Μια Ελλάδα που έχει όλο και λιγότερα παιδιά και από αυτά τα τελευταία μόνο τα μισά καταλαβαίνουν τι διαβάζουν, ποιο μέλλον έχει;
Του Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλου
Μήπως η Ελλάδα μετά την πτώχευση του 2010 μπήκε και σε φάση ήπιας αυτοκτονίας; Διόλου απίθανο και τα δείγματα μιας τέτοιας πορείας είναι αρκετά και εύγλωττα. Δημογραφική παρακμή πνευματική υποχώρηση των παιδιών, άνοδος της τυφλής βίας, ανεπάρκειες στη δικαιοσύνη, εξάπλωση της διαφθοράς, γενίκευση της ανασφάλειας και ένταση των ανισοτήτων, είναι φαινόμενα που οδηγούν σε κοινωνική και οικονομική καταβύθιση. Και από αυτή την οπτική γωνία η Ελλάδα και γενικότερα η Ευρώπη, δεν διανύουν την καλύτερη περίοδο της ιστορίας τους.
Αν δε πάμε και βαθύτερα στα πιο πάνω φαινόμενα, θα διαπιστώσουμε ότι ο δυτικός κόσμος παρουσιάζει σημαντικά δείγματα πολύπλευρης αποσύνθεσης. Και αυτό το φαινόμενο δεν είναι τυχαίο.
Είναι γνωστό πως στην ιστορία τίποτα δεν μένει αθάνατο. Για όλα έρχεται η ώρα του τέλους. Όπως έλεγε και έγραφε έτσι ο αείμνηστος φίλος και διανοούμενος εκδότης Παναγιώτης Δρακόπουλος (1941-2021), «μας μένει μόνο να στοχαζόμαστε πάνω στο τι και γιατί έφθασε κάτι στο τέλος του».
Είναι ιστορικά γνωστό και ορατό ότι η προσωκρατική Ελλάδα και μετά από αυτήν η Ρώμη, η αυτοκρατορία της και η βυζαντινή εκδοχή της, υπήρξαν τα πεδία στα οποία, ο ορθός λόγος, κατ/άργησε το μύθο και διαμόρφωσε το Διαφωτισμό. Από τον τελευταίο ξεπήδησε και η βιομηχανική επανάσταση, κορυφαία πηγή δημιουργίας πλούτου. Άλλαξαν ετσι τους τρεις τελευταίους αιώνες και οι τρόποι ζωής στην ανθρωπότητα.Κατ’επέκταση άνοιξαν και νέα πεδία ανάπτυξης της σκέψης,πρώτη πηγή της γνώσης.
Από τους προσωκρατικούς φιλοσόφους και μετά, ο λόγος δεν ήταν μόνο ένα σύστημα επικοινωνίας με αυτά ή εκείνα τα χαρακτηριστικά, αλλά κυρίως το μέσο με το οποίο μαθαίνουμε να σκεφτόμαστε, να κρίνουμε και να επιλέγουμε. Γι’ αυτό και κάθε γλώσσα έχει αναπόφευκτα το δικό της τρόπο ερμηνείας και κατανόησης, το δικό της σύστημα αξιολόγησης. Κάθε γλώσσα έχει τον δικό της κόσμο.
Αυτή η διάσταση του λόγου θα πρέπει να μας απασχολήσει. Ο λόγος γι’ αυτό είναι προφανής: μπήκαμε ήδη σε μια νέα εποχή, την ψηφιακή. Για να προχωρήσουμε σε μιαν εξέταση των νέων οριζόντων, δεν χρειαζόμαστε μια μελλοντολογία.
Αυτά που έχουμε ήδη εμπρός μας, αν και καταλαβαίνουμε πως θα εξελιχθούν ραγδαία, είναι ήδη αρκετά ώστε να στοχασθούμε για το αύριο του πολιτισμού μας.
Παρά τα όσα δαιμονολογικά και καταστροφολογικά λέγονται, γράφονται και εκτοξεύονται, ο κίνδυνος από την έλευση της τεχνητής νοημοσύνης, δεν είναι η καταστροφή της ανθρωπότητας. Ο κίνδυνος έγκειται στην κατάργηση και αλλοίωση του ορθού λόγου, με αποτέλεσμα την επαναφορά του μύθου, σε περιοχές από τις οποίες προήλθε και ήκμασε ο ορθός λόγος. Και μια από αυτές, όπως μας λέει ο ιστορικός Eric Weiner, είναι η πρωτεύουσα της μεγαλοφυΐας πριν 2.500 χρόνια π.Χ., η Αθήνα. Μήπως λοιπόν η κατάρρευση της εκπαίδευσης στον αναπτυγμένο ελεύθερο δημοκρατικό κόσμο είναι ένα βαθύτερο δείγμα πνευματικής παρακμής?
Είναι τυχαίο, σύμφωνα με την έρευνα PISA το γεγονός ότι οι μισοί νέοι σε Ελλάδα και άλλες δυτικές χώρες δεν καταλαβαίνουν τι διαβάζουν; Τυχαίο ότι οι γονείς τους δεν γνωρίζουν τι δεν καταλαβαίνουν τα παιδιά τους; Μηπως εν τέλει η εποχή της τεχνητής νοημοσύνης είναι και αφετηρία κατάργησης της σκέψης? Μηπως η Αθήνα του ορθού λόγου επιστρέφει στην εποχή του μύθου? Λέμε…μήπως!
