴ τὸν δῆμον ὑπὲρ τοῦ νόμου ὅκωσπερ τείχεος»
Ηράκλειτος
«Ο λαός πρέπει να αγωνίζεται για την υπεράσπιση του νόμου, όπως ακριβώς αγωνίζεται για την υπεράσπιση των τειχών της πόλης»
Η φράση αυτή του Ηρακλείτου συμπυκνώνει μια θεμελιώδη δημοκρατική αλήθεια, ότι τα τείχη προστατεύουν την πόλη από τον εξωτερικό εχθρό, ενώ οι νόμοι και οι ανεξάρτητοι θεσμοί την προστατεύουν από την εσωτερική αυθαιρεσία, την διαφθορά, τη διάβρωση της εξουσίας και την αποσάθρωση της κοινής εμπιστοσύνης. Όποιος υπερασπίζεται την Ευρώπη οφείλει να υπερασπίζεται και το κράτος δικαίου με την ίδια συνέπεια, ακόμη και όταν ο θεσμικός έλεγχος αγγίζει τη δική του παράταξη.
Η υπεράσπιση του κράτους δικαίου δεν μπορεί να εξαρτάται από την πολιτική μας συμπάθεια, την κομματική μας ένταξη ή το πρόσωπο που βρίσκεται στο στόχαστρο μιας έρευνας.
Αν υπερασπιζόμαστε την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης μόνο όταν ελέγχονται οι πολιτικοί μας αντίπαλοι, δεν υπερασπιζόμαστε αρχές αλλά προσωπικά συμφέροντα εις βάρος της πόλης.
Αυτή είναι η δοκιμασία που θέτει σήμερα η υπόθεση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας. Η Λάουρα Κοβέσι χαρακτήρισε την Ελλάδα ως τον τόπο όπου σημειώθηκε η «πιο απροκάλυπτη απόπειρα εκφοβισμού» της EPPO, συνδέοντας τη δήλωσή της με τη διαμάχη για την ανανέωση της θητείας τριών Ευρωπαίων εντεταλμένων εισαγγελέων.
Ήδη από τον Μάιο, η ίδια η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία είχε ενημερώσει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ότι νομοθετικές αλλαγές και αποφάσεις σχετικά με τη θητεία των εισαγγελέων επηρέαζαν την ανεξάρτητη και αποτελεσματική λειτουργία της στην Ελλάδα.
Οι αιτιάσεις αυτές είναι εξαιρετικά σοβαρές και απαιτούν θεσμικές απαντήσεις, διαφάνεια και εξέταση των πραγματικών περιστατικών.
Η ίδια θεσμική νηφαλιότητα οφείλει να διέπει και την υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ζήτησε την άρση ασυλίας 11 βουλευτών, ώστε να μπορέσει να συνεχίσει την έρευνα και να συλλέξει στοιχεία. Η άρση ασυλίας δεν αποτελεί διαπίστωση ενοχής.
Στη συνέχεια, η EPPO ανακοίνωσε την απαγγελία κατηγοριών σε τέσσερις εν ενεργεία βουλευτές, ενώ οι κατηγορίες σε βάρος επτά άλλων απορρίφθηκαν λόγω ανεπαρκών στοιχείων.
Η εξέλιξη αυτή καταδεικνύει τη σημασία της ανεμπόδιστης διερεύνησης, τα στοιχεία αξιολογούνται εξατομικευμένα και η ενοχή κρίνεται από τα αρμόδια δικαστήρια. Όλοι οι κατηγορούμενοι τεκμαίρονται αθώοι μέχρι την έκδοση δικαστικής απόφασης.
Το 2015, μέσα σε μια περίοδο βαθιάς πολιτικής πόλωσης, το «Μένουμε Ευρώπη» εξέφρασε την αγωνία για την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας με το σύνθημα «Ελλάδα, Ευρώπη, Δημοκρατία». Στις συγκεντρώσεις συμμετείχαν πολίτες και πολιτικά πρόσωπα από διαφορετικούς χώρους.
Η αναφορά σε εκείνη την πρωτοβουλία δεν αποσκοπεί στην ιδιοποίηση της ιστορίας της από τη μία ή την άλλη παράταξη.
Θέτει, όμως, ένα εύλογο ερώτημα προς όσους την εξέφρασαν και προς όλους όσοι τότε υπερασπίστηκαν την ευρωπαϊκή προοπτική της Ελλάδας: τι σημαίνουν σήμερα οι λέξεις «Δικαιοσύνη», «Λογοδοσία», «Ευρώπη» και «Δημοκρατία»; Παραμένουν δεσμεύσεις για τον σεβασμό των θεσμών και την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης ή ήταν συνθήματα μιας συγκεκριμένης πολιτικής συγκυρίας;
Η Ευρώπη δεν είναι μόνο κοινή αγορά, ΕΣΠΑ, νόμισμα και γεωπολιτικός προσανατολισμός. Είναι, πρωτίστως, ένα σύστημα κανόνων και θεσμικών αντιβάρων όπως η ανεξάρτητη Δικαιοσύνη, ισονομία, λογοδοσία και προστασία του δημόσιου συμφέροντος. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επισημάνει ότι θεσμικές εγγυήσεις είναι απαραίτητες για να μπορούν οι εισαγγελικές αρχές να λειτουργούν χωρίς παρεμβάσεις. Σε αρκετά κράτη της Ένωσης εξετάζονται ή προωθούνται μεταρρυθμίσεις για την ενίσχυση της εισαγγελικής αυτονομίας.
Στη Νορβηγία, για παράδειγμα, ο νόμος προβλέπει ότι κανείς δεν μπορεί να δώσει εντολή για την πορεία συγκεκριμένης ποινικής υπόθεσης ή να ανατρέψει εισαγγελική απόφαση. Το κρίσιμο δίδαγμα δεν είναι ότι υπάρχει ένα αλάνθαστο ξένο υπόδειγμα, είναι ότι η ανεξαρτησία χρειάζεται σαφείς κανόνες και πρακτικές εγγυήσεις κι όχι προσωπικές επιθέσεις υπουργών της κυβέρνησης σε θεσμικούς εκπροσώπους.
Αυτό σημαίνει να διακρίνουμε την έρευνα από την καταδίκη, αλλά και να απορρίπτουμε κάθε προσπάθεια εκφοβισμού ή παρεμπόδισης των ερευνών. Σημαίνει να απαιτούμε διαφάνεια από την κυβέρνηση, χωρίς να προδικάζουμε την ευθύνη προσώπων. Σημαίνει να υπερασπιζόμαστε τον θεσμό ακόμη κι όταν η έρευνα αγγίζει την παράταξη που στηρίζουμε.
Οι αξίες δεν δοκιμάζονται όταν τις επικαλούμαστε από ασφαλή απόσταση. Δοκιμάζονται όταν η υπεράσπισή τους έχει κόστος. Το «Μένουμε Ευρώπη» δεν μπορεί να είναι μόνο μια ιστορική αναφορά στο δημοψήφισμα του Τσίπρα το 2015.
Σήμερα οφείλει να σημαίνει ότι μένουμε σταθερά στο κράτος δικαίου, στη θεσμική λογοδοσία και στην ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, ανεξάρτητα από το ποιος κυβερνά, ποιος ελέγχεται και ποιο κόμμα ωφελείται πρόσκαιρα.
Οι αξίες δοκιμάζονται ακριβώς όταν η υπεράσπισή τους έχει πολιτικό κόστος.
Η κυβέρνηση Μητσοτακη δεν κρίνεται από το πόσο συχνά επικαλείται τη «νομιμότητα παντού», αλλά από το αν την εφαρμόζει και όταν η έρευνα αγγίζει πρόσωπα με πολιτική ισχύ. Σε μια δημοκρατία, η ανεξάρτητη Δικαιοσύνη δίνει την εγγύηση σε όλους τους πολίτες ότι κανένας δεν βρίσκεται υπεράνω του νόμου.
Η θεσμική βαρύτητα της δήλωσης της κ.Κοβεση δεν έγκειται στο ότι προδικάζει την ενοχή οποιουδήποτε προσώπου. Δεν το κάνει. Έγκειται στο ότι θέτει ένα θεμελιώδες θεσμικό ερώτημα: όταν οι έρευνες πλησιάζουν πολιτικά πρόσωπα ή ισχυρά επιχειρηματικά δίκτυα, παραμένουν οι εισαγγελείς ελεύθεροι να ασκήσουν τα καθήκοντά τους χωρίς εκφοβισμό, αμφισβήτηση της αρμοδιότητάς τους ή αποδυνάμωση των μέσων τους;
*Οικονομολόγου, Προέδρου του Hellenic Female Leaders UK
Πηγή: tempo24.news
