«Χαμένοι» στις συντεταγμένες της εσωτερικής μας (α)συμφωνίας… Του Ηλία Καραβόλια

Του Ηλία Καραβόλια

Μπλέκουμε στο συλλογικό μας ασυνείδητο (πολίτες και ηγεσίες) τρυπάνια με καλώδια, υφαλοκρηπίδες με σύνορα, εθνική κυριαρχία με υποχωρητικότητα, συμφωνίες με συμμαχίες.

Συγχέουμε την ενεργειακή μας εξάρτηση με την εθνική μας ασφάλεια, και τα οικονομικά συμφέροντα δυο τριών ιδιωτικών ομίλων, με την δήθεν συλλογική μας ωφέλεια.

Ενώ συνεχίζουμε να βλέπουμε την τουρκική προκλητικότητα πότε μέσα και πότε έξω από την διεθνή γεωοικονομική ανισορροπία και την παγκόσμια κατάσταση γεωπολιτικής απειλής.

Θολώνουμε την κρίση μας με κλισέ που μας ψηλώνουν («στη σωστή πλευρά της ιστορίας, «δεν μπορείς να πατάς σε πολλές βάρκες ταυτόχρονα») και τονώνοντας το φρόνημα μας με έννοιες που θεωρούμε ότι τις «κατακτήσαμε» άρα γίναμε ανεξάρτητη και υπολογίσιμη δύναμη (θωράκιση αποτρεπτικής ισχύος, υπολογίσιμη δύναμη, διεθνές παράδειγμα αναφοράς)

Και χανόμαστε (βολικά) εκτός ρεαλιστικού βάθους και διαγνωστικού φορτίου, με σημαίνοντα όπως : εφησυχασμός, ενδοτικότητα, υποτέλεια, υποχωρητικότητα, παθητικότητα απέναντι σε διαρκή απειλή.

Σε κάθε χάρτη μια χώρας φυσικά, η ύπαρξη «λωρίδας» ξένων συμφερόντων δύο χωρών, μοιάζει «εισβολή» και «κατάκτηση» για τον κάθε πολίτη της.

Η κοινή λογική μας λέει ότι μια συμφωνία Τουρκίας – Λιβύης, δεν μπορεί παρά να απειλεί ζωτικό μας εθνικό χώρο και κυριαρχία.

Και αυτό φυσικά αποτελεί σινιάλο αντίδρασης και εγρήγορσης.

Μια χώρα όμως δεν είναι μόνο «επικράτεια». Δεν είναι μόνο χώρος, έδαφος, θάλασσα.

Είναι και νομική οντότητα, είναι μέλος και μέρος στην διεθνή δικαιική πραγματικότητα, με ή χωρίς την αποτελεσματικότητα του διεθνούς δικαίου ή του δικαίου της θαλάσσης (στα οποία – ειδικά στο διεθνές- η ισχύς των μερών, και η ισχύς επιρροής τρίτων μερών, παίζει σχεδόν πάντα τον μείζονα ρόλο)

Να το πούμε απλά : το τουρκο-λιβυκό σύμφωνο είναι εξέλιξη αρνητική, κυρίως όμως είναι αποτέλεσμα της μη προνοητικής εξωτερικής μας πολιτικής.

Και ταπεινά φρονώ ότι είναι αποτέλεσμα της πάγιας τακτικής μας να επικαλούμαστε συχνά την «διεθνή απονομιμοποίηση» τέτοιων εχθρικών ενεργειών από άλλα κράτη, κυρίως από τους γείτονες, πρακτική που πήγαμε να εφαρμόσουμε όμως και με δικά μας και μόνο προβλήματα (πχ με το κρατικό μας χρέος στα μνημόνια)

Η διεθνοποίηση του προβλήματος μεταξύ μιας χώρας και μιας γειτονικής της χώρας – ή μιας συμφωνίας όπως αυτή μεταξύ Τουρκίας/Λιβύης – είναι μια αναγκαστική διπλωματική επιλογή, που δεν μπορεί όμως να είναι αποκομμένη από την θέση μας στο διεθνές συμμαχικό μας μπλοκ, δηλαδή στην ευρύτερη ευρωπαϊκή στρατηγική μας για αμοιβαιοποίηση κινδύνων και ωφελειών.

Από τη σκοπιά του Διεθνούς Δικαίου, ναι υπάρχουν συγκεκριμένα νομικά εργαλεία και πρακτικές λύσεις που μπορεί να επισπεύσει η Ελλάδα για να εξουδετερώσει την ισχύ του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Αλλά – όπως διαβάζουμε και ακούμε από ειδικούς στο θέμα – άλλο η ισχύς του συμφώνου, και άλλο το ίδιο το σύμφωνο.

Η νομική ακύρωση του τουρκολιβυκού συμφώνου από τρίτες χώρες (όπως η Ελλάδα) δεν είναι άμεσα εφικτή, και δεν μπορεί να επιτευχθεί επειδή απλά μπορούν να τρέξουν από εμάς νομικές (χρονοβόρες) και ταυτόχρονα κάποιες διπλωματικές (βραχυπρόθεσμες) ενέργειες.

Το ότι καταφεύγουμε (στο συλλογικό μας ασυνείδητο) σε έννοιες διακρατικών συμβάσεων όπως «τέμνει», «ανατέμνει», «όρια και συντεταγμένες» , σίγουρα εξυπηρετεί και δεν είναι εικασία ή ανέξοδη νοητική προσφυγή.

Το ζήτημα είναι όμως πότε και πώς παράγουν (ή δεν παράγουν) αυτές έννομα αληθινά αποτελέσματα και συμφέροντα, και όχι εύκολο φαντασιακό status «υποσχετικής κυριαρχίας».

Ενέργειες δε όπως πχ επέκταση 12 ναυτικών μιλίων, αντί-οριοθέτηση (πχ ΑΟΖ Ελλάδας- Αιγύπτου) ή συνυποσχετικά διμερή σύμφωνα (που οδηγούν συνήθως σε «μέσες γραμμές» από διεθνή δικαστήρια) και άλλα προσφορά νόμιμα πλαίσια αντίδρασης, δεν είναι απλές (ούτε πάντα αποτελεσματικές) αποφάσεις και κινήσεις.

Η εθνική κυριαρχία (πλέον )δεν είναι παίγνιο σπασμωδικής αντίδρασης ούτε ζήτημα φρόνησης, πατριωτισμού ή δήθεν μόνιμης υποχωρητικότητας και εθνικού ενδοτισμού.

Οπότε ας αφήσουμε τις ελληνικές εξυπνάδες μας : ο κόσμος που ζούμε δεν σηκώνει τέτοιες ψευδαισθήσεις μιας δήθεν αποτελεσματικής επιθετικής διπλωματίας.

Ας συνειδητοποιήσουμε ότι η Τουρκία, έχει μεταλλαχθεί από μια χρόνια δύναμη απειλητικής ισχύος δίπλα μας, μεθοδικά (με πολλές διπλωματικές ενέργειες) σε σημαίνουσα για την περιοχή περιφεριακή δύναμη.
Και με αυτό το τούρκο -λιβυκό σύμφωνο, και όχι μόνο, γίνεται από απειλητικός γείτονας, συμβαλλόμενο μέρος διμερούς διακριτικής συμφωνίας με χώρα «μωσαϊκό»(Λιβύη) εκτός της Ευρωπαϊκής επικράτειας μεν αλλά εντός της ταραχώδους γεωοικονομικά, μεσογειακής λεκάνης.

Αυτό το σύμφωνο, στερούμενο διεθνούς νομιμότητας, ναι μπορεί να παραμένει μια «θεωρητική διεκδίκηση» στα χαρτιά.

Και την οποία καμία άλλη χώρα ή ένας διεθνής ενεργειακός κολοσσός δεν πρόκειται ίσως εύκολα να ρισκάρει είτε να αναγνωρίσει είτε και να χρηματοδοτήσει, αν ΟΗΕ και ΕΕ εγκαταστήσουν θεσμικό μπλόκο και ένα ρητό καθεστώς μη αναγνώρισης.

Το ζητούμενο όμως είναι άλλο για τα εθνικά μας συμφέροντα : έχουμε εναλλακτική και ευέλικτη στρατηγική όταν αναδιαρθρώνεται η περιφερειακή τάξη ισχύος (ξένων αλλά και μεγάλων δυνάμεων )στην περιοχή ;

Έχουμε «ρεαλιστική προνοητικότητα» πριν μπει κάθε λίγο και λιγάκι η γειτονιά μας σε περιπέτειες, ή έχουμε εγκλωβιστεί μόνιμα στην παγίδα της μονοδιάστατης αποτρεπτική μας πολιτικής απέναντι στον εξ Ανατολών γείτονα μας ;

Κατανοούμε ότι το προνοείν στην εξωτερική πολιτική δεν σημαίνει πάντα «ασκούμε τα κυριαρχικά μας δικαιώματα» ή υιοθετούμε προληπτικές διπλωματικές ενέργειες, όπως ημιτελείς ή απλά «συγκυριακές» συμμαχίες με ηγεσίες χωρών (πχ Αίγυπτος – Ισραήλ) και όχι σφιχτές συμμαχίες με τις ίδιες τις χώρες, σε βάσεις κλιμακούμενης ισχύος και ενδυνάμωσης των όρων ή των εξαιρέσεων τέτοιων διακρατικών συμφωνιών ;

Θα πάψουμε άραγε να αναρωτιόμαστε μια ζωή, ως πολίτες και ως πολιτικές ηγεσίες, γιατί δεν κηρύξαμε ΑΟΖ ή δεν ασκούσαμε πχ δικαιώματα επέκτασης χωρικών υδάτων, μεταπολιτευτικά, θεωρώντας «υποχωρητικές» ή φοβικές τις προηγούμενες κυβερνήσεις, αυτή ή τις επόμενες ;

Η χώρα σήμερα – σε επίπεδο διεθνών σχέσεων και εξωτερικής πολιτικής – έχει δυστυχώς εγκλωβιστεί στην χωροχρονική παγίδα του διεθνούς ηγεμονικού συστήματος που επιβάλλει «κινητικότητα» απέναντι στην γεωπολιτική αστάθεια.

Πριν όμως από την ασταθή γεωπολιτική, πριν την εύθραυστη διπλωματία, πριν την συγκυριακή εξωτερική πολιτική, ξεχάσαμε ότι «η σωστή πλευρά της ιστορίας» δεν είναι απλά η πρόσδεση σε πόλο ισχύος ή μια αγκύρωση (anchoring ) στο κυρίαρχο ηγεμονικό ρεύμα της συγκυρίας.

Η χώρα στην εξωτερική της πολιτική πάσχει από ένα μόνιμο εκκρεμές μεταξύ εσωτερικού πολιτικού υπερπατριωτισμού και μιας ελλειπτικής ανάλυσης της διεθνούς γεωοικονομικής της θέσης.

Πάσχει από διαγνωστικό υλικό με βάση το συνεχώς εναλλασσόμενο πλανητικό γεωοικονομικό παίγνιο αναδιάρθρωσης ισχύος.

Το ξαναλέω : μπλέκουμε στο εθνικό μας φαντασιακό όρια με κυριαρχίες, φρεγάτες με νούμερα στρατιωτικής υπεροχής, τρυπάνια με καλώδια, υφαλοκρηπίδες με σύνορα,

Η γεωοικονομία όμως σήμερα, στα χέρια του Τραμπ, του Πούτιν, του Σι, είναι μια αμείλικτη πραγματικότητα.

Και κανένα «δίκαιο», για κανένα «σύμφωνο», ούτε και το νοερό εθνικό έννομο συμφέρον, δεν την υπερβαίνουν αυτή την πραγματικότητα, όταν μια χώρα όπως εμείς, σήμερα ειδικά, δεν προσαρμόζεται μεθοδικά και αποτελεσματικά σε αυτό τό μεταβαλλόμενο πλανητικό ..

ΥΓ Δύσκολο στον σημερινό πολυπολικό κόσμο, των ηγεμονικών ανταγωνισμών, να ακολουθηθεί η πολυπρισματική θεώρηση στην εξωτερική πολιτική, η οποία προέρχεται κυρίως από τον Alexander Von Humboldt και αναφέρεται σε ένα τριγωνικό σχήμα που ταξινομεί τα κίνητρα και τις κατευθύνσεις της εξωτερικής πολιτικής ενός κράτους σε τρεις βασικές κορυφές.

Το «τρίγωνο Humboldt» υποστηρίζει ότι όλα τα παγκόσμια φαινόμενα (φυσικά, κοινωνικά και πολιτικά) είναι αλληλένδετα οπότε :

– Η εξωτερική πολιτική καθοδηγείται από αξίες, αρχές και ηθικές δεσμεύσεις. Οι αποφάσεις λαμβάνονται με γνώμονα την προάσπιση της δημοκρατίας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της δικαιοσύνης και του διεθνούς δικαίου.

– Η εξωτερική πολιτική επικεντρώνεται στην ασφάλεια, τη γεωπολιτική ισχύ, την εδαφική ακεραιότητα και τη διατήρηση της ισορροπίας δυνάμεων. Κύριος στόχος είναι η επιβίωση και η κυριαρχία του κράτους στο διεθνές αναρχικό σύστημα.

– Η εξωτερική πολιτική συλλαμβάνει την γεωοικονομία και το ότι κινητήριος δύναμη είναι το κέρδος, το ανοιχτό εμπόριο, η πρόσβαση σε νέες αγορές, η εξασφάλιση πόρων (όπως η ενέργεια) και η προστασία των εταιρικών ή εθνικών οικονομικών συμφερόντων στο εξωτερικό.