Στα κρίσιμα αυτά υπαρξιακά ερωτήματα απαντά το πολυαναμενόμενο βιβλίο – ορόσημο του Μιχάλη Σάλλα με τίτλο «ΤΙ ΠΗΓΕ ΛΑΘΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ- και τι θα μπορούσε να διορθωθεί», που αναμένεται να κυκλοφορήσει από την AΘΕNS BOOKSTORE PUBLICATIONS στις 3 Ιουνίου σε όλα τα βιβλιοπωλεία.

O πολύπειρος τραπεζίτης και καθηγητής μέσα από τη δική του βιωματική ματιά ακτινοσκοπεί την ιστορία των τελευταίων 50 ετών, τον κύκλο των χαμένων ευκαιριών, τις ατολμίες και τις αστοχίες των κυβερνήσεων, τις αυταπάτες και τις χαμένες ελπίδες της κοινωνίας και εν τέλει τα στρατηγικά λάθη που οδήγησαν την Ελλάδα στην δεύτερη ταχύτητα της Ευρωζώνης.

Το βιβλίο δεν αποτελεί μια απλή καταγραφή γεγονότων ούτε καταφεύγει σε εύκολα συμπεράσματα. Αντίθετα, επιχειρεί με εντυπωσιακή τεκμηρίωση μια συνολική ερμηνεία της ελληνικής διαδρομής από το 1970 έως το 2025 αναδεικνύοντας τις διαχρονικές αδυναμίες που συσσωρεύτηκαν μέσα σε δεκαετίες πολιτικών επιλογών.

Η χαμηλή ανταγωνιστικότητα, η περιορισμένη παραγωγική βάση, το πελατειακό κράτος, η υπερκατανάλωση με δανεικά, η αδύναμη θεσμική συγκρότηση και η εξάρτηση από τον κρατικό δανεισμό παρουσιάζονται ως βασικοί παράγοντες που οδήγησαν τη χώρα στην κατάρρευση.

Παρουσιάζει και αναλύει τις οικονομικές πολιτικές που ακολούθησαν διαχρονικά οι ελληνικές κυβερνήσεις μετά τη Μεταπολίτευση και στον τρόπο με τον οποίο τα κόμματα εξουσίας διαμόρφωσαν το οικονομικό μοντέλο της χώρας.

Το βιβλίο ξεκινά με την οικονομική κατάσταση της Ελλάδας, τη δεκαετία του 1970, παρουσιάζοντας και την Έκθεση Αβέρωφ του 1981, η οποία αναδεικνύει τα τεράστια διαρθρωτικά προβλήματα της οικονομίας. Εξετάζει επίσης στη συνέχεια πώς η περίοδος της κρατικής επέκτασης και της αναδιανομής της δεκαετίας του 1980 συνέβαλε στη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου αλλά ταυτόχρονα παγίωσε μια οικονομία που βασιζόταν όλο και περισσότερο στον δανεισμό και την κατανάλωση.

Αναλύει επίσης τη δεκαετία του 1990 ως περίοδο εκσυγχρονισμού και ευρωπαϊκής προσαρμογής αλλά και ως περίοδο όπου δεν υλοποιήθηκαν οι βαθιές παραγωγικές αλλαγές που απαιτούσε η ένταξη στην ΟΝΕ.

Η δεκαετία του 2000 παρουσιάζεται ως η περίοδος της μεγάλης ψευδαίσθησης. Η φθηνή χρηματοδότηση, η πιστωτική επέκταση, η έκρηξη της κατανάλωσης και η επίπλαστη αίσθηση ευημερίας δημιούργησαν την εντύπωση μιας οικονομίας που συγκλίνει με την Ευρώπη. Το βιβλίο υποστηρίζει όμως ότι η Ελλάδα πέτυχε μόνο ονομαστική σύγκλιση και όχι πραγματική παραγωγική σύγκλιση. Η είσοδος στο ευρώ πραγματοποιήθηκε χωρίς την αναγκαία παραγωγική προετοιμασία και χωρίς ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, γεγονός που οδήγησε σταδιακά στη διεύρυνση των ανισορροπιών.

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά σημεία του βιβλίου αφορά την περίοδο της κρίσης χρέους και των μνημονίων. Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι η Ελλάδα βρέθηκε αντιμέτωπη με μια εξαιρετικά σοβαρή κρίση αλλά ταυτόχρονα επιμένει ότι υπήρχαν εναλλακτικές πολιτικές και δυνατότητες αποφυγής της ακραίας κατάρρευσης που τελικά ακολούθησε.

Μέσα από οικονομικά δεδομένα, πολιτικές αποφάσεις και διεθνή παραδείγματα αναλύεται γιατί η χώρα δεν κατάφερε να διαπραγματευτεί αποτελεσματικά με την Τρόικα και γιατί υιοθετήθηκαν πολιτικές που οδήγησαν σε βαθιά ύφεση, κοινωνική αποδιάρθρωση και τεράστιο οικονομικό κόστος.

Το βιβλίο υποστηρίζει ότι σημαντικό μέρος του κόστους των μνημονίων οφείλεται σε προχειρότητα και λανθασμένους χειρισμούς της Τρόϊκα αλλά και ελλείψεις της ελληνικής πλευράς.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης η θεωρία των «Τεσσάρων Ελλάδων», που αναπτύσσεται, μία από τις πιο πρωτότυπες αναλύσεις της ελληνικής κοινωνίας. Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι η χώρα δεν λειτουργεί ως μία ενιαία κοινωνική και οικονομική πραγματικότητα αλλά ως τέσσερις διαφορετικές Ελλάδες που συνυπάρχουν, συγκρούονται και επηρεάζουν τις πολιτικές επιλογές, την ανάπτυξη και τη λειτουργία των θεσμών.

Η Ελλάδα του βιοπορισμού, η Ελλάδα της κρατικής προστασίας, η Ελλάδα της ανταγωνιστικότητας, της εξωστρέφειας και της δημιουργίας και τέλος η Ελλάδα της διαπλοκής, των παρεμβάσεων στους θεσμούς και του τρόπου διανομής του πλούτου. Μέσα από αυτή την οπτική επιχειρεί να εξηγήσει γιατί η Ελλάδα δυσκολεύεται διαχρονικά να αποκτήσει σταθερό παραγωγικό και θεσμικό προσανατολισμό.

Όμως το ΤΙ ΠΗΓΕ ΛΑΘΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ δεν αρκείται στην καταγραφή των όσων δεν έγιναν. Προτείνει λύσεις για την Ελλάδα του 2040 με στόχο την εθνική ανασυγκρότηση, την ενίσχυση των θεσμών, την τεχνολογική αναβάθμιση, την ενεργειακή στρατηγική, τη θαλάσσια οικονομία, τη δημογραφική πολιτική και την ενίσχυση της περιφέρειας. Μέσα από την ανάλυση των λαθών και των χαμένων ευκαιριών προσφέρει μια τολμηρή απόπειρα να ανοίξει ξανά η συζήτηση για το μέλλον της χώρας σε μια εποχή μεγάλων γεωπολιτικών και τεχνολογικών ανατροπών.

Το βιβλίο του Μιχάλη Σάλλα, είναι βέβαιο ότι θα προκαλέσει συζήτηση, δημόσιο διάλογο, αλλά και ουσιαστικό προβληματισμό για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον της Ελλάδας.

Πληροφορίες για την έκδοση

• Σελίδες: 586
• Μαλακό Εξώφυλλο
• Διαστάσεις: 24*17
• Τιμή: 26 Ε
• ISBN: 978-618-5730-05-5
• Ημέρα κυκλοφορίας: 3.6.2026
• Διαθέσιμο για προπαραγγελίες

Πηγή: euro2day.gr

Το άρθρο Κυκλοφόρησε το βιβλίο του Μ. Σάλλα: ΤΙ ΠΗΓΕ ΛΑΘΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ- και τι θα μπορούσε να διορθωθεί εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Η ανάλυση της ευθύνης συνιστά ένα από τα δυσχερέστερα πνευματικά ζητήματα με τα οποία μπορεί να ασχοληθεί ένας σοβαρός ερευνητής. Γι’ αυτό και η προσπάθεια αυτή της Μαρίας Φράγκου είναι ακανθώδης και πολυεπίπεδη. Ο πρόλογος στο πόνημά της είναι εξ ίσου δύσκολος και μπορεί εύκολα να ξεστρατίσει. Η κατανόηση της ευθύνης είναι η συνειδητοποίηση ότι οι πράξεις, οι αποφάσεις ή οι παραλείψεις μας έχουν συνέπειες και ότι οφείλουμε να λογοδοτούμε γι’ αυτές. Περιλαμβάνει κυρίως την αναγνώριση του ρόλου μας σε μια κατάσταση, είτε το αποτέλεσμα είναι θετικό είτε αρνητικό. Αυτονόητα, επίσης περιέχει την αποδοχή των συνεπειών των επιλογών μας χωρίς να μεταθέτουμε διαρκώς το φταίξιμο σε άλλους.

Είναι απαραίτητη ταυτόχρονα η ανάληψη υποχρεώσεων και η σοβαρή προσπάθεια γιά να τις εκπληρώσουμε. Δεν πρέπει επισης να μας διαφεύγει η υποχρέωση διόρθωσης λαθών όταν αυτά συμβούν. Για παράδειγμα, ένας άνθρωπος που κατανοεί την ευθύνη του δεν λέει μόνο «έγινε λάθος», αλλά αναγνωρίζει και «είχα συμμετοχή σε αυτό το λάθος και πρέπει να συμβάλω στη διόρθωσή του». Στην ψυχολογία και στην ηθική,η κατανόηση της ευθύνης θεωρείται βασικό στοιχείο της ωριμότητας, επειδή συνδέεται με την αυτογνωσία, την αξιοπιστία και τον σεβασμό προς τους άλλους.

Η ευθύνη τώρα των γονέων αφορά το καθήκον τους να φροντίζουν, να προστατεύουν και να καθοδηγούν τα παιδιά τους μέχρι να αποκτήσουν την απαραίτητη ωριμότητα και αυτονομία.
Αυτή η ευθύνη περιλαμβάνει την σωματική φροντίδα, οπως τροφή, στέγη, υγεία και ασφάλεια. Επίσης, την συναισθηματική στήριξη όπως την αγάπη, την αποδοχή, την σταθερότητα και την καλλιέργεια αισθήματος ασφάλειας. Αλλος τομέας είναι η ανατροφή και διαπαιδαγώγηση όπως δηλ. η μετάδοση αξιών, ορίων, κανόνων και κοινωνικών δεξιοτήτων. Επίσης η εκπαίδευση, όπως η μέριμνα για τη μόρφωση και την ανάπτυξη των ικανοτήτων του παιδιού. Το ίδιο και η προστασία από κινδύνους, όπως η κακοποίηση ή η παραμέληση.

Ευθύνη επίσης των γονέων είναι η προετοιμασία για την ενήλικη ζωή. Τέτοιες ευθύνες είναι η ενίσχυση της υπευθυνότητας, της αυτοπειθαρχίας και της ανεξαρτησίας των παιδιών. Η ευθύνη των γονέων δεν σημαίνει ότι είναι υπεύθυνοι για κάθε επιλογή που θα κάνει το παιδί ως ενήλικος. Συνήθως θεωρείται ότι έχουν ευθύνη να προσφέρουν τις κατάλληλες συνθήκες ανάπτυξης και καθοδήγησης. Καθώς το παιδί μεγαλώνει, αυξάνεται η προσωπική του ευθύνη για τις δικές του αποφάσεις και πράξεις. Γι’ αυτό συχνά γίνεται διάκριση ανάμεσα στην ευθύνη για την ανατροφή και στην ευθύνη για τις επιλογές ενός ενήλικου πλέον παιδιού. Οι γονείς επηρεάζουν βαθιά την εξέλιξη του χαρακτήρα, αλλά δεν καθορίζουν απόλυτα τη μελλοντική συμπεριφορά του παιδιού.

Ενας άλλος τομέας ευθύνης είναι αυτός που σχετίζεται με την ελευθερία και την ανθρώπινη ευθύνη του ώριμου πλέον πολίτη. Αυτό συνιστά ένα από τα κεντρικά ζητήματα της φιλοσοφίας. Η βασική ιδέα είναι ότι η ευθύνη προϋποθέτει κάποιο βαθμό ελευθερίας. Αν ένας άνθρωπος δεν μπορούσε να ενεργήσει διαφορετικά, θα ήταν δύσκολο να τον θεωρήσουμε πραγματικά υπεύθυνο για τις πράξεις του.
Από τον Αριστοτέλη μέχρι πολλούς σύγχρονους φιλοσόφους, θεωρείται ότι οι εκούσιες πράξεις είναι αντικείμενο επαίνου ή μομφής. Οι ακούσιες πράξεις (λόγω άγνοιας, εξαναγκασμού ή ανικανότητας) μειώνουν ή αναιρούν την ευθύνη. Έτσι, όσο μεγαλύτερη είναι η ελευθερία επιλογής, τόσο μεγαλύτερη θεωρείται και η ευθύνη. Σύμφωνα με την υπαρξιστική προσέγγιση (Ζαν-Πολ Σαρτρ) ο άνθρωπος είναι «καταδικασμένος να είναι ελεύθερος». Δηλαδή, ακόμη και όταν προσπαθεί να αποφύγει τις επιλογές, στην πραγματικότητα επιλέγει. Επομένως, φέρει ευθύνη όχι μόνο για τις πράξεις του αλλά και για τις παραλείψεις του.

Στην πραγματική ζωή βέβαια που βιώνει κάθε άτομο η ελευθερία δεν είναι απόλυτη.Οι άνθρωποι επηρεάζονται από την οικογένεια, την παιδεία της οποίας μετέχουν, απο την κοινωνία στην οποία ζούν όπως κι’ από τις οικονομικές συνθήκες, τη βιολογοκή τους δομή και την ψυχολογία τους. Αυτό οδηγεί πολλούς στο συμπέρασμα ότι η ευθύνη δεν είναι απόλυτη αλλά βαθμιαία. Δηλαδή, αξιολογούμε πόσο ελεύθερος ήταν κάποιος να επιλέξει διαφορετικά. Στις ελεύθερες κοινωνίες υπάρχει μια θεμελιώδης αρχή, τα δικαιώματα να συνοδεύονται κι’ από ευθύνες. Η ελευθερία έκφρασης, για παράδειγμα, συνεπάγεται ευθύνη για τα λόγια μας.
Ενώ η πολιτική ελευθερία συνεπάγεται ευθύνη συμμετοχής και λογοδοσίας.
Συνοπτικά, η ανθρώπινη ευθύνη συνδέεται άμεσα με την ελευθερία. Οσο περισσότερο θεωρούμε ότι ένα άτομο μπορούσε να επιλέξει, τόσο περισσότερο το θεωρούμε υπεύθυνο για το αποτέλεσμα της επιλογής του. Αντίστροφα, όπου η ελευθερία περιορίζεται σημαντικά, η ευθύνη συνήθως μειώνεται.

Υπάρχει βέβαια και η λεγόμενη πολιτική ευθύνη που είναι τελείως διαφορετική από τη νομική ή την ηθική ευθύνη. Στην πολιτική, ένα πρόσωπο (υπουργός, πρωθυπουργός, νομάρχης, δήμαρχος, περιφερειάρχης, διοικητής οργανισμού κ.λπ.) μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνο όχι επειδή διέπραξε προσωπικά ένα λάθος ή μια παρανομία, αλλά επειδή είχε την αρμοδιότητα και την υποχρέωση να εποπτεύει έναν τομέα. Οι βασικές διαστάσεις της πολιτικής ευθύνης περιλαμβάνουν :
(α) Την ευθύνη λογοδοσίας.
Ο πολιτικός οφείλει να εξηγεί και να δικαιολογεί τις αποφάσεις του στους πολίτες, στο κοινοβούλιο ή σε άλλα θεσμικά όργανα.
(β) Την ευθύνη εποπτείας.
Θεωρείται υπεύθυνος για τις πράξεις ή τις παραλείψεις των υπηρεσιών που υπάγονται στην αρμοδιότητά του, ακόμη κι αν δεν τις γνώριζε προσωπικά.
(γ) Την ευθύνη αποτελέσματος
Κρίνεται από τα αποτελέσματα της πολιτικής που άσκησε, ανεξάρτητα από τις προθέσεις του.
(δ) Την συμβολική ή θεσμική ευθύνη
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η ανάληψη ευθύνης (π.χ. παραίτηση) γίνεται για την προστασία του κύρους του θεσμού, ακόμη και χωρίς προσωπική ενοχή. Αν, για παράδειγμα, συμβεί μια σοβαρή αποτυχία σε ένα υπουργείο, ο υπουργός μπορεί να αναλάβει πολιτική ευθύνη επειδή ήταν ο επικεφαλής του φορέα, ακόμη κι αν το λάθος έγινε από υφισταμένους – ίσως και εν αγνοία του – και δεν υπάρχει προσωπική νομική ευθύνη. Έτσι, η πολιτική ευθύνη βασίζεται κυρίως στην αρχή ότι όποιος έχει εξουσία και αρμοδιότητα φέρει και ευθύνη για όσα συμβαίνουν στον τομέα που διοικεί. Δεν απαιτείται απαραίτητα προσωπική ενοχή ή δόλος, όπως συμβαίνει συνήθως στη νομική ευθύνη.

Η πολιτική ευθύνη έχει λοιπόν πολύ μεγαλύτερο εύρος από αυτό που συνήθως χρεώνεται στην απλή ευθύνη. Εχει πολυ μεγαλύτερες διαστάσεις διότι χαρακτηρίζει το πολιτικό ήθος ενός λαού και στηρίζεται πανω στις κοινωνικές του ευαισθησίες και το αξιακό του σύστημα.
Το ήθος και η ευθύνη είναι στενά συνδεδεμένες έννοιες, αλλά δεν ταυτίζονται.Ήθος είναι το σύνολο των αξιών, αρχών και χαρακτηριστικών που καθοδηγούν τη συμπεριφορά ενός ανθρώπου. Αφορά το «ποιος είναι» και «πώς επιλέγει να ζει». Ευθύνη είναι η υποχρέωση να λογοδοτεί κανείς για τις πράξεις, τις αποφάσεις και τις συνέπειές τους. Αφορά το «τι κάνει» και «πώς αναλαμβάνει τις συνέπειες».

Ένας άνθρωπος με ισχυρό ήθος συνήθως αναγνωρίζει τα λάθη του, τηρεί τις δεσμεύσεις του, δεν αποφεύγει τις υποχρεώσεις του και αναλαμβάνει την ευθύνη των πράξεών του ακόμη και όταν αυτό έχει κόστος. Από φιλοσοφική σκοπιά, η ευθύνη θεωρείται συχνά έκφραση του ήθους. Δεν αρκεί να γνωρίζει κάποιος το σωστό, χρειάζεται και να ενεργεί σύμφωνα με αυτό και να αποδέχεται τις συνέπειες των επιλογών του. Ο Αριστοτέλης συνέδεε το ήθος με την καλλιέργεια αρετών όπως η δικαιοσύνη, η φρόνηση και η εγκράτεια. Σε αυτή την παράδοση, η ανάληψη ευθύνης δεν είναι απλώς καθήκον αλλά χαρακτηριστικό του ενάρετου ανθρώπου.
Θα μπορούσαμε να συμπεράνουμε πως η ευθύνη είναι η πρακτική εκδήλωση του ήθους. Το ήθος δείχνει τις αρχές που έχει κάποιος· η ευθύνη δείχνει αν είναι πρόθυμος να ζήσει σύμφωνα με αυτές.

Στις σελίδες που ακολουθούν οι βασικές διαστάσεις της έννοιας της ευθύνης ξετυλίγονται με αμεσότητα και σαφήνεια. Το ιδιαίτερο αυτό ηθικό ιδανικό που, θεωρητικά τουλάχιστον, εκπηγάζει από τα φιλοσοφικά θεμέλια της ελληνικής παράδοσης, ζωντανεύει και γίνεται κτήμα του αναγνώστη. Εκτιμώ και προσδοκώ πως η απόλαυση της ανάγνωσης να συμβαδίσει με την ικανοποίηση της καινούργιας αποκτημένης γνώσης.

Ανδρέας Ανδριανόπουλος

Το άρθρο Πρόλογος στο βιβλίο “Περί Ευθύνης” της Μαρίας Φράγκου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Στις εργασίες του φόρουμ με τίτλο «100 Χρόνια Οικονομικός Ταχυδρόμος: Από το 1926 στη Νέα Ψηφιακή Εποχή», συμμετείχαν πολιτικοί, τραπεζίτες, επιχειρηματίες, ακαδημαϊκοί και θεσμικοί παράγοντες, οι οποίοι ανέπτυξαν τις θέσεις τους για την πορεία της οικονομίας, την ανταγωνιστικότητα, τις επενδύσεις, την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, καθώς και τις γεωπολιτικές προκλήσεις που επηρεάζουν την Ευρώπη και την Ελλάδα.

Οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν στο μέλλον της ενημέρωσης και στον ρόλο που καλείται να διαδραματίσει η οικονομική δημοσιογραφία σε μια εποχή τεχνητής νοημοσύνης, ψηφιακού μετασχηματισμού και ταχύτατων γεωοικονομικών αλλαγών.

Ιδιαίτερη θέση στην εκδήλωση κατείχε η αναδρομή στην ιστορία του Οικονομικού Ταχυδρόμου, ο οποίος από το 1926 καταγράφει τις μεταβολές της ελληνικής οικονομίας, τις επιχειρηματικές εξελίξεις και τις διεθνείς τάσεις που επηρεάζουν την αγορά. Συνέχισε να κυκλοφορεί ακόμη και στα δύσκολα χρόνια της Κατοχής. H έκδοσή του διακόπηκε το 1944 και συνεχίστηκε το 1954. Η τελευταία αυτόνομη έντυπη έκδοση κυκλοφόρησε το 2004. Στη συνέχεια ο τίτλος έπαψε να εκδίδεται ως εβδομαδιαίο περιοδικό, μέχρι την επανεκκίνησή του από τον όμιλο Alter Ego Media: ως ψηφιακό μέσο στον ιστότοπο του ot.gr (από τον Απρίλιο του 2021) και ως ένθετο στο “Βήμα της Κυριακής”.

Από τα κεντρικά πρόσωπα στην ιστορία του περιοδικού υπήρξε ο Γιάννης Μαρίνος. Οι Εκδόσεις Κέρκυρα-Economia Publishing κυκλοφόρησαν το 2019 το βιβλίο Ακατάλληλο για Στρουθοκαμήλους, στο οποίο ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Θανάσης Παπανδρόπουλος παρουσιάζει το δημοσιογραφικό έργο του επί 31 έτη εκδότη και διευθυντή του Οικονομικού Ταχυδρόμου. Προλογίζοντας την έκδοση, η εκδότρια, Αλεξάνδρα Κ. Βοβολίνη αναφέρει:

«Το νέο βιβλίο των Εκδόσεων Κέρκυρα-Economia Publishing αφορά το εκτεταμένο δημοσιογραφικό έργο του Γιάννη Μαρίνου, επί μακρό διάστημα εκδότη και διευθυντή του Οικονομικού Ταχυδρόμου, μέσα από τη ματιά του στενού του συνεργάτη Θανάση Παπανδρόπουλου.

Με συγκίνηση και χαρά, οι Εκδόσεις μας παρουσιάζουν τη δυναμική αρθρογραφία του πάνω στα οικονομικά αλλά και γενικότερα ζητήματα των τελευταίων δεκαετιών.

Ο Γιάννης Μαρίνος είναι θρύλος της μαχόμενης δημοσιογραφίας στην Ελλάδα, παρακολουθώντας, αναλύοντας και σχολιάζοντας με ανεξαρτησία την επικαιρότητα. Είναι σεβαστός από φίλους και εχθρούς των ιδεών του, οι οποίοι του αναγνωρίζουν την παρρησία των θέσεων και τη συνέπειά του.

Ο θείος μου, Σπύρος Βοβολίνης, που ίδρυσε το 1934 την Βιομηχανικήν Επιθεώρησιν και υπήρξε εκδότης και διευθυντής της έως το 1990, έτρεφε μεγάλη εκτίμηση στο πρόσωπο του Γιάννη Μαρίνου – καθώς και στον Δημοσιογραφικό Οργανισμό Λαμπράκη, παρά τις ιδεολογικές διαφορές τους.

Στα πρώτα μου βήματα, εκτός από τον θείο μου, από τότε που πρωτάρχιζα την πορεία στον χώρο ως φοιτήτρια της Νομικής Σχολής Αθηνών, ο Γιάννης Μαρίνος υπήρξε ακόμη και για εμένα δάσκαλος. Επίσης, του χρωστώ ευγνωμοσύνη για την είσοδο της Βιομηχανικής και μετέπειτα Οικονομικής Επιθεώρησης στον κλειστό κύκλο των Ευρωπαίων εκδοτών οικονομικού Τύπου (της τότε U.P.E.F.E. / Union de la Presse Économique et Financière Européenne, σήμερα European Business Press – σ.σ.: από το 2023 ονομάζεται European Business Media).

Η έκδοση αυτή, από τις σπάνιες με αντικείμενο τον ελληνικό οικονομικό Τύπο, συμπληρώνεται με σύντομη αναδρομή στην ευρύτερη ιστορία του και στις αρχές της οικονομικής ειδησεογραφίας από τον ερευνητή του αντικειμένου Θεόδωρο Δεληγιάννη. Συνοδεύεται επίσης από σπάνιο φωτογραφικό υλικό και ένα πολύ χρήσιμο χρονολόγιο, που παρακολουθεί τα κυριότερα γεγονότα που συνόδευσαν τη ζωή και την αρθρογραφία του Γιάννη Μαρίνου.

Σε μια εποχή όπου οι ξεκάθαρες θέσεις και οι σταθερές πεποιθήσεις σπανίζουν, η αναδρομή αυτή στη δημοσιογραφική του πορεία έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία.»

Πηγή: ekdoseiskerkyra.gr

Το άρθρο Έναν αιώνα οικονομικής δημοσιογραφίας γιόρτασε ο Οικονομικός Ταχυδρόμο εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Κύριε διευθυντά

Στην «Κ» της 2/5/2026, ο αναγνώστης κ. Β. Πουλόπουλος από το Επιτάλιο Ηλείας, το οποίο είχα επισκεφθεί προ περίπου 60 ετών με τον αξέχαστο φίλο μου Μιχάλη Γουνελά, περιέγραψε ένα περιστατικό μιας Εσθονής, η οποία δραπέτευσε από τη χώρα της με την άφιξη του σοβιετικού στρατού, για να επιβάλει με τις λόγχες του τον… Σοσιαλισμό.

Ενα ανάλογο περιστατικό πιο κωμικοτραγικό, θα έλεγα, συνέβη κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου. Ετσι τον Νοέμβριο του 1947 οι αντάρτες του λεγόμενου ΔΣΕ εγκαταστάθηκαν στον ορεινό όγκο της ακριτικής Μουργκάνας και στα σκαρφαλωμένα σ’ αυτήν χωριά, μεταξύ των οποίων και το χωριό μου Λειά-φιλιατών. Ηττηθέντες από τον Εθνικό Στρατό τον Σεπτέμβριο του 1948, μετέφεραν βιαίως και συλλήβδην τους ανυποψίαστους πληθυσμούς της Μουργκάνας στη γειτονική Αλβανία. Μας έβλεπαν οι Βορειοηπειρώτες και μας οικτίριζαν: «Πού πάτε μωρέ φιδοφαωμένοι;».

Σε κάποιο σημείο της Αδριατικής Θάλασσας, στην κάτω Αλβανία, μας επιβίβασαν σε πλοία, μάλλον μαούνες, για να μας μεταφέρουν στη βόρειο Αλβανία, πιθανόν στους Αγίους Σαράντα. Κυριολεκτικά ήμασταν στοιβαγμένοι σαν σαρδέλες. Χώρος κενός δεν υπήρχε. Επιασε και φουρτούνα.
Μία χωριανή μας αισθάνθηκε ακατανίκητη τάση για σωματική της ανάγκη. «Ειδικός» χώρος δεν υπήρχε. Ετσι αφόδευσε σ’ ένα παπούτσι της και πέταξε το περιεχόμενο στη θάλασσα… Αρνηθήκαμε να συνεχίσουμε διά θαλάσσης και μας μετέφεραν στη Σκόδρα από ξηράς. Εκεί ένας εξάδελφος της μητέρας μου, ο Γρηγόρης Στράτης, 1314 χρόνων, πνίγηκε στη λίμνη της.

Η αφεντιά μου 4-5 χρόνων έπαθε κάρκαλο (κοκκύτης). Η ιατρική περίθαλψη πλήρως απούσα. Ετσι η μητέρα μου Ξάνθω Βενέτη-Mπαρτζώκη πούλησε μία χρυσή καρφίτσα. Δώρο στους γάμους της το 1935, του πατέρα της Γιάννη Μπαρτζώκη, χαλκουργός στο Αργυρόκαστρο, όπου πέθανε το 1942. Ετσι με την κατάλληλη τροφή και σε απομόνωση 40 ημερών, ο καρκαλέτζης* πέρασε.

* Κάρκαλος ή καρκαλέτζης: στη συλλογή ηπειρωτικών λέξεων του Κ. Βαρτζώκα, που δημοσιεύθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1891, στο «Ζωγράφειος Αγών» είναι «ο σπασμωσικός βηξ ο καταλαμβάνων ιδίων τα μικρά».

Η Καθημερινή
15 May 2026

Το άρθρο «Πού πάτε μωρέ φιδοφαωμένοι;»… Του Αντώνη Βενέτη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Θα ήθελα κατ’ αρχάς να ευχαριστήσω εσένα προσωπικά, τις Εκδόσεις ΕΥΡΑΣΙΑ, καθώς και όλους τους συντελεστές της σημερινής εκδήλωσης, για την τιμητική πρόσκληση να συμμετάσχω στην παρουσίαση της σημαντικής και επίκαιρης μελέτης με τίτλο «Η Οικονομία της Πολιτιστικής Κληρονομιάς: Αξιοποιώντας το παρελθόν για ένα βιώσιμο μέλλον».

Η σημερινή συνάντηση δεν αφορά απλώς στην παρουσίαση μιας ακόμη επιστημονικής έκδοσης. Αποτελεί, ουσιαστικά, αφορμή για έναν ευρύτερο και εξαιρετικά επίκαιρο δημόσιο διάλογο γύρω από ένα ζήτημα στρατηγικής σημασίας: Τη θέση της πολιτιστικής κληρονομιάς στον σύγχρονο αναπτυξιακό σχεδιασμό και τη σχέση Πολιτισμού, κοινωνίας και οικονομίας.

Η ενεργοποίηση και η εντατικοποίηση του δημόσιου διαλόγου αποτελεί, άλλωστε, μία από τις κύριες επιδιώξεις της συγκεκριμένης μελέτης. Η πρωτοβουλία αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς προέρχεται από έναν επιστήμονα με τη διαδρομή, το κύρος και τη μακρά δημόσια παρουσία του Γιώργου Μέργου. Ενός πανεπιστημιακού δασκάλου και οικονομολόγου, ο οποίος έχει υπηρετήσει με συνέπεια και επιστημονική επάρκεια τη δημόσια πολιτική, την ανώτατη εκπαίδευση και τον αναπτυξιακό σχεδιασμό της χώρας επί δεκαετίες. Η ακαδημαϊκή του πορεία, το ερευνητικό του έργο, αλλά και η ενεργός συμμετοχή του στη διαμόρφωση δημόσιων πολιτικών σε κρίσιμους τομείς της οικονομικής και περιφερειακής ανάπτυξης, του επιτρέπουν να προσεγγίζει τα ζητήματα της πολιτιστικής κληρονομιάς όχι αποσπασματικά ή θεωρητικά, αλλά μέσα από ένα μη συνήθη συνδυασμό επιστημονικής τεκμηρίωσης, διεθνούς εμπειρίας και βαθιάς κατανόησης της ελληνικής πραγματικότητας.

Η συμβολή του Γιώργου Μέργου στη δημόσια συζήτηση για τη βιώσιμη ανάπτυξη, τη χωρική συνοχή, την περιφερειακή πολιτική και την αξιοποίηση των συγκριτικών πλεονεκτημάτων της χώρας είναι γνωστή και διαχρονική. Στο νέο του βιβλίο, η συζήτηση αυτή αποκτά έναν ιδιαίτερα γόνιμο και ουσιαστικό άξονα: την οικονομική διάσταση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Όχι, όμως, υπό μια στενά λογιστική ή αγοραία θεώρηση. Αντιθέτως, μέσα από μια πολυπαραγοντική και ολιστική προσέγγιση, η οποία αναδεικνύει την πολιτιστική κληρονομιά ως σύνθετο δημόσιο αγαθό, ως αναπτυξιακό κεφάλαιο, αλλά και ως θεμελιώδη παράγοντα κοινωνικής συνοχής, συλλογικής ταυτότητας και βιώσιμης ευημερίας.

Αυτό ακριβώς είναι, κατά τη γνώμη μου, και ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα του βιβλίου. Ο συγγραφέας δεν αντιμετωπίζει την πολιτιστική κληρονομιά ως στατικό κατάλοιπο του παρελθόντος ούτε ως απομονωμένο πεδίο διαχείρισης ειδικών επιστημόνων. Την αντιμετωπίζει ως ενεργό και δυναμικό στοιχείο της σύγχρονης κοινωνικής και οικονομικής ζωής. Ως πόρο που παράγει αξία —πνευματική, κοινωνική, πολιτιστική, αλλά και οικονομική. Ως πεδίο όπου η προστασία, η διατήρηση, η ανάδειξη και η αξιοποίηση μπορούν και πρέπει να συνυπάρχουν μέσα σε ένα συνεκτικό και βιώσιμο πλαίσιο πολιτικής.

Η βασική αυτή παραδοχή διατρέχει ολόκληρο το έργο. Και θα έλεγα, ότι αποτελεί και τον κεντρικό πυρήνα της επιχειρηματολογίας του συγγραφέα: Οτι η πολιτιστική κληρονομιά δεν είναι εμπόδιο στην ανάπτυξη ούτε πολυτέλεια που αφορά αποκλειστικά περιόδους οικονομικής ευμάρειας. Αντιθέτως, αποτελεί κρίσιμο και αναντικατάστατο αναπτυξιακό πόρο, με ισχυρό κοινωνικό και οικονομικό αποτύπωμα, ικανό να συμβάλει ουσιαστικά στη βιώσιμη ανάπτυξη, στην περιφερειακή συνοχή, στην ενίσχυση της απασχόλησης, στην ποιότητα ζωής και στην ανθεκτικότητα των τοπικών κοινωνιών.

Το βιβλίο είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον και ως προς τη δομή και τη μεθοδολογική του προσέγγιση. Ο Γιώργος Μέργος αξιοποιεί ένα ευρύ φάσμα βιβλιογραφικών, θεωρητικών και εμπειρικών εργαλείων, συνδυάζοντας τη διεθνή εμπειρία με την ελληνική πραγματικότητα. Αναλύει βασικές έννοιες της οικονομικής του Πολιτισμού, παρουσιάζει διεθνή παραδείγματα, εξετάζει πολιτικές και πρακτικές διαχείρισης της πολιτιστικής κληρονομιάς και επιχειρεί να αποτιμήσει τις άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις της στο οικονομικό και κοινωνικό πεδίο.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι το έργο δεν περιορίζεται σε γενικές διαπιστώσεις ή αφηρημένες θεωρητικές αναλύσεις. Ο συγγραφέας επιχειρεί να τεκμηριώσει, με συστηματικό τρόπο, τον πολλαπλασιαστικό χαρακτήρα των επενδύσεων στον Πολιτισμό, αξιοποιώντας δεδομένα, ποσοτικές εκτιμήσεις και σύγχρονα εργαλεία οικονομικής ανάλυσης. Υπό αυτή την έννοια, το βιβλίο συνομιλεί ουσιαστικά με μια ευρύτερη διεθνή επιστημονική τάση, η οποία τα τελευταία χρόνια αναδεικνύει ολοένα και περισσότερο τον Πολιτισμό ως διακριτό παραγωγικό τομέα και βασικό συντελεστή ανάπτυξης.

Οι διαπιστώσεις αυτές επιβεβαιώνονται πλέον και από τη διεθνή εμπειρία και τη διεθνή βιβλιογραφία. Μελέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της UNESCO, του ΟΟΣΑ και διεθνών ερευνητικών οργανισμών τεκμηριώνουν ότι ο πολιτιστικός και δημιουργικός τομέας αποτελεί έναν από τους πλέον δυναμικούς τομείς της σύγχρονης οικονομίας, με σημαντική συμβολή στο ΑΕΠ, στην απασχόληση, στην καινοτομία και στην κοινωνική συνοχή.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η αναφορά του βιβλίου στην ελληνική περίπτωση. Η Ελλάδα διαθέτει ένα εξαιρετικά πλούσιο και πολυεπίπεδο πολιτιστικό απόθεμα, το οποίο συνιστά αναμφισβήτητο συγκριτικό πλεονέκτημα της χώρας. Ταυτόχρονα, όμως, όπως επισημαίνεται, η δυναμική αυτή δεν είχε αξιοποιηθεί διαχρονικά στον βαθμό που θα μπορούσε, ιδίως σε επίπεδο περιφερειακής ανάπτυξης, παραγωγικής ανασυγκρότησης και δημιουργίας βιώσιμων τοπικών οικοσυστημάτων πολιτισμού και δημιουργικότητας.

Σε αυτό το σημείο, το βιβλίο θίγει μια εξαιρετικά κρίσιμη διάσταση: Την ανάγκη εφαρμογής όχι αποσπασματικών ή αμιγώς προστατευτικών προσεγγίσεων. Αλλά την ανάγκη εφαρμογής ολοκληρωμένων πολιτικών πολιτιστικής διαχείρισης, που συνδέουν την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς με την τοπική ανάπτυξη, τον τουρισμό, την εκπαίδευση, την καινοτομία, την έρευνα, τις δημιουργικές βιομηχανίες και τις νέες τεχνολογίες.

Πρόκειται για μια θεώρηση που αποκτά, σήμερα, ιδιαίτερη σημασία, καθώς τα ζητήματα της βιωσιμότητας, της κλιματικής ανθεκτικότητας, της κοινωνικής συνοχής και της ποιότητας ζωής βρίσκονται στο επίκεντρο της διεθνούς συζήτησης για τις δημόσιες πολιτικές. Ο Πολιτισμός —και ειδικότερα η πολιτιστική κληρονομιά— αναγνωρίζεται πλέον ως ο τέταρτος πυλώνας της βιώσιμης ανάπτυξης, σε άμεση συνάρτηση με την οικονομία, την κοινωνία και το περιβάλλον.

Το βιβλίο αναδεικνύει, επίσης, με ιδιαίτερη σαφήνεια ότι η πολιτιστική κληρονομιά δεν λειτουργεί μόνο ως οικονομικός πόρος, αλλά και ως παράγοντας κοινωνικής συνοχής και συλλογικής αυτογνωσίας. Εχω πει πολλές φορές, στο πλαίσιο της δημόσιας πολιτικής για τον Πολιτισμό, που εφαρμόζουμε για τα τελευταία επτά χρόνια, ότι τα μνημεία, οι αρχαιολογικοί χώροι, τα μουσεία και γενικότερα οι χώροι πολιτισμού δεν υπάρχουν in vitro, αποκομμένοι από την κοινωνία. Συνδέονται με συγκεκριμένους τόπους και κοινότητες, παράγουν εμπειρίες, ενεργοποιούν κοινωνικές και οικονομικές σχέσεις, δημιουργούν αίσθημα συμμετοχής και συνανήκειν.

Αυτή ακριβώς η οργανική σύνδεση Πολιτισμού και κοινωνίας καθιστά τόσο σημαντική την έννοια της βιώσιμης διαχείρισης, στην οποία ο συγγραφέας επανέρχεται συστηματικά. Η αξιοποίηση της πολιτιστικής κληρονομιάς δεν μπορεί να ταυτίζεται με την άκριτη εμπορευματοποίηση ούτε με πρακτικές που υπονομεύουν την αυθεντικότητα και τη φέρουσα ικανότητα των μνημείων και των τόπων. Ορθά, λοιπόν, το βιβλίο επιμένει στην ανάγκη ισορροπίας ανάμεσα στην προστασία και στην ανάπτυξη, ανάμεσα στην οικονομική αξιοποίηση και στη διαφύλαξη της πολιτιστικής και περιβαλλοντικής βιωσιμότητας.

Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι και η έμφαση που δίνεται στην περιφερειακή διάσταση της πολιτιστικής πολιτικής. Ο συγγραφέας επισημαίνει ότι η πολιτιστική κληρονομιά μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης ανάπτυξης ιδίως σε λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές, δημιουργώντας θέσεις εργασίας, κινητοποιώντας τοπικούς πόρους και ενισχύοντας την κοινωνική και οικονομική ανθεκτικότητα των τοπικών κοινωνιών. Η διαπίστωση αυτή επιβεβαιώνεται και από πρόσφατες μελέτες για την ελληνική περίπτωση, σύμφωνα με τις οποίες οι πολιτιστικοί πόροι επιδρούν ακόμη εντονότερα στις περιοχές χαμηλότερου εισοδηματικού επιπέδου.

Το έργο του Γιώργου Μέργου αποκτά, επομένως, ιδιαίτερη αξία γιατί συμβάλλει ουσιαστικά στην αποδόμηση παρωχημένων αντιλήψεων, που αντιμετώπιζαν τον Πολιτισμό είτε ως πολυτέλεια είτε ως πεδίο αποκομμένο από την οικονομική και κοινωνική πραγματικότητα. Με επιστημονική νηφαλιότητα, αλλά και σαφή αναπτυξιακή οπτική, αναδεικνύει ότι οι επενδύσεις στον Πολιτισμό δεν αποτελούν δημοσιονομικό βάρος χωρίς ανταπόδοση, αλλά επένδυση υψηλής προστιθέμενης αξίας με πολλαπλασιαστικά οφέλη για την οικονομία και την κοινωνία.

Ακριβώς γι’ αυτό, θεωρώ ότι το βιβλίο δεν απευθύνεται μόνο στους ειδικούς επιστήμονες ή στους ανθρώπους του Πολιτισμού. Απευθύνεται εξίσου στους φορείς χάραξης πολιτικής, στην τοπική αυτοδιοίκηση, στους ερευνητές, στους επαγγελματίες του τουρισμού και της ανάπτυξης, αλλά και σε κάθε πολίτη που ενδιαφέρεται για το μέλλον του τόπου μας και για τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει ο Πολιτισμός σε αυτό.

Η συμβολή του βιβλίου στον δημόσιο διάλογο είναι, συνεπώς, εξαιρετικά σημαντική. Όχι μόνο επειδή τεκμηριώνει με επιστημονικό τρόπο τη σχέση Πολιτισμού και ανάπτυξης, αλλά και επειδή θέτει ουσιαστικά ερωτήματα για το μέλλον: Πώς μπορούμε να διαχειριστούμε υπεύθυνα και βιώσιμα το πολιτιστικό μας απόθεμα; Πώς μπορούμε να μετατρέψουμε την πολιτιστική κληρονομιά σε παράγοντα κοινωνικής ευημερίας χωρίς να αλλοιώσουμε τον χαρακτήρα και την αυθεντικότητά της; Πώς μπορούμε να συνδέσουμε αποτελεσματικότερα τον Πολιτισμό με την εκπαίδευση, την έρευνα, την τεχνολογία, την καινοτομία και την περιφερειακή ανάπτυξη;

Η ανάγνωση, όμως, του βιβλίου του Γιώργου Μέργου έχει, για μένα προσωπικά, και μία ακόμη ιδιαίτερη διάσταση. Πολλές από τις αναλύσεις, τις διαπιστώσεις και τα συμπεράσματα του συγγραφέα συμπίπτουν απολύτως τόσο με τη δική μου επιστημονική προσέγγιση, όσο και με την εμπειρία που έχω αποκομίσει από τη θητεία μου στο Υπουργείο Πολιτισμού. Επιβεβαιώνουν, ουσιαστικά, μια βασική μου πεποίθηση που διαμορφώθηκε μέσα από δεκαετίες ενασχόλησης με την πολιτιστική πολιτική και τη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς: ότι ο Πολιτισμός δεν αποτελεί μόνο στοιχείο ταυτότητας και ιστορικής συνέχειας, αλλά και κρίσιμο αναπτυξιακό κεφάλαιο με ισχυρό κοινωνικό και οικονομικό αποτύπωμα. Και είναι αυτή ακριβώς η πεμπτουσία βάσει της οποίας σχεδιάσαμε και υλοποιούμε τις πολιτικές μας, από το 2019 έως σήμερα.

Η πεποίθηση αυτή δεν αποτελεί ιδεολογική ή θεωρητική παραδοχή. Τεκμηριώνεται πλέον από τη διεθνή επιστημονική έρευνα, αλλά και από ασφαλή δεδομένα και μετρήσιμα στοιχεία της ελληνικής πραγματικότητας. Τεκμηριώνεται από ανεξάρτητες μελέτες και έρευνες, όπως εκείνες της διαΝΕΟσις για τους Πολιτιστικούς και Δημιουργικούς Τομείς στην Ελλάδα, οι οποίες αναδεικνύουν με σαφήνεια τον ρόλο του Πολιτισμού ως μοχλού οικονομικής, κοινωνικής και περιφερειακής ανάπτυξης. Η διεθνής μελέτη της Olsberg για τον οπτικοακουστικό τομέα στην Ελλάδα, την περίοδο 2018–2025, τεκμηριώνει με σαφήνεια ότι η δημόσια επένδυση στην οπτικοακουστική παραγωγή συγκαταλέγεται στις πιο αποδοτικές δημόσιες πολιτικές της τελευταίας εξαετίας, αποδεικνύοντας ότι η δημόσια επένδυση ενός ευρώ αποδίδει στην οικονομία 4,20 ευρώ. Τεκμηριώνεται, επίσης, από τα στοιχεία και τις μελέτες που εκπονήθηκαν με πρωτοβουλία του ίδιου του Υπουργείου Πολιτισμού σχετικά με τις κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις των δημόσιων επενδύσεων στον τομέα του Πολιτισμού.

Επιτρέψτε μου να σταθώ ιδιαίτερα σε αυτό το σημείο, γιατί θεωρώ ότι αφορά σε έναν από τους πιο κρίσιμους άξονες της σημερινής συζήτησης. Επανέρχεται συχνά, με τη μία ή την άλλη μορφή, το ερώτημα: «Αιτιολογούνται δημοσιονομικά μεγάλες δημόσιες επενδύσεις στον Πολιτισμό, όταν υπάρχουν τόσο πολλές και πιεστικές κοινωνικές ανάγκες;» Πρόκειται για ένα ερώτημα εύλογο, το οποίο, όμως, στηρίζεται συχνά σε μια παρωχημένη αντίληψη που αντιμετωπίζει τον Πολιτισμό ως αγαθό πολυτελείας ή ως πεδίο δευτερεύουσας σημασίας για τη δημόσια πολιτική. Η αντίληψη αυτή δεν ανταποκρίνεται ούτε στη διεθνή εμπειρία ούτε στα πραγματικά δεδομένα της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας.

Σήμερα γνωρίζουμε πλέον, με επιστημονική τεκμηρίωση και μετρήσιμα στοιχεία, ότι οι επενδύσεις στον Πολιτισμό δεν αποτελούν δημοσιονομική επιβάρυνση χωρίς ανταπόδοση. Αντιθέτως, αποδίδουν στην οικονομία και στην κοινωνία πολλαπλάσιο όφελος από το αρχικό ύψος της επένδυσης. Δημιουργούν εισόδημα και θέσεις εργασίας, κινητοποιούν ιδιωτικούς πόρους, ενισχύουν τον τουρισμό και την επιχειρηματικότητα, αυξάνουν την ελκυστικότητα των περιοχών, ενδυναμώνουν την κοινωνική συνοχή και βελτιώνουν την ποιότητα ζωής των πολιτών.

Από τη θέση της Γενικής Γραμματέως του Υπουργείου Πολιτισμού, το 2014, ζήτησα την πρώτη συστηματική επιστημονική αποτίμηση των κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων των έργων Πολιτισμού του ΕΣΠΑ 2007-2013. Η μελέτη ανατέθηκε στην εταιρεία Deloitte και βασίστηκε στο οικονομετρικό μοντέλο εισροών-εκροών του Βασίλι Λεόντιεφ. Τα αποτελέσματα υπήρξαν απολύτως αποκαλυπτικά: Επενδύσεις ύψους 512 εκατομμυρίων ευρώ στον Πολιτισμό παρήγαγαν συνολικό οικονομικό αποτύπωμα ύψους 1,6 δισεκατομμυρίων ευρώ, με πολλαπλασιαστικό συντελεστή 3,16. Δηλαδή, για κάθε 1 ευρώ δημόσιας επένδυσης επέστρεψαν στην ελληνική οικονομία 3,16 ευρώ.

Σχεδόν δέκα χρόνια αργότερα, επαναλάβαμε τη μελέτη για τα έργα της προγραμματικής περιόδου 2014-2020, ακολουθώντας συγκρίσιμη μεθοδολογία. Τα αποτελέσματα ήταν ακόμη πιο εντυπωσιακά. Επενδύσεις ύψους 453 εκατομμυρίων ευρώ δημιούργησαν συνολικές οικονομικές επιπτώσεις ύψους 1,56 δισεκατομμυρίων ευρώ, με τον πολλαπλασιαστικό συντελεστή να ανέρχεται πλέον στα 3,44 ευρώ για κάθε 1 ευρώ επένδυσης. Παράλληλα, περίπου 22.000 θέσεις εργασίας συντηρήθηκαν ή δημιουργήθηκαν μέσω των έργων Πολιτισμού της συγκεκριμένης περιόδου.

Τα στοιχεία αυτά επιβεβαιώνονται και από ευρύτερες ανεξάρτητες έρευνες. Η πρόσφατη μελέτη των Ioannis Kostakis και Sarantis Lolos για τις ελληνικές περιφέρειες τεκμηριώνει εμπειρικά ότι η πολιτιστική κληρονομιά έχει στατιστικά σημαντική θετική επίδραση στην οικονομική ανάπτυξη, ιδίως στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές της χώρας. Αντίστοιχα, η έρευνα της διαΝΕΟσις αναδεικνύει ότι ο πολιτιστικός και δημιουργικός τομέας δεν αποτελεί απλώς έναν ακόμη κλάδο της οικονομίας, αλλά έναν «φορέα θετικής αλλαγής» με πολλαπλασιαστικές επιπτώσεις στην οικονομία, στις πόλεις, στην κοινωνική συνοχή, στην υγεία και στη διεθνή εικόνα της χώρας. Το ίδιο αποδεικνύει και η μελέτη για τον οπτικοακουστικό τομές, που προανέφερα. Όλα αυτά ενισχύουν τη βασική μας πεποίθηση ότι οι δημόσιες επενδύσεις στον Πολιτισμό όχι μόνο αιτιολογούνται δημοσιονομικά, αλλά οφείλουν να αποτελούν πάγια και σταθερή ευρωπαϊκή και εθνική προτεραιότητα. Διότι ο Πολιτισμός δεν είναι απλώς τομέας κατανάλωσης πόρων. Είναι τομέας παραγωγής αξίας. Είναι μοχλός ανάπτυξης, κοινωνικής συνοχής και βιώσιμης προόδου.

Και όλη αυτή η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα σήμερα, καθώς η Ευρώπη διαπραγματεύεται την επόμενη χρηματοδοτική περίοδο 20228-2034. Μια συζήτηση που φαίνεται ότι θα κλείσει στην Ελληνική Προεδρία , το 2027. Γι αυτό για την χώρα μας, αλλά και για τον Πολιτισμό, αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα ποιος μπορεί να τη διαπραγματευθεί με τον επωφελέστερο για την Ελλάδα τρόπο.

Με πλήρη επίγνωση αυτής της πραγματικότητας, την οποία αναλύει εξαιρετικά ο Γιώργος Μέργος,, από το 2019 και εξής, προχωρήσαμε σε μια ουσιαστική αλλαγή παραδείγματος στην πολιτιστική διαχείριση και στην ασκούμενη πολιτιστική πολιτική. Είχαμε απόλυτη συναίσθηση,  ότι προκειμένου ο Πολιτισμός να επιτελέσει αποτελεσματικά τον κοινωνικό και αναπτυξιακό του ρόλο, δεν αρκούσαν αποσπασματικές παρεμβάσεις ή μια αμυντική λογική διαχείρισης της πολιτιστικής κληρονομιάς. Χρειαζόταν ένα νέο, συνεκτικό, ευέλικτο και δυναμικό μοντέλο πολιτιστικής διαχείρισης, με άξονες τη γνώση, την καινοτομία, τη βιωσιμότητα, τον στρατηγικό σχεδιασμό και την αποδοτική αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων.

Στο επίκεντρο αυτής της πολιτικής βρίσκεται η αντίληψη ότι ο Πολιτισμός αποτελεί βασικό παράγοντα ανάπτυξης, ιδιαίτερα για την περιφέρεια της χώρας. Πρακτικά, το Υπουργείο Πολιτισμού είναι ένα περιφερειακό υπουργείο, καθώς τα μνημεία βρίσκονται παντού, διάσπαρτα σε κάθε γωνιά της πατρίδας μας, ενώ η σύγχρονη πολιτιστική δημιουργία παράγεται, επίσης, σε όλη τη χώρα. Ειδικά για την πολιτιστική κληρονομιά, αυτή δεν μπορεί να παραμένει αποκομμένη από τις τοπικές κοινωνίες. Αντιθέτως, η αποκατάσταση, ανάδειξη και λειτουργική επανένταξη μνημείων, αρχαιολογικών χώρων και μουσείων στη ζωή των πολιτών δημιουργεί ένα δυναμικό οικοσύστημα οικονομικών και κοινωνικών δραστηριοτήτων, το οποίο κινητοποιεί την τοπική παραγωγή, ενισχύει την απασχόληση, στηρίζει τη μικρομεσαία επιχειρηματικότητα και συμβάλλει στη συγκράτηση του πληθυσμού στην περιφέρεια.

Με αυτό το σκεπτικό καταρτίσαμε και εφαρμόζουμε την «Πολιτιστική Χάρτα Ανάπτυξης και Ευημερίας», έναν δυναμικό οδικό χάρτη πολιτιστικής πολιτικής και ανάπτυξης για όλες τις Περιφέρειες της χώρας, με ορίζοντα το 2030. Πρόκειται για ένα συνεκτικό σχέδιο που βασίζεται στις ιδιαίτερες ανάγκες, τα χαρακτηριστικά και τις δυνατότητες κάθε περιοχής και περιλαμβάνει έργα υποδομών, δράσεις και θεσμικές μεταρρυθμίσεις μεγάλης συνδυαστικής αξίας. Βασικοί άξονες της Πολιτιστικής Χάρτας είναι: Η προστασία, η συντήρηση, η ανάδειξη και η προσβασιμότητα της πολιτιστικής κληρονομιάς, η αξιοποίηση των σύγχρονων τεχνολογιών και του ψηφιακού μετασχηματισμού, η ενίσχυση της σύγχρονης καλλιτεχνικής δημιουργίας και των δημιουργικών βιομηχανιών, η προώθηση συνεργειών μεταξύ πολιτισμού, τουρισμού, εκπαίδευσης, έρευνας και καινοτομίας, καθώς και η επίτευξη πολλαπλασιαστικών αποτελεσμάτων για τη βιώσιμη και ισόρροπη ανάπτυξη σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.

Στο πλαίσιο αυτής της στρατηγικής υλοποιείται σήμερα το μεγαλύτερο πρόγραμμα πολιτιστικών υποδομών που έχει εφαρμοστεί ποτέ στη χώρα. Περισσότερα από 900 έργα και δράσεις, συνολικού προϋπολογισμού άνω του 1,3 δισεκατομμυρίου ευρώ, βρίσκονται σε εξέλιξη σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια, με χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ, το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης. Το πρόγραμμα αυτό εκτείνεται από μεγάλα εμβληματικά έργα έως παρεμβάσεις σε μικρούς και απομακρυσμένους οικισμούς της χώρας. Περιλαμβάνει αναστηλώσεις μνημείων, δημιουργία και εκσυγχρονισμό μουσείων, έργα ψηφιακού μετασχηματισμού, πολιτιστικές διαδρομές, παρεμβάσεις προσβασιμότητας, έργα προστασίας απέναντι στην κλιματική αλλαγή, αλλά και δράσεις που συνδέουν την πολιτιστική κληρονομιά με τη σύγχρονη δημιουργία και την καθημερινή ζωή των πολιτών. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδουμε στην επίτευξη συνεργειών και οικονομιών κλίμακας. Στην ενίσχυση δηλαδή ολοκληρωμένων χωρικών και θεματικών προσεγγίσεων, όπως οι Πολιτιστικές Διαδρομές, που συνδέουν μνημεία, μουσεία, φυσικά τοπία, τοπικά προϊόντα και πολιτιστικές δράσεις σε ενιαία βιώσιμα αναπτυξιακά οικοσυστήματα.

Και τα αποτελέσματα αυτής της πολιτικής είναι ήδη ορατά. Αποτυπώνονται στην αυξανόμενη επισκεψιμότητα των αρχαιολογικών χώρων και των μουσείων. Στη βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών. Στην αναβάθμιση της εμπειρίας των επισκεπτών. Στη σημαντική αύξηση των εσόδων και της οικονομικής δραστηριότητας γύρω από τους πολιτιστικούς πόλους. Στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας. Στην ενίσχυση της εξωστρέφειας των τοπικών κοινωνιών. Στην αναζωογόνηση περιοχών που επί δεκαετίες παρέμεναν στο περιθώριο της αναπτυξιακής διαδικασίας.

Αποτυπώνονται, επίσης, στην ίδια την κοινωνική αποδοχή των πολιτικών αυτών. Σύμφωνα με πρόσφατη πανελλαδική έρευνα που πραγματοποιήθηκε για το Υπουργείο Πολιτισμού, πάνω από το 70% των πολιτών αξιολογεί θετικά τις παρεμβάσεις και τις υπηρεσίες στους αρχαιολογικούς χώρους και στα μουσεία, ενώ η συντριπτική πλειονότητα αναγνωρίζει ότι η πολιτιστική κληρονομιά συμβάλλει ουσιαστικά τόσο στην ποιότητα ζωής όσο και στην οικονομική ανάπτυξη της χώρας.

Αυτό ακριβώς είναι, τελικά, και το ουσιαστικότερο συμπέρασμα του βιβλίου του Γιώργου Μέργου. Αλλά και της πολιτικής που εφαρμόζουμε τα τελευταία χρόνια: Οτι ο Πολιτισμός δεν αποτελεί απλώς πεδίο προστασίας του παρελθόντος, αλλά στρατηγική επένδυση για το μέλλον. Μια επένδυση που παράγει κοινωνική, πολιτιστική, περιβαλλοντική και οικονομική αξία. Μια επένδυση που ενισχύει τη συλλογική αυτογνωσία, τη συνοχή και την ανθεκτικότητα της κοινωνίας μας. Και μια επένδυση που μπορεί να λειτουργήσει ως βασικός πυλώνας ενός πιο βιώσιμου, πιο ισόρροπου και πιο ανθρώπινου αναπτυξιακού προτύπου για τη χώρα μας.

Θα ήθελα, κλείνοντας, να συγχαρώ και να ευχαριστήσω τον συγγραφέα για το σημαντικό αυτό έργο. Για την επιστημονική του πληρότητα, τη νηφαλιότητα της προσέγγισης, την τεκμηρίωση των θέσεών του, αλλά και για τη συμβολή του στην ενίσχυση μιας πιο ώριμης και δημιουργικής συζήτησης γύρω από τον Πολιτισμό και την αναπτυξιακή του δυναμική.

Είμαι βέβαιη ότι το βιβλίο αυτό θα αποτελέσει σημείο αναφοράς για την περαιτέρω έρευνα και τον δημόσιο διάλογο γύρω από την οικονομία της πολιτιστικής κληρονομιάς και τις προοπτικές της στη χώρα μας. Και πιστεύω ότι θα συμβάλει ουσιαστικά στην κατανόηση μιας θεμελιώδους αλήθειας: Οτι ο Πολιτισμός δεν αφορά μόνο το παρελθόν μας, αλλά πρωτίστως το μέλλον μας.

Σας ευχαριστώ

Το άρθρο ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Κύριε διευθυντά

Οι θεοί αγαπούν τους καλούς ανθρώπους. Μια τέτοια ξεχωριστή προσωπικότητα είναι ο υπερεκατονταετής Διονύσιος Γκέργκης ή για χιλιάδες παιδιά που τον έζησαν από κοντά, απλώς «ο Νιόνιος». Παρότι τον Νιόνιο τον θυμόμαστε συχνά, τον θυμηθήκαμε και πρόσφατα από δημοσίευμα της ελληνόφωνης αυστραλέζικης εφημερίδας «Νέος Κόσμος», επειδή ο Νιόνιος συμπλήρωσε 102 χρόνια. Το κείμενο δεν ήταν φειδωλό στα θετικά της προσωπικότητας του Νιόνιου. Εμείς, μειράκια των 10-15 ετών που τον γνωρίσαμε από κοντά στις Παιδοπόλεις όπου υπήρχαν χιλιάδες παιδιά του Εμφυλίου, θα προσθέταμε πολλά περισσότερα.

Ο Νιόνιος δεν είχε βγάλει πανεπιστήμια ούτε ήταν απόφοιτος κάποιας παιδαγωγικής Ακαδημίας, ήταν όμως ένας πολυσύνθετος αθλητής, αξεπέραστος παιδαγωγός, δίκαιος ομαδάρχης και κριτής, αξέχαστος αυτοδίδακτος δάσκαλος που ορμήνευε ότι η άθληση και γενικά η σωματική δραστηριότητα είναι η πραγματική περιουσία. Δεν διαψεύστηκε. Γι’ αυτό γιόρτασε τα 102 χρόνια! Ιδωμένη η προσωπικότητα του Νιόνιου μετά, πάνω από 80 χρόνια στις δύσκολες μεταπολεμικές συνθήκες, μένει κανείς έκπληκτος πώς ένας νεανίας χωρίς πτυχία, χωρίς ιδιαίτερη μόρφωση, είχε καθολική αναγνώριση στην παιδαγωγική του ικανότητα από τα ίδια τα παιδιά που θεωρούσαν προσόν ότι τον γνώριζαν ή ήταν στην ομάδα μπάσκετ ή ποδοσφαίρου ή βόλεϊ που προπονούσε ο Νιόνιος. Ο Νιόνιος ήταν ο μέντοράς μας.

Στην Παιδόπολη Ζηρού Φιλιππιάδος οι υπογράφοντες δεν συμπέσαμε αμφότεροι. Προηγήθηκε ο πρώτος εξ ημών, ο Χρήστος, στην «ομάδα» του Νιόνιου Γκέργκη, και ακολούθησε ο δεύτερος εξ ημών στην «ομάδα» της Αλεξάνδρας Ελεφάντη. Τα κτίρια της Παιδόπολης είχαν κατασκευαστεί από τον Ελβετικό Ερυθρό Σταυρό, ο οποίος προφανώς ανταποκρίθηκε στην έκκληση της αείμνηστης βασίλισσας Φρειδερίκης. Η Παιδόπολη ήταν πολύ πρωτοποριακή για τη μακρινή εκείνη εποχή της δεκαετίας του 1950, χτισμένη δίπλα στη γραφική λίμνη του Ζηρού.

Ταιριάζουν στην αναπόληση της ζωής μας στην Παιδόπολη οι στίχοι του Αλεξανδρινού «ήχοι από την πρώτη ποίηση της ζωής μας».

ΧΡΗΣΤΟΣ ΑΘ. ΒΕΝΕΤΗΣ
Ενεργός καρδιολόγος

ΑΝΤΩΝΗΣ Ν. ΒΕΝΕΤΗΣ
Επίτιμος δικηγόρος

Η Καθημερινή 5 Jun 2026

Το άρθρο Ο μέντοράς μας Νιόνιος Γκέργκης εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Προλογίζοντας το έργο τους, οι  κ.κ. Παπανδρόπουλος και Χριστίδης υπογράμμισαν ότι αποφάσισαν να γράψουν τη βιογραφία του κ. Δ. Μανιατάκη, διότι αποτελεί ζωντανό παράδειγμα επιτυχημένης δημιουργικής επιχειρηματικότητας. Μετά από 40 χρόνια δραστηριοποίησής του στην ICAP, η εταιρία διέπρεψε εφαρμόζοντας σημαντικές καινοτομίες, ενώ η επιτυχημένη πορεία του ως επικεφαλής της ΔΕΗ συνδέθηκε με τις πρώτες προσπάθειές της για διεθνοποίηση, σε συνεργασία με κορυφαίους διεθνείς επενδυτικούς οργανισμούς. Η μακρά επιτυχημένη δράση του κ. Δ. Μανιατάκη συνεχίζεται στον  τομέα του πολιτισμού,  μέσω του Μανιατακείου Ιδρύματος, στο οποίο προεδρεύει, με αντικείμενο την πολιτιστική κληρονομιά ως όχημα για την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη.

Στη συνέχεια, τρεις διακεκριμένοι ομιλητές αναφέρθηκαν στους διαφορετικούς τομείς δραστηριοποίησης του κ. Δημήτρη Μανιατάκη.

Στη σημαντική προστιθέμενη αξία που είχε για την Ελληνική Οικονομία η ανάπτυξη των μεθόδων πιστοληπτικής αξιολόγησης και ο ρόλος της στην ορθολογική κατανομή των επενδύσεων των ελληνικών επιχειρήσεων, αναφέρθηκε στην ομιλία του ο κ. Παναγιώτης Μίχαλος, ιδρυτής και πρόεδρος του «Ιδρύματος Γ. Μ. Μίχαλος | Διάλογοι της Νισύρου» και π. Γ.Γ. Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων του ΥΠΕΞ. Η εταιρεία συμβούλων ICAP, με διευθύνοντα σύμβουλο τον κ. Δ. Μανιατάκη, είχε πρωτοποριακό ρόλο στην πραγματοποίηση κλαδικών μελετών και πιστοληπτικών αξιολογήσεων των επιχειρήσεων, συμβάλλοντας στον εκσυγχρονισμό και εξορθολογισμό της πιστωτικής επέκτασης των ελληνικών τραπεζών.

Ο κ. Ραφαήλ Μωυσής, επίτιμος καθηγητής του ΜΙΤ, επίτιμος πρόεδρος του ΙΟΒΕ και πρώην πρόεδρος της ΔΕΗ, ανέπτυξε τον πρωταγωνιστικό ρόλο που είχε η ΔΕΗ στον εξηλεκτρισμό της χώρας και την ταχύρρυθμη ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας. Ανέφερε ακόμη, ότι στις σημερινές ενεργειακές συνθήκες η Ελλάδα χρειάζεται να εκσυγχρονισθεί και να καινοτομήσει, προτείνοντας τον εμπλουτισμό του ενεργειακού μείγματος με πυρηνική ενέργεια, παραγόμενη σε θαλάσσιες πλατφόρμες.

Στη συνέχεια πήρε τον λόγο ο κ. Γεώργιος Μέργος, επίτιμος καθηγητής Οικονομικών Επιστημών του ΕΚΠΑ, μέλος του Δ.Σ. του Ιδρύματος, παρουσιάζοντας ένα «νέο μοντέλο ανάπτυξης» με τη συνεργασία του Μανιατακείου Ιδρύματος, στο οποίο ο πολιτισμός αποτελεί κορυφαίο συντελεστή  βελτίωσης του επιπέδου ευημερίας και  δυναμικό παράγοντα προώθησης της οικονομικής ανάπτυξης, που έχει ως συνέπεια την αναβάθμιση της ποιότητας ζωής των τοπικών κοινωνιών.

Τέλος ο κ. Andrea Nanetti, Διακεκριμένος Καθηγητής στις Ψηφιακές Ανθρωπιστικές Επιστήμες στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Guangzhou στην Κίνα και μέλος του Δ.Σ. του Ιδρύματος, γνωστός για την έρευνα και βιβλιογραφία του σχετικά με την Ενετοκρατία στην Πελοπόννησο, ανέφερε: «Οι πέτρες του Παλατιού του Νέστορα και των Κάστρων της Κορώνης, της Μεθώνης και του Ναβαρίνου, μαζί με τη διαχρονική σοφία της μεσογειακής διατροφής, δεν είναι απλώς αναμνήσεις. Είναι ευκαιρίες για την ενδυνάμωση των τοπικών κοινοτήτων, την ενίσχυση της επιχειρηματικότητας και την οικοδόμηση ανθεκτικότητας απέναντι στις οικονομικές και κοινωνικές προκλήσεις».

Το άρθρο ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ “ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΑΝΙΑΤΑΚΗΣ, ΟΡΑΜΑ, ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ, ΑΞΙΟΚΡΑΤΙΑ” ΣΤΟ ΜΕΓΑΡΟ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ, 28.5.2026. εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Με αφορμή το κείμενο του κ. Νίκου Βατόπουλου στην «Κ» της 20/5/2026, αναφερόμενο στην εκκεντρική και ένθερμη φιλελληνίδα Δούκισσα της Πλακεντίας, Σοφία ντε Μαρμπουάλεμπρέν (1785-1854), θα ήθελα να προσθέσω πώς την «έβλεπε» ο ελληνικός Τύπος της εποχής. Η Δούκισσα εγκαταστάθηκε, μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας από τους Τούρκους, στο μικρό ελληνικό βασίλειο και κόσμησε την Αθήνα και τα περίχωρα αυτής με σημαντικά κτίσματα, μεταξύ των οποίων το νυν Βυζαντινό Μουσείο στη λεωφ. Βασ. Σοφίας και το Καστέλλο της Ροδοδάφνης στην Πεντέλη (βλ. «Νέα Εστία», 15/4/1930, Χρ. Αγγελομάτη, «Τα σπίτια της Δούκισσας της Πλακεντίας»).

Ξεφυλλίζοντας στην Παπαχαραλάμπειο Βιβλιοθήκη της Ναυπάκτου την αθηναϊκή εφημερίδα «Αθηνά» βρήκα, στο φύλλο αυτής της 6/6/1849 την είδηση, κατά την οποίαν:

«Προχθές εκκινοποιήσαμεν εις τους αναγνώστας μας την εις τα περίχωρα της πόλεώς μας λήστευσιν της Κυρίας Δουκέσσης της Πλακεντίας, από την εντός της πόλεως διαμένουσαν συμμορίαν του αρχιληστού Μπίμπιση.
Η Κυρία Δούκισσα τω όντι είχε συμφωνήσει να δώση εις τους ληστάς χίλια δίστηλα διά να ελευθερωθή· αλλ’ εωσού να της φέρουν τα χρήματα ταύτα από την πόλιν, οι χωρικοί πληροφορηθέντες ωπλίσθησαν και ώρμησαν κατά των ληστών οίτινες αναγκασθέντες έφυγαν και άφησαν ελευθέραν την Κυρίαν Δούκισσαν και την συνοδείαν της και τοιουτοτρόπως ο φέρων κατόπι τα χίλια δίστηλα εις τους ληστάς άνθρωπος της Δουκέσσης απήντησεν αυτήν επιστρέφουσαν, και συνεπέστρεψε και αυτός μαζί της με τα δίστηλα».

Η αυθόρμητη επέμβαση των χωρικών της Αττικής για την απελευθέρωση της Δούκισσας από τον λήσταρχο Μπίμπιση ωφείλετο εις το ότι η Δούκισσα ήτο λίαν δημοφιλής εις αυτούς, δι’ όσους λόγους αναφέρονται εις την εφημερίδα «Αθηνά» της 5.5.1843, «είναι γνωσταί αι αγαθοεργίαι, τας οποίας η Κυρία Δούκισσα της Πλακεντίας επιδαψιλεύει καθεκάστην εις πολλούς Ελληνας και έτι πλέον τα χρήματα τα οποία εξοδεύει εις διαφόρους οικοδομάς και άλλα δημόσια πράγματα, τα οποία και τον τόπον στολίζουν και τους κατοίκους ευκολύνουν και εξοικονομούν (…)».

Τέλος, σημειώνω ότι η Δούκισσα της Πλακεντίας δεν ήτο δημοφιλής μόνον εις τους χωρικούς της Αττικής, αλλά και εις τους διανοούμενους της εποχής!
Ετσι, όταν ο εκδότης και δημοσιογράφος Κων. Ν. Λεβίδης μετατύπωσε, το 1840, τα «Ελληνικά Χρονικά», τα οποία εξεδίδοντο κατά τη διάρκεια του Αγώνος εις το Μεσολόγγι, με συντάκτη τον Ελβετό φιλέλληνα Ιάκωβο Μάγερ (+11.4.1826), αφιέρωσε την έκδοση «τη εκλαμπροτάτη Κυρία Δουκίσση της Πλακεντίας…».

Η Καθημερινή 30 May 2026

Το άρθρο Η Δούκισσα, οι χωρικοί και ο αρχιληστής… Του Αντώνη Βενέτη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Κεφάλαιο 1
Ιστορική και Οικονομική Ανασκόπηση της Περιόδου πριν από την Ιδρυση της ICAP

Κεφάλαιο 2
Ο Δημήτρης Μανιατάκης και η Ελληνική Οικονομία

Κεφάλαιο 3
Η ICAP και ο Ρόλος της Χρηματοοικονομίας

Κεφάλαιο 4
Δημήτρης Μονιατάκης
Από τη «Δημιουργική Καταστροφή»
στη «Μετά Επιχειρηματικότητα»

Καιφάλεο 5
Η Μέτρηση του Πιστωτικού Κινδύνου
Στην Ελλάδα και η Σημασία του
του Παναγιώτη Αγγελόπουλου, οικονομολόγου-συγγραφέα

Του Παναγιώτη Γ. Μίχαλου

Κυρίες και κύριοι, αγαπητοί φίλοι,

Θα ήθελα αρχικά να πω ότι τα πέντε κεφάλαια που εξετάζουμε σήμερα δεν αποτελούν απλώς μια τεχνική ή τραπεζική ανάλυση γύρω από τον πιστωτικό κίνδυνο για τη λειτουργία των τραπεζών, των επενδύσεων και της πραγματικής οικονομίας.

Στην πραγματικότητα, περιγράφουν κάτι πολύ βαθύτερο:

την πορεία μετάβασης της ελληνικής οικονομίας…
από μια οικονομία προσωπικών σχέσεων και διαμεσολάβησης…
σε μια οικονομία θεσμών, αξιολόγησης και εμπιστοσύνης.
σε μία πιο θεσμική και αξιοκρατική λειτουργία,
την εξέλιξη της επιχειρηματικότητας και του τραπεζικού συστήματος,
τη σχέση τεχνογνωσίας, πιστοληπτικής αξιολόγησης και ανάπτυξης,
το ισχυρό οικονομικό και χρηματοοικονομικό βάθος και ιστορικό context για
την Ελλάδα των δεκαετιών 1960–2000,
τη σαφή σύνδεση της ICAP με την ωρίμανση της αγοράς, της τραπεζικής εποπτείας και της απορρόφησης ευρωπαϊκών πόρων.
και τον ρόλο του Δημήτρη Μανιατάκη ως μεταρρυθμιστικού και θεσμικού παράγοντα.
_____

Ο πιστωτικός κίνδυνος, με την κλασική οικονομική έννοια, είναι η πιθανότητα ένας δανειολήπτης να μην μπορέσει να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του.

Να μην αποπληρώσει ένα δάνειο.
Να μην εξυπηρετήσει τις υποχρεώσεις του.
Να πτωχεύσει.
Να οδηγήσει τον πιστωτή σε ζημία.

Όμως, αν το δούμε βαθύτερα, ο πιστωτικός κίνδυνος είναι κάτι πολύ περισσότερο.

Είναι ο τρόπος με τον οποίο μια οικονομία μετρά την αξιοπιστία της.

Είναι ο τρόπος με τον οποίο μια κοινωνία τιμολογεί την εμπιστοσύνη.

Και τελικά, είναι ο μηχανισμός μέσω του οποίου κατανέμεται το κεφάλαιο μέσα στην οικονομία.

_____

Για πολλές δεκαετίες, ιδιαίτερα από τη δεκαετία του 1980 και μετά, η ελληνική οικονομία αντιμετώπισε μια σειρά από διαρθρωτικές παθογένειες που καθυστέρησαν τη θεσμική της ωρίμανση.

Η ανάπτυξη της χώρας δεν στηρίχθηκε πάντοτε σε ένα συνεκτικό θεσμικό πλαίσιο.

Αντίθετα, συχνά κυριάρχησαν:

• το πελατειακό κράτος,
• η πολυνομία και η κανονιστική ασάφεια,
• η γραφειοκρατία,
• η έλλειψη αξιοκρατίας,
• και πολλές φορές η υποκατάσταση θεσμών από προσωπικές σχέσεις και διαμεσολαβήσεις.

Αυτό είχε άμεσες συνέπειες και στην οικονομία.

Γιατί όταν μια οικονομία δεν αξιολογεί αντικειμενικά τον κίνδυνο…

τότε δεν κατανέμει σωστά ούτε το κεφάλαιο.

Και όταν το κεφάλαιο δεν κατανέμεται σωστά…

τότε επιβραβεύεται όχι πάντα ο πιο παραγωγικός,

όχι πάντα ο πιο καινοτόμος,

αλλά συχνά εκείνος που έχει καλύτερη πρόσβαση στο σύστημα.

_____

Αυτή είναι ίσως η βαθύτερη πολιτική οικονομία της ελληνικής κρίσης.

Διότι το πρόβλημα της Ελλάδας δεν ήταν μόνο δημοσιονομικό ή τραπεζικό

Ήταν και θεσμικό.

Ήταν αποτέλεσμα βαθιών θεσμικών και πολιτικών παθογενειών που

διαμόρφωσαν τον τρόπο λειτουργίας της οικονομίας επί δεκαετίες.

Ήταν πρόβλημα ποιότητας διακυβέρνησης.

Ήταν πρόβλημα αξιοπιστίας μηχανισμών αξιολόγησης.

Ήταν πρόβλημα εμπιστοσύνης.

_____

Σε αυτό το πλαίσιο, αποκτά ιδιαίτερη σημασία η σταδιακή εισαγωγή στην Ελλάδα μιας περισσότερο επιστημονικής και αντικειμενικής προσέγγισης του πιστωτικού κινδύνου.

Δηλαδή η μετάβαση:

από την υποκειμενική κρίση…

στη μετρήσιμη αξιολόγηση.

_____

Η ανάπτυξη συστημάτων πιστοληπτικής διαβάθμισης, η δημιουργία βάσεων οικονομικών δεδομένων, η συστηματική αξιολόγηση επιχειρήσεων και η ενσωμάτωση διεθνών προτύπων αποτέλεσαν ουσιαστικά μέρος του εκσυγχρονισμού της ελληνικής οικονομίας.

Όχι απλώς ως επιχειρηματικών φορέων.

Αλλά ως θεσμικών ενδιάμεσων μηχανισμών αξιοπιστίας.

Και εδώ αναδεικνύεται η σημασία οργανισμών όπως η ICAP.

_____

Η συμβολή του Δημήτρη Μανιατάκη, ειδικότερα, πρέπει να ιδωθεί ακριβώς μέσα από αυτό το πρίσμα.

Δεν αφορά μόνο τη διοίκηση μιας επιχείρησης.

Αφορά τη συμβολή στη δημιουργία μιας διαφορετικής κουλτούρας οικονομικής αξιολόγησης στην Ελλάδα.

Ο Δημήτρης Μανιατάκης αναδεικνύεται μέσα από αυτά τα κεφάλαια όχι μόνο ως ένας επιτυχημένος επιχειρηματίας ή τραπεζικός τεχνοκράτης,αλλά ως ένας βαθιά θεσμικός μεταρρυθμιστικός παράγοντας της ελληνικής οικονομίας. Σε μια Ελλάδα όπου επί δεκαετίες οι επιχειρηματικές σχέσεις, οι χρηματοδοτήσεις και ακόμη και οι επενδύσεις βασίζονταν συχνά στις προσωπικές γνωριμίες, στη διαμεσολάβηση, στο πελατειακό κράτος και στην έλλειψη αντικειμενικών δεδομένων, ο Μανιατάκης συνέβαλε καθοριστικά στη μετάβαση προς μια πιο αξιοκρατική, θεσμική και επιστημονικά οργανωμένη οικονομία.

Μέσα από την ICAP, προώθησε για πρώτη φορά στην Ελλάδα την έννοια της αντικειμενικής πιστοληπτικής αξιολόγησης, της συστηματικής επιχειρηματικής πληροφόρησης και της επιστημονικής μέτρησης του
πιστωτικού κινδύνου. Η σκέψη του συνδέει άμεσα την ανάπτυξη με τη γνώση, τη διαφάνεια, την αξιοπιστία και την τεχνοκρατική επάρκεια. Και ταυτόχρονα φωτίζει τις διαχρονικές παθογένειες της ελληνικής οικονομίας:

την πολυνομία, τον κρατισμό, την έλλειψη αξιοκρατίας, τη στρεβλή χρηματοδότηση και την αδυναμία δημιουργίας σταθερών θεσμών.

Ουσιαστικά, το έργο και η φιλοσοφία του κου Μανιατάκη αποτελούν μια έμμεση αλλά σαφή υπενθύμιση ότι χωρίς θεσμική σοβαρότητα, αντικειμενική αξιολόγηση και κουλτούρα ευθύνης, καμία οικονομία δεν μπορεί να γίνει πραγματικά ανταγωνιστική και ανθεκτική στον διεθνή ανταγωνισμό.

Σε μια εποχή όπου η οικονομική πληροφόρηση ήταν περιορισμένη, οι λογιστικές πρακτικές ατελείς, και η αξιολόγηση επιχειρήσεων πολλές φορές αποσπασματική ή υποκειμενική…

η ανάπτυξη μηχανισμών οργανωμένης πιστοληπτικής αξιολόγησης αποτέλεσε ουσιαστικά θεσμική καινοτομία.

Με άλλα λόγια, συνέβαλε στη μετάβαση:

από την οικονομία της διαίσθησης…

στην οικονομία της τεκμηρίωσης.

_____

Και αυτό δεν ήταν απλώς τεχνικό ζήτημα.

Ήταν βαθιά αναπτυξιακό.

Γιατί όταν μια οικονομία αποκτά καλύτερους μηχανισμούς αξιολόγησης:

• μειώνει την αβεβαιότητα,
• ενισχύει τη διαφάνεια,
• βελτιώνει την πρόσβαση σε χρηματοδότηση,
• και αυξάνει την εμπιστοσύνη επενδυτών και αγορών.

_____

Η εξέλιξη αυτή συνέπεσε και με τις μεγάλες διεθνείς μεταβολές των τελευταίων δεκαετιών.

Την παγκοσμιοποίηση των αγορών.

Την απελευθέρωση του χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Την κατάργηση πολλών παραδοσιακών περιορισμών.

Την ανάπτυξη σύνθετων χρηματοοικονομικών προϊόντων.

Την εμφάνιση νέων μορφών χρηματοοικονομικού κινδύνου.

_____

Σε αυτό το νέο περιβάλλον, η μέτρηση του κινδύνου έγινε κεντρικός πυλώνας οικονομικής σταθερότητας.

Και η Ελλάδα έπρεπε σταδιακά να προσαρμοστεί.

Μέσα από την εναρμόνιση με τα ευρωπαϊκά πρότυπα.

Μέσα από τους κανόνες της Βασιλείας.

Μέσα από την εισαγωγή εποπτικών και κανονιστικών μηχανισμών.

Μέσα από τη δημιουργία κουλτούρας διαχείρισης κινδύνου.

_____

Η πορεία αυτή δεν ήταν εύκολη.

Και ασφαλώς δεν ολοκληρώθηκε από τη μία ημέρα στην άλλη.

Όμως αποτέλεσε μέρος της βαθύτερης προσπάθειας θεσμικής ευρωπαϊκής ενσωμάτωσης της χώρας.

_____

Και εδώ υπάρχει και μια ευρύτερη γεωοικονομική διάσταση.

Η Ανατολική Μεσόγειος σήμερα είναι ένας χώρος υψηλής στρατηγικής σημασίας.

Ένας χώρος ενεργειακών διαδρομών.

Ανταγωνισμών.

Μεταβαλλόμενων συμμαχιών.

Και αυξημένης γεωπολιτικής αβεβαιότητας.

_____

Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η οικονομική αξιοπιστία δεν είναι απλώς οικονομικός δείκτης.

Είναι στοιχείο εθνικής και περιφερειακής ανθεκτικότητας.

Γιατί η δυνατότητα μιας οικονομίας να προσελκύει επενδύσεις, να χρηματοδοτεί επιχειρήσεις, να χρηματοδοτεί υποδομές για την ενεργειακή και εθνική μας ασφάλεια, και να διαχειρίζεται αποτελεσματικά τον κίνδυνο…

συνδέεται άμεσα με τη συνολική στρατηγική της σταθερότητα.

_____

Γι’ αυτό και η θεσμική ποιότητα αποκτά σήμερα γεωπολιτική σημασία.

Οι ισχυροί θεσμοί, η αξιοπιστία των μηχανισμών αξιολόγησης, η ποιότητα της διακυβέρνησης και η διαφάνεια…, το κράτος δικαίου, δεν είναι μόνο οικονομικές παράμετροι.

Είναι και παράγοντες γεωοικονομικής ισχύος.

_____

Αν λοιπόν επιχειρούσαμε να συνοψίσουμε το βαθύτερο μήνυμα αυτών των πέντε κεφαλαίων…

θα λέγαμε ότι περιγράφουν τη σταδιακή μετάβαση της Ελλάδας:

Από μια οικονομία σχέσεων…

σε μια οικονομία θεσμών.

Από μια οικονομία αβεβαιότητας…

σε μια οικονομία αξιολόγησης.

Από μια οικονομία διαμεσολάβησης…

σε μια οικονομία εμπιστοσύνης.

_____

Και ίσως αυτή να είναι τελικά η μεγαλύτερη πρόκληση που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει η χώρα μέχρι σήμερα.

Η οικοδόμηση θεσμών που λειτουργούν με συνέχεια, συνέπεια, αξιοκρατία, διαφάνεια και αξιοπιστία.

Όχι συγκυριακά.

Αλλά διαχρονικά.

_____

Κυρίες και κύριοι, τελειώνοντας,

Ο πιστωτικός κίνδυνος μπορεί να μοιάζει με τεχνικό χρηματοοικονομικό όρο.

Στην πραγματικότητα όμως…

είναι ένας καθρέφτης της θεσμικής ωριμότητας μιας χώρας.

_____

Και η εμπειρία της Ελλάδας μάς υπενθυμίζει ότι η πραγματική ανάπτυξη δεν οικοδομείται μόνο με κεφάλαια.

Οικοδομείται με εμπιστοσύνη.

Με θεσμούς.

Με αξιοκρατία.

Και με την ικανότητα μιας κοινωνίας να μετατρέπει την πληροφορία σε αξιοπιστία και την αξιοπιστία σε ανάπτυξη.

_____

Σας ευχαριστώ πολύ και καλοτάξιδο. //

Το άρθρο Παρουσίαση Βιβλίου Δημήτρη Μανιατάκη των Θανάση Παπανδρόπουλου – Κώστα Χρηστίδη… Του Παναγιώτη Γ. Μίχαλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Ο αειθαλής και αιωνόβιος επίτιμος αρεοπαγίτης, κ Ευάγγελος Ανδριανός, με επιστολή του στην «Κ» της 24.4.2026, επεσήμανε «τα υπέρ και τα κατά του συνδικαλισμού».

Βεβαίως δεν αμφισβητείται ότι ο συνδικαλισμός, ο οποίος προστατεύει τα συμφέροντα των εργατών, μεγάλως συμβάλλει εις την ειρηνική κοινωνική συμβίωση.

Αλλά, βεβαίως, και εδώ ισχύει το Δελφικό απόφθεγμα «μηδέν άγαν» (όχι υπερβολές).

Οι υπερβολές όμως του εν Ελλάδι συνδικαλιστικού κινήματος, παρετηρήθησαν ιδίως κατά την μεταπολίτευση, κατά την οποίαν, πρωτοστατούσης της δογματικής αριστεράς και της «προοδευτικής» αριστεράς, οι σχεδόν καθημερινές απεργίες και διαδηλώσεις «για ψύλλου πήδημα» συνέβαλλαν μάλλον στην απαξίωση του δικαιώματος της απεργίας από το κοινωνικό σύνολο, και έτσι απέβησαν αλυσιτελείς εν πολλοίς.

Μάλλον θα παρατηρούσα, όμως, ότι οι μόνοι ίσως ωφεληθέντες τελικά ήσαν οι «επαγγελματίες» συνδικαλιστές, αποκαλούμενοι και «εργατοπατέρες».

Η κατάχρηση όμως των απεργιών επεσημάνθηκε ήδη από τις αρχές του 20ού αιώνα.

Έτσι το 1907, μια απεργία των ηλεκτρολογων στο Παρίσι, που βύθισε την πόλη στο σκοτάδι, ο Πρωθυπουργός της Γαλλίας Ζωρζ Κλεμανσώ, αν και είχε προοδευτικές ιδέες, απήντησε στον Ζαν Ζωρές, που υπερασπίστηκε την απεργία:

«Είμαι υποχρεωμένος να παρατηρήσω ότι αυτή η μορφή ελευθερίας που σας ενθουσιάζει, είναι η καταπίεση της κοινωνίας από ορισμένα άτομα.»

Θα παρατηρούσα κάπως γενικότερα ότι η αύξηση της παραγωγής, αυτή είναι η μοναδική λύση που θα είχε αποτέλεσμα.

Αλλά η αύξηση της παραγωγής σκοντάφτει πάντοτε σχεδόν στην συνδικαλιστική αδιαλλαξία.

Τέλος, θα παραθέσω ένα ωραίο κείμενο του αθάνατου Πλούταρχου, αναφερόμενο σε μία λαϊκίστικη αντίληψη των πολιτικών που πρέπει να αποφεύγεται η να ασκείται με φειδώ.

«Οὐ γὰρ κακῶς ἔοικεν εἰπεῖν ὁ εἰπὼν ὅτι πρῶτος κατέλυσε τὸν δῆμον ὁ πρῶτος ἑστιάσας καὶ δεκάσας.»

(Δεν εσφάλλε ο ειπών ότι κύριος αίτιος της καταστροφής του Δήμου είναι ο δώσας εις τον λαόν διασκεδάσεις και διαφθείρας αυτόν διά φιλοδωρημάτων).

Το άρθρο Υπερβολές του συνδικαλισμού… Του Αντώνη Βενέτη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.