«Η Ελλάς δεν πολεμά για τη νίκη. Πολεμά για τη Δόξα. Και για την Τιμή της. Εχει υποχρέωση προς τον εαυτό της να μείνει άξια της Ιστορίας. Υπάρχουν στιγμές κατά τις οποίες ένας λαός οφείλει, αν θέλει να μείνει μεγάλος, να είναι ικανός να πολεμήσει, έστω και χωρίς καμιά ελπίδα νίκης. Μόνο γιατί πρέπει».

Ιστορικό – επετειακό

– Ήταν αναπόφευκτη η εμπλοκή της Ελλαδας στον πόλεμο;

Ήταν, ναι. Η Ελλαδα δεν ήθελε να μπει στον πόλεμο. Είχε μεν σχέσεις πλήρους ευθυγράμμισης με τη Βρετανία, ο Βασιλιάς Γεώργιος Β´ ήταν αγγλοφιλος, αλλά μέχρι τοτε η ουδετερότητα ηταν εθνική στρατηγική επιλογή. Γι αυτό και επί μήνες κατάπινε τις προκλήσεις του Μουσολινι, ώστε να μη δώσει αφορμές εμπλοκής. Ο Χίτλερ δεν ήθελε ντε και καλά να επιτεθεί στην Ελλάδα (παρά το ότι τη θεωρούσε χώρα-δορυφόρο των Βρετανων). Η βαλκανική εκστρατεία δεν τον απασχολούσε ιδιαιτέρως, το φθινωπορο του ’40 δεν υπήρχε στο σχεδιασμό του. Ωστόσο οι προτάσεις που είχε ευθέως υποβάλει στην ελληνική πλευρά αφορούσαν την απώλειά δικών μας εδαφών υπέρ Βουλγάρων και Αλβανών. Ασφαλώς δεν μπορούσαν να γίνουν αποδεκτές. Η Ελλαδα πλήρωσε τη ματαιοδοξία και τους στρατηγικούς υπολογισμούς του Μουσολινι, ο οποιος απο την ωρα που αποφάσισε να μπει στον πολεμο (Καλοκαίρι 1940) ήθελε να πλασαριστεί ως κυρίαρχος της Μεσογείου και των νοτίων Βαλκανίων στοχοποιώντας τη χώρα μας και, επιπλέον, να πλήξει τη Βρετανία η οποία την πιο κρίσιμη ώρα του πολέμου (Μάιο-Ιούνιο 1940) αρνήθηκε τον διαμεσολαβητικό του ρόλο (οπως π.χ. ειχε ζητήσει η Γαλλια) για έναν συμβιβασμό, ο οποίος θα του απέφερε σημαντικά οφέλη. Από την ωρα που η πατρίδα μας δέχτηκε επίθεση απο τον Μουσολινι, ηταν αναμενόμενο -αργά ή γρηγορα – να εμπλακεί πληρως στον πολεμο και μαλιστα με το συγκεκριμένο στρατόπεδο.

– Ήταν συνειδητή η απόφαση του Μεταξά για το ΟΧΙ;

Απολύτως. Ο Μεταξάς ηταν απολύτως εξαρτημένος απο τον βασιλιά. Αν ο βασιλιάς ήθελε να τον ξηλώσει σε ενα βράδυ, το έκανε χωρις να ανοίξει ρουθούνι. Και ο βασιλιάς ηταν πλήρως ευθυγραμμισμενος με τα βρετανικά συμφέροντα. Ωστόσο, ο Μεταξάς, με τον ρεαλισμό που αναμφιβόλως τον διέκρινε, διέβλεψε άριστα τις εξελίξεις, ζύγισε τα συμφεροντα της χώρας και πηρε τη σωστή αποφαση, η οποια συμβάδιζε και με το λαϊκό αίσθημα της εποχης. Τα ορθολογικά επιχειρήματα του Μεταξά αναπτύσσει ο ίδιος σε συνάντηση του με τους διευθυντής των αθηναϊκών εφημερίδων (την οποια παραθέτω στα σχολια, αξιζει να τη διαβάσετε) σε μια ανάλυση πραγματικά έξοχη, όσο και αποκαλυπτική.

Και ναι, έπαιξε ρόλο και η αυθόρμητη παλλαϊκή στάση υπέρ του πολέμου. Το κλίμα ενθουσιασμού και περηφάνειας στους δρόμους της Αθήνας τις ημέρες εκείνες περιγράφεται από όλες τις μαρτυρίες της εποχής. Και διαπερνούσε τους πάντες. Από τα φτωχόπαιδα που βλεπουμε στις φωτογραφίες της εποχής να φιλάνε τη μάνα τους και το εικόνισμα και να ανεβαίνουν στο τρένο για το μέτωπο, μέχρι τους διανοούμενους της εποχής, τον Κανελλόπουλο, τον Ελύτη, τον Θεοτοκά, που ζήτησαν να καταταγούν ως εθελοντές. Το Έθνος ήταν μια γροθιά.

– Πόσο καθοριστική ήταν η ελληνική συμμετοχή στον πόλεμο;

Συμβάλαμε, ασφαλώς, αλλά δεν ήταν η πιο καθοριστική παράμετρος του πολεμου. Ναι, η νίκη μας επι των Ιταλών ηταν η πρωτη νίκη επί του Άξονα. Ναι, την ώρα που πανίσχυρες χώρες οπως η Γαλλία υποτάχθηκαν σε 20 μερες και αλλες μικρότερες μέσα σε ωρες, η Ελλαδα αντιστάθηκε επί μήνες – μόνη αυτή μαζί με την Βρετανία το φθινόπωρο του ´40 – δίνοντας ένα μήνυμα θάρρος και αντίστασης σε ολη την Ευρωπη. Ομως οι πιο καθοριστικές στρατιωτικά στιγμές για την έκβαση του ευρωπαϊκού πολέμου ηταν: α) η Δουνκέρκη, όταν ο Χιτλερ απέτυχε να διαλύσει τον βρετανικό στρατό, αποτυγχάνοντας ετσι να κερδίσει τον αστραπιαιο πολεμο που αρχικώς επιθυμούσε, δίνοντας παράλληλα στη Βρετανία τη δυνατότητα να συνεχίσει τον πολεμο, β) η Βόρειος Αφρική, η πρώτη ανακατάληψη εδαφών απο τους Ναζί – “το τελος της αρχής” οπως το χαρακτήρισε ο Τσωρτσιλ, γ) και κυρίως το ανατολικό μέτωπο, οταν ο Χιτλερ απέτυχε να υποτάξει την ΕΣΣΔ και ξεκίνησε το εξ´ ανατολών ξήλωμα. Τις μεγαλύτερες απώλειες συνολικά εκεί τις κατέγραψαν. Συνέβησαν κι αλλα σημαντικά γεγονότα (οπως π.χ. οι αποβασεις στη Σικελία και στη Νορμανδία, στις οποίες επίσης μετείχαν ελληνικά όπλα) αλλα τα πιο καθοριστικά κατα τη γνώμη μου ηταν αυτα τα τρία. Μαζί φυσικά με την είσοδο  των ΗΠΑ, η οποία έγειρε την πλάστιγγα δημιουργώντας μεγάλη διαφορά ισχύος υπέρ των συμμάχων.

– Πώς είδαν οι ξένοι τη στάση της Ελλάδας;

Η αναγνώριση της γενναιότητας και του αξιόμαχου ήταν καθολική. Η αρχική νίκη επί της Ιταλίας εξέπληξε τους πάντες. Ο Τσώρτσιλ έχει εκτενή αναφορά στο μνημειώδες έργο του, την Ιστορία του Β´ΠΠ. Περιοδικά όπως το Life και το ΤΙΜΕ έκαναν εξώφυλλα τη γενναιότητα του στρατού μας. Ο ίδιος ο Χίτλερ είχε πει σε ομιλία του στο Ράιχσταγκ «πολέμησαν με τέτοια ανδρεία και αυτοθυσία, που είναι αδύνατο να μην απονείμω στον ελληνικό στρατό την τιμή που του αξίζει», ενώ οι όροι παράδοσης του στρατού μας ήταν πολύ τιμητικοί. Δεν υπήρξαν αιχμάλωτοι (πλην ελαχίστων εξαιρέσεων) και οι αξιωματικοί κράτησαν τα ξίφη τους.

Η απόφαση του Τσολάκογλου για συνθηκολόγηση μετά την κατάρρευση του ελληνογερμανικού μετώπου είχε ρεαλιστική βάση. Έσωσε χιλιάδες ζωές από βέβαιο θάνατο, χιλιάδες στρατιώτες από αιχμαλωσία και – επίσης – επέτρεψε στα απομεινάρια του ελληνικού στρατού να διατηρήσουν ένα μέρος του αξιόμαχου και του δυναμικού τους, το οποίο αργότερα χρησίμευσε στη Βόρειο Αφρική και στις άλλες μάχες, αλλά και στη συγκρότηση εγχώριων αντιστασιακών ομάδων. Αυτό δεν θα ήταν εφικτό αν είχε εξολοθρευτεί όλος ο στρατός μας σε μια μάχη χωρίς καμία ελπίδα επιβίωσης.
Ελλείψει πολιτικής ηγεσίας, κάποιος έπρεπε να πάρει την ευθύνη. Το λάθος του Τσολάκογλου δεν ήταν η πρωτοβουλία για συνθηκολόγηση, αλλά που δέχτηκε να γίνει κατοχικός πρωθυπουργός. Εγκληματικό λάθος που δικαίως τον στιγμάτισε.

– Κέρδισε η Ελλάδα αυτά που θα μπορούσε απο τη συμμετοχή της στον πολεμο;

Οχι όσα θα μπορούσαμε. Πήραμε τα Δωδεκάνησα, ήταν σημαντικό. Όχι ομως τη Β. Ήπειρο, όπως θα μπορούσαμε και θα έπρεπε. Για την Κύπρο ούτε λόγος.  Αντιθέτως, μαλιστα, πρεπει να ειμαστε οι μόνοι απο τους νικητές που την επόμενη του πολέμου βρεθηκαμε τόσο αποδυναμωμένοι. Οχι μόνο λόγω των πολεμικών καταστροφών, αλλά και επειδή το πολιτικό κενό που δημιουργηθηκε απο την δικτατορία Μεταξά, τις παθογένειες του τότε πολιτικού κόσμου που έκαναν τις εξόριστες κυβερνήσεις αδύναμες, η Κατοχή καθαυτή και συγκεκριμενες (ολέθριες) πολιτικές αποφάσεις, οδήγησαν στον Εμφύλιο. Έτσι, την ώρα που έπρεπε να ειμαστε στο τραπεζι των νικητών που μοιράζονται τα λαφυρα, εμείς σφαζόμασταν μεταξύ μας, προσπαθώντας να αποφύγουμε τα χειρότερα. Τι να διεκδικήσουμε μετά κ τι να παρουμε…

– Ήταν τελικά η 28η Οκτωβρίου μια ιστορία γενναιότητας και μόνο;

Ναι, αλλά όχι μόνο αυτό. Πίσω από το αυθόρμητο και σπουδαίο ξέσπασμα περηφάνειας και αποφασιστικότητας του λαού μας και τις επιτυχίες στο Αλβανικό Μέτωπο, υπήρχε μια εξαιρετική προετοιμασία. Αξιόπιστα αμυντικά σχέδια. Σπουδαίοι και μπαρουτοκαπνισμένοι αξιωματικοί. Άψογη μυστική επιστράτευση. Υπήρχαν οι κινήσεις παραπλάνησης του εχθρού ώστε να μας υποτιμήσει και να έρθει με λιγότερες δυνάμεις. Υπήρχε σωστή και ρεαλιστική ανάλυση των δεδομένων για την τελική έκβαση του πολέμου ώστε να ταχθει η χώρα στη σωστή μεριά της ιστορίας. Δίπλα στη γενναιότητα υπήρχε η σωφροσύνη. Όπως πρέπει δηλαδή. Αν ο Δαυίδ ήταν μπούφος, ο Γολιάθ θα τον είχε κάνει μια χαψιά.

Και κάτι τελευταίο: Η γενιά του ’40 είναι η πιο αδικημένη της σύγχρονης ιστορίας μας. Έζησε τον πόλεμο, τη φρίκη της Κατοχής, την τραγωδία του εμφυλίου, την ανέχεια των μεταπολεμικών χρόνων. Άλλοι χάθηκαν στον πόλεμο, άλλοι στον Εμφύλιο, άλλοι συνεθλίβησαν στις μυλόπετρες της εσωτερικής πόλωσης που ακολούθησε. Πολλά φωτεινά μυαλά διαλύθηκαν και κυνηγήθηκαν, ακόμα και από τις ίδιες τις παρατάξεις τους. Κι όμως αυτή η γενιά, στάθηκε όρθια και συνέβαλε στην αναγέννηση μιας κατεστραμένης χώρας, όπως ήταν η Ελλάδα στα τελη της 10ετιας του ’40. Με το δικό της ιδρώτα συντελέστηκε το ελληνικό οικονομικό θαύμα των επόμενων ετών και χτίστηκε μια χώρα ελεύθερη, πρότυπο για όλη την περιοχή της.

Στη μνήμη της «γενιά των γενναίων», εκείνης που πήγε στο μέτωπο «με το χαμόγελο στα χείλη» και κέρδισε τον θαυμασμό ακομα και των εχθρών της, σε εκείνους που χάρισαν στην πατρίδα μας μια στιγμή μεγαλείου κι δόξας, αξίζει κάθε τιμή και κάθε ευγνωμοσύνη.
Ζήτω η 28η Οκτωβρίου 1940″

Δείτε και την εκπληκτική ανάλυση του Μεταξά στην ανακοίνωσή του στους αρχισυντάκτες των εφημερίδων στις 30 Οκτωβρίου 1940.

https://pheidias.antibaro.gr/1940/metaxas.htm

Το άρθρο Η ΗΡΩΙΚΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1940 ΚΑΙ ΑΣ ΛΕΝΕ ΚΑΠΟΙΟΙ “ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΕΣ” ΑΡΛΟΥΜΠΕΣ εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Το 1923 ο Γερμανός συνθέτης Χανς Λάιπ, που είχε πολεμήσει στα λασπωμένα χαρακώματα Α΄ Π.Π., είχε την έμπνευση να γράψει, περισσότερο σαν ποίημα, για ένα κορίτσι που περίμενε κατώ από φανοστάτη, έξω από τον στρατώνα, τον στρατευμένο της αγαπημένο, και να την βαφτίσει με το μαγικό όνομα Λιλή Μαρλέν.

Το 1938 ο συνθέτης Νόρμπερτ Σούλτσε το μελοποίησε, και έκανε ζωηρό το σκοπό, σε ρυθμό εμβατηρίου.

Το τραγούδησε πρώτη η Λάλε Άντερσεν, μία σχετικά άσημη τραγουδίστρια, με βαθιά κάπως βραχνή και αισθησιακή φωνή.

Λίγο αργότερα, με την έναρξη του Β΄ Π.Π., ο πόλεμος το απογείωσε και εκατομμύρια στρατιωτών σε όλα τα μέτωπα το έχουν στα χείλη τους.

Έτσι, από τον Ραδιοσταθμό του Βελιγραδίου που είχαν κατακτήσει οι Γερμανοί το 1941, και τον ενίσχυσαν με ισχυρό πομπό, τα ραδιοκύματα έφταναν στα γερμανικά στρατεύματα του Άφρικα Κορπς, που τα διοικούσε ο θρυλικός στρατηγός Έρβιν Ρόμελ, στην έρημο της Βόρειας Αφρικής.

Το τραγούδι άρχιζε με ένα σάλπισμα και μια τυμπανοκρουσία και συνέχιζε μέχρι τέλους με ένα ζωηρό στρατιωτικό ρυθμό.

Τα λόγια του μιλούσαν στην ψυχή των στρατιωτών που ήσαν μακριά από τις αγαπημένες τους, νοσταλγικά και τρυφερά.

Κυρίως, όμως, είχε το ρεφραίν, που όλοι μπορούσαν να το τραγουδήσουν χαρούμενα:

«Κοντά στον στρατώνα μπρος στον μεγάλο πύργο υπήρχε ένα μεγάλο φανάρι και υπάρχει ακόμα εκεί. Εκεί θα ξαναβρεθούμε, στο φανάρι θα σταθούμε,μοναδικη Λιλή Μαρλέν (δις)».

Γρήγορα το υιοθέτησαν και οι Βρετανοί στρατιώτες που άκουγαν και αυτοί τον Ραδιοσταθμό του Βελιγραδίου.

Έτσι το 1944 η Λιλή Μαρλέν είχε γίνει η μεγαλύτερη παγκόσμια επιτυχία, σε πολεμική περίοδο.

Τον τραγουδούσαν κάπως φάλτσα και ζωηρά οι στρατιώτες των αντιπάλων στρατοπέδων.

Τελείωνε με μια αισιόδοξη προοπτική «…εμείς θα στεκόμαστε πάντα στο φανάρι, μ’ εσέ Λιλή Μαρλέν».

Το άρθρο Η μοναδική Λιλή Μαρλέν… Του Αντώνη Βενέτη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Διέκρινα, θα έλεγα, σε κείμενο συνεργάτη της «Κ» της 19.7.2026, το σύνδρομο της «υπεροψίας της υψηλής κουλτούρας».

Ο συντάκτης του κειμένου, αναφερόμενος στη μεταπολεμική Ελλάδα, εκφράζεται μ’ έναν καταφρονητικό τρόπο για την παράταξη της δεξιάς, η οποία πρωτοστάτησε στην αναχαιτηση της κομμουνιστικής απειλής των ετών 1943–1949.

Ενώ, λοιπόν, ο κομματικός στρατός του ΚΚΕ τον Αύγουστο του 1949 ηττήθηκε, κατέφυγε στη Σοβιετική Ένωση και στις «Λαϊκές Δημοκρατίες», οι οποίες επεβλήθησαν με τις λόγχες του Σοβιετικού Στρατού.

Παρά ταύτα, το ΚΚΕ ουδέποτε απεδέχθη την ήττα του.

Απλώς έθεσε τα όπλα παρά πόδας.

Έτσι διατυμπάνιζε και διεκήρυττε ότι, ανασυγκροτούμενος, θα επανήρχετο από τις «Λαϊκές Δημοκρατίες» στην Ελλάδα, για να επιτύχει την πλήρη σοβιετοποίηση αυτής.

Στις χώρες του «υπαρκτού Σοσιαλισμού» όπου κατέφυγε έπραττε το παν για την στρατιωτική του εκπαίδευση και 1.100 πιστά του στελέχη, μόνο στη Σοβιετική Ένωση, εφοίτησαν και εκπαιδεύτηκαν στις πιο σκληρές στρατιωτικές σχολές, ώστε να είναι έτοιμος ο ΔΣΕ να εισβάλει στην Ελλάδα, με τη σύμπραξη των Βορείων της «Λαϊκών Δημοκρατιών», και, νικητής και τροπαιούχος, να στήσει στην Ακρόπολη την Κόκκινη Σημαία.

Βλέπε την κεντρώα εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ της 9.7.1950, κατά την οποίαν «ο Ραδιοφωνικός σταθμός των Ελλήνων συμμοριτών μετέδωσεν άρθρο συνεργάτου του υπό τον τίτλον «Ας το καρφώσουν καλά στο μυαλό τους» εις το οποίο διακηρύττεται αναφανδόν, ότι θα επαναληφθή ο ένοπλος αγώνας κατά της Ελλάδος, τη συνδρομή των Λαϊκών Δημοκρατιών».

Επηκολούθησε παράνομη είσοδος στη χώρα δεκάδων επίλεκτων στελεχών του ΚΚΕ, με σκοπό την ανασύσταση του παράνομου μηχανισμού του ΚΚΕ, ώστε να είναι έτοιμος να υποδεχθεί ανά πάσα στιγμή τα μάχιμα τμήματα του ΔΣΕ.

Για τον συντάκτη, όμως, της «Κ» της 19.7, η Ελλάδα έπρεπε να αγνοήσει όλες αυτές τις προετοιμασίες πολέμου και ακόμα να επιτρέψει την άνευ όρων επιστροφή του ΚΚΕ, που αιματοκύλησε τη χώρα.

Αυτό, προφανώς, υπονοεί η φράση «ενός ανύπαρκτου πολεμικού κομμουνιστικού κινδύνου».

Είναι ακόμα προφανές ότι μάλλον ασπάζεται την woke αντίληψη, κατά την οποίαν κρίνουμε το παρελθόν με τη γνώση του παρόντος.

Αυτά απο τον υποσημειούμενο, ο οποίος στην πρώτη δεκαετία της ζωής του γνώρισε ακουσίως την «Λαϊκή Δημοκρατίας» της Μουργκάνας, της Αλβανίας, και της Ουγγαρίας.

Το άρθρο Μία woke αντίληψη της Ιστορίας… Του Αντώνη Βενέτη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Κύριε διευθυντά

Στο ερώτημα της επιστολής του επιστολογράφου κ. Γεωργίου Τόλη με τίτλο «Ενα παιδί ρωτάει για τον εμφύλιο», στην «Κ» της 12.9.2026, θα ήθελα να σημειώσω τα παρακάτω.

Οι «εχθροί» των λεγόμενων αντιστασιακών ομάδων που ελέγχονταν από το ΚΚΕ, ήταν στην ύπαιθρο, προεχόντως οι σοβαροί νοικοκυραίοι, οι οποίοι εθεωρούντο «αντιδραστικοί» και προφανώς τέτοιος εθεωρείτο, από το ΚΚΕ, ο πατέρας του κ. Τόλη, ο οποίος, λίαν οξυδερκής, αντελήφθη τους –όχι απώτερους– σκοπούς των κομμουνιστών, που ήταν η πλήρης κατάληψη της εξουσίας, μετά την αποχώρηση των Γερμανών.

Ετσι εκείνοι που επέχαιραν κατά το αποκορύφωμα της «κόκκινης τρομοκρατίας», κατά τα Δεκεμβριανά του 1944, δεν ήταν οι Αγγλοι, αλλά οι Ελληνες δωσίλογοι οι οποίοι είχαν ακολουθήσει τους υποχωρούντες Γερμανούς, και κατέφυγαν στη ναζιστική Γερμανία. Τούτο συνάγεται από την εφημερίδα «ΕΛΛΑΣ», η οποία στο φύλλο αυτής της 19.12.1944, έγραφε: «Ο γερμανικός σταθμός του Μπρεσλάου εις την εκπομπήν του 6.30’ μ.μ. της 17ης τρέχοντος μετέδωκε δηλώσεις του “Προέδρου της Ελληνικής Κυβερνήσεως” Τσιρονίκου! Οτι αύτη τίθεται αλληλέγγυος και παρά το πλευρόν του ΕΛΑΣ και του συνεχιζομένου διά την ελευθερίαν του Ελληνικού Λαού αγώνος! […]».

Και ορθώς ο πατέρας του κ. Τόλη αναφερόταν εις την Β. Ηπειρον, που μπορούσε να προσαρτηθεί στην Ελλάδα, αλλά κατά τα Δεκεμβριανά, ενώ η τύχη της Ελλάδος εκρίνετο στα οδοφράγματα της Αθήνας, οι επίλεκτες δυνάμεις του ΕΛΑΣ, με επικεφαλής τον Βελουχιώτη και τον Σαράφη, μετέβησαν στην Ηπειρο, για να εμποδίσουν τον Ζέρβα να απελευθερώσει τη Β. Ηπειρο.

Σχετική επιστολή μου στην «Κ» της 5.12.2025.

Η Καθημερινή 25 Sep 2026

Το άρθρο Τα «Δεκεμβριανά» και οι δωσίλογοι… Του Αντώνη Βενέτη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Kύριε διευθυντά

Αφορμή να εξιστορήσω το μόνο της ζωής «ταξίδι» της γηραιάς νονάς μου από τα βουνά της Ηπείρου στους κάμπους της Ουγγαρίας, ήταν πρόσφατο δημοσίευμα της «Κ» για τον «αγνοούμενο του Ματαρόα», δηλαδή του πλοίου που μετέφερε από τη σπαρασσόμενη Ελλάδα, τον Δεκέμβριο του 1945, 125 καλλιτέχνες και διανοούμενους, κατά το πλείστον αριστερούς, στη Γαλλία.

Η ευρύτερη Αριστερά τού έδωσε μυθικές διαστάσεις και το κατέστησε σύμβολο της αριστερής παράταξης. Η τύχη της γηραιάς νονάς μου, 70 περίπου χρόνων, συνδέεται με τη στρατιωτική παρουσία στο χωριό μας, Λεια, σκαρφαλωμένο στο «διχασμένο βουνό», της Μουργκάνας. Ο άνδρας της Νικόλας είχε μεταναστεύσει στην Αμερική το 1916 και τα παιδιά της το 1932. Τον Νοέμβριο του 1947 οι αντάρτες του λεγόμενου ΔΣΕ κατέλαβαν τα ανυπεράσπιστα χωριά της Μουργκάνας. Παρέμειναν στην περιοχή μέχρι τον Σεπτέμβριο του 1948, όταν ο κυβερνητικός Στρατός της νόμιμης ελληνικής κυβέρνησης, μετά σκληρές μάχες, τους εξεδίωξε από την περιοχή.

Τα «παλικάρια» όμως του ΔΣΕ μετέφεραν συλλήβδην και βιαίως τους άμαχους κατοίκους των χωριών της Μουργκάνας στη γειτονική κομμουνιστική Αλβανία. Τελικά μετά την ολοκληρωτική ήττα των κομμουνιστών τον Αύγουστο του 1949, μας μετέφεραν από το Δυρράχιο της Αλβανίας με το πολωνικό φορτηγό «Κοσιούσκο», το οποίο διέσχισε δυτικά τη Μεσόγειο μέσω Γιβραλτάρ και μας αποβίβασε στο πολωνικό λιμάνι του Γκντανσκ (Ντάντσιχ).

Η διάρκεια του «ταξιδιού» κράτησε, μέσα σε άθλιες συνθήκες στα αμπάρια του «Κοσιούσκο», 12 μερόνυχτα, και –τελικά– καταλήξαμε στην επίσης «Λαϊκή Δημοκρατία» της Ουγγαρίας. Μας εγκατέστησαν σε ένα νεόκτιστο χωριό, το «Ελληνοχώρι», το οποίο η κομμουνιστική ηγεσία μετά την εκτέλεση στην Ελλάδα (30-3-1952) του «λαϊκού ήρωα» Ν. Μπελογιάννη, το μετονόμασε στο όνομά του, τελείως αυθαίρετα.

Το ΚΚΕ ουδέποτε αποδέχθηκε την ήττα του και διατυμπάνιζε ότι θα επανήρχετο στην Ελλάδα, με την κόκκινη σημαία, νικητής και τροπαιούχος («Το Βήμα», 9/7/1950).

Σ’ αυτό το απίθανο «ταξίδι» ήταν παρούσα και η νονά μου Χρυσούλα Μπόκα, η οποία ουδέποτε είχε απομακρυνθεί από το γενέθλιο χωριό της, και «συμμετείχα» κι εγώ, ηλικίας τότε πέντε ετών. Τη φροντίδα της νονάς μου την είχε η μητέρα μου, Ξανθούλα Βενέτη Μπαρτζώκη, καθώς εθεωρείτο μέλος της οικογενείας μας. Οταν, μετά αναρίθμητες κακουχίες, με τη μεσολάβηση του ΔΕΣ, επανήλθαμε στην Ελλάδα τον Φεβρουάριο του 1954, η νονά μου είχε αποβιώσει λίγους μήνες νωρίτερα, το 1953, και ενταφιάστηκε χωρίς το χριστιανικό τυπικό σε ξένα χώματα μιας χώρας που ποτέ δεν είχε ακούσει για αυτήν, μακριά από τα λαγκάδια του χωριού της και χωρίς την παρουσία της στενής της οικογενείας. Το «ταξίδι» της ήταν χωρίς επιστροφή. Χρόνια αργότερα, τρία εγγόνια της στην Αμερική έλαβαν μέρος εθελοντικά στον πόλεμο του Βιετνάμ. Ολοι επέζησαν.

Αλλά για την ελίτ της αριστερής κουλτούρας ο γολγοθάς των αθώων χωρικών είναι άγνωστος και οι ίδιοι οι χωρικοί ανύπαρκτοι σαν τους σκλάβους του Σπάρτακου.

Η Καθημερινή 5 Sep 2026

Το άρθρο Το πρώτο «ταξίδι» της ήταν και το τελευταίο… Του Αντώνη Βενέτη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Ο Στάλιν αμέσως ή εμέσως κυρίως μέσω του Τίτο, χρησιμοποίησε το ΚΚΕ και τους πόθους των Σλαβομακεδόνων για ανεξαρτησία, ώστε να αποσπάσει την ελληνική Μακεδονία από τη Ελλάδα, και να επεκτείνει την κυριαρχία των Σλάβων έως το Αιγαίο. Αυτή ήταν άλλωστε ανέκαθεν η επίσημα διακηρυγμένη θέση του ΚΚΕ, από την εποχή που ο Βένιζέλου (οπότε και κήρυξε το ΚΚΕ παράνομο, για τις ανθελληνικές θέσεις του) έως και την 5η ολομέλεια του ΚΚΕ τον Ιανουάριο του 1949 υπό την ηγεσία του Ζαχαριάδη.

Με αφορμή την χθεσινή επέτειο, η Ρηγούλα Γεωργιάδου έκανε την παρακάτω ανάρτηση στο FB. Σε αυτήν  εκφράζει την ενδιαφέρουσα άποψη ότι δεν πρέπει να μιλάμε για εμφύλιο, αλλά για Proxy war, ανάλογο με αυτούς που βιώνουμε πρόσφατα στην μέση ανατολή και σε άλλα μέρη του κόσμου. 

Το άρθρο ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΕΜΦΥΛΙΟΣ ΑΛΛΑ ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΗΣ ΕΕΣΔ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΔΙ’ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΩΝ εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

“Στις 10 και 11 Μαρτίου 1978, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, πρωθυπουργός της Ελλάδας, και ο Μπουλέντ Ετσεβίτ, πρωθυπουργός της Τουρκίας, συναντήθηκαν στο Μοντρέ της Ελβετίας και συζήτησαν τις ελληνοτουρκικές διαφορές.

Η συνάντηση γινόταν τέσσερα χρόνια μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο. Οι δύο άνθρωποι που κάθονταν απέναντι ο ένας στον άλλον, γνώριζαν ήδη, από θέσεις κορυφαίας πολιτικής ευθύνης, τι μπορεί να σημαίνει μια ελληνοτουρκική σύγκρουση.

Ο Ετσεβίτ ήταν πρωθυπουργός της Τουρκίας όταν έγινε η εισβολή. Ο Καραμανλής επέστρεψε στην Ελλάδα και ανέλαβε την πρωθυπουργία λίγες ημέρες αργότερα, ενώ η κρίση βρισκόταν ακόμη σε εξέλιξη.

Έχουμε το πρακτικό της συζήτησής τους.

Το μελέτησα, και αντί να γράψω τι κατάλαβα εγώ από αυτό, προτίμησα να φτιάξω μια όσο γίνεται πιστή, εκτενή περίληψη και να την αφήσω στη διάθεση όποιου θέλει να τη διαβάσει.

Δεν είναι εύκολο κείμενο, αλλά αξίζει τον κόπο. Ούτε το αυθεντικό πρακτικό είναι εύκολο κείμενο. Αλλά αυτό κι αν αξίζει τον κόπο.

Γιατί υπάρχουν πράγματα που, διαβάζοντάς τα σήμερα, μας ξενίζουν.

Ο Καραμανλής μιλά για «τουρκική μειονότητα» και «τουρκικά σχολεία» και λέει ότι «το Αιγαίο δεν είναι βέβαια ελληνική λίμνη».

Ο Ετσεβίτ δηλώνει ότι η Τουρκία δεν αμφισβητεί την κυριότητα των ελληνικών νησιών και ανησυχεί ότι όσο καθυστερεί η επίλυση του Κυπριακού τόσο δυσκολότερη θα γίνεται.

Γιατί μας ξενίζουν αυτές οι φράσεις σήμερα?

Αξίζει τον κόπο και για έναν ακόμη λόγο.

Γιατί, διαβάζοντας την περιγραφή των διαφορών που συζητούν οι δύο ηγέτες, γεννιούνται ερωτήματα.

Πόσο έχουν αλλάξει αυτές οι διαφορές στα σχεδόν πενήντα χρόνια που πέρασαν? Και τι είναι αυτό που εμπόδισε την επίλυσή τους τόσα χρόνια?

Τι είναι αυτό που επιτρέπει στους θιασώτες της έντασης, και στις δύο πλευρές του Αιγαίου, να μας πείθουν κάθε τόσο ότι γι’ αυτές τις διαφορές μπορεί να χρειαστεί ακόμη και να πολεμήσουμε?

Είναι αυτές διαφορές που «δικαιολογούν» έναν πόλεμο? Είναι διαφορές για τις οποίες αξίζει να χάσουν τη ζωή τους άνθρωποι?

Τι άλλαξε? Οι διαφορές? Οι θέσεις των δύο χωρών? Ο δημόσιος λόγος? Εμείς?

Δεν ξέρω αν έχω τις απαντήσεις. Ούτε αν ενδιαφέρεται κανείς για τις δικές μου.

Ξέρω όμως ότι θα ήθελα να τις αναζητήσουμε πάνω στα ίδια πραγματικά δεδομένα.

Έχω μια εμμονή: πριν διαφωνήσουμε για τις απαντήσεις, ας προσπαθήσουμε τουλάχιστον να συμφωνήσουμε στην πραγματικότητα πάνω στην οποία θα διαφωνήσουμε.

Και γι’ αυτό επιμένω στις πρωτογενείς πηγές.

Στον σύνδεσμο που ακολουθεί υπάρχει η εκτενής περίληψη του πρακτικού και, για όποιον θέλει να πάει ακόμη πιο πίσω στην πηγή, σύνδεσμος για το ίδιο το πρακτικό. Όπου είναι αναγκαίο για την κατανόηση όσων λέγονται, προσθέτω σύντομες επεξηγήσεις, οι οποίες διακρίνονται καθαρά από την περίληψη και συνοδεύονται από τις πηγές τους.”

Εκτενή περίληψη του πρακτικού

Το άρθρο ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ ΚΑΙ ΕΤΣΕΒΙΤ ΣΤΟ ΜΟΝΤΡΕ ΤΟ 1978 – Εκτενής περίληψη του πρακτικού της συνάντησης εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Κύριε διευθυντά

Στην «Κ» της 8.8.2026, ο επιστολογράφος κ. Εμμανουήλ Πλατσιδάκης προβληματίζεται, λίαν επιτυχώς θα έλεγα, όταν η δικαιοσύνη «κρίνει» την τέχνη. Αναφέρομαι, λοιπόν, σε μια τέτοια περίπτωση, προ 60 ετών, κατά την οποίαν το Τριμελές Πλημμελειοδικείο Αθηνών έκρινε ως «άσεμνο» το βιβλίο του αρχηγού του υπαρξισμού και φιλοσόφου Ζαν-πολ Σαρτρ (19051980) «Ο Τοίχος». (ΤΑ ΝΕΑ, 19.2.1962, Δικαστηριακά στιγμιότυπα του Δημ. Σαπρανίδη):

«Οι καταδικασθέντες (εκδότης, μεταφραστής) προσέφυγαν στο Τριμελές Εφετείο Αθηνών. Με σύμφωνη γνώμη του εισαγγελέως Χριστόπουλου, το εφετείο απεφάνθη ότι ο “ΤΟΙΧΟΣ” δεν ήταν άσεμνο βιβλίο και οι κατηγορούμενοι ηθωώθησαν.

Για την ιστορία, μάρτυρες υπερασπίσεως εξητάσθησαν ο βουλευτής Γ. Μαύρος, ο ακαδημαϊκός Γ. Αθανασιάδης Νόβας, ο συγγραφέας Λέων Κουκούλας, ο Αγγελος Τερζάκης κ.λπ. Ως συνήγοροι υπερασπίσεως των κατηγορουμένων παρέστησαν οι δικηγόροι Α. Φοίφας, Αλ. Λυκουρέζος, Β. Ζής και Μολφέτας».

Η Καθημερινή 14 Aug 2026

Το άρθρο Ο Σαρτρ, η δίκη και η αθώωση του «Τοίχου»… Του Αντώνη Βενέτη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Όλοι οι εχθροί της Δημοκρατίας, φασίστες, ναζί, κομμουνιστές, χριστιανοφασίστες  και τα παράγωγά τους, είναι αυτοί που πουλάνε θεωρίες συνωμοσίας.

Πυρήνας των οποίων είναι ότι είμαστε ανεύθυνοι για την ιστορία μας, αφού έχουν «στοιχεία» (απλώς δεν μας τα δείχνουν) ότι την ιστορία μας ορίζουν κάποιοι άλλοι!

Θυμίζω ότι το ΚΚΕ, ακόμα και για τη φαγούρα ή το βήχα, έχει τον υπεύθυνο: Τις ΗΠΑ. 

Αντίστοιχα φέρονται οι φασίστες και οι ναζί. 

Απλώς οι τελευταίοι, επειδή σκέφτονται με βιολογικούς όρους, μοιάζει να είναι (καταχρηστική η έκφραση) και «εκ φύσεως εγκληματίες».

Για όλον αυτόν τον φαιοκόκκινο συρφετό και το συνομοσιολογικό παραλήρημα με το οποίο μας πνίγει, το κείμενο του Καστοριάδη ίσως είναι ό, τι καλύτερο  ως «αντίδοτο».  

Αφού ευθέως μας  προκαλεί, λέγοντας ότι αν θεωρούμε ότι «ο ελληνικός λαός δεν είναι υπεύθυνος για την ιστορία του, τότε, ας του ορίσουμε έναν κηδεμόνα». 

*****

Του Κορνήλιου Καστοριάδη

Γιατί οι Έλληνες, που σκοτώνονταν, για ν’ απελευθερωθούν από τους Τούρκους, θέλησαν αμέσως μετά έναν Βασιλιά;

Και γιατί, αφού έδιωξαν τον Όθωνα, έφεραν τον Γεώργιο; 

Και γιατί μετά ζητούσαν ‘»ελιά, ελιά και Κώτσο Βασιλιά»;

Σύμφωνα με την «αριστερή» άποψη, όλα αυτά τα επέβαλαν η Δεξιά, οι κυρίαρχες τάξεις και η μαύρη αντίδραση. 

Μπορούμε όμως σήμερα να πούμε ότι όλα αυτά τα επέβαλαν στον ελληνικό λαό ερήμην του ελληνικού λαού; 

Μπορούμε να πούμε ότι ο ελληνικός λαός δεν καταλάβαινε τι έκανε; 

Δεν ήξερε τι ήθελε, τι ψήφιζε, τι ανεχόταν; 

Σε μια τέτοια περίπτωση αυτός ο λαός θα ήταν ένα νήπιο. 

Εάν όμως είναι νήπιο, τότε ας μη μιλάμε για δημοκρατία. 

Εάν ο ελληνικός λαός δεν είναι υπεύθυνος για την ιστορία του, τότε, ας του ορίσουμε έναν κηδεμόνα. 

Ο ελληνικός λαός -όπως και κάθε λαός- είναι υπεύθυνος για την ιστορία του, συνεπώς είναι υπεύθυνος για την κατάσταση στην οποία βρίσκεται σήμερα.

Για όποιο κακό συνέβη στην ιστορία μας ο ελληνικός λαός δε φέρει καμία ευθύνη. 

Έτσι, μόλις έρθουν τα δύσκολα και πάρουμε λάθος αποφάσεις και ακολουθήσουν οι συνέπειες των δικών μας λαθών, τι κάνουμε; 

Ρίχνουμε τις ευθύνες στους άλλους. 

Πάντα φταίει κάποιος άλλος. 

Ποτέ εμείς. 

Για κάθε καταστροφή υπεύθυνοι είναι οι άλλοι, οι οποίοι εισέβαλλαν, οι οποίοι μας ξεγέλασαν, οι οποίοι μας εκμεταλλεύτηκαν. 

Ως πότε όμως; 

Ως πότε θα ρίχνουμε τις ευθύνες στους άλλους; 

Δεν δικάζουμε κανέναν. 

Μιλάμε για ιστορική και πολιτική ευθύνη. 

Ο ελληνικός λαός δε μπόρεσε ως τώρα να δημιουργήσει μια στοιχειώδη πολιτική κοινωνία. 

Μια πολιτική κοινωνία, στην οποία, ως ένα μίνιμουμ, θα θεσμισθούν και θα κατοχυρωθούν στην πράξη τα δημοκρατικά δικαιώματα τόσο των ατόμων όσο και των συλλογικοτήτων. 

Ο μακαρίτης ο Γιώργος Καρτάλης έλεγε κάνοντάς μου καζούρα στο Παρίσι το 1956: «Κορνήλιε, ξεχνάς ότι στην Ελλάδα δεν έγινε Γαλλική Επανάσταση».

Πράγματι, στην Ελλάδα δεν έχει υπάρξει εποχή που ο λαός να έχει επιβάλλει έστω και στοιχειωδώς, τα δικαιώματά του. Και η ευθύνη, για την οποία μίλησα, εκφράζεται με την ανευθυνότητα της παροιμιώδους φράσης: «Εγώ θα διορθώσω το ρωμέικο»; 

«Ναι κύριε, εσύ θα διορθώσεις το ρωμέικο, στο χώρο και στον τομέα που βρίσκεσαι! Οι λογαριασμοί που έχει κανείς με τον τόπο που γεννήθηκε, που μεγάλωσε, που τη γλώσσα του μιλάει, δεν κλείνουν ποτέ». 

Ξέρω ότι χρωστάω στην Ελλάδα ένα μεγάλο μέρος από αυτό που είμαι. 

Και πάντα πονάω απεριόριστα και τον τόπο και τον λαό, και είμαι ιδιαίτερα ευαίσθητος απέναντί τους. 

Όταν ένας Δανός ή ένας Ολλανδός πει μια ανοησία ή κάνει μια χυδαιότητα, γελάω ή σηκώνω τους ώμους. 

Αν όμως την πει ή την κάνει ένας Έλληνας, γίνομαι έξω φρενών.

Είναι ένα διασκεδαστικό υπόλοιπο εθνικισμού».

*****

Πηγή: epopteia.com.gr

Το άρθρο Κορνήλιος Καστοριάδης: Είμαστε ανεύθυνοι για την ιστορία μας; εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Κύριε διευθυντά

Με αφορμή τη διθυραμβική, θα έλεγα, κριτική στην «Κ» για το βιβλίο «Ο αγνοούμενος του Ματαρόα», παραθέτω πολύ συνοπτικά για τους εκατοντάδες αγνοούμενους του «Κοσιούσκο». Την περίοδο του εμφυλίου πολέμου, ο Γεώργιος Α. Βενέτης, μετανάστης στην Αμερική, εντόπισε στη Σκόδρα της Β. Αλβανίας τους απαχθέντες από τους αντάρτες του λεγομένου ΔΣΕ, ανυποψίαστους κατοίκους των χωριών της Μουργκάνας, Λεια, Βαβούρι, Τσαμαντά κ.λπ. Οι άνδρες των απαχθέντων οικογενειών με δημοσίευμά τους στην τοπική εφημερίδα «Θεσπρωτικά Νέα» της 15/6/1949, ευχαριστούν ενθέρμως τον ειρημένο χωριανό τους, ο οποίος τους πληροφόρησε πού ευρίσκονται οι απαχθείσες οικογένειές τους.

Σύντομα, όμως, οι εν Ελλάδι συγγενείς των απαχθέντων έχασαν πάλι τα ίχνη τους, αφού η ηγεσία του ΚΚΕ τους μετέφερε από το Δυρράχιο της Αλβανίας στο λιμάνι του Γκντανσκ στη Βαλτική Θάλασσα, με το πολωνικό φορτηγό πλοίο «Κοσιούσκο».

Μεταξύ των απαχθέντων ο υποσημειούμενος, ο Κώστας Γκάνιας, από το Βαβούρι, που έγραψε το αυτοβιογραφικό βιβλίο «Κώστας: Η ιστορία μου», Εναλλακτικές Εκδόσεις, και ο αείμνηστος ποιητής Μιχάλης Γκανάς, από τον Τσαμαντά. Ηλικίας όλοι 5-6 χρόνων. Η διάρκεια του ταξιδιού ήταν 12 μερόνυχτα με «συντροφιά» πείνα και δίψα, ζάλη, βρώμα και δυσωδία.
Τελικά, με την απόβιβασή μας στην Πολωνία, μας μετέφεραν στους κάμπους της «Λαϊκής Δημοκρατίας» της Ουγγαρίας.

Η μοναδική αυτή οδύσσεια των πληθυσμών της Μουργκάνας, ίσως πρωτοφανής στα παγκόσμια χρονικά, που μπροστά της ωχριά η κινηματογραφική ταινία «Το ταξίδι των καταραμένων» με τον Οσκαρ Βέρνερ, ουδόλως απασχόλησε την τόσο «ευαίσθητη» αριστερή ελίτ.
Ανήκει και αυτή με δεκάδες περιπτώσεις στις «κρύπτες της Ιστορίας» του εμφυλίου πολέμου, που βρίσκονται όλες στην αριστερή όχθη της Ιστορίας.
Αντίθετα, η αριστερή κουλτούρα αποθεώνει ασήμαντα περιστατικά αριστερής προέλευσης, όπως η διαφυγή από την Ελλάδα τον Δεκέμβριο του 1945 με το γαλλικό πλοίο «Ματαρόα» 125 διανοουμένων, οι πλείστοι των οποίων αριστεροί, και παροικούντες το Κολωνάκι και τα πέριξ, κατέφυγαν στη Γαλλία.

Κοινώς την «κοπάνησαν» από τη σπαρασσόμενη Ελλάδα.
Ετσι, προφανές, για την Αριστερά, οι εκατοντάδες χωριάτες της Μουργκάνας είναι, ποιοτικά και ποσοτικά, αμελητέα ποσότητα.

Και, θα έλεγα, επαληθεύεται η ρήση των Γάλλων «οι κομμουνιστές δεν αγαπούν παρά μόνον ό,τι ελέγχουν».

Η Καθημερινή 4 Jul 2026

Το άρθρο Οι απαχθέντες και το «Κοσιούσκο»… Του Αντώνη Βενέτη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.