Ησυνάντηση των ηγετών των τριών κυβερνώντων κομμάτων στο Κάρντιφ πραγματοποιείται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη πολιτική συγκυρία. Για πρώτη φορά στην ιστορία και οι τρεις αποκεντρωμένες κυβερνήσεις της Σκωτίας, της Ουαλίας και της Βόρειας Ιρλανδίας διοικούνται ταυτόχρονα από εθνικιστικά και αυτονομιστικά κόμματα.

Ο Τζον Σουίνι, ηγέτης του «Σκωτσέζικού Εθνικού Κόμματος» (SNP), ο Ραν απ Ιόουερθ του Πλάιντ Κάμρι (δηλαδή «Κόμμα της Ουαλίας»), η Μισέλ Ο’Νιλ και η Μέρι Λου Μακντόναλντ από το Σιν Φέιν (ιρλανδικά για το «Εμείς οι Ίδιοι») συγκεντρώθηκαν στο Κάρντιφ. Οι ηγέτες συμμετείχαν στη συνάντηση με τον κομματικό τους ρόλο και όχι αυστηρά ως θεσμικοί εκπρόσωποι των κυβερνήσεών τους.

Η Συμφωνία του Κάρντιφ

Στο πλαίσιο της συνάντησής τους, οι ηγέτες υπέγραψαν μια κοινή διακήρυξη και ένα μνημόνιο συνεργασίας, εκδίδοντας ένα οκτασέλιδο κείμενο, τη λεγόμενη «Συμφωνία του Κάρντιφ». Όπως αναφέρουν οι ίδιοι, το έγγραφο αυτό καθορίζει έναν «κοινό σκοπό και όραμα για συνεργασία σε θέματα κοινού ενδιαφέροντος για τα έθνη τους».

Με τη διακήρυξη αυτή, καλούν επίσημα την κυβέρνηση του Γουέστμινστερ να προετοιμάσει, να σχεδιάσει και να διευκολύνει τη συνταγματική αλλαγή. Οι πρώτοι υπουργοί δηλώνουν με έμφαση ότι «η συνταγματική αλλαγή έρχεται». Τονίζουν επίσης ότι τα έθνη τους έχουν το «δικαίωμα στην αυτοδιάθεση». Παράλληλα, υπογραμμίζουν ότι καμία κυβέρνηση στο Γουέστμινστερ δεν έχει το δικαίωμα να μπλοκάρει τη δημοκρατία ή να υπονομεύσει την αρχή ότι οι ίδιοι οι λαοί θα αποφασίσουν το δικό τους μέλλον.

Αυτή η εξέλιξη φέρνει στο προσκήνιο την ευαλωτότητα και τα προβλήματα συνοχής του Ηνωμένου Βασιλείου. Ο σκωτσέζος ηγέτης, Τζον Σουίνι, δήλωσε μάλιστα ότι ο βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ πρέπει να συνειδητοποιήσει πως κινδυνεύει να μείνει στην ιστορία ως «ο τελευταίος πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου».

Οι τομείς συνεργασίας και η Ευρωπαϊκή Ένωση

Στη συμφωνία τους, οι ηγέτες καθόρισαν συγκεκριμένους τομείς, όπου η μεταξύ τους συνεργασία θα αποφέρει οφέλη για τις χώρες τους. Αυτοί οι τομείς περιλαμβάνουν τις θέσεις εργασίας, την οικονομία, καθώς και την ενέργεια. Επιπλέον, οι τρεις ηγέτες διατύπωσαν μια πολύ καθαρή θέση για το διεθνές μέλλον τους. Δήλωσαν χαρακτηριστικά: «Πιστεύουμε ότι το μέλλον των εθνών μας ανήκει στην Ευρωπαϊκή Ένωση».

Τι δείχνουν οι δημοσκοπήσεις;

Είναι όμως αυτή η συνάντηση το πραγματικό τέλος της βρετανικής ένωσης; Πίσω από την κοινή διακήρυξη και τις χαμογελαστές φωτογραφίες, κρύβονται σημαντικές διαφορές. Η υποστήριξη των πολιτών στην ανεξαρτησία ποικίλλει αισθητά από χώρα σε χώρα.

Στη Σκωτία, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το 47% των ψηφοφόρων τάσσεται υπέρ της ανεξαρτησίας. Παράλληλα, το 50% των Σκωτσέζων επιθυμεί τη διεξαγωγή νέου δημοψηφίσματος, μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια. Στη Βόρεια Ιρλανδία, το ποσοστό υπέρ της επανένωσης με την Ιρλανδία βρίσκεται στο 36%. Το ποσοστό αυτό αυξάνεται ραγδαία, όταν η επανένωση συνδέεται με την άμεση επιστροφή στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Στην Ουαλία, τα ποσοστά υπέρ της πλήρους ανεξαρτησίας παραμένουν αισθητά χαμηλότερα, κυμαινόμενα ανάμεσα στο 20% και το 32%.

Πόσο εφικτή είναι η ανεξαρτητοποίηση κάθε χώρας;

Οι νομικές και πολιτικές δυνατότητες για αποχώρηση διαφέρουν ριζικά μεταξύ των τριών εθνών. Στη Βόρεια Ιρλανδία υπάρχει η πιο ξεκάθαρη νομική διαδικασία. Σύμφωνα με τη Συμφωνία της Καλής Παρασκευής του 1998, ο βρετανός υπουργός υποχρεούται να προκηρύξει δημοψήφισμα («Border Poll»), αν φανεί πιθανό ότι η πλειοψηφία επιθυμεί την επανένωση. Αν υπάρξει απλή πλειοψηφία, η αποχώρηση υλοποιείται χωρίς να απαιτούνται περίπλοκες διαπραγματεύσεις με το Λονδίνο.

Στη Σκωτία, η κοινωνία παραμένει μοιρασμένη σχεδόν μισή-μισή. Στο δημοψήφισμα του 2014, το 55% είχε ψηφίσει υπέρ της παραμονής στο ΗΒ. Ωστόσο, το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε το 2022 ότι το Κοινοβούλιο του Εδιμβούργου δεν έχει τη νομική εξουσία να προκηρύξει μονομερώς δημοψήφισμα. Απαιτείται ειδική έγκριση από το βρετανικό κοινοβούλιο, το οποίο την αρνείται.

Στην Ουαλία, η ανεξαρτητοποίηση θεωρείται αυτή τη στιγμή εξαιρετικά απίθανη. Ο ηγέτης του Πλάιντ Κάμρι, Ραν απ Ιόουερθ, έχει αποκλείσει την απαίτηση για άμεσο δημοψήφισμα. Αντίθετα, εστιάζει στην εξασφάλιση μεγαλύτερης αυτονομίας, μεταφοράς εξουσιών και δίκαιης χρηματοδότησης.

Πώς φτάσαμε ως εδώ;

Για να κατανοήσουμε τη σημερινή κρίση, χρειάζεται μια σύντομη ιστορική ανασκόπηση. Το Ηνωμένο Βασίλειο, με τη σημερινή του μορφή, δημιουργήθηκε το 1922. Τότε, μετά τον ιρλανδικό πόλεμο ανεξαρτησίας, η Ιρλανδία χωρίστηκε. Οι νότιες περιοχές αποσχίστηκαν, ενώ έξι βόρειες κομητείες παρέμειναν στη βρετανική ένωση.

Καταλυτικό ρόλο στη σύγχρονη αναζωπύρωση της κρίσης έπαιξε το Brexit. Στο δημοψήφισμα του 2016, η πλειοψηφία των ψηφοφόρων στη Σκωτία και τη Βόρεια Ιρλανδία ψήφισε υπέρ της παραμονής στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Και οι τρεις ηγέτες των περιοχών αυτών είχαν ταχθεί υπέρ της παραμονής. Η τελική αποχώρηση του ΗΒ δημιούργησε σοβαρή πολιτική απόκλιση με την Αγγλία και ενίσχυσε τα αυτονομιστικά αιτήματα.

Τα οικονομικά εμπόδια της ανεξαρτητοποίησης

Σε ένα υποθετικό σενάριο ανεξαρτητοποίησης, οι δυσκολίες για τα τρία έθνη θα ήταν τεράστιες. Η Αγγλία αποτελεί τον βασικότερο εμπορικό εταίρο της Σκωτίας, της Ουαλίας και της Βόρειας Ιρλανδίας. Τυχόν αποχώρηση από το ΗΒ και ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα δημιουργούσε «σκληρά σύνορα» (Hard Border) με την αγγλική αγορά. Αυτό θα ανέτρεπε δεκαετίες ελεύθερου εσωτερικού εμπορίου.

Επιπλέον, ανακύπτει το μεγάλο δίλημμα του νομίσματος. Η Αγγλία θα διατηρούσε τη στερλίνα, ενώ η Βόρεια Ιρλανδία, μέσω της επανένωσης, θα υιοθετούσε το ευρώ. Αν η Σκωτία και η Ουαλία δημιουργούσαν δικά τους νομίσματα ή υιοθετούσαν το ευρώ, το διασυνοριακό εμπόριο θα αντιμετώπιζε σοβαρούς συναλλαγματικούς κινδύνους.

Η στάση του Μπέρναμ και το «λάδι στη φωτιά» από τον Τραμπ

Η πολιτική αντιπαράθεση οξύνθηκε πρόσφατα στο Βρετανικό Κοινοβούλιο. Ο βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ άνοιξε τους ασκούς του Αιόλου, όταν δήλωσε ότι ένα δημοψήφισμα στη Σκωτία θα μπορούσε να εξεταστεί, αν υπάρξει «ξεκάθαρη συναίνεση». Ωστόσο, η Ντάουνινγκ Στριτ έσπευσε άμεσα να διευκρινίσει τη στάση της. Ξεκαθάρισε ότι δεν υπάρχει ατζέντα και δυνατότητα να γίνουν δημοψηφίσματα πριν τις επόμενες εθνικές εκλογές.

Την ίδια στιγμή, ο Ντόναλντ Τραμπ έβαλε «λάδι στη φωτιά». Κατά την πρόσφατη άτυπη επίσκεψή του στην Ιρλανδία, ο αμερικανός πρόεδρος εγκατέλειψε τη διαχρονική ουδετερότητα των ΗΠΑ. Δήλωσε ανοιχτά ότι θα «λάτρευε» να δει μια ενωμένη Ιρλανδία, χαρακτηρίζοντάς την ως κάτι απόλυτα φυσικό.

Επικοινωνιακή ευκαιρία ή ασταμάτητη τάση;

Στην παρούσα φάση, η συνάντηση στο Κάρντιφ αποτελεί μια εξαιρετική επικοινωνιακή ευκαιρία. Οι τρεις ηγέτες φωτογραφήθηκαν μαζί και πέρασαν τις θέσεις τους στο ευρύ κοινό. Αν και οι επικριτές τους μιλούν για μια απλή παράσταση, χωρίς άμεσο νομικό αντίκρισμα, η ουσία παραμένει: η τάση για αυτοδιάθεση και ανεξαρτητοποίηση υπάρχει, δυναμώνει και ασκεί όλο και μεγαλύτερη πίεση στο Λονδίνο.

Πηγή: tovima.gr