Στην ερώτησή του ο Γ. Μανιάτης επισημαίνει ότι οι πηγές του Τουρκικού Υπουργείου Άμυνας επανέλαβαν την πρόθεσή τους να εμποδίσουν το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου (Great Sea Interconnector). Υπενθυμίζεται ότι το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Κύπρου – Ελλάδας ξεκίνησε το 2011 με πρωτοβουλία του Γ. Μανιάτη και εντάχθηκε στον κατάλογο των Ευρωπαϊκών έργων Κοινού Ενδιαφέροντος επί Υπουργίας του το 2013.

Για τον λόγο αυτό ζητά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή την επιβολή κυρώσεων στην Τουρκία για τις «πειρατικές» της ενέργειες στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. Παράλληλα, ζητά από την Ύπατη Εκπρόσωπο να παρουσιάσει συγκεκριμένα μέτρα που θα διασφαλίσουν την υλοποίηση του Great SeaInterconnector, του οποίου οι εργασίες έχουν παγώσει μετά τις παράνομες προκλητικές ενέργειες της Τουρκίας εντός ανακηρυγμένης Ελληνικής ΑΟΖ έξω από την Κάσο πέρσι το καλοκαίρι και δεν αναμένεται να ξεκινήσουν άμεσα. Τέλος, ζητά από την Ύπατη Εκπρόσωπο να εξετάσει αν η συμπεριφορά της Τουρκίας είναι συμβατή με τις προϋποθέσεις για την εξαγωγή ευρωπαϊκών όπλων προς τη γειτονική μας χώρα και με ενδεχόμενη συμμετοχή της σε κοινά ευρωπαϊκά εξοπλιστικά προγράμματα.

Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της Ερώτησης:

«Σύμφωνα με πηγές του Τουρκικού Υπουργείου Άμυνας που δημοσιεύονται στον τουρκικό και διεθνή τύπο, την Τετάρτη 6 Αυγούστου το Πολεμικό Ναυτικό της Τουρκίας διέκοψε την πορεία του υπό σημαία Γιβραλτάρ πλοίου Fugro Gauss, το οποίο εκτελούσε εργασίες για την πόντιση καλωδίου οπτικών ινών στο πλαίσιο του East to Med Corridor – EMC και το οποίο θα συνδέει τη Σαουδική Αραβία με την Ευρώπη. Οι εργασίες γίνονταν στο πλαίσιο της NAVTEX 237/25 του σταθμού Λάρνακας. Παράλληλα, οι πηγές του Τουρκικού Υπουργείου Άμυνας επανέλαβαν την πρόθεσή τους να εμποδίσουν το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου (Great Sea Interconnector), το οποίο είναι ενταγμένο στη λίστα των έργων Κοινού Ευρωπαϊκού Ενδιαφέροντος και ενισχύει την Ευρωπαϊκή Ενεργειακή ασφάλεια στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.

Προτίθεται να προτείνει η Ύπατη Εκπρόσωπος την επιβολή κυρώσεων στην Τουρκία για τις ανωτέρω πράξεις πειρατείας στα διεθνή ύδατα με τις οποίες εμποδίζεται το έργο του πλοίου Fugro Gauss;

Ποια συγκεκριμένα μέτρα θα πάρει για να διασφαλίσει την υλοποίηση του Great Sea Interconnector του οποίου οι εργασίες έχουν παγώσει μετά τις παράνομες προκλητικές ενέργειες της Τουρκίας εντός ανακηρυγμένης Ελληνικής ΑΟΖ έξω από την Κάσο πέρσι το καλοκαίρι;

Είναι συμβατή η συμπεριφορά αυτή της Τουρκίας με τα κριτήρια 4 και 5 της Κοινής Θέσης του Συμβουλίου 2008/944 σχετικά με τις εξαγωγές όπλων και τη συμμετοχή της σε κοινά εξοπλιστικά προγράμματα;»

Πηγή: euro2day.gr

Το άρθρο Ερώτηση Μανιάτη στην Κομισιόν για τις «πειρατικές ενέργειες» της Τουρκίας σε Αν. Μεσόγειο και Αιγαίο εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Η ανακοίνωση του Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού είναι μια σημαντική εξέλιξη και όσες και όσοι το αμφισβητούν είναι πιθανότατα κακόπιστοι παρά ανίκανοι να κατανοήσουν τι σηματοδοτεί αυτή η απόφαση.

Όμως αυτό είναι το λιγότερο που πρέπει να απασχολεί την ελληνική κοινή γνώμη. Εκείνο που έχει σημασία είναι ότι κλείνει μια εκκρεμότητα στρατηγικού χαρακτήρα.

Και δεν αναφέρομαι στην εκκρεμότητα ενός κράτους μέλους, εν προκειμένω της Ελλάδος, έναντι της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά για εκείνη απέναντι στο εθνικό συμφέρον.

Η πρώτη λειτούργησε ως εφαλτήριο ή ως διευκόλυνση για την λήψη της απόφασης να ανακοινώσουμε επισήμως αυτό που στο πλαίσιο παλαιότερων εκτιμήσεων δεν κάναμε.

Εκ των υστέρων, ήταν μάλλον σοφή η απόφαση της Αθήνας να μην υιοθετήσει τον περίφημο Χάρτη της Σεβίλλης και να περιμένει να υπάρξει το κατάλληλο ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο, έστω και ως πρόσχημα.

Η υποχρέωση για το Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό

Η υποχρέωσή μας να παρουσιάσουμε τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό ήταν μια εξαιρετική ευκαιρία που ενδύει μια στρατηγικού χαρακτήρα επιλογή με ένα ευρωπαϊκό θεσμικό κοστούμι. Αυτό είναι μια ακόμη απάντηση για το πόσο ζωτικής σημασίας είναι η συμμετοχή μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η χώρα πλέον αποτύπωσε σε μία ευρωπαϊκού χαρακτήρα «αναγκαστική επιλογή» τα δυνητικά απώτατα όρια άσκησης κυριαρχικών δικαιωμάτων με βάση τις προβλέψεις του Δικαίου της Θάλασσας. Αυτό το οποίο υποστηρίζουμε εδώ και δεκαετίες τώρα «χαρτογραφείται» με τον πιο επίσημο τρόπο.

Δεν κατοχυρώνει ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα

Προσοχή! Το κλείσιμο αυτής της εκκρεμότητας είναι και η αφετηρία μιας νέας ακόμη πιο σημαντικής φάσης. Ο χάρτης δεν κατοχυρώνει ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα. Δεν δημιουργεί τετελεσμένα οριοθέτησης.

Διακηρύττει, όμως, τι θεωρεί η Ελλάδα νομικά διεκδικήσιμο. Πάνω από όλα ότι τα ελληνικά νησιά έχουν δικαιώματα σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας και αυτή είναι η αταλάντευτη διαπραγματευτική θέση της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.

Η αντίδραση της άλλης πλευράς

Τώρα, αυτό που έχει σημασία είναι η αντίδραση της άλλης πλευράς. Το πιθανότερο ενδεχόμενο είναι η αντίδραση στον χάρτη να είναι αναλογική. Αυτό δείχνουν οι πρώτες δηλώσεις από την Άγκυρα.

Αν η Τουρκία δεν επιλέξει σε αυτή την φάση την αύξηση της έντασης, τότε υπάρχει ένα – πολύ μικρό με βάση την ιστορική εμπειρία – ενδεχόμενο αυτό που παγίως υποστηρίζει η Ελλάδα, ότι δηλαδή η διαφορά μας είναι νομική και όχι πολιτική, να είναι η αφετηρία μιας διαδικασίας διαπραγμάτευσης με στόχο την προσφυγή στην διεθνή δικαιοσύνη.

Υπάρχει βεβαίως και το κακό σενάριο, με την Τουρκία να επιλέγει τον δρόμο των απειλών και του εκφοβισμού όπως το καλοκαίρι του 2020.

*Ο Κώστας Υφαντής είναι Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Πρόεδρος του ΙΔΙΣ, Πάντειο Πανεπιστήμιο

Πηγή: in.gr, ot.gr

Το άρθρο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός – Στην αφετηρία μιας νέας φάσης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις… Του Κώστα Υφαντή εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Ίσως να κρατάει… δυνάμεις για το επόμενο πόστο, στο Μαξίμου, όπως λένε διάφορες πηγές.

Όμως, για την ενδεχόμενη πώληση γαλλικών πυραύλων Meteor στην Τουρκία, την αποφασιστική κίνηση την έκανε ο υπουργός Άμυνας Νίκος Δένδιας, καλώντας τη Γαλλίδα πρέσβη για να ζητήσει εξηγήσεις.

Για την παρενόχληση των ερευνητικών πλοίων που σχετίζονται με την ηλεκτρική σύνδεση Ελλάδας-Κύπρου (το GSI Interconnector) από τουρκικό πολεμικό σκάφος, πάλι τα αιχμηρά σχόλια τα έκανε χθες ο υπουργός Άμυνας από την Κύπρο.

Ο οποίος δήλωσε -στο περίπου- ότι καλά τα ήρεμα νερά, αλλά στην πράξη δεν γίνεται τίποτα.

ΔΕΝΔΙΑΣ: Προσέξτε διπλωματικότητα: «Πάντοτε διατυπώνω την άποψη ότι είναι χρήσιμα τα ήρεμα νερά, όπως και οι ήρεμοι αιθέρες, αλλά η τουρκική συμπεριφορά στην Κάσο, ανατολικά της Κάσου, βόρεια της Κρήτης προχθές, αλλά και η αντίδραση στο ζήτημα των περιβαλλοντικών πάρκων στις Κυκλάδες δεν με καθιστά ιδιαίτερα αισιόδοξο».

Είναι άραγε ο Γεραπετρίτης ο «καλός» και ο Δένδιας ο «κακός» στα ελληνοτουρκικά, σε μια πολιτική παραλλαγή του «καλού και κακού μπάτσου»; Ή απλώς ο δεύτερος αποστασιοποιείται όσο μπορεί από τη γραμμή Μητσοτάκη, που προκαλεί στον Γεραπετρίτη αυτή την εντυπωσιακή… αφωνία;

Παρά τις φιλότιμες προσπάθειες του Νίκου Δένδια, στο πολιτικό κουρμπέτι κυριαρχεί η εντύπωση (για να μην πούμε η βεβαιότητα) ότι ισχύει το δεύτερο, όχι το πρώτο.

Εμείς, πάντως, του το δίνουμε. Όχι μόνο αποφεύγει να τσαλακωθεί πολιτικά με διάφορα ζόρικα θέματα που εκφεύγουν της αρμοδιότητας (και της… ευθύνης) του, όπως τα Τέμπη, αλλά έχει καταφέρει να φοράει και δυο καπέλα στο ίδιο κεφάλι.

Είναι υπουργός Άμυνας αλλά όταν θέλει, κινείται και ως σκιώδης υπουργός Εξωτερικών!

Υ.Γ.: Η κριτική που ασκείται από διάφορες πλευρές ότι η πολιτική των ήρεμων νερών ωφελεί πολλαπλώς την Τουρκία, ακόμη και στις αγορές όπλων από δυτικά κράτη, αποκτά όλο και μεγαλύτερα ερείσματα όσο περνά ο καιρός.

ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ: Τα Τέμπη πληγώνουν την κυβέρνηση και γι’ αυτό αναζητά ευκαιρίες για να μετατοπίσει τον δημόσιο διάλογο.

Μια τέτοια αφορμή βρήκε χθες ο πρωθυπουργός από την ετήσια έκθεση του συστήματος «Εργάνη», προκειμένου να αναφερθεί στο ζήτημα των μισθών. «Η οριστική απάντηση στην ακρίβεια είναι η μόνιμη αύξηση των μισθών. Είναι προτεραιότητά μας, είναι εθνικός στόχος», ανέφερε σε ανάρτησή του, επαναλαμβάνοντας τη διαβεβαίωση ότι θα επιτευχθεί ο στόχος του μέσου μισθού στα 1.500 ευρώ και του κατώτατου στα 950 ευρώ έως τις εκλογές του 2027.

Μ’ αυτή τη φράση διέψευσε και κάποια σενάρια που κυκλοφόρησαν εσχάτως, σύμφωνα με τα οποία οι ραγδαίες εξελίξεις από την τραγωδία των Τεμπών οδηγούν σε πρόωρες κάλπες.

Υ.Γ. Από χθες, πάντως, κυκλοφορούν στα δημοσιογραφικά γραφεία πληροφορίες ότι προκειμένου να αναλάβει την πρωτοβουλία των κινήσεων, ενδέχεται να προκαλέσει ο ίδιος ψήφο εμπιστοσύνης προς την κυβέρνηση, ΠΡΙΝ προχωρήσει σε ανασχηματισμό.

ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ ΙΙ: Εν τω μεταξύ, ο πρωθυπουργός ανέβαλε και την προγραμματισμένη για αύριο περιοδεία του στην Καβάλα, όπου θα είχε σύσκεψη με τοπικούς φορείς για την αναπτυξιακή πορεία της περιοχής.

Ο συναγερμός που έχει σημάνει λόγω Σαντορίνης ανέτρεψε τον αρχικό σχεδιασμό κι έτσι αποφασίστηκε η μετάβαση του Κυριάκου Μητσοτάκη στην ανατολική Μακεδονία να μετατεθεί για αργότερα.

ΜΠΑΚΟΓΙΑΝΝΗ: Ο διάλογος είναι από πρόσφατη συνέντευξη που παραχώρησε η Ντόρα Μπακογιάννη και η στήλη τον θυμήθηκε με αφορμή την επικαιρότητα:

Δημοσιογράφος: «Από τι θεωρείτε ότι κατά τις επόμενες εβδομάδες και μήνες κινδυνεύει η κυβέρνηση;».

Ντ. Μπακογιάννη: «Αυτή η κυβέρνηση έχει αντιμετωπίσει τα πάντα. Το μόνο που δεν έχει συμβεί είναι να εκραγεί το ηφαίστειο της Σαντορίνης».

Είπατε κάτι; 

TRADE ESTATES: Αντίθετες πορείες για την ΑΕΕΑΠ και τη μητρική Fourlis χθες στο ταμπλό του Χρηματιστηρίου.

Η τιμή της ΑΕΕΑΠ υποχώρησε στο 1,66 ευρώ (-0,84%), στη σκιά του placement για το 16% που έγινε στο 1,5 ευρώ ανά μετοχή. Αντίθετα, ο όμιλος Fοurlis, που πλέον δεν θα ενοποιεί την Trade Estates και παράλληλα εξασφάλισε 29 εκατ. ευρώ, έκλεισε στα 4,17 ευρώ ή 0,97% υψηλότερα.

Προσεγγίζει έτσι τα υψηλά έτους, λίγο πάνω από τα 4,3 ευρώ που κατέγραψε τον περασμένο Μάρτιο.

ΑΣΠΙΣ ΠΡΟΝΟΙΑ: Πλήρης η επιβεβαίωση του δημοσιεύματος Δεκεμβρίου στο Euro2day.gr, που έκανε λόγο για επερχόμενο νόμο ο οποίος θα έδινε τη δυνατότητα στο Εγγυητικό Κεφάλαιο του Κλάδου Ζωής (ΕΚΙΑΖ) να αποζημιώνει σταδιακά τους ασφαλισμένους της Ασπίς Πρόνοια, όποτε έχει τη σχετική κεφαλαιακή ευχέρεια.

Το μέτρο αυτό, που ανακοινώθηκε χθες από τον υπουργό Οικονομικών Κωστή Χατζηδάκη (στο πλαίσιο των ρυθμίσεων για το ιδιωτικό χρέος), επιταχύνει τη διαδικασία αποζημίωσης των δικαιούχων (από το 2009 έως σήμερα δεν έχουν πάρει ούτε τα μισά από τα οφειλόμενα!). Θα χρειαστούν, όμως, πολλά χρόνια ακόμη  μέχρις ότου οι ασφαλισμένοι εξοφληθούν πλήρως.

Έχει προταθεί να αποζημιωθεί «εδώ και τώρα» ολόκληρο το ποσό των δικαιούχων μέσα από δάνειο που θα λάβει το ΕΚΙΑΖ με την εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου. Μέχρι τώρα, όμως, η κυβέρνηση δεν έχει συμφωνήσει σε μια τέτοια πρόταση.

CSR: Παρά την αλλαγή του διεθνούς περιβάλλοντος με τις θέσεις που έχει εκφράσει ο νέος πρόεδρος των ΗΠΑ, η Ευρώπη θα πρέπει να ακολουθήσει μια πορεία που θα συνδυάζει την πολιτική της βιωσιμότητας και την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας της. Προς την κατεύθυνση αυτή θα μπορούσαν να βοηθήσουν προβληματισμοί όπως αυτοί του σχεδίου Ντράγκι.

Αυτό δήλωσε χθες -στο πλαίσιο της εκδήλωσης για την κοπή της πίτας- η πρόεδρος της CSR Hellas (Ελληνικό Δίκτυο για την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη) Αλεξάνδρα Πάλλη, συμπληρώνοντας πως δεν τίθεται θέμα ως προς το εάν οι ελληνικές επιχειρήσεις θα προσαρμοστούν στο νέο περιβάλλον, αλλά στο πώς θα προσαρμοστούν με τον σωστό τρόπο.

Στη χθεσινή εκδήλωση παραβρέθηκαν γνωστά ονόματα της πολιτικής και της επιχειρηματικής ζωής του τόπου. Μεταξύ άλλων διακρίναμε τον πρόεδρο της Βουλής Νικήτα Κακλαμάνη, αρκετούς υπουργούς και υφυπουργούς (Νίκη Κεραμέως, Χρήστος Σταϊκούρας, Σοφία Ζαχαράκη, Κώστας Φραγκογιάννης), την αντιπρόεδρο του ΣΕΒ Ράνια Αικατερινάρη, τον πρόεδρο του ΕΒΕΑ Γιάννη Μπρατάκο, τον διοικητή της ΑΑΔΕ Γιώργο Πιτσιλή και τον πρόεδρο της ΔΥΠΑ (πρώην ΟΑΕΔ) Σπύρο Πρωτοψάλτη.

Μάλιστα, CSR Hellas και ΔΥΠΑ υπέγραψαν χθες μνημόνιο συνεργασίας.

ATTICA BANK: Εκλογή νέου Διοικητικού Συμβουλίου περιλαμβάνει στα θέματά της η έκτακτη γενική συνέλευση που συγκάλεσε για τις 26 Φεβρουαρίου η Attica Bank.

Η πρόταση για το νέο 13μελές Δ.Σ. έχει αρκετές αλλαγές. Αποχωρούν οι κυρίες Μαριάννα Πολιτοπούλου και Χαρίκλεια Βαρδακάρη, όπως και οι Κώστας Αδαμόπουλος, Θεόδωρος Καρακάσης και Ευθύμης Κυριακόπουλος. Είχε προηγηθεί η αποχώρηση του Αντώνη Βαρθολομαίου.

Στις θέσεις τους προτείνονται οι κ. Κώστας Ηροδότου, Νίκος Μπάκος, Κώστας Μακέδος, Αιμίλιος Στασινάκης, Νίκος Βουγιούκας και Παναγιώτης Λιαργκόβας.

Παραμένουν οι Γιάννης Ζωγραφάκης, Αβραάμ Μωυσής, Βασιλική (Βάλερυ) Σκούμπα, Αιμίλιος Γιαννόπουλος, Χρήστος Αλεξάκης, Δέσποινα Δοξάκη και Ελένη Βρεττού.

Οι Κώστας Μακέδος και Νίκος Βουγιούκας ήταν μέλη Δ.Σ. της Παγκρήτιας, ενώ ο κ. Βουγιούκας είναι μέλος Δ.Σ. του ομίλου εταιρειών Aktor. Ο Νίκος Μπάκος είναι πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της Volton.

ΧΑΚ: Ανακοινώθηκε χθες στο Χρηματιστήριο Αξιών Κύπρου η επιτυχής ολοκλήρωση της δημόσιας πρότασης στη ναυτιλιακή εταιρεία Salamis, με αποτέλεσμα ακόμη μια εισηγμένη να αποχωρεί από το ταμπλό. Πέρυσι, τα ίδια είχαν συμβεί με τη Μαλλούπας και Παπακώστας.

Πολλαπλά μεγαλύτερη απώλεια, όμως, για το ΧΑΚ αποτελεί η έξοδος της Ελληνικής Τράπεζας (του δεύτερου πιο εμπορεύσιμου τίτλου), λόγω της εξαγοράς της από τη Eurobank.

Η ουσία είναι πως η «παραδοσιακά» ρηχή τοπική αγορά έχασε το 2013 τη δεύτερη μεγαλύτερη μετοχή της (λουκέτο Λαϊκής Τράπεζας) και τώρα στερείται την τρίτη κατά σειρά (Ελληνική), χωρίς στο ενδιάμεσο διάστημα να έχουμε κάποια ιδιαίτερα σημαντική προσθήκη εισηγμένης.

Εξίσου προβληματίζει το πολύ περιορισμένο αγοραστικό ενδιαφέρον των τελευταίων ετών, παρά τη σημαντική κερδοφορία των εταιρειών (ελκυστικοί χρηματιστηριακοί δείκτες) και την ανοδική πορεία της οικονομίας. Και μάλιστα έρχεται κόντρα στην πολύ ικανοποιητική άνοδο που έχει καταγράψει ο Γενικός Δείκτης (61% σε επίπεδο 52 εβδομάδων).

Από την πλευρά της, η διοίκηση του ΧΑΚ κάνει φιλότιμες προσπάθειες για τη διεύρυνση του προσφερόμενου προϊοντικού φάσματος. Η «μητέρα των μαχών», όμως, αναμένεται να δοθεί φέτος μέσα από το εγχείρημα προσέλκυσης στρατηγικού επενδυτή (χρηματιστήριο του εξωτερικού), με την ελπίδα ότι ο νέος μέτοχος θα συμβάλει στην ουσιαστική ανάπτυξη του θεσμού.

Το άρθρο Τουρκία: Η «αφωνία» Γεραπετρίτη και ο Δένδιας-Η μητέρα των μαχών στο ΧΑΚ-Ο χρησμός της Ντόρας εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Των Κωνσταντίνου Γάτσιου – Δημήτρη Α. Ιωάννου*

Στο άρθρο αυτό –το τρίτο, και τελευταίο, μέρος του οποίου δημοσιεύουμε σήμερα– προσπαθούμε να απαντήσουμε στο ερώτημα εάν η Ελλάδα θα μπορούσε να ζήσει ειρηνικά με την Τουρκία, χωρίς όμως να εκχωρήσει δικαιώματα και να αυτοχειριασθεί όσον αφορά την εθνική ανεξαρτησία της, υπονομεύοντας έτσι τη μακροχρόνια επιβίωσή της ως ελεύθερο έθνος. Στο πρώτο μέρος του άρθρου («Οριοθετώντας το πρόβλημα») περιγράψαμε τις βασικές συνιστώσες των τουρκικών διεκδικήσεων –που είναι ο σωστός όρος με τον οποίον πρέπει να αναφερόμαστε σε αυτό που από πολλούς αποκαλείται «ελληνοτουρκικές διαφορές»–,ενώ στο δεύτερο μέρος («Η διεθνής νομολογία ως περίγραμμα ενός έντιμου συμβιβασμού») σκιαγραφήσαμε το πλαίσιο εντός του οποίου θα μπορούσε να υπάρξει ένας έντιμος συμβιβασμός μεταξύ των δύο χωρών, για τη μία και μοναδική θεμιτή διαφορά τους η οποία αφορά στην οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ). Θεωρούμε ότι η ελληνική θέση ως προς την επίλυση αυτής της διαφοράς θα πρέπει να επικεντρωθεί στην προβολή και διακήρυξη της άποψης ότι το μόνο αρμόδιο σχετικά είναι το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.

Σε αυτό το τρίτο, και τελευταίο, μέρος του άρθρου αναφερόμαστε στις πολιτικές σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών και στις προοπτικές τους, οι οποίες επικαθορίζουν αναπόδραστα και τον τρόπο διευθέτησης των μεταξύ τους «διαφορών». Διαπιστώνουμε ότι, δυστυχώς, η Ελλάδα εισέρχεται σταδιακά σε μία πορεία υποτέλειας ως προς την Τουρκία. Αυτό αποτελεί μία επιτυχία της τουρκικής πολιτικής, η οποία έχει αντιληφθεί ότι με τη συνεχή επιθετικότητα, τη συνεχή προβολή όλο και νέων αξιώσεων και διεκδικήσεων και την απειλή βίας, ποδηγετώντας την Ελλάδα, μπορεί να επιτύχει τους στόχους της σε μεγαλύτερο βαθμό, με πιο μόνιμο τρόπο και χωρίς σοβαρούς κινδύνους για την ίδια, σε αντίθεση με μία προσπάθεια δυναμικής επιβολής της, η οποία περικλείει πάντοτε τοενδεχόμενο της ήττας και της αποτυχίας που θα της δημιουργούσε σοβαρότατα προβλήματα και πολύ πιο πέρα από το Αιγαίο. Θεωρούμε, λοιπόν, ότι η πολιτική τού, με κάθε τρόπο, εξευμενισμού της Τουρκίας που ακολουθούν οι ελληνικές κυβερνήσεις, και ιδιαίτερα η παρούσα κυβέρνηση, είναι ο λόγος που μας φέρνει σε πορεία υποτέλειας ως προς τη γείτονά μας, πορεία από την οποία όσο δεν ξεφεύγουμε τόσο τα πράγματα θα γίνονται πιο δύσκολα. Η πολιτική αυτή του εξευμενισμού και της συνακόλουθης αναζήτησης, ως άλλοθι, κάποιων φανταστικών τουρκικών «δικαίων» –που όμως είναι ανύπαρκτα και γι’ αυτό κανείς υποστηρικτής της δεν είναι σε θέση να μας τα προσδιορίσει συγκεκριμένα–, είναι στην πραγματικότητα μία πολιτική η οποία όχι μόνο δεν μπορεί να εξασφαλίσει την ειρήνη αλλά, αντιθέτως, φέρνει το πόλεμο πιο κοντά και τον κάνει πιο πιθανό. Εξηγούμε πως ο φόβος (και, πιο συγκεκριμένα, ο φόβος μίας πολεμικής αναμέτρησης) είναι πάντοτε η αιτία λανθασμένων εκτιμήσεων που συνήθως οδηγούν σε καταστροφικά αποτελέσματα. Υποστηρίζουμε ότι οι διμερείς συνομιλίες πρέπει να διακοπούν άμεσα –η συνέχισή τους επισωρεύει αρνητικά αποτελέσματα– και ότι το επόμενο βήμα θα πρέπει να είναι η πρόταση της Ελλάδας για δημιουργία κοινής επιτροπής με σκοπό την σύνταξη συνυποσχετικού για παραπομπή των «διαφορών» στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Προ αυτού, όμως, η Ελλάδα θα πρέπει να θέσει ως απόλυτο και απαράβατο όρο για την συνέχιση των όποιων συνομιλιών και διαπραγματεύσεων την εκ μέρους της Τουρκίας πλήρη διακοπή οιασδήποτε αναφοράς σε θέματα δήθεν «αδιευκρίνιστης» κυριαρχίας σε νησιά και βραχονησίδες και, βεβαίως, σε αμφισβήτηση της εθνικής κυριαρχίας στα νησιά για τα οποία η Τουρκία ισχυρίζεται πως έχουν παρανόμως εξοπλισθεί για την άμυνά τους.

Η Ελλάδα είναι, πλέον, σε πορεία υποτέλειας στη σχέση της με την Τουρκία

Θα μπορούσε να φανταστεί κανείς τον Χακάν Φιντάν, ξεκινώντας από στάση αυστηρής προσοχής να υποκλίνεται μπροστά στον Έλληνα πρωθυπουργό; Ή να δηλώνει σε Τούρκο δημοσιογράφο «εγώ θα κάνω τη συμφωνία με την Ελλάδα και ας με πούνε μειοδότη;» Η πραγματικότητα σήμερα, την οποία δεν τη φανερώνουν μόνο οι συμβολισμοί αλλά και δεκάδες άλλες δυσμενείς και νοσηρές καταστάσεις, είναι πως η Ελλάδα δεν είναι μία ισότιμη, όσον αφορά την ανεξαρτησία της και την αυτονομία της, χώρα με την Τουρκία. Είναι μία χώρα σε πορεία υποτελή ως προς αυτήν. Δεν μπορεί να εκδώσει και να εφαρμόσει μία υπουργική απόφαση προστασίας του περιβάλλοντος για τα θαλάσσια πάρκα στις περιοχές της νόμιμης (και προφανούς) δικαιοδοσίας της, εάν δεν συμφωνεί με αυτήν η Άγκυρα. Δεν μπορεί να κάνει υδρολογικές έρευνες λίγα μέτρα έξω από την αιγιαλίτιδα ζώνη της των 6 ναυτικών μιλίων σε επίσημα οριοθετημένη με την αντικείμενη χώρα (την Αίγυπτο) δική της ΑΟΖ, εάν δεν υποβάλει αίτημα για να της το επιτρέψει η Τουρκία. Μία ολόκληρη περιοχή της, η Θράκη, κατά κυριολεξία συνδιοικείται με τις τουρκικές προξενικές αρχές. Ο εκπρόσωπος τύπου του κυβερνώντας κόμματος της Τουρκίας υβρίζει με τους πιο ιταμούς χαρακτηρισμούς τον Έλληνα Υπουργό Άμυνας και δεν του απαντάει κανείς, ούτε επίσημα αλλά ούτε καν ανεπίσημα.Στον Έλληνα Υπουργό Εξωτερικών υποβάλλεται από Τούρκους δημοσιογράφους η πλέον αδιανόητη και προκλητική ερώτηση που θα μπορούσε να υποβληθεί (για ποιον λόγο η Ελλάδα αγοράζει οπλισμό και πού θα τον χρησιμοποιήσει!), και αυτός απαντάει όπως θα απαντούσε ένα «παιδί των λουλουδιών» στην Καλιφόρνια του 1969 για τη σημασία της αγάπης και της ειρήνης. Φυσικά, ουδείς Έλληνας δημοσιογράφος τολμάει να θέσει μία αντίστοιχη ερώτηση στον κύριο Φιντάν. Ο Έλληνας πρωθυπουργός δεν έχει τοποθετηθεί ποτέ δημοσίως για τους ισχυρισμούς περί «γαλάζιας πατρίδας», που είναι πλέον επίσημη πολιτική της Τουρκίας. Να πει, για παράδειγμα, ορθά-κοφτά ότι «δεν υπάρχει ‘γαλάζια πατρίδα’, υπάρχει μόνο το Διεθνές Δίκαιο». (Ένας μέσος Τούρκος πολίτης που παρακολουθεί την επικαιρότητα και το έχει ακούσει αυτό από τον κύριο Ερντογκάν δεκάδες φορές, ενώ δεν έχει ακούσει ποτέ την παραμικρή αντίκρουση από την πλευρά της Ελλάδας και, ειδικά, του Έλληνα πρωθυπουργού, δεν είναι φυσικό να θεωρεί πως η Ελλάδα σιωπηρά αποδέχεται το δίκιο της τουρκικής πλευράς να απολαμβάνει την «γαλάζια πατρίδα» της; Αν αύριο ακούσει ότι η Ελλάδα προσπαθεί να αποτρέψει την Τουρκία από το να ενεργήσει στη «γαλάζια πατρίδα» όπως η Τουρκία επιθυμεί, δεν θα το θεωρήσει αυτό επέμβαση της Ελλάδας στο εσωτερικά της Τουρκίας και δεν θα υποστηρίξει με φανατισμό να επιβάλλει η χώρα του αυτά που θεωρεί δικαιώματά της, ακόμη και με πολεμική ενέργεια αν χρειαστεί;). Ο Τούρκος πρόεδρος έχει το ελεύθερο να απειλεί πως θα διδάξει τα κατάλληλα μαθήματα στην Ελλάδα, ένα βράδυ, αν αυτή δεν «συμπεριφερθεί σωστά». (Που συνήθως θεωρεί ότι η Ελλάδα δεν συμπεριφέρεται σωστά τόσο γενικά όσο και, ειδικά, όταν επιμένει –όποτε και όπως, τέλος πάντων, επιμένει– πως οι διαφορές των δύο χωρών θα πρέπει να λυθούν με βάση το Διεθνές Δίκαιο –λέξεις που ο Τούρκος πρόεδρος δαιμονίζεται και μόνο όταν τις ακούει από ελληνικά στόματα). Για τους λόγους αυτούς, μάλιστα, μετά την περίφημη «Διακήρυξη των Αθηνών», δεν παραλείπει να επαναφέρει την Ελλάδα στην τάξη εξηγώντας, όποτε χρειάζεται, τι ακριβώς περιορισμούς στα κυριαρχικά της δικαιώματα (θεωρεί ότι) η «Διακήρυξη» συνεπάγεται.

Λέγεται συχνά πως η Ελλάδα κινδυνεύει με «δορυφοροποίηση» και «φινλανδοποίηση» από την Τουρκία, πλην όμως αυτό είναι ιστορικά ανακριβές. Στη διάρκεια του «ψυχρού πολέμου», η τότε Σοβιετική Ένωση σεβάστηκε πλήρως τα σύνορα της Φινλανδίας, όπως τα προέβλεπε η Συνθήκη των Παρισίων του 1947, και δεν αμφισβήτησε ποτέ την εδαφική της κυριαρχία και ακεραιότητα. Αντιθέτως, η Τουρκία σήμερα δηλώνει καθαρά, επικαλούμενη προσχηματικά και ανυπόστατα νομικά επιχειρήματα, ότι η Ελλάδα έχει υφαρπάξει σειρά νησιών που δεν της έχουν αποδοθεί από τις διεθνείς συνθήκες, ενώ και για άλλα νησιά που αρχικά (!) της είχαν αποδοθεί, όπως εκείνα του Βορειανατολικού Αιγαίου αλλά και τα Δωδεκάνησα, έχει πλέον απωλέσει την κυριαρχία τους! Σε ένα πιο «πολιτικό», αλλά και ποιητικό επίσης, επίπεδο, από τα πιο έγκυρα χείλη, αυτά του Τούρκου προέδρου, ονομάζονται τα ελληνικά νησιά, «νησιά της καρδιάς μας» και κατηγορείται μεταθανατίως ο ιδρυτής της νεότερης Τουρκίας Κεμάλ Ατατούρκ ότι τα «εγκατέλειψε» στην Ελλάδα!

Εδώ, λοιπόν, δεν πρόκειται για περίπτωση «φινλανδοποίησης» ή «δορυφοροποίησης». Πρόκειται, στην πραγματικότητα, για μία κατάσταση άνισης σχέσης μεταξύ των δύο χωρών, την οποία όμως η Ελλάδα αποδέχεται, και είναι ακριβώς αυτή η αποδοχή που τείνει να μετατρέπει σταδιακά τη σχέση της με την Τουρκία σε σχέση υποτέλειας: ενώ η Τουρκία εκφράζει διεκδικήσεις εις βάρος της ίδιας της εδαφικής της ακεραιότητας, την ίδια στιγμή η Ελλάδα όχι μόνο συζητάει μαζί της σε «ήρεμα νερά», αλλά παρουσιάζει και συμφωνεί κοινές υποψηφιότητες για θέσεις αξιωματούχων σε διεθνείς οργανισμούς, όπως στον ΟΑΣΕ. Δυστυχώς, όμως, εκείνο το ποιοτικό χαρακτηριστικό που διαφοροποιεί μία κατάσταση «φινλανδοποίησης» από μία σχέση υποτέλειας είναι πως ενώ η «φινλανδοποίηση» μένει διαχρονικά σταθερή, η κατάσταση υποτέλειας τείνει συνεχώς να επιδεινώνεται.

Είναι σαφές πως στον κόσμο που ζούμε ο λόγος που προσπαθεί κανείς να επιβάλλει την κυριαρχία του και να δημιουργήσει σχέση υποτέλειας με κάποιον άλλο δεν είναι διότι επιθυμεί να του προσφέρει ειρήνη, ασφάλεια και ευημερία. Είναι διότι επιδιώκει να τον εκμεταλλευτεί, να του αποστερήσει όσα του ανήκουν, ή ακόμη, εάν αυτό είναι δυνατόν, να τον εξαφανίσει τελείως για να μην μπαίνει εμπόδιο στα σχέδιά του. Επάνω σε αυτήν την αδιαμφισβήτητη αξιωματική αρχή, άλλωστε, έχουν στηριχθεί όλες –μα απολύτως όλες– οι θεωρίες και οι αναλύσεις που αφορούν στην εθνική ασφάλεια, στις διεθνείς σχέσεις και στη γεωπολιτική. Έχοντας κατά νου αυτόν τον οικουμενικό κανόνα, λοιπόν, οφείλουμε να πούμε πως ο ισχυρισμός τον οποίον ακούμε από διάφορους υπερασπιστές της τρέχουσας κυβερνητικής πολιτικής περί «προσέγγισης» και επίλυσης των διαφορών μας με την Τουρκία, μέσα από πλεύση σε «ήρεμα νερά» («ήρεμα», φυσικά, γιατί δεν αντιδρούμε σε τίποτα και δεχόμαστε τα πάντα), η οποία θα μας εξασφαλίσει διαχρονική ασφάλεια φέρνοντας στις δύο όχθες του Αιγαίου οριστική ειρήνη είναι, όχι μόνο απολύτως λανθασμένος, αλλά και εξαιρετικά ανόητος.

Υποχωρούμε γιατί η Τουρκία έχει δίκιο ή γιατί φοβόμαστε;

Για να μπορέσουμε να κρίνουμε εάν η τρέχουσα πολιτική της ελληνικής κυβέρνησης απέναντι στην Τουρκία είναι σωστή ή λάθος, θα πρέπει να ζητήσουμε τόσο από την ίδια την κυβέρνηση όσο και από τους υποστηρικτές της συγκεκριμένης πολιτικής της να μας απαντήσουν σε ένα απλό, αλλά πολύ βασικό ερώτημα: ποιος είναι ο κύριος λόγος για τον οποίο θεωρούν ότι θα πρέπει να «διευθετηθούν» οι διαφορές με την Τουρκία με υποχωρήσεις από τις πάγιες ελληνικές θέσεις, ώστε να βρεθεί «λύση» έστω και αν θα είναι ιδιαίτερα οδυνηρή για την Ελλάδα; Είναι, άραγε, διότι οι Τούρκοι έχουν δίκιο και πρέπει εμείς να το παραδεχτούμε και να υποχωρήσουμε στα σημεία τουλάχιστον που έχουν δίκιο, ή είναι διότι η Τουρκία είναι πολύ ισχυρή και επιθετική και, αφού δεν μπορούμε να την αντιμετωπίσουμε, θα πρέπει να δεχθούμε τις απαιτήσεις της και να υποχωρήσουμε στις διεκδικήσεις της για να μην μας συμβούν τα χειρότερα; Αυτό είναι ένα πολύ σημαντικό ερώτημα, το πιο σημαντικό ίσως, το οποίο, όμως, δεν έχει τεθεί ποτέ προς τους εκπροσώπους των συγκεκριμένων απόψεων και, φυσικά, δεν έχει απαντηθεί από αυτούς.

Εάν, λοιπόν, απαντήσουν ότι οι διεκδικήσεις της Τουρκίας είναι θεμιτές και ότι η χώρα αυτή δικαιούται να έχει την πρόσβαση και τον έλεγχο στο Αιγαίο που επιζητεί και απαιτεί, τότε η δική μας ανταπάντηση σε αυτό πρέπει να είναι πως όσα πιστεύουν οφείλονται στην τεράστια πνευματική τους σύγχυση και στη βαθιά άγνοιά τους για βασικές έννοιες του Θετικού Δικαίου, αλλά ενδεχομένως και στην ενδιάθετη «ανοσία» τους όσον αφορά το Φυσικό Δίκαιο. (Και ας μας επιτρέψουν να τους παραπέμψουμε στα δύο προηγούμενα μέρη του παρόντος άρθρου, όπου εξετάστηκαν ενδελεχώς ερωτήματα σχετικά με το «ποιος έχει δίκιο»).

Εάν, πάλι, ο λόγος για τον οποίον υποστηρίζουν τον «επώδυνο συμβιβασμό» (δηλαδή την υποχώρηση από τις πάγιες εθνικές μας θέσεις και την αποδοχή των τουρκικών αξιώσεων) είναι πως αισθάνονται φόβο απέναντι στην τουρκική ισχύ και στην τουρκική πίεση και πιστεύουν ότι οι υποχωρήσεις και οι παραχωρήσεις θα απομακρύνουν, και μάλιστα δια παντός, το κακό που μας απειλεί, τότε αυτό είναι μία ακόμη πιο λανθασμένη άποψη από τον (πραγματικά αλλόκοτο και αθεμελίωτο) ισχυρισμό πως «οι Τούρκοι έχουν δίκιο». Πρόκειται για μία ανιστόρητη και απολύτως ανεδαφική ιδέα: όταν παραδίδεσαι αυτοβούλως σε έναν ανεξέλεγκτο αντίπαλο, το βέβαιο είναι πως θα καταστραφείς υφιστάμενος τις μεγαλύτερες δυνατές απώλειες, ενώ και η οδύνη θα είναι η μεγαλύτερη δυνατή που θα μπορούσες να αισθανθείς. Ο φόβος είναι ο πιο κακός σύμβουλος στην πολιτική, στη διπλωματία και στις διεθνείς σχέσεις. Και είναι ακόμη χειρότερος όταν αποδέχεσαι τον ρόλο και την θέση του αδυνάτου και δεν προσπαθείς να γίνεις εσύ ο δυνατός.

Άλλωστε αυτά, δηλαδή η παραίτηση και η αποδοχή της ήττας δίχως αντίσταση, είναι συναρτόμενα με την ηθική κατάπτωση και την παρακμή. Πιστεύει, δηλαδή, κανείς ότι μία χώρα η οποία υποχωρεί αμαχητί στην εξωτερική απειλή, αυτοκαταστρέφεται και ακρωτηριάζεται αυτοβούλως, θα μπορούσε κατόπιν αυτού (και μάλιστα εξ αιτίας αυτού) να επιδοθεί απερίσπαστη και με επιτυχία στα «ειρηνικά» της έργα και να επιτύχει την «αναγέννησή» της; Καταφέρνοντας, ας πούμε, να αλλάξει το παραγωγικό της μοντέλο, να ξαναφέρει πίσω τους συμπατριώτες που έφυγαν γιατί δεν έβρισκαν μέλλον σε αυτήν και, γενικά, να γνωρίσει μία κοινωνική και οικονομική άνθηση και ανάταξη; Πιστεύει κανείς ότι η προϊούσα ηθική αποσάθρωση της ελληνικής κοινωνίας, σήμερα, και η υποτελής συμπεριφορά της έναντι της Τουρκίας δεν συνδέονται με κάποια αιτιακή σχέση; Πώς θα αγαπήσουν οι πολίτες την πατρίδα τους ξανά αν αυτή το μόνο που έχει να τους προσφέρει είναι η εγκατάλειψη των εθνικών δικαίων και η αυτόβουλη παράδοση στην εξωτερική επιβουλή;

Η υποτέλεια φέρνει τον πόλεμο, όχι την ειρήνη

Πιο σημαντικό από όλα, όμως, είναι να γίνει κατανοητό πως μία πολιτική που αποδέχεται και ενισχύει την υποτέλεια δεν μας οδηγεί στην ειρήνη, έστω και στην ειρήνη της καταισχύνης. Αντίθετα, μας οδηγεί στη σύγκρουση και, ίσως, στην καταστροφή μία ώρα αρχύτερα. Διότι είναι σαφές πως μια υποχώρηση πίσω από τα όρια ενός έντιμου συμβιβασμού (τον οποίο περιγράψαμε στο δεύτερο μέρος αυτού του άρθρου) δεν θα γίνει δεκτή από την ελληνική κοινωνία, όσο και αν προσπαθήσουν να την επιβάλουν ο κύριος πρωθυπουργός και η κυβέρνησή του. Δεν θα γίνει δεκτή, και αυτό θα φέρει κοντά τον πόλεμο πολύ πιο γρήγορα από ό,τι θα τον έφερνε μία ισορροπημένη στάση της χώρας μας απέναντι στην τουρκική επιθετικότητα και στην απειλή βίας.

Ακόμη και αν ελάμβανε τώρα όλα αυτά που ζητούσε, η τουρκική επιθετικότητα δεν θα σταματούσε εκεί. Αυτό δεν είναι απλά και μόνο κατανοητό από κάθε άνθρωπο με στοιχειώδη λογική. Είναι και σαφώς εκπεφρασμένο και σαφώς διατυπωμένο από τον Τούρκο Υπουργό Εξωτερικών. Οι μουσουλμάνοι πολίτες της ελληνικής Θράκης, θα πρέπει να είναι οι πλέον τυχεροί γηγενείς μουσουλμάνοι, απανταχού της γης, διότι ζουν με τις περισσότερες ελευθερίες από όλους τους ομοθρήσκους τους (συμπεριλαμβανομένων εκείνων που διαβιούν στην «κολοβή» δημοκρατία της Τουρκίας), σε δημοκρατικό καθεστώς και με όλα τα ανθρώπινα και δημοκρατικά τους δικαιώματα να γίνονται σεβαστά. Και όμως, ο κ. Φιντάν ενώ είχε δηλώσει ότι αφού «επιλυθεί» το ζήτημα του Αιγαίου η Τουρκία θα στραφεί και στην «επίλυση» των προβλημάτων των μουσουλμάνων πολιτών της Δυτικής Θράκης, τώρα άλλαξε γνώμη και επιθυμεί να «λύσει τα προβλήματα» των ομοθρήσκων του εν τω άμα! Γιατί η Τουρκία «είναι μεγάλη και ένδοξη» και προστατεύει τους ομοεθνείς της και τους πιστούς Μουσουλμάνους, όπου και αν βρίσκονται –όπως έχει πει και ο Τούρκος πρόεδρος. Άλλαξε γνώμη ο κ. Φιντάν μάλλον διότι μετά, σε μία δεύτερη φάση, θα ακολουθήσει το θέμα των μη γηγενών μουσουλμάνων που παρεπιδημούν εν Ελλάδι και έχουν την υψηλή προστασία της «μητέρας Τουρκίας», καθώς και το ζήτημα της κατασκευής τεχνητών νησιών στην ΑΟΖ που θα έχει αποκτήσει η Τουρκία δυτικά της Λήμνου, μπροστά από την Εύβοια, που θα είναι κάτι σαν εθνικό της έδαφος και θα πρέπει να έχει και τις σχετικές «πρόνοιες»… Και ούτω καθ’ εξής.

Όσο και αν μισεί ή αν φοβάται κανείς την ιδέα του πολέμου, τα προσωπικά τουαισθήματα δεν συνεπάγονται πως ο πόλεμος θα παύσει να υπάρχει ως απειλή. Η προσπάθεια να τον αποφύγει κανείς με κάθε τρόπο, συνήθως είναι ολέθρια: τον φέρνει μία ώρα νωρίτερα και τον κάνει να είναι καταστροφικός για όποιον είναι άβουλος, ανέτοιμος και φοβικός. Γι’ αυτό, όποιος μισεί τον πόλεμο θα πρέπει να μην τον φοβάται, αλλά να προετοιμάζεται γι’ αυτόν έτσι ώστε να μπορεί να τον αποτρέψει, αλλά και αν παρ’ ελπίδα, τελικά, ο πόλεμος έλθει, να κινδυνεύσει το λιγότερο δυνατόν ή να έχει τις μικρότερες απώλειες από αυτόν. Η τελείως λανθασμένη πολιτική της σημερινής ελληνικής κυβέρνησης, πάντως, είναι απολύτως βέβαιο πως τον φέρνει πιο κοντά.

Το χειρότερο που κάνει ο φόβος είναι ότι δεν σε αφήνει να σκεφτείς καθαρά και να εκτιμήσεις αντικειμενικά την κατάσταση μπροστά, και μέσα, στην οποία βρίσκεσαι. Η Τουρκία είναι πιο μεγάλη και πιο πλούσια χώρα από εμάς και, χωρίς αμφιβολία, έχει υπεροπλία απέναντί μας, έστω και αν αυτό το τελευταίο είναι δικό μας σφάλμα και δικιά μας ευθύνη που το αφήσαμε να συμβεί. Επίσης, για όποιον δεν εθελοτυφλεί και για όποιον δεν βαυκαλίζεται, είναι απολύτως καθαρό ότι η Τουρκία επιδιώκει να αποσπάσει κυριαρχία και κυριαρχικά δικαιώματα από την Ελλάδα, ακρωτηριάζοντας την εδαφική της ακεραιότητα και όχι μόνο. Γιατί λοιπόν, αφού μάλιστα έχει και υπεροπλία, δεν μας έχει ήδη επιτεθεί για να επιτύχει τους στόχους της; Αν προσπαθήσουμε να απαντήσουμε στο ερώτημα αυτό με ψύχραιμη και νηφάλια σκέψη, χωρίς φόβο, τότε είναι πιθανόν να αντιληφθούμε καλύτερα τη θέση στην οποία βρισκόμαστε σήμερα, καθώς και τους κινδύνους που μας απειλούν.

Υπάρχουν τρεις λόγοι για τους οποίους η Τουρκία δεν μας έχει επιτεθεί στρατιωτικά μέχρι σήμερα. Ο πρώτος λόγος σχετίζεται με το γεγονός ότι η Τουρκία είναι εκείνη που θέλει να αποσπάσει εδάφη από την Ελλάδα και όχι το αντίστροφο. Συνεπώς, η Ελλάδα βρίσκεται στη θέση του αμυνόμενου. Σύμφωνα με ένα κεντρικό δόγμα της στρατιωτικής θεωρίας, ο αμυνόμενος βρίσκεται σε σχετικά πλεονεκτική θέση, διότι ο επιτιθέμενος πρέπει να διαθέτει υπετριπλάσια ισχύ για να τον καταβάλει. Αυτό θα καθιστούσε ένα στρατιωτικό εγχείρημα της Τουρκίας πολύ επισφαλές, παρά την υπεροπλία της.

Ο δεύτερος λόγος είναι πως πάντοτε στην τουρκική σκέψη υπάρχει ο φόβος πως ένας πόλεμος με την Ελλάδα ο οποίος, ενδεχομένως, θα κατέληγε με αρνητικό για την Τουρκία τρόπο, θα είχε πολύ άσχημες επιπτώσεις και στην ανατολική πλευρά της χώρας τους, επιπτώσεις που θα ήταν δυνατόν να επιφέρουν έως και εδαφική συρρίκνωση του κράτους που δημιούργησε ο Κεμάλ Ατατούρκ. (Είναι παράδοξο, αλλά είναι και αλήθεια, πως εάν η Τουρκία ηττάτο σε έναν πόλεμο στα δυτικά της, θα υφίστατο τις μεγαλύτερες απώλειες στα ανατολικά της! Ειδικά, αν η Τουρκία έχανε την πολεμική της αεροπορία, με την οποία μπορεί και βομβαρδίζει αμάχους και ένοπλους που δεν έχουν δική τους αεροπορία να απαντήσουν, η απώλεια του τουρκικού Κουρδιστάν γι’ αυτήν θα ήταν θέμα λίγων εβδομάδων).

Ο τρίτος, και πιο σημαντικός, όμως λόγος, που υπερκαθορίζει και τους άλλους δύο, ως προς το γιατί η διαθέτουσα την υπεροπλία Τουρκία δεν έχει, προσώρας, επιχειρήσει να κερδίσει με την βία αυτά που επιθυμεί είναι διότι, πολύ απλά, έχει καταλήξει στο συμπέρασμα πως μπορεί να κερδίσει περισσότερα, με πολύ λιγότερους κινδύνους, μέσα από την τρομοκρατία και τον εκφοβισμό που ήδη τείνουν να μετατρέψουν την Ελλάδα σε υποτελή χώρα. Διότι αν το σχέδιο αυτό επιτύχει, η Τουρκία θα έχει αποσπάσει περισσότερα και σε πιο σταθερή βάση. Αν η όποια αποστέρηση ελληνικής κυριαρχίας ή ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων γινόταν με πολεμική βία, αυτό θα είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία πολλών διπλωματικών, νομικών και οικονομικών προβλημάτων για την Τουρκία, χωρίς ταυτόχρονα να διασφαλίζει διαχρονικά τα κέρδη της, διότι η Ελλάδα θα μπορούσε να αναδιοργανωθεί, να επανεξοπλιστεί και να αντεπιτεθεί, όπως έχει γίνει ξανά στην ιστορία, ανακαταλαμβάνοντας αυτά που έχασε. Αντίθετα, εάν η Ελλάδα υπό την πίεση των απειλών της βίας και του φόβου, παραδοθεί μονομερώς και συναινέσει να παραχωρήσει κυριαρχία ή κυριαρχικά δικαιώματα, ουδείς τρίτος θα μπορεί να κατηγορήσει την Τουρκία και ουδείς διεθνής οργανισμός να την καταδικάσει. Επιπλέον, οι νέες κτήσεις της θα είναι οριστικά εξασφαλισμένες, διότι η Ελλάδα δύσκολα θα μπορούσε να ξεκινήσει να ανακαταλάβει με πόλεμο κάτι το οποίο παραχώρησε μονομερώς και με δική της συναίνεση. Αυτός είναι και ο πιο βασικός λόγος για τον οποίον η Τουρκία, ενώ είναι μια πολεμικά επιθετική χώρα που έχει ήδη εισβάλει σε τρεις άλλες χώρες, αποφεύγει, επί του παρόντος, να χρησιμοποιήσει την πολεμική μέθοδο εναντίον της Ελλάδας: προτιμάει να εξασφαλίσει από αυτήν όλα όσα θέλει με την μετατροπή της σε υποτελή χώρα μέσω του εξαναγκασμού, της τρομοκράτησης και της έμμεσης πλην σαφούς απειλής για άσκηση βίας.

Οι διμερείς συνομιλίες πρέπει να σταματήσουν άμεσα

Στη διαδικασία των διμερών συνομιλιών και της συναφούς «Διακήρυξης των Αθηνών» εισήλθαμε με τον πλέον παρανοϊκό τρόπο. Γιατί είναι απολύτως παρανοϊκό να διαλύεις μία επιτροπή η οποία μετά από 64 γύρους διερευνητικών συνομιλιών δεν κατέληξε πουθενά (και να την διαλύεις ρητά γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, δηλαδή διότι δεν κατέληξε πουθενά) και, ακολούθως, τη στιγμή που ο αντίπαλος σου διατρανώνει σε όλους τους τόνους ότι σκοπός του είναι να σου αφαιρέσει κυριαρχία, δηλαδή εδάφη και θάλασσα, και κυριαρχικά δικαιώματα, δηλαδή υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ, εσύ να δηλώνεις πως ήρθε, πλέον, η ώρα και είσαι αποφασισμένος μέσα από διμερείς συνομιλίες να βρεις λύσεις κάνοντας «υποχωρήσεις». Αλήθεια, ποια περιθώρια διαπραγμάτευσης έχεις όταν δηλώνεις τέτοια πράγματα δημοσίως; Ισχυριζόμενος, μάλιστα, την ίδια στιγμή, ότι ο ελληνικός λαός (που, έτσι κι αλλιώς, δεν σε έχει εξουσιοδοτήσει για τίποτα παρόμοιο) δεν πρέπει να γνωρίζει τι ακριβώς διαπραγματεύεσαι διότι έτσι, δήθεν, θα χαθεί το διαπραγματευτικό σου πλεονέκτημα! Μα ο αντίπαλος και ομοτράπεζος σου στις διαπραγματεύσεις γνωρίζει πολύ καλά τι διαπραγματεύεσαι μαζί του, ενώ έχεις ήδη δηλώσει δημοσίως την πρόθεσή σου να «υποχωρήσεις», αλλά και την βεβαιότητά σου ότι θα προκύψει «αποτέλεσμα» από τις διαπραγματεύσεις που έχεις μαζί του! Ποιο ακριβώς είναι το «διαπραγματευτικό πλεονέκτημα» που ο μόνος που δεν πρέπει να ξέρει τι διαπραγματεύεσαι είναι ο ελληνικός λαός, και γιατί αυτό το πλεονέκτημα θα χαθεί αν το μάθει και αυτός; Με τον ελληνικό λαό διαπραγματεύεσαι ή με τον Ερντογκάν;

Ποιο, λοιπόν, θα πρέπει να είναι το επόμενο βήμα προκειμένου να εξέλθουμε από την παγίδα στην οποία μας έχει καθηλώσει η κυβερνητική μικρόνοια, τερματίζοντας την τραγικά επικίνδυνη κωμωδία των συνομιλιών και των συναντήσεων όπου, κάθε φορά, ξανά και ξανά, απλά νομιμοποιούμε τις διεκδικήσεις των Τούρκων επιτρέποντάς τους να δηλώνουν, χωρίς την παραμικρή δική μας αντίδραση, εις επήκοον και των δύο λαών αλλά και της διεθνούς κοινότητας, πως όλα τα ζητήματα «είναι στο τραπέζι» και πως έρχονται στην Ελλάδα για να «μετρήσουν το οικόπεδο» (που προφανώς αναμένουν ότι θα αποκτήσουν), καθώς και ότι απαιτείται «ολιστική» προσέγγιση, δηλαδή επανεξέταση της ελληνικής κυριαρχίας σε 153 η σε 300 ή Κύριος οίδε σε πόσα ελληνικά νησιά;

Η μόνη διέξοδος θα ήταν να δηλώναμε ρητά δύο πράγματα: πρώτον, ότι δεν υπάρχει περιθώριο για ουδεμία περαιτέρω συνομιλία και ουδεμία διαπραγμάτευση, εάν η Τουρκία συνεχίσει να θέτει ζητήματα κυριαρχίας σε ελληνικά νησιά και ελληνικές βραχονησίδες. Είναι απολύτως αδιανόητο και μία παγκόσμια πρωτοτυπία –δηλαδή κάτι που δεν έχει ξαναγίνει πουθενά– να συζητάει μία χώρα σε «φιλικό» τόνο και σε συμμαχικά πλαίσια με μία άλλη για διάφορα θέματα, μεταξύ των οποίων και το εάν της ανήκουν μεγάλα τμήματα της επικράτειάς της, δηλαδή εδάφη τα οποία έχει αποκτήσει με διεθνείς συνθήκες εδώ και έναν αιώνα και ποτέ και από κανέναν δεν αμφισβητήθηκε επί έναν αιώνα η κυριαρχία της σε αυτά (ενώ κατοικούνται από ομοεθνείς της για περισσότερο από 3.000 χρόνια). Δεν μπορεί να υπάρχει κάποιος σοβαρός άνθρωπος, ακόμη και μεταξύ εκείνων που μετέρχονται το στρεψόδικο επιχείρημα πως «το Αιγαίο δεν είναι ελληνική λίμνη», που να πιστεύει ότι έχει νόημα να γίνεται διαπραγμάτευση με αυτό το περιεχόμενο και ότι μία τέτοια διαπραγμάτευση μπορεί να καταλήξει σε μία δίκαιη λύση. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη είναι υπόλογη που το έχει δεχθεί αυτό μέχρι σήμερα και οφείλει να το διακόψει άμεσα. Αυτός θα πρέπει να είναι ο πρώτος όρος για να συνεχιστούν οι συνομιλίες με την Τουρκία.

Υπό την προϋπόθεση ότι ο πρώτος όρος θα γίνει αποδεκτός, ο δεύτερος όρος, η πρόταση της ελληνικής πλευράς, θα πρέπει να είναι, εφ’ όσον οι διερευνητικές έχουν αποτύχει και οι δύο πλευρές συμφωνούν ότι διαφωνούν, να δημιουργηθεί μία νέα κοινή επιτροπή, η οποία θα εργαστεί προς σύνταξη συνυποσχετικού για προσφυγή των δύο χωρών στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. (Όσο δε αφορά τα λεγόμενα θέματα της «θετικής ατζέντας», αυτά μπορούν να παραπεμφθούν σε άλλες επιτροπές. Δεν είναι ούτε απαραίτητο ούτε σκόπιμο να ασχολούνται επισταμένα οι δύο υπουργοί εξωτερικών, πόσο μάλλον οι επικεφαλής των κυβερνήσεων, με θέματα τουριστικής συνεργασίας ή σύσφιξης των πολιτισμικών μας σχέσεων όπου, επί παραδείγματι, η ελληνική πλευρά θα συνεργάζεται με την τουρκική σε θέματα αναστήλωσης και συντήρησης εν Ελλάδι τεμενών, ενώ η τουρκική θα μετατρέπει την Αγία Σοφία σε τζαμί!).

Η κοινή επιτροπή για τη σύνταξη του συνυποσχετικού θα διερευνούσε ποια από τα θέματα που απασχολούν τις δύο χώρες θα μπορούσαν να συμπεριληφθούν σε αυτό και να παραπεμφθούν στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης και ποια όχι. Δεν θεωρούμε πιθανόν να ευοδωθεί το έργο μίας παρόμοιας επιτροπής, δεδομένης της επιθετικότητας και της αδιαλλαξίας της Τουρκίας. Εάν, όμως, ευτυχίσουμε να προσεγγίσουμε το συγκεκριμένο σημείο, τότε εάν το κείμενο του συμφωνηθέντος συνυποσχετικού περιλαμβάνει κάτι περισσότερο από την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ, (και,ειδικότερα, κάτι που μπορεί να αφορά ή να εφάπτεται με την Δήλωση που υπέβαλε η Ελλάδα το 2015 στον ΟΗΕ για θέματα τα οποία εξαιρεί από τη δικαιοδοσία τού Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης), τότε το κείμενο του συνυποσχετικού θα πρέπει πριν την ολοκλήρωση της συμφωνίας να τεθεί στην κρίση και υπό την έγκρισητου ελληνικού λαού.

Η γνώμη μας είναι ότι ζητήματα που έστω και εφάπτονται της κυριαρχίας δεν πρέπει να παραπεμφθούν σε διεθνή διαιτησία. Πιστεύουμε, ωστόσο, ότι εάν η κυβέρνηση έχει αποφασίσει να συζητήσει τέτοια θέματα με την Τουρκία (διότι, όπως είπε σε πρόσφατη συνέντευξή του ο κύριος πρωθυπουργός, η κυριαρχία «είναι μία σχετική έννοια», χωρίς βεβαίως να καταλάβουμε τι ακριβώς εννοούσε, διότι δεν του ζητήθηκε από τους έμπροσθέν του ευρισκόμενους δημοσιογράφους να το διευκρινίσει), τότε είναι προτιμότερο να τα θέσει ως θέματα του συνυποσχετικού(και υποχρέωσή τηςνα ζητήσει την νομιμοποιητική έγκρισητων πολιτών γι’ αυτό) αντί να τα «επιλύσει» μέσω διμερών συνομιλιών. Και τούτο διότι κάθε παραχώρηση μονομερώς είναι τελεσίδικη και οριστική. Μπορεί να αρθεί μόνο με πόλεμο και βία. Αντίθετα, οι παραχωρήσεις που θα γίνονταν σχετικά με την παραπομπή μίας διαφοράς στο δικαστήριο δεν είναι προδικασμένες ως προς την εξέλιξή τους –και γνωρίζουμε πως η Ελλάδα έχει το δίκιο (δηλαδή την νομική πτυχή) με το μέρος της. Για να το διατυπώσουμε με μορφή αξιώματος: κάθε παραχώρηση στις διμερείς διαπραγματεύσεις είναι αναπόφευκτα ίση ή χειρότερη από την αντίστοιχη παραχώρηση στη σύνταξη του συνυποσχετικού για παραπομπή των ελληνοτουρκικών διαφορών στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Και αυτό θα έπρεπε εξ αρχής να αποτελεί την κατευθυντήρια αρχή της κυβέρνησης. Το γεγονός ότι η κυβέρνηση, στην σπουδή της να «ρυθμίσει» τις ελληνοτουρκικές διαφορές, δεν έχει καταστήσει σαφές πόσο πολύ διαφορετικό είναι το να προκύψει μία διευθέτηση από διμερείς διαπραγματεύσεις σε σχέση με το να προκύψει μία διευθέτηση από προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, δημιουργεί ερωτηματικά και απορίες. Οφείλεται αυτό στην πρόθεσή της να εκχωρήσει στην Τουρκία κυριαρχία και κυριαρχικά ελληνικά δικαιώματα πάση θυσία ή οφείλεται στη βαθιά σύγχυση που χαρακτηρίζει την σκέψη της; Υπό το πρίσμα αυτό φαίνεται πόσο πολύ τραγικό είναι το γεγονός ότι ο Υπουργός Εξωτερικών της χώρας μας δήλωσε πως θα φέρει την «ειρήνη» και ας τον πουν και «μειοδότη».

Στις παρούσες συνθήκες, η ελληνική κοινωνία πρέπει να εκφράζει προς κάθε κατεύθυνση τη «μονοδιάστατη» απαίτηση να επιλυθεί το ζήτημα των τουρκικών διεκδικήσεων αποκλειστικά από την διεθνή δικαιοσύνη, διότι αυτό συνιστά μία δικλείδα ασφαλείας έναντι όλων: και της κυβέρνησης Μητσοτάκη, και των επελαυνόντων Τούρκων, και της επισπεύδουσας υπερατλαντικής συμμάχου μας που έχει μεθοδεύσει την «προσέγγιση» των δύο χωρών. Για τον λόγο αυτό, η ενεργητική προβολή της ανάγκης παραπομπής σε διεθνή δικαιοδοτικά όργανα δεν είναι μόνο, ή κυρίως, μία διπλωματική μεθόδευση, ένας ελιγμός για να αποφορτιστεί αναγκαστικά η επιθετικότητα της Τουρκίας. Είναι και μία λύση σχετικής εξασφάλισης του ελληνισμού. Ο ελληνικός λαός δεν θα είχε ποτέ την επιθυμία να δει μία κυβέρνηση να διαπραγματεύεται για να «επιλύσει» τα προβλήματά μας με την Τουρκία ξεκινώντας με αναφορές σε «υποχωρήσεις» και σε «σχετικές έννοιες» κυριαρχίας, όπως έχει κάνει η κυβέρνηση Μητσοτάκη. Είναι προφανές ότι όποια ελληνική κυβέρνηση είχε συρθεί σε μία τέτοιου είδους διαπραγμάτευση θα το είχε κάνει από θέση αδυναμίας –και θα διαπραγματευόταν από θέση αδυναμίας. Για τον λόγο αυτό, ο ελληνικός λαός θα είχε περισσότερη εμπιστοσύνη σε ένα διεθνές δικαστήριο από ό,τι στην υποχωρητικότητα και στην «κατανόηση» των τουρκικών επιχειρημάτων.

Θα ήταν πολύ καλό εάν μπορούσαμε να επιλύσουμε τα διμερή προβλήματά μας με την Τουρκία με διμερή ειλικρινή διάλογο, στηριγμένο όχι μόνο στο Δίκαιο αλλά και στη λογική. Αλλά αυτό είναι προφανές πως δεν είναι δυνατόν να συμβεί. Εάν κάποιος δεν αυθυποβάλλεται τότε, από όποια πλευρά και αν κοιτάξει τη συμπεριφορά της γείτονος, αντιλαμβάνεται πως είναι πολύ μεγάλη πλάνη να πιστεύει πως ακόμη και με τη μεγαλύτερη υποχώρηση θα εξασφαλίσουμε μόνιμη ειρήνη με την Τουρκία. Το πιθανότερο είναι πως μετά οποιαδήποτε υποχώρηση της Ελλάδας, η Τουρκία δεν θα γίνει περισσότερο φιλική και ειρηνική. Θα γίνει περισσότερο επιθετική προβάλλοντας επιπλέον αξιώσεις. Και ο πόλεμος, τελικά, θα είναι αναπόφευκτος, πλην όμως εμείς θα αναγκαστούμε να πολεμήσουμε από τη δυσμενέστερη θέση. Η ατραπός στην οποία οδηγεί τη χώρα η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας περνάει μέσα από την υποτέλεια και καταλήγει στην καταστροφή. Γι’ αυτό, η πορεία αυτή θα πρέπει να σταματήσει το συντομότερο δυνατόν.

*Ο Κωνσταντίνος Γάτσιος είναι καθηγητής, πρώην πρύτανης στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, και ο Δημήτρης Α. Ιωάννου είναι οικονομολόγος.

Το άρθρο H απειλή εξ Ανατολών. Μέρος 3… Των Κωνσταντίνου Γάτσιου – Δημήτρη Α. Ιωάννου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Των Κωνσταντίνου Γάτσιου – Δημήτρη Α. Ιωάννου*

Στο πρώτο μέρος του άρθρου αυτού («Οριοθετώντας το πρόβλημα») έγινε μία κριτική περιγραφή των παραμέτρων της ελληνο-τουρκικής διαφοράς στο Αιγαίο. Σε αυτό το δεύτερο μέρος, με βάση τις αποφάσεις διεθνών δικαστηρίων αλλά και των προβλέψεων της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θαλάσσης(UNCLOS), γίνεται προσπάθεια να σκιαγραφηθεί η εικόνα της πλέον εύλογης και πιθανής απόφασης του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης, στην υποθετική περίπτωση κοινής ελληνο-τουρκικής προσφυγής σε αυτό. Μία εικόνα που τη χρειαζόμαστε, όχι μόνο ή κυρίως για εγκυκλοπαιδικούς λόγους, αλλά διότι μπορεί να προσφέρει ένα μέτρο (έναν «κανόνα»),ώστε να είμαστε σε θέση να αξιολογούμε όλες τις προτάσεις και τις απόπειρες να εξευρεθούν «οριστικές ρυθμίσεις» στη διαφορά του Αιγαίου, στο πλαίσιο ενός έντιμου συμβιβασμού.

—————————————-

Θα ήταν, άραγε, δυνατόν οι διαφορές της Ελλάδας με την Τουρκία να επιλυθούν μέσω της αμοιβαίας προσφυγής των δύο χωρών σε ένα διεθνές δικαστήριο; Η εμπειρία δεκαετιών μας λέει ότι η Τουρκία ναρκοθετεί κάθε παρόμοια προοπτική με την συνεχή ανάδειξη όλο και νέων απαιτήσεων, πέρα από κάθε λογική, ζητώντας να τεθούν και αυτές στην κρίση της δικαιοσύνης. Ενεργεί με τον τρόπο αυτό διότι γνωρίζει πως το δικαστήριο θα της απέδιδε πολύ λιγότερα, έως και ελάχιστα, σε σχέση με όσα θεωρεί πως θα καταφέρει να αποσπάσει με την ποδηγέτηση της Ελλάδας μέσα από την τρομοκράτηση και την επιθετικότητα. Αυτός, όμως, είναι και ο λόγος για τον οποίον, ασχέτως του εάν γνωρίζουμε πως η συγκεκριμένη προσπάθεια μάλλον δεν θα τελεσφορήσει, η δική μας πολιτική θα πρέπει να επικεντρωθεί στην προβολή και διακήρυξη της άποψης ότι αρμόδιο για την επίλυση της μίας, μοναδικής, θεμιτής διαφοράς μας με την Τουρκία, αυτής που αφορά στην ΑΟΖ και στην υφαλοκρηπίδα, είναι το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.

Είναι γεγονός πως και στη χώρα μας υπάρχουν πολλοί οι οποίοι θεωρούν ότι το συγκεκριμένο βήμα της προσφυγής στην διεθνή διαιτησία ενέχει κινδύνους καθώς, ακόμη και στην καλύτερη περίπτωση, δεν θα μας δικαίωνε πλήρως αποδίδοντας μας όλα όσα θεωρούμε ως αναφαίρετα εθνικά δίκαια. Η άποψη αυτή, βεβαίως, από τη μία πλευρά δείχνει να λησμονεί πως η Ελλάδα έχει ήδη προσφύγει, έστω και αλυσιτελώς, στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης το 1976, ενώ από την άλλη δεν είναι και σε θέση, ή διστάζει, να υποδείξει τον εναλλακτικό τρόπο με τον οποίον, μετά πάσης βεβαιότητας, όλα ανεξαιρέτως τα εθνικά δίκαια θα καταστούν πραγματικότητα. Ο φόβος που υπάρχει για την προσφυγή στην διεθνή διαιτησία πηγάζει από το γεγονός πως αποτελεί κοινό τόπο ότι τα δικαστήρια εφαρμόζουν με πραγματιστικό πνεύμα τις γενικές διατάξεις της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) και οπωσδήποτε η Τουρκία θα «κέρδιζε» κάτι περισσότερο από αυτό το οποίο προκύπτει από μία αντίληψη ακριβούς και κατά γράμμα εφαρμογής των προβλέψεων της Σύμβασης στην περίπτωση του Αιγαίου. Επιπλέον, θεωρείται πως τα δικαστήρια σταθμίζουν το μέγεθος και την πολιτική ισχύ των κρατών με τρόπο που επηρεάζει την τελική τους ετυμηγορία. Αυτό, πάντως, δεν φαίνεται να είναι αλήθεια διότι δεν ίσχυσε στην περίπτωση της διένεξης Φιλιππίνων-Κίνας, όπου το Permanent Court of Arbitration της UNCLOS κατακεραύνωσε την Κίνα, η οποία συμπεριφέρεται στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας κατά έναν ανάλογο τρόπο με εκείνον της Τουρκίας στο Αιγαίο.

Επιπλέον, ο σκεπτικισμός αυτός τροφοδοτείται και από το γεγονός πως όταν υπάρχουν νησιά ανάμεσα σε δύο αντίδικες χώρες, τα δικαστήρια λαμβάνουν υπ’ όψιν τους και διάφορα στοιχεία τα οποία στην πράξη μπορεί και να απομειώσουν την απόλυτη ισχύ των διατάξεων της UNCLOS. Δηλαδή, όσον αφορά στην επίδραση που έχουν στην οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας διάφορα νησιά, συνυπολογίζεται πολλές φορές το μέγεθός τους και η απόστασή τους από την ηπειρωτική ακτή της χώρας τους. Επίσης –κάτι που είναι σχετικά υποκειμενικό– συνυπολογίζεται ο βαθμός στον οποίον μπορεί η απόδοση ΑΟΖ στα νησιά να δημιουργήσει δυσανάλογα αποτελέσματα όσον αφορά τα αντίστοιχα δικαιώματα της αντικείμενης χώρας. Πρόκειται για το γνωστό θέμα της «μειωμένης επήρειας» των νησιών. Η τάση των διεθνών δικαστηρίων για απόδοση «μειωμένης επήρειας» στα νησιά, όμως, είναι κάτι που λογικά, όπως θα εξηγήσουμε παρακάτω, και σε όλες τις περιπτώσεις πλην μίας, δεν μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την περίπτωση της Ελλάδας.

Κατ’ αρχάς, είναι φυσιολογικό να δίνεται πολλές φορές μειωμένη επήρεια στα νησιά διότι αυτά, σε αντίθεση με τις ακτογραμμές, έχουν το χαρακτηριστικό ότι τείνουν να είναι «γεννήτορες» πολύ εκτεταμένων ΑΟΖ, κάτι που μπορεί να επιφέρει σημαντικές ανισορροπίες, ειδικά αν βρίσκονται κοντά στην ακτογραμμή άλλης χώρας και υπάρχει επικάλυψη των δυνητικών ΑΟΖ τους. Για να γίνει καλύτερα κατανοητή αυτή η ιδιότητά τους, ας αναφέρουμε ένα παράδειγμα με δύο ακραία αντίθετες περιπτώσεις. Ας υποθέσουμε ότι υπάρχει μια σχετικά ευθεία ηπειρωτική ακτογραμμή μήκους 80 ναυτικών μιλίων μπροστά στην ανοιχτή θάλασσα και υπάρχει και ένα νησί σε σχετικά τετράγωνο σχήμα με περίμετρο επίσης 80 ναυτικών μιλίων (δηλαδή με πλευρά 20 μιλίων) στο μέσον του ωκεανού. Τι ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα μπορούν να παράγουν αυτές οι δύο περιπτώσεις; Η ΑΟΖ της ακτογραμμής θα είναι ένα ορθογώνιο παραλληλόγραμμο με βάση 80 και μήκος 200 ναυτικά μίλια, δηλαδή μία ΑΟΖ εμβαδού 16.000 τετραγωνικών ναυτικών μιλίων. Η ΑΟΖ του νησιού, αντιθέτως, θα είναι πάρα πολύ μεγαλύτερη, διότι θα δημιουργηθεί από το εμβαδόν ενός τετραγώνου του οποίου η κάθε πλευρά θα έχει μήκος 420 ναυτικά μίλια (20 ν.μ. της πλευράς του νησιού συν 200 ν.μ. προς κάθε κατεύθυνση, ήτοι 200+200+20=420 ν.μ.). Δηλαδή 420 επί 420 = 176.400 τετραγωνικά ναυτικά μίλια! Η ΑΟΖ του νησιού θα είναι πάνω από 11 φορές μεγαλύτερη από την ΑΟΖ της ηπειρωτικής ακτογραμμής! Αυτός είναι και ο λόγος που τα διεθνή δικαστήρια συχνά αποδίδουν «μειωμένη επήρεια» στην ΑΟΖ των νήσων, αλλά και ο λόγος για τον οποίον το ποσοστό της επήρειας κάθε νησιού συναρτάται, σε ένα βαθμό, με το ποια ή ποιες από τις τέσσερις κατευθύνσεις του θα επιλεγούν για να τους προσδοθεί ΑΟΖ. (Το συγκεκριμένο χαρακτηριστικό των νησιών είναι και η εξήγηση του γεγονότος πως η χώρα με την πιο εκτεταμένη ΑΟΖ στον κόσμο δεν είναι κάποια από εκείνες που έχουν τεράστιες ηπειρωτικές ακτογραμμές, όπως η Ρωσία, οι ΗΠΑ, ο Καναδάς ή η Βραζιλία. Είναι η Γαλλία που, αναλογικά, δεν έχει πολύ μεγάλες ηπειρωτικές ακτογραμμές αλλά έχει πάρα πολλές «υπερπόντιες» κτήσεις, δηλαδή νησιά στο μέσον του ωκεανού –κυρίως του Ειρηνικού– που εξακτινώνουν τα δικαιώματα της ΑΟΖ τους προς κάθε κατεύθυνση του ορίζοντα).

Αποτελεί όμως το φαινόμενο αυτό, της μειωμένης επήρειας των νησιών, απειλή για την ετυμηγορία ενός διεθνούς δικαστηρίου όσον αφορά την ΑΟΖ των ελληνικών νησιών; Πιστεύουμε πως όχι, διότι εάν το δικαστήριο δεν υπερβεί τα όρια της λογικής (κάτι που σε ουδεμία προηγούμενη περίπτωση έχει συμβεί) και αν δεν αποφασίσει να καταργήσει παντελώς τις διατάξεις του Διεθνούς Δικαίου (που ούτε και αυτό έχει συμβεί), τότε η Ελλάδα είναι πλήρως κατοχυρωμένη. Και τούτο οφείλεται στη μορφολογία του Αιγαίου, δηλαδή στη διάταξη των ελληνικών νησιών μέσα σε αυτό. Τα ελληνικά νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, όπως είναι φυσικό, δεν μπορούν να λάβουν ΑΟΖ προς ανατολάς, όπου βρίσκεται η τουρκική ηπειρωτική χώρα. Αναγκαστικά θα λάβουν ΑΟΖ προς δυσμάς και πλευρικά. Ταυτοχρόνως, τα νησιά του Κεντρικού Αιγαίου δεν μπορούν να λάβουν ΑΟΖ προς δυσμάς, γιατί εκεί βρίσκεται η αδιαμφισβήτητη ΑΟΖ της ελληνικής ηπειρωτικής χώρας. Θα λάβουν επήρεια προς ανατολικά κατά τέτοιο τρόπο που η δική τους ΑΟΖ, στην προέκτασή της, θα συναντήσει τη δυτική προέκταση της ΑΟΖ των νήσων του Ανατολικού Αιγαίου. Έτσι, αναγκαστικά, θα δημιουργηθεί αδιάπτωτη συνέχεια και εναλλαγή κυριαρχίας και κυριαρχικών δικαιωμάτων από την ελληνική ηπειρωτική ακτογραμμή έως τα όρια των ελληνικών χωρικών υδάτων των νήσων του Ανατολικού Αιγαίου. Αυτό, δηλαδή, που θέλουμε εμείς και δεν επιθυμεί η Τουρκία.

Υπάρχουν αποφάσεις που έχουν λάβει τα Διεθνή δικαστήρια σε περιπτώσεις που είναι ανάλογες με την ελληνο-τουρκική διαφορά, από τις οποίες μπορούμε να συνάγουμε κάποια συμπεράσματα για την τύχη μίας κοινής ελληνο-τουρκικής προσφυγής στη διεθνή δικαιοσύνη; Η αλήθεια είναι πως δεν υπάρχουν πολλές και πως, ειδικότερα, δεν υπάρχει κάποιο προηγούμενο που να προσομοιάζει σε σημαντικό βαθμό με την περίπτωση του Αιγαίου. Γι’ αυτό είναι βέβαιο πως, εάν ποτέ η συγκεκριμένη υπόθεση ερχόταν προς εξέταση σε ένα διεθνές δικαστήριο, θα ήταν η πιο δύσκολη, η πιο σύνθετη και η πιο κρίσιμη που θα είχε ποτέ εξεταστεί από όλους τους θεσμούς δικαιοσύνης του Διεθνούς Δικαίου. Εάν υπάρχει, πάντως, κάποια από τις ήδη εκδικασθείσες υποθέσεις που να θεωρείται ότι είναι παρόμοια σε ορισμένα σημεία της προς την περίπτωση της διαφοράς του Αιγαίου, είναι εκείνη των διαφορών μεταξύ της Νικαράγουας και της Κολομβίας και η σχετική απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης του 2012. (Υπόθεση που δεν πρέπει να συγχέεται με μεταγενέστερη, νέα προσφυγή της Νικαράγουας, το 2013). Πρόκειται για μία αρκετά σύνθετη υπόθεση που αφορούσε την επικύρωση της κυριαρχίας σε νησιά της Καραϊβικής, τη «συνορεύουσα ζώνη» των χωρικών υδάτων των νησιών της Κολομβίας και, μαζί με αυτά, την οριοθέτηση ΑΟΖ μεταξύ των δύο χωρών –που είναι και το σημείο που μας ενδιαφέρει λόγω των αρκετών ομοιοτήτων που έχει με το ζήτημα του Αιγαίου. Εν πρώτοις, πάντως, έχει σημασία το γεγονός πως, απορρίπτοντας συνολικά ισχυρισμούς της Νικαράγουας οι οποίοι ήταν σε πολύ μεγάλο βαθμό αντίστοιχοι των τουρκικών ισχυρισμών για τα υποτιθέμενα «αδιευκρίνιστα» νησιά του Αιγαίου, το δικαστήριο επιβεβαίωσε την κυριαρχία της Κολομβίας στα αμφισβητούμενα νησιά για τα οποία είχε τόσο τα σχετικά νομικά δικαιώματα όσο και την πραγματική άσκηση κυριαρχίας, δηλαδή τη διοίκησή τους επί πολλές δεκαετίες.

Επί του βασικού θέματος που μας ενδιαφέρει, παρά το γεγονός ότι το Δικαστήριο απέδωσε επέκταση της ΑΟΖ στην Νικαράγουα (που ήταν γεωγραφικά σε μία αντίστοιχη με την Τουρκία θέση), τα σημαντικά σημεία της απόφασης που μπορούν να έχουν σημασία για εμάς δεν βρίσκονται εκεί (διότι η επέκταση της ΑΟΖ της Νικαράγουας αποδόθηκε σε ανοιχτή θάλασσα, πλησιέστερα της δικής της ακτής, παρά της Κολομβίας), αλλά στα εξής: τα τρία μικρά κατοικημένα νησιά, που κατοχυρώθηκαν στην κυριαρχία της Κολομβίας, παρά το ότι απέχουν περίπου 120 ναυτικά μίλια (200 περίπου χιλιόμετρα) από την ακτή της Νικαράγουας, αλλά περισσότερο από 450 ναυτικά μίλια (740 περίπου χιλιόμετρα) από την ακτή της Κολομβίας, ελήφθησαν ως βάση για την χάραξη της ΑΟΖ της Κολομβίας. Δεν τους δόθηκε επήρεια προς την κατεύθυνση της Νικαράγουας, αλλά τους δόθηκε μικρή επήρεια πλευρικά και πλήρης επήρεια προς την κατεύθυνση της ακτογραμμής της Κολομβίας. (Αντίστοιχο θα ήταν να λαμβανόταν οι ανατολικές ακτές της Λήμνου και της Λέσβου ως βάση για την χάραξη ΑΟΖ με την Τουρκία και η ΑΟΖ των νησιών να επεκτεινόταν πλευρικά και δυτικά προς την κατεύθυνση της ηπειρωτικής Ελλάδας). Επίσης, πέντε μικρές ακατοίκητες βραχονησίδες Κολομβιανής κυριότητας κοντά και αυτές στις ακτές της Νικαράγουας που δεν δικαιούνται, ως ακατοίκητες, να έχουν ΑΟΖ, έλαβαν χωρικά ύδατα 12 ναυτικών μιλίων και δημιούργησαν «θύλακες» εντός της ΑΟΖ της Νικαράγουας. Πράγμα που σημαίνει πως, όσο μακριά και αν βρίσκονται από την ηπειρωτική τους χώρα, το Διεθνές Δικαστήριο, αναγνωρίζει στα μεν κατοικημένα νησιά το δικαίωμα ΑΟΖ στις δε ακατοίκητες βραχονησίδες το δικαίωμα εθνικών χωρικών υδάτων και δημιουργίας «θυλάκων». Και πρέπει να σημειωθεί πως αυτό αφορά μόνο τρία κατοικημένα νησιά και πέντε ακατοίκητες βραχονησίδες, σε απόσταση 700 χιλιομέτρων από την ηπειρωτική τους ακτή. Όχι το πλήθος των ελληνικών νησιών του Αιγαίου, που θα έχουν μία ασύγκριτα μεγαλύτερη δύναμη «πειθούς» για τους δικαστές.

Όμως, εκείνο που είναι το πιο σημαντικό είναι το εξής: η απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου, παρά τους μαιάνδρους που δημιούργησε στη γραμμή οριοθέτησης της ΑΟΖ για να συγκεράσει όλες τις αντίρροπες περιστάσεις, τονίζει ρητά πως μέριμνά του ήταν να μη διακόψει την ενότητα της ΑΟΖ κάθε χώρας, ώστε να μην υπάρχει σημείο σε κάθε ΑΟΖ που δεν θα αποτελεί απ’ ευθείας προβολή από ένα σημείο της αντίστοιχης ακτογραμμής. Αυτό, ακριβώς, είναι και το στοιχείο που απαιτείται για να έχουμε μία «άρτια» οριοθετημένη ελληνική ΑΟΖ στο Αιγαίο. Στην περίπτωση Νικαράγουας-Κολομβίας, τουλάχιστον, το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης το έλαβε υπ’ όψιν του δημιουργώντας ένα πολύ θετικό δεδικασμένο. (Από την άλλη πλευρά, βεβαίως, μία σημαντική διαφορά στις δύο περιπτώσεις, που οφείλουμε να σημειώσουμε, είναι πως τα νησιά της Κολομβίας βρίσκονται σε απόσταση χιλιομέτρων από τις ακτές της Νικαράγουας και όχι στις συνθήκες στενής εγγύτητας που υφίστανται μεταξύ των ελληνικών νησιών του Ανατολικού Αιγαίου και της ηπειρωτικής χώρας της Τουρκίας).

Έχουν υπάρξει και άλλες αντίστοιχες αποφάσεις των διεθνών δικαστηρίων που δίνουν ΑΟΖ σε μικρά νησιά τα οποία βρίσκονται κοντά σε πολύ μεγάλες ηπειρωτικές ακτογραμμές άλλων χωρών, όπως είναι η περίπτωση των γαλλικής κυριαρχίας νήσων SaintPierreetMiquelon που κείνται σε απόσταση μόλις 11 ναυτικών μιλίων από τις ακτές του Καναδά. Παρά το γεγονός ότι πρόκειται για μικρά νησιά και κάποιος μπορεί να πει ότι τους δόθηκε το δικαίωμα για ΑΟΖ διότι λόγω μικρού μεγέθους δεν μπορούσαν να παρακωλύσουν τον Καναδά από το να αποκτήσει και αυτός δική του ΑΟΖ στον Βόρειο Ατλαντικό, το σωστό επιχείρημα είναι αυτό που βαίνει προς την αντίθετη κατεύθυνση: εάν δύο και μόνο μικρά νησιά δικαιούνται να έχουν ΑΟΖ, σε τέτοια εγγύτητα με μία τεράστια ηπειρωτική μάζα, είναι δυνατόν να μην το δικαιούνται 227 κατοικημένα νησιά ενός αρχιπελαγικού κράτους;

Το πιο σημαντικό από όλα, όμως, που θα πρέπει να λάβει υπ’ όψιν του κανείς είναι ότι, εκτός από τις αποφάσεις που υπάρχουν σχετικά με το δικαίωμα των νησιών για ΑΟΖ, ίσως ακόμη μεγαλύτερη σημασία έχουν οι αποφάσεις που δεν υπάρχουν γιατί δεν έχουν ληφθεί! Πράγματι λοιπόν, ουδεμία απόφαση υφίσταται η οποία να ορίζει πως συστάδες (εκατοντάδων) κατοικημένων νήσων δεν δικαιούνται να έχουν ΑΟΖ –αλλά, επιπλέον να μην έχουν ούτε καν δικαίωμα για χωρικά ύδατα 12 ναυτικών μιλίων! Και αυτό είναι κάτι που θα έπρεπε να απασχολήσει όσους πιστεύουν ειλικρινά και καλοπροαίρετα –χωρίς ωστόσο να μας δίνουν περισσότερες εξηγήσεις– πως «η Τουρκία έχει δίκιο στο Αιγαίο». Πρέπει, δηλαδή, να τους απασχολήσει το γεγονός ότι με βάση το Διεθνές Δίκαιο (αλλά και την «κοινή περί του Δικαίου αντίληψη»), υπάρχουν δύο τρόποι με τους οποίους η Ελλάδα μπορεί να διευθετήσει το ζήτημα των κυριαρχικών δικαιωμάτων στο Αιγαίο. Και οι δύο στηρίζονται σε θεμελιώδη δικαιώματα που αναγνωρίζει η UNCLOS. Ο ένας αφορά στο δικαίωμα επέκτασης των εθνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια, και ο άλλος αφορά στο δικαίωμα των νησιών σε υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ. Αμφότερα τα δικαιώματα είναι, κατά κυριολεξία, οικουμενικά, με την έννοια ότι ούτε το ένα, ούτε το άλλο έχουν ποτέ αμφισβητηθεί για οποιαδήποτε χώρα, και απολαμβάνονται και τα δύο, ανεμπόδιστα, από το σύνολο σχεδόν των παράκτιων χωρών. Εν τούτοις, στην περίπτωση της Ελλάδας αμφισβητούνται και τα δύο ταυτοχρόνως, έξωθεν, με την απειλή βίας και πολέμου και επίσης, δυστυχώς, έσωθεν, από, κατά πάσα πιθανότητα, καλών προθέσεων αλλά πεπλανημένους συμπολίτες μας που πείθονται από (και αναπαράγουν) τα ασαφή και ενδεχομένως άσχετα επιχειρήματα πως το Αιγαίο είναι «περιοχή ειδικών συνθηκών» και πως «δεν είναι ελληνική λίμνη». (Και αν, δηλαδή, είναι «ειδικών συνθηκών» γιατί αυτό σημαίνει πως πρέπει να περιοριστούν τα δικαιώματα της Ελλάδας και όχι, αντιθέτως, οι αξιώσεις των άλλων;).

Η λογική πρόβλεψη, λοιπόν, είναι πως μία απόφαση δικαστηρίου θα διατηρούσε τη χωρική συνέχεια ανάμεσα στην ακτογραμμή της ηπειρωτικής Ελλάδας και στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, απορρίπτοντας έτσι τις τουρκικές διεκδικήσεις. Το ερώτημα, όμως, είναι τι θα έδινε το δικαστήριο ως αντιστάθμισμα στην Τουρκία. Έχει διατυπωθεί η γνώμη πως η Τουρκία θα μπορούσε να λάβει ως αντιστάθμισμα τις λεγόμενες «γλώσσες», δηλαδή προεκτάσεις από την ακτή της προς σημεία εντός του Αιγαίου Πελάγους, ενδιάμεσα κάποιων ελληνικών νησιών. Κοιτώντας τον χάρτη, καταλαβαίνει κανείς ότι κάτι τέτοιο μπορεί να συμβεί μόνο σε δύο ή τρεις περιοχές στο Αιγαίο και για μικρές εκτάσεις (μεταξύ Λήμνου, Λέσβου, Χίου και Σάμου), με προεκτάσεις που θα τερματίζουν πριν από τον 25ο μεσημβρινό (ο οποίος χωρίζει, τρόπον τινά, το Αιγαίο στη μέση, ξεκινώντας από το Δέλτα του Νέστου, και καταλήγοντας στον κόλπο του Ηρακλείου στην Κρήτη). Θα πρόκειται για μικρές περιοχές του Αιγαίου που δεν θα αλλάξουν ουσιαστικά την κατάσταση κατά δυσμενή για εμάς τρόπο. Η πυκνότητα των ελληνικών νησιών στο Αιγαίο είναι τέτοια που δεν αφήνει χώρο για «διαμοιρασμό» της ΑΟΖ και της υφαλοκρηπίδας μεταξύ των δύο χωρών.

Το μεγάλο αντιστάθμισμα, όμως, στην ουσιαστική εκμηδένιση των επιδιώξεων της Τουρκίας για ΑΟΖ στο Αιγαίο θα δινόταν από το δικαστήριο με κάποιον άλλο τρόπο: με τον προσδιορισμό μίας υπολογίσιμης τουρκικής ΑΟΖ στην Ανατολική Μεσόγειο. Εκεί, δηλαδή, που ενώ εμείς θεωρούμε ότι το Καστελόριζο και η Στρογγύλη μας δίνουν το δικαίωμα να επεκτείνουμε την ελληνική ΑΟΖ μέχρι να ενωθεί με την ΑΟΖ της Κύπρου, το δικαστήριο μάλλον θα είχε διαφορετική γνώμη. Με όποιον ξένο εμπειρογνώμονα και να μιλήσει κανείς, η μεγάλη πλειοψηφία των οποίων θεωρεί πως η Ελλάδα έχει συντριπτικά επιχειρήματα στην περίπτωση του Αιγαίου, θα διαπιστώσει πως για την περίπτωση της Ανατολικής Μεσογείου σχεδόν ομόφωνα τονίζουν ότι οι ισχυρισμοί μας για την επήρεια του Καστελόριζου δεν ευσταθούν. Και, πράγματι, ενώ ο νόμος και η διεθνής νομολογία λένε πώς τα νησιά έχουν δικαίωμα σε ΑΟΖ καθώς και το δικαίωμα να επεκτείνουν την αιγιαλίτιδα ζώνη (τα εθνικά χωρικά ύδατα) στα 12 ναυτικά μίλια, από την άλλη πλευρά, δεν υπάρχει κανένας νόμος ή νομολογία που να λέει ότι ένα μικρό νησί, το οποίο μάλιστα βρίσκεται έξω από τις «προβολές» της ηπειρωτικής ακτογραμμής της χώρας του, έχει τέτοια επήρεια δημιουργίας ΑΟΖ προς όλες τις κατευθύνσεις, ώστε να μπορεί να εκμηδενίσει την επήρεια της παρακείμενης ηπειρωτικής ακτογραμμής. Εάν το δικαστήριο δώσει δικαιώματα ΑΟΖ στο Καστελόριζο και στην Στρογγύλη μάλλον θα είναι προς τον Νότο και σε μικρή έκταση. Αυτή, όμως, είναι και η μόνη περίπτωση ελληνικών νησιών που είναι πιθανόν το δικαστήριο να δώσει είτε μικρή είτε καθόλου ΑΟΖ, και να περιοριστεί σε έναν «θύλακα» μόνο με χωρικά ύδατα εντός της τουρκικής ΑΟΖ.

Ας σημειωθεί ότι σε μία αντίστοιχη περίπτωση, στην υπόθεση του Μπαγκλαντές εναντίον της Μυανμάρ, το Διεθνές Δικαστήριο του Αμβούργου, παρά το ότι σε μεγάλο βαθμό δικαίωσε το Μπαγκλαντές, απέρριψε το συγκεκριμένο αίτημα του τελευταίου να έχει επήρεια στην ΑΟΖ το μικρό κατοικημένο νησάκι Saint Martin. Και τούτο, παρά το ότι δεν βρίσκεται τόσο μακριά από την ηπειρωτική ακτή του Μπαγκλαντές –συγκεκριμένα, βρίσκεται πολύ πλησιέστερα σε αυτήν (περίπου 4 ναυτικά μίλια) απ’ όσο βρίσκεται το Καστελόριζο (όχι στις ηπειρωτικές ακτές της Ελλάδας αλλά) στη Ρόδο (περίπου 60 ναυτικά μίλια). Όμως, το Saint Martin κείται μπροστά από την ακτογραμμή της Μυανμάρ και, το κυριότερο, έξω από την προβολή της ακτογραμμής του Μπαγκλαντές προς την ανοιχτή θάλασσα. Γι’ αυτό έλαβε μόνο το δικαίωμα για εθνικά χωρικά ύδατα 12 ναυτικών μιλίων. Κάτι που πιθανόν θα ήταν το μόνο που θα ελάμβαναν από το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης και το Καστελόριζο με την Στρογγύλη, καθώς βρίσκονται μπροστά από την ακτογραμμή της Τουρκίας και έξω από τις προβολές της ελληνικής ηπειρωτικής ακτογραμμής. (Η απόφαση για το Saint Martin ελήφθη από το δικαστήριο του Αμβούργου-ITLOS, όπου δικάστηκε η περίπτωση Μπαγκλαντές-Μυανμάρ και όχι από το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Το τελευταίο, όμως, με την σειρά του, το 2009, στην περίπτωση Ρουμανίας-Ουκρανίας, εξέδωσε μία παρεμφερή απόφαση μη δίδοντας ΑΟΖ στην «ψευδοκατοικημένη» Νήσο των Όφεων της Ουκρανίας). Η διεκδίκηση εκτεταμένης ΑΟΖ για το σύμπλεγμα του Καστελόριζου αποτελεί ένα διαπραγματευτικό χαρτί στα χέρια μας. Πρέπει όμως να γνωρίζουμε τις πραγματικές πιθανότητες επίτευξης του στόχου.

Η συνολική εικόνα, λοιπόν, είναι πως στην πιθανότερη περίπτωση το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης θα δικαίωνε τις ελληνικές θέσεις και θα έδινε στην Ελλάδα τα περισσότερα από όσα θα ζητούσε, αν και όχι όλα. Αυτό θα ήταν μία πολύ μεγάλη επιτυχία (έστω και αν δεν είναι βέβαιο πως θα εκλαμβανόταν ακριβώς έτσι από την ελληνική κοινή γνώμη). Εδώ, πάντως, θα πρέπει να μνημονεύσουμε και κάτι που έχει μία πολύ μικρή πιθανότητα να προκύψει, διότι συμβαίνει σπανιότατα: να αποφάσιζε το δικαστήριο, για κάποιες περιοχές του Αιγαίου, πιθανόν κοντά στα τουρκικά παράλια ανατολικά του 25ου μεσημβρινού, συγκυριαρχικά δικαιώματα Ελλάδας και Τουρκίας –το λεγόμενο condominium. Αυτό ίσως περιέπλεκε κάπως τα πράγματα, όχι όμως σε βαθμό που να ακυρώσει την ελληνική επιτυχία. Διότι, σε κάθε περίπτωση, εφ’ όσον η απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου ακολουθούσε την κείμενη νομοθεσία και την υφιστάμενη νομολογία, θα ήταν αθροιστικά ευνοϊκή για τα ελληνικά συμφέροντα και θα αποτελούσε μία σημαντική δικαίωση, η οποία μπορεί να μην εκμηδένιζε αλλά θα περιόριζε αισθητά τον τουρκικό επεκτατισμό και την τουρκική επιθετικότητα, ειδικά στα πρώτα χρόνια μετά την έκδοσή της. (Γιατί, όπως η ιστορική εμπειρία μας διδάσκει, το πιθανότερο είναι ότι η Τουρκία, κατ’ ουσία, δεν θα αποδεχόταν την απόφαση και σύντομα θα άρχιζε ξανά τις προσπάθειες υπονόμευσής της και ακύρωσής της –στην πράξη).

Σχετικά με τις προϋποθέσεις της προσφυγής στην διεθνή διαιτησία, πάντως, θα πρέπει να διευκρινίσουμε και κάτι άλλο που συχνά αποτελεί αιτία σύγχυσης. Είναι σύνηθες να γράφεται στον τύπο πως «δεν μπορούμε να πάμε στη Χάγη εάν πρώτα δεν έχουμε επεκτείνει σε 12 ναυτικά μίλια την αιγιαλίτιδα ζώνη». Αυτό δεν είναι ακριβές: ίσως, ενδεχομένως, να μην κρίνεται σκόπιμο, πλην όμως είναι απολύτως εφικτό να πηγαίναμε στη Χάγη και με 6 ναυτικά μίλια χωρικά ύδατα. Και τούτο διότι, πολύ απλά, το μήκος στο οποίο μπορεί να επεκταθεί η (οποιαδήποτε) ΑΟΖ δεν καθορίζεται από το εύρος των χωρικών υδάτων.

Για να κατανοηθεί αυτό το γεγονός καλύτερα, ας θεωρήσουμε ένα παράκτιο κράτος μπροστά στον ωκεανό, με δικαίωμα ΑΟΖ χωρίς περιορισμό από αντικείμενο κράτος. Το απώτατο σημείο της ΑΟΖ του θα βρίσκεται, ούτως ή άλλως, 200 ναυτικά μίλια μακριά από τις ακτές του (ή τη λεγόμενη γραμμή βάσης), ανεξαρτήτως εάν τα εθνικά χωρικά του ύδατα είναι 3, 6 ή 12 ναυτικά μίλια. Διότι η μέτρηση για την ΑΟΖ ξεκινάει από την γραμμή βάσης, από εκεί που ξεκινάει και η μέτρηση της αιγιαλίτιδας ζώνης, ασχέτως εάν στα πρώτα μίλια η ιδιότητα της ΑΟΖ (κυριαρχικά δικαιώματα) υπερκαθορίζεται από την, ισχυρότερη, ιδιότητα των χωρικών υδάτων (κυριαρχία).

Στο Αιγαίο, βεβαίως, δεν έχουμε περιθώριο για 200 ναυτικά μίλια ΑΟΖ, αλλά παραμένει γεγονός πως το μέχρι ποιου σημείου θα επεκταθεί η ΑΟΖ από το σημείο βάσης δεν πρέπει να σχετίζεται με το εύρος των χωρικών υδάτων. Ανεξαρτήτως εάν έχουμε 6 ή 12 ναυτικά μίλια αιγιαλίτιδα ζώνη, η φυσική προέκταση της ΑΟΖ της Νάξου, για παράδειγμα, προς τα ανατολικά θα συναντήσει την προέκταση της ΑΟΖ της Λέρου και της Καλύμνου προς τα δυτικά, σχηματίζοντας μία ενιαία ελληνική ΑΟΖ. Για τον λόγο αυτό, η προσφυγή στη διεθνή διαιτησία για την οριοθέτηση της ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας θα μπορούσε να γίνει με χωρικά ύδατα είτε 6 είτε 12 ναυτικών μιλίων. Απλώς, στην πρώτη περίπτωση, των 6 ναυτικών μιλίων, η προσφυγή στη Χάγη για οριοθέτηση θα είχε πολύ περισσότερο νόημα για την επίλυση του προβλήματος σε σχέση με την δεύτερη, των 12 ναυτικών μιλίων, καθώς σε αυτήν τη δεύτερη περίπτωση –εάν ήμασταν σε θέση να την επιβάλουμε όπου δει και να γίνει αποδεκτή– το προς επίλυση πρόβλημα θα είχε εν πολλοίς ήδη επιλυθεί, πριν την όποια οριοθέτηση. Και τούτο διότι η τυχόν επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια θα έλυνε αυτόματα, σε μεγάλο βαθμό, το πρόβλημα του καθορισμού της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ, καθώς θα καθιστούσε το 70% του Αιγαίου κάτι περισσότερο από ελληνική ΑΟΖ –θα το καθιστούσε ελληνική επικράτεια! Θα απέμενε προς οριοθέτηση ένα μικρό ποσοστό 20% «ανοιχτής θάλασσας» (το 10% συνιστά ήδη τουρκική αιγιαλίτιδα ζώνη) και από αυτό, ένα ακόμη μικρότερο ποσοστό θα μπορούσε να διεκδικηθεί από την Τουρκία ως δική της ΑΟΖ. Σε μία τέτοια θεωρητική περίπτωση, αφού η Τουρκία θα είχε αποδεχθεί το μείζον, πιθανότατα να μην χρειαζόταν καν να προσφύγουμε στη Χάγη για το έλασσον: το υπολειπόμενο πρόβλημα θα μπορούσε να λυθεί και διμερώς. (Για την περίπτωση προσφυγής με καθεστώς 6 ναυτικών μιλίων αιγιαλίτιδας ζώνης, θα πρέπει να προστεθεί και το εξής στοιχείο: μετά την απόφαση για την οριοθέτηση, είναι πιθανόν το μονομερές δικαίωμα της Ελλάδας για επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια να αμφισβητηθεί νομικά, πλέον, από την Τουρκία, ή να ακυρωθεί μέσω μίαςσχετικής πρόβλεψης στο διατακτικό της απόφασης του δικαστηρίου).

Όμως, την προσφυγή στη διεθνή διαιτησία, όσο και αν τη συζητάμε και την αναλύουμε, και όσο και αν πρέπει να την προβάλουμε για πολιτικούς και διπλωματικούς λόγους, δεν είναι ιδιαίτερα πιθανό να τη δούμε να γίνεται πραγματικότητα. Τα θέματα που θέτει η Τουρκία ως «απαραίτητα» για συμπερίληψη στο κείμενο του συνυποσχετικού, με κυριότερα μεταξύ τους εκείνο για τα νησιά και τις βραχονησίδες, για τα οποία υποτίθεται ότι «δεν έχει προσδιοριστεί το καθεστώς της κυριαρχίας τους», καθώς και αυτό για την «αποστρατιωτικοποίηση των νήσων», καθιστούν άγονο κάθε περαιτέρω προβληματισμό εκ μέρους μας. Το δικαστήριο δεν μπορεί να οριοθετήσει ΑΟΖ εάν δεν γνωρίζει ποια χώρα έχει την κυριαρχία για κάθε νησί και βραχονησίδα της επίδικης περιοχής και, φυσικά, η Ελλάδα δεν μπορεί να φέρει στην κρίση του δικαστηρίου θέματα κυριαρχίας που με εξωφρενικό τρόπο θέτει η Τουρκία.

Μήπως, λοιπόν, όλα αυτά που συζητάμε είναι εντελώς θεωρητικά και δεν έχουν σχέση με τη σκληρή και πεζή πραγματικότητα των ελληνο-τουρκικών σχέσεων; Η απάντηση σε αυτήν την ερώτηση είναι κατηγορηματικά «όχι»: ο λόγος που συζητάμε για το τι θα έλεγε το δικαστήριο και για το πώς θα διευθετούσε κατά πάσα πιθανότητα τη διαφορά, έχει άμεση σχέση με την τρέχουσα πεζή πραγματικότητα: προσφέρει μία πρακτική βοήθεια, επιτρέποντας να δημιουργηθεί ένα ακριβές περίγραμμα και μία σαφής ιδέα του ποιος, στον πραγματικό κόσμο, θα μπορούσε να ήταν ένας «έντιμος συμβιβασμός» με την Τουρκία. Καθιστώντας, έτσι, καθαρό πέραν ποιων σημείων ο «συμβιβασμός» θα έπαυε να είναι συμβιβασμός και θα γινόταν πλήρης παράδοση με εκχώρηση κυριαρχίας και απεμπόληση κυριαρχικών δικαιωμάτων. Διότι οι περισσότεροι αντιλαμβανόμαστε πως, δυστυχώς, η συζήτηση για έναν «έντιμο συμβιβασμό» είναι και αυτή, επίσης, μία διανοητική άσκηση. Η Τουρκία θέλει πολύ περισσότερα από ό,τι θα μπορούσε η Ελλάδα να παραχωρήσει, συμβιβαζόμενη. Η κύρια χρησιμότητα, λοιπόν, της αντίληψης περί ενός «έντιμου συμβιβασμού», που έχουμε διαμορφώσει σε αυτό το κείμενο, είναι ότι μπορεί να αποτελέσει το μέτρο και το κριτήριο για την πολιτική αξιολόγηση της στάσης της κυβέρνησης –και όχι μόνο– στις εξελίξεις που έρχονται.

Πώς, επομένως, θα πρέπει να αντιδράσουμε, σωστά και αποτελεσματικά, απέναντι σε μία απειλή εξ Ανατολών που όλο και δυναμώνει και η οποία καθιστά την παραπάνω συζήτηση περί εφαρμογής των αρχών του Δικαίου στις ελληνο-τουρκικές σχέσεις εν πολλοίς ανεδαφική και χιμαιρική; Την άποψή μας επ’ αυτού θα παρουσιάσουμε στο τρίτο, και τελευταίο, μέρος του άρθρου.

*Ο Κωνσταντίνος Γάτσιος είναι καθηγητής, πρώην πρύτανης στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, και ο Δημήτρης Α. Ιωάννου είναι οικονομολόγος.

Το άρθρο H απειλή εξ Ανατολών. Μέρος 2… Των Κωνσταντίνου Γάτσιου – Δημήτρη Α. Ιωάννου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Το άρθρο Η απειλή εξ Ανατολών: Οριοθετώντας το πρόβλημα | Μέρος 1ο… Των Κωνσταντίνου Γάτσιου – Δημήτρη Α. Ιωάννου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Ησυνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν επιβεβαίωσε τη δυναμική των τελευταίων 14 μηνών. Οι δύο ηγέτες έχουν βρει μεταξύ τους ένα modus operandi, έχοντας αποκαταστήσει τη σχέση τους, η οποία πέρασε μεγάλες διακυμάνσεις από το 2019.

Είναι πάντα χρήσιμη απέναντι σε καθεστώτα προσωποκεντρικά, όπως αυτό της Τουρκίας, η κατανόηση που έχει επιτευχθεί ανάμεσα στους δύο ηγέτες, κυρίως για τη στιγμή που τυχόν προκύψουν σοβαρές παρανοήσεις, τις οποίες θα πρέπει αυτοί να διαχειριστούν. Ενδεικτικό του κλίματος είναι το ζήτημα των θαλάσσιων πάρκων, που χθες δεν τέθηκε καν από τουρκικής πλευράς, το οποίο λίγο καιρό πριν θα μπορούσε κάλλιστα να είχε λάβει μεγαλύτερες διαστάσεις, οδηγώντας σε κλιμάκωση με αβέβαιη έκβαση.

Πάντως, έμφαση εξακολουθεί να δίνεται στη λεγόμενη θετική ατζέντα, η οποία αποδίδει καρπούς τόσο στη συγκράτηση των προσφυγομεταναστευτικών ροών, με τον Ελληνα πρωθυπουργό να σημειώνει ότι η Ελλάδα είναι θετική σε περαιτέρω ευρωπαϊκή χρηματοδότηση της Τουρκίας για το συγκεκριμένο ζήτημα, όσο και στη σημαντική αύξηση των τουριστών από την Τουρκία στα 10 νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, με τη βίζα-εξπρές επτά ημερών. Η εγκαθίδρυση επιχειρηματικού συμβουλίου, με δύο σημαίνουσες προσωπικότητες επικεφαλής, μπορεί κάλλιστα να διευρύνει το πεδίο συνεργειών.

 

Στη συνέντευξη Τύπου, όπως αναμενόταν, οι δύο ηγέτες ήταν προσεκτικοί, με τον Τούρκο πρόεδρο να μιλάει, κατά τα ειωθότα, περισσότερο πολιτικά, και τον Ελληνα πρωθυπουργό να απαντάει τόσο για το ζήτημα της ελληνικής μουσουλμανικής μειονότητας της Θράκης όσο και γι’ αυτό της Μονής της Χώρας με τρόπο τεκμηριωμένο, θέτοντας τα ζητήματα εντός ενός πολύ συγκεκριμένου νομικού πλαισίου.

Υπό αυτή την έννοια, η ελληνική πλευρά σε επίπεδο εντυπώσεων αλλά και ουσίας κέρδισε πόντους, ενώ στο θέμα της Χαμάς ο συναισθηματισμός του Ερντογάν, ο οποίος άλλωστε συνδέεται οργανικά με τις μουσουλμανικές αδελφότητες, τον υποχρέωσε να απαντήσει στον ισχυρισμό του Ελληνα πρωθυπουργού περί τρομοκρατικής οργάνωσης. Και οι δύο τοποθετήθηκαν στη συνέντευξη Τύπου με το βλέμμα στραμμένο και στο εσωτερικό.

 

Ο Ερντογάν, έχοντας χάσει τις αυτοδιοικητικές εκλογές και με την ανάγκη προσεταιρισμού εθνικιστικών, ισλαμιστικών στοιχείων, επέμεινε στον χαρακτηρισμό της Χαμάς ως αντιστασιακής οργάνωσης, άποψη που τον εκθέτει στα μάτια Δυτικών και Ισραηλινών.

Προφανώς, ο κ. Μητσοτάκης αυτό θα σκέφτηκε και δεν συνέχισε την αντιπαράθεση, διότι στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού αλλά και στο φιλοϊσραηλινό λόμπι αυτό που αποτυπώθηκε είναι ότι ο Ερντογάν για μία ακόμη φορά στήριξε αναφανδόν μια τρομοκρατική οργάνωση. Ο κ. Μητσοτάκης από την πλευρά του, με τα μέτωπα σε Αλβανία και Βόρεια Μακεδονία να κακοφορμίζουν, ήταν καλά προετοιμασμένος, καθότι θα μιλούσε δεύτερος και εύλογα δεν άφησε τίποτα να πέσει κάτω.

Στο θέμα της Μονής της Χώρας ο Ερντογάν ναι μεν δεν ήταν απολογητικός, αλλά επεξηγηματικός για την απόφαση μετατροπής της σε τζαμί, αλλά οπωσδήποτε η πρόσκληση του Οικουμενικού Πατριάρχη στο δείπνο σηματοδοτεί μια προσπάθεια από μεριάς του να ρίξει τους τόνους και να δείξει τον σεβασμό του στην ανεξιθρησκία.

 

Σε κάθε περίπτωση, η Ελλάδα οφείλει να προετοιμάζεται για την επόμενη μέρα, όταν η θετική ατζέντα μπορεί να μην είναι αρκετή για να αναστείλει μια διαφορετική δυναμική των πραγμάτων σε σχέση με τη σημερινή, που ενδέχεται να επιβληθεί από τον αχαλίνωτο τουρκικό αναθεωρητισμό.

Γι’ αυτό απαιτείται ολοκληρωμένο σχέδιο αναθεώρησης του υφιστάμενου πλαισίου διμερούς διαλόγου, το οποίο προσώρας περιορίζεται σε ζητήματα που δεν διχάζουν τα δύο μέρη, με αξιοποίηση του διπλωματικού και του στρατιωτικού μας κεφαλαίου, καθώς και των εταιρικών μας σχέσεων. Μόνο έτσι θα αλλάξουμε τις παραμέτρους της σύνθετης εξίσωσης με τη γείτονα.

* O κ. Κωνσταντίνος Φίλης είναι διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων (IGA) και καθηγητής του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος.

Πηγή: kathimerini.gr

Το άρθρο Αρθρο Κωνσταντίνου Φίλη στην «Κ»: Το modus operandi και η επόμενη μέρα εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Στις “Αντιθέσεις” μια μεγάλη συζήτηση για την πορεία των Ελληνοτουρκικών σχέσεων και τις προεκτάσεις σε Κυπριακό και Ανατολική Μεσόγειο , 6 ημέρες πριν την επίσημη έλευση του Τούρκου Προέδρου Ταγίπ Ερντογάν στην Αθήνα. Οι δημόσιες δηλώσεις, το παρασκήνιο, οι λεπτές ισορροπίες , οι κόκκινες γραμμές και οι τροχιοδεικτικές της επόμενης μέρας στο δίπολο Αθήνα- Άγκυρα.

Επηρεάζουν και πως οι εξελίξεις σε Μέση Ανατολή και Ουκρανία, σηματοδοτεί και τι το αφήγημα “περί νέας εποχής ” στις Ελληνοτουρκικές σχέσεις ;

Διάγουμε πράγματι εποχή αποκλιμάκωσης ή οι Navtex , οι Notam και ο πολιτικός απευθείας διάλογος σηματοδοτεί άλλες εξελίξεις στο πεδίο της κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων ;

Τι παίζεται με την αμυντική θωράκιση των νησιών του Αιγαίου, τους Έλληνες Μουσουλμάνους στη Θράκη και ποιος και πως μοχλεύει την υπόθεση της Εθνικής Ελληνικής μειονότητας στην Αλβανία;

Οι ενεργειακοί δρόμοι , οι ” win-win λύσεις”, η αναθεωρητική πολιτική στην πράξη και τι μπορεί να σημαίνει για τα εθνικά θέματα η απώλεια του βέτο στην Ε.Ε. ;

Η επιθετική διάταξη της Τουρκίας στο Κυπριακό, η ασάφεια των δηλώσεων και κινήσεων στις θαλάσσιες ζώνες, η αξία της ΑΟΖ και ο ρόλος πολύτιμο-κλειδί του νησιωτικού συμπλέγματος στο Καστελλόριζο

Στο στούντιο των ” Αντιθέσεων ” ο Κωνσταντίνος Γρίβας, Καθηγητής Γεωπολιτικής και Σύγχρονων Στρατιωτικών Τεχνολογιών, διευθυντής του Τομέα Θεωρίας και Ανάλυσης Πολέμου στην Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων. Διδάσκει επίσης Γεωγραφία της Ασφάλειας στην ευρύτερη Μέση Ανατολή στο Τμήμα Τουρκικών και Σύγχρονων Ασιατικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Στην εκπομπή καταθέτουν την οπτική τους οι :

– Μύρνα Νικολαΐδου
Διευθύντρια Σύνταξης της εφημερίδας «ΕΣΤΙΑ»

– Λεωνίδας Χρυσανθόπουλος
Πρέσβης ε.τ , Υπηρέτησε μεταξύ άλλων ως ο 1ος πρέσβης της Ελλάδος στην Αρμενία, την Πολωνία, τον Καναδά, ως Γ.Γ. του ΟΣΕΠ (2006-12) και ως Γενικός Διευθυντής Ευρωπαϊκών Υποθέσεων στο Υπουργείο Εξωτερικών

– Γεώργιος Καμπάς
Επίτιμος Α/ΓΕΣ -Στρατηγός ε.α

– Στέλιος Φενέκος
Υποναύαρχος του Πολεμικού Ναυτικού ε.α./ Αναλυτής Εθνικών Θεμάτων / Επικεφαλής της Κίνησης “Κοινωνία Αξιών’

– Βασίλης Φούσκας
Κα­θη­γη­τής Δι­ε­θνούς Πο­λι­τι­κής και Οικο­νο­μί­ας στο Πα­νε­πι­στή­μιο του Ανα­το­λι­κού Λον­δί­νου και ιδρυ­τής (1998) και αρ­χι­συ­ντά­κτης της ακα­δη­μα­ϊ­κής επι­θε­ώ­ρη­σης, Journal of Balkan and Near Eastern Studies,

Παναγιώτης Τσάκωνας
Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων, σπουδών ασφάλειας και ανάλυσης εξωτερικής πολιτικής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Αθηνών. Κύριος Ερευνητής του ΕΛΙΑΜΕΠ, Επικεφαλής Προγράμματος Εξωτερικής Πολιτικής & Ασφάλειας

“ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ” με τον Γιώργο Σαχίνη Στην ΚΡΗΤΗ TV

Το άρθρο Οι Ελληνοτουρκικές Σχέσεις στη Γεωστρατηγική Σκακιέρα εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Ν. Λυγερός: Ελληνοτουρκικές σχέσεις: Συνάντηση Υπουργών Εξωτερικών

Το άρθρο Ν. Λυγερός: Ελληνοτουρκικές σχέσεις: Συνάντηση Υπουργών Εξωτερικών εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Αρκεί να θυμηθεί κανείς ότι παραβιάσεις και υπερπτήσεις ήταν μόνιμα είδηση σε όλα τα ΜΜΕ και καταγράφονταν ως ένδειξη της κλιμάκωσης της «τουρκικής προκλητικότητας» και μέρος της πολιτικής απειλών της Αγκυρας απέναντι στην Αθήνα. Ενώ την ίδια στιγμή ήταν ένα από τα πεδία τα οποία εξετάζονταν ως πιθανά για την εξέλιξη ενός ενδεχόμενου «ατυχήματος» που θα μπορούσε να επιδιώξει η τουρκική πλευρά με στόχο να εκβιάσει εξελίξεις. Ακόμα και αν οι έλληνες πιλότοι θεωρούνται απόλυτα έμπειροι για να αποφεύγουν τις παγίδες.

Για τις παραβιάσεις και τις υπερπτήσεις είχε μιλήσει ο Κυριάκος Μητσοτάκης στο αμερικανικό Κογκρέσο τον Μάιο του 2022, τονίζοντας ότι «πρέπει να πάψουν άμεσα» και ζητώντας από τους αμερικανούς βουλευτές και γερουσιαστές να λαμβάνουν υπόψη τους «κίνδυνο αστάθειας στη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ» όταν παίρνουν «αποφάσεις για την προμήθεια στρατιωτικού εξοπλισμού στην περιοχή». Προκαλώντας την έκρηξη του τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Επί σειρά μηνών το 2022 τόσο ο Πρωθυπουργός όσο και οι υπουργοί Εξωτερικών και Αμυνας Νίκος Δένδιας και Νίκος Παναγιωτόπουλος ενημέρωναν με τους χάρτες του Αιγαίου ανά χείρας εταίρους και συμμάχους, θέλοντας να δείξουν τους κινδύνους της εν λόγω πρακτικής, όχι μόνο για τα μαχητικά αλλά και για τα αεροσκάφη της Πολιτικής Αεροπορίας.

Με την παραβίαση 2,5 ναυτικά μίλια από την Αλεξανδρούπολη, επίσης τον Μάιο του 2022, να καταδικάζεται με τον πλέον έντονο τρόπο από το ΥΠΕΞ, που αξιοποιώντας και το ενδιαφέρον των ΗΠΑ για την περιοχή, στο πλαίσιο και των διευκολύνσεων της ελληνοαμερικανικής Συμφωνίας Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας (MDCA), χαρακτήριζε την εν λόγω παραβίαση υπονόμευση της συνοχής και των άμεσων προτεραιοτήτων του ΝΑΤΟ, «αποτελώντας και σαφή απειλή για την Ευρωπαϊκή Ενωση, σε μια κρίσιμη συγκυρία, καθώς το λιμάνι της Αλεξανδρούπολης αποτελεί βασικό κόμβο μεταφοράς δυνάμεων για την ενίσχυση των συμμάχων μας».

Οικονομική αιμορραγία

Υπερπτήσεις και παραβιάσεις πέραν του κινδύνου ατυχήματος αποτελούν και παράγοντα οικονομικής αιμορραγίας από την πλευρά της Ελλάδας, αφού οι αναχαιτίσεις είναι ιδιαίτερα δαπανηρές. Αρκεί να σημειωθεί ότι μία ώρα πτήσης ενός μαχητικού κοστίζει, όπως αποκάλυψε ο Νίκος Παναγιωτόπουλος (παρουσίαση βιβλίου Μάνου Καραγιάννη «Αποτροπή και άμυνα»), 9.000-10.000 ευρώ. Ποσό στο οποίο συνυπολογίζονται τα καύσιμα, οι φθορές και η συντήρηση, καθώς και η αμοιβή των πιλότων. Να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με την πάγια πρακτική, η Πολεμική Αεροπορία δεν αναχαιτίζει μόνο τα τουρκικά F-16 που προχωρούν σε παραβιάσεις και υπερπτήσεις, αλλά ακολουθεί την ίδια τακτική με όλα τα αεροσκάφη που παραβιάζουν τους κανόνες και με τα UAV. Με την πτήση ενός UAV να υπολογίζεται ότι κοστίζει μόλις 400-500 ευρώ, σύμφωνα με τον ΥΕΘΑ.

Τον Δεκέμβριο του 2022 πραγματοποιήθηκαν 1.153 παραβιάσεις, εκ των οποίων οι 18 ήταν υπερπτήσεις, από σύνολο 305 τουρκικών αεροσκαφών. Με το κόστος για την Αθήνα να υπολογίζεται πάνω από 2,2 εκατ. ευρώ. Συνολικά το 2022 πραγματοποιήθηκαν 11.256 παραβιάσεις, εκ των οποίων οι 235 υπερπτήσεις. Το 2023 τον Ιανουάριο είχαμε 978 παραβιάσεις, τον Φεβρουάριο 163 και τον Μάρτιο μηδέν.

Πηγή: tanea.gr

Το άρθρο Ελληνοτουρκικά: Νέο κλίμα και με μηδενικές παραβιάσεις εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.