Του Ηλία Καραβόλια
Υπάρχουν στιγμές στις αγορές – και στις οικονομίες γενικότερα – όπου το πρόβλημα δεν βρίσκεται σε έναν συγκεκριμένο αριθμό ως μέγεθος, αλλά στη σχέση ανάμεσα σε πολλούς αριθμούς πίσω από το μέγεθος.
Παράδειγμα : 130% του ΑΕΠ προβλέπει για το 2026 το Δ.Ν.Τ το χρέος των ΗΠΑ και στο 230% για το αντίστοιχο ακριβώς μέγεθος της Ιαπωνίας. Και όμως : εδώ και λίγα χρόνια σταδιακά η Ιαπωνία δάνεισε το μεγαλύτερο ποσό στην παγκόσμια ιστορία στις ΗΠΑ.
Πώς εξηγείται άραγε αυτό ; Μα κυρίως από το γεγονός ότι το εμπόρευμα χρέος που παράγει η Αμερική, εξάγεται πλέον και σκόπιμα και εύκολα, ακόμα και σε υπερχρεωμένες χώρες (αν και η Ιαπωνία χρωστάει πλην των ΗΠΑ σχεδόν μόνο στον εαυτό της – στους πολίτες της και στις τράπεζες της)
Τώρα, μπορεί μεν οι ΗΠΑ να έχουν ένα νόμισμα -βράχο (δολάριο) που αποτελεί το σημαντικότερο αποθεματικό νόμισμα του κόσμου, μπορεί τα χρεόγραφα τους να είναι το βασικό ασφαλές asset και collateral (εχέγγυο) του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος, όμως από προχθές παράγουν πλέον – και αυτό είναι πρόβλημα – το ακριβότερο «δολάριο» (ως χρέος) των τελευταίων 25 ετών.
Από τις 15 Αυγούστου η απόδοση του 30ετούς ομολόγου των ΗΠΑ έφτασε στο 5,20% στη δημοπρασία, στο υψηλότερο επίπεδο από το 2001.
Είναι αυτό ένδειξη κρίσης ή μεταστροφής των τάσεων ; Είναι ανησυχητικό ως κόστος χρήματος ή ως επιτόκιο που (από) συντονίζει αποδόσεις και ροές κεφαλαίων ;
Ας δώσουμε λίγο προσοχή στην οικονομική θεωρία (που σωστά την περιγράφει το bankingnews 18/8, απλά την προσαρμόζω στα δεδομένα μας) : ένα κράτος που εκδίδει νόμισμα δεν χρειάζεται να αναχρηματοδοτήσει όλο το χρέος του με το επιτόκιο της σημερινής αγοράς.
Όμως σκόπιμα ξεχνάνε κάτι αγορές : ότι κάθε χρόνο αυτό το κράτος έχει ένα σημαντικό μέρος των παλαιών ομολόγων του να λήγει και έτσι αναγκαστικά πρέπει να αντικαθίσταται με νέα ομόλογα.
Όσο μεγαλύτερο γίνεται το μέρος του χρέους που αναχρηματοδοτείται σε υψηλότερα επιτόκια, τόσο περισσότερο αυξάνεται η δαπάνη τόκων (ο φαύλος κύκλος αναχρηματοδότησης κρατικών ομολόγων με υψηλές αποδόσεις και υψηλότερο κόστος)
Σήμερα, που βρισκόμαστε άραγε σχετικά με την «δαπάνη τόκων» των Αμερικανών που δανείζουν και δανείζονται (αφειδώς και ταυτόχρονα) αυτά τα δις δολάρια ; Και τι ακριβώς σημαίνει αυτό συγκριτικά με τον παγκόσμιο πληθωρισμό, τα φουσκωμένα χρηματιστήρια, πολέμους και επιτόκια ;
Ή μήπως ξεχάσαμε κάτι ; Ναι, ξεχάσαμε. Αυτό που ξεχνάει η σύγχρονη και εύκολη «ερμηνευτική μηχανική» των οικονομικών : την κρίση υπέρ συσσώρευσης αποδόσεων, δυνητικού κέρδους και πλασματικού πλούτου στις αγορές αλλά και διεύρυνσης των αληθινών ανισοτήτων στις οικονομίες.
Το αληθινό λοιπόν πρόβλημα δεν είναι το ύψος του αμερικανικού ή του παγκόσμιου χρέους : είναι ότι όλοι οι πιο πάνω παράγοντες (με κυριότερο την υπερσυσσώρευση δυνητικών κερδών σε κεφαλαιοποιήσεις εξωπραγματικές για 5-6 μη βιομηχανικούς ομίλους) συνδέονται και καταλήγουν σε έναν : στην ταχύτητα με την οποία το υψηλότερο κόστος χρήματος μετατρέπεται σε υψηλότερο δημοσιονομικό κόστος (που γεννά περικοπές, λιτότητα, ύφεση)
Η Αμερική σπρώχνει την Ευρώπη να το λύσει όπως το λύνει αυτή : με αμυντική βιομηχανία, με ανάπτυξη μέσω φόβητρου για πολέμους.
Την ίδια ώρα όμως που η Αμερική ξεφόρτωσε χρέος της από την Κίνα της υπερπαραγωγής στην Ιαπωνία της υπερχρέωσης – την χώρα με το τεράστιο εσωτερικό δημόσιο χρέος (στον εαυτό της).
Και καμία απο τις δύο δεν τις μπλέκει – και δεν πρόκειται σε πόλεμο – ή αμυντικές δαπάνες.
Και για να μιλήσουμε πρακτικά : από τις 14 Αυγούστου ο πλανήτης έχει το πιο ακριβό δολάριο των 25 τελευταίων ετών, και το μεγαλύτερο μέρος του το κρατάει πλέον η χώρα (Ιαπωνία) που πέρασε από ένα καθεστώς μηδενικών επιτοκίων 45 ετών σε ένα περιβάλλον υψηλού πληθωρισμού.
Το δε ευρώ στις τσέπες μας έχει ήδη μέσα του ενσωματώσει υψηλό κόστος και πληθωρισμό – το οποίο ευρώ πουλούσαν οι ΗΠΑ και στήριξαν προ εβδομάδος το γιεν
Ένα ευρώ που δεν μπορεί να εκδοθεί από τις επίσης χρεωμένες χώρες της Ευρωζώνης, και φυσικά δεν θα αντέξει να χρηματοδοτήσει την αμυντική βιομηχανία και την ανάπτυξη στην οποία μας σπρώχνουν οι Αμερικάνοι.
Μόνο που τελικά αυτή η «πολεμική ανάπτυξη» θα είναι αυτή που πάντα σπέρνει το δολάριο στην Ευρώπη, όταν θέλει (ύφεση και λιτότητα…)
