Ι. Προϋπόθεση του αποτελέσματος είναι η αιτία:

Kάθε αποτελέσματος (!!!).

• ●● Πρώτος ο μέγας της λογικής Αριστοτέλης(Ρητορική Τέχνη Β΄ 25) επισήμανε ότι: “ άνευ αιτίου ουδέν εστίν”.

ΙΙ. Δύναμις υπερτάτη και αδήριτη διέπει τα πάντα. Ουδείς την δύναμη αυτή είδε ποτέ.

●●● Αυτή είναι η των αιτίων πηγή και της μοίρας των ανθρώπων ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΣ.

Το άρθρο Ο των Αιτίων Ιδρυτής… Του Γεωργίου Κ. Στεφανάκη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Ξεκινώντας τον δεύτερο αιώνα της ζωής μας ως Σύνδεσμος, έχουμε λόγους  να είμαστε αισιόδοξοι. Μετά από δεκαετίες στην αφάνεια, η δημόσια αναγνώριση του ρόλου των ορυκτών πρώτων υλών στην ασφάλεια, την ευημερία και την πρόοδο, αποτελεί δικαίωση για όλους τους ανθρώπους του κλάδου μας. Η Ε.Ε. και η Δύση γενικότερα, αντιλαμβάνεται πλέον την σημασία των Ορυκτών Πρώτων Υλών{ ΟΠΥ} και αναγνωρίζει την ουσιαστική συμβολή μας όχι μόνο στην ανάπτυξη αλλά και στην γεωπολιτική σταθερότητα.  Το γεγονός ότι οι «Κρίσιμες και Στρατηγικές Ορυκτές Πρώτες Ύλες» έγιναν σχεδόν καθημερινό αντικείμενο δημόσιας συζήτησης δεν σημαίνει βέβαια ότι λύθηκαν τα προβλήματα. Απέχουμε ακόμα αρκετά από το να δούμε, σε εθνικό αλλά και Ευρωπαϊκό επίπεδο, ουσιαστικά βήματα για την άρση των παραγόντων που οδήγησαν τον κλάδο σε συρρίκνωση τα τελευταία τριάντα χρόνια.

Τα παραπάνω τόνισε ο πρόεδρος του ΣΜΕ κ Κων Γιαζιτζογλου στην ομιλία του στο ανοιχτό μέρος  της Ετήσιας Τακτικής Γενικής Συνέλευσης που πραγματοποιήθηκε σήμερα στην Αθήνα

«Σχεδόν όλο το 2025 κύλησε με πλήρη αβεβαιότητα σε σχέση με το πώς θα λειτουργήσουν εφεξής οι διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες. Ως κλάδος, θα μπορούσαμε να δούμε και μια θετική πλευρά σε αυτό, καθώς έγινε πλέον σαφές με τον πιο ξεκάθαρο και ωμό τρόπο, ότι δεν μπορεί κανείς να εξαρτάται από τρίτους όταν πρόκειται για στρατηγικές επιλογές. Οι απέλπιδες και πολλές φορές αφελείς προσπάθειες της νέας αμερικανικής ηγεσίας να διασφαλίσει σπάνιες γαίες και άλλες ορυκτές πρώτες ύλες, απέδειξαν την αγωνία της απέναντι στο ασιατικό μονοπώλιό και κατέδειξαν με τον πλέον ξεκάθαρο τρόπο το πόσο λάθος δρόμο έχει πάρει η Ευρώπη.  

Η εξόρυξη στην Ελλάδα

Στα αρνητικά, θα πρέπει να καταγραφεί, αφ’ ενός μεν το ότι οι επιλογές της ενεργειακής μετάβασης νομοτελειακά οδήγησαν σε περαιτέρω μείωση των όγκων της παραγωγής του λιγνίτη, αφ’ ετέρου δε ότι μετά την αποτυχημένη πρώτη προσπάθεια να αξιοποιηθεί ο πλούτος της ΛΑΡΚΟ, υπήρξε μια μακρά περίοδος απραξίας. Η περίοδος αυτή  διεκόπη πρόσφατα με την αναζήτηση νέου σεναρίου πώλησης. Ο σοφός Ελληνικός λαός λέει μεν   «Κάλιο αργά παρά ποτέ» αλλά λέει επίσης και ότι  «Όποιος δεν θέλει να ζυμώσει, δέκα μέρες κοσκινίζει»

Επίσης, το μάρμαρο εξακολουθεί να υπολείπεται των περιόδων της εκρηκτικής ζήτησης από την Μέση Ανατολή και την Ασία, αλλά σταδιακά βρίσκει «ποιοτικές» εναλλακτικές αγορές, αναπροσαρμόζοντας και τους στόχους του.

Από την άλλη πλευρά τα δομικά υλικά απολαμβάνουν την συνεχώς αναπτυσσόμενη οικοδομική δραστηριότητα της χώρας μας, η οποία βασίζεται πλέον κατά κύριο λόγο στην ιδιωτική πρωτοβουλία. Τα βιομηχανικά ορυκτά, παρότι επηρεάζονται περισσότερο από τις αναταραχές των εφοδιαστικών αλυσίδων, συνολικά συνεχίζουν την σταθερή θετική τους πορεία.

Τέλος, ο τομέας των μετάλλων μπορεί να υπερηφανεύεται για τις επιδόσεις του αλλά και τις προοπτικές του, αφού αφ’ ενός η μεγάλη επένδυση της Ελληνικός Χρυσός οδεύει ολοταχώς προς ολοκλήρωση, αφ’  ετέρου  δε  η ΜΕΤΛΕΝ προχωράει με την παραγωγή του Γαλλίου. Έτσι, πριν από τα τέλη του 2026, η χώρα μας θα ξεκινήσει την παραγωγή ακόμα δύο κρίσιμων και στρατηγικών ορυκτών (Χαλκού και Γαλλίου), αποδεικνύοντας έμπρακτα ότι μπορεί να συνεισφέρει ουσιαστικά στην αντιμετώπιση του προβλήματος της εξάρτησης της ΕΕ από τρίτους.

Δεν θα σχολιάσω τους δείκτες ασφάλειας, είπε ο πρόεδρος του ΣΜΕ ,διότι πάγια θέση μου είναι ότι εφόσον έχουμε έστω και ένα ατύχημα σε χώρο εργασίας, δεν έχουμε κανένα δικαίωμα να πανηγυρίζουμε. Η επιστημονική γνώση και η τεχνολογία μας επιτρέπουν σήμερα να στοχεύουμε σε μηδέν χαμένο χρόνο από ατύχημα. Προϋπόθεση είναι να εξηγήσουμε και αν χρειαστεί να επιβάλουμε τους σωστούς κανόνες σε όλους τους συναδέλφους, ανεξάρτητα από τη θέση τους στην ιεραρχία.

Σε ότι αφορά τους δείκτες βιώσιμης ανάπτυξης, το αναπάντητο ερώτημα παραμένει ποια είναι η βάση σύγκρισης. Κάθε φορά που συζητάμε για την εξόρυξη, κάποιος αντιπαραθέτει την επίπτωση που έχει στο περιβάλλον. Η εύλογη απορία είναι «Η εξόρυξη έχει επίπτωση στο περιβάλλον συγκρινόμενη με τι ;» . Κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα έχει επιπτώσεις στο περιβάλλον και το ερώτημα είναι, αφενός μεν αν κρίνουμε τη συγκεκριμένη δραστηριότητα απαραίτητη, αφετέρου δε εάν αξιοποιούμε τις καλύτερες τεχνολογίες, ώστε να έχουμε τη λιγότερη δυνατή επίπτωση. Στην περίπτωση της εξόρυξης, στην Ευρώπη ισχύουν και τα δύο. Προφανώς, όσο αγνοούμε επιδεικτικά το από που – και με τι περιβαλλοντικό κόστος –  προμηθευόμαστε τις πρώτες ύλες που χρειαζόμαστε,  ακόμα και η παραμικρή διαταραχή της ευζωίας μας δεν είναι αποδεκτή. Πάντως σήμερα πλέον, ουδείς μπορεί να αμφισβητήσει ότι, εάν θέλουμε ορυκτές πρώτες ύλες με το μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα, πρέπει να τις εξορύξουμε στην ΕΕ.

Το αύριο

Το πρώτο εξάμηνο του 2026, ένας πόλεμος πολύ κοντά μας, μας αναγκάζει να αναθεωρήσουμε όλες μας τις προβλέψεις. Η εκτόξευση των διεθνών τιμών της ενέργειας και η διακοπή, για άλλη μια φορά, βασικών εφοδιαστικών αλυσίδων, υπογραμμίζει την ανάγκη στοιχειώδους αυτάρκειας σε κρίσιμες και στρατηγικές πρώτες ύλες.

Σε ότι αφορά το εθνικό θεσμικό πλαίσιο, αναμένουμε  την νομοθέτηση σειράς από ρυθμίσεις για ζητήματα που δεν αποτελούν μείζονα προβλήματα αλλά αθροιστικά επιβαρύνουν και επιβραδύνουν τα μέλη μας. Η πρωτοβουλία για την αναθεώρηση του ΚΜΛΕ, την οποία με επιμονή ζητούμε εδώ και χρόνια, μας βρίσκει θερμούς υποστηρικτές επι της αρχής. Πιστεύομε ότι ο συγκεκριμένος κώδικας θα πρέπει να γίνει σύγχρονος αλλά και λειτουργικός. Η πρόσφατη κινητικότητα στα θέματα χωροταξίας, συνάδει με την πάγια θέση μας ότι θα πρέπει να υπάρχουν ξεκάθαροι κανόνες για το «που επιτρέπεται τι» ώστε να επικρατεί ασφάλεια δικαίου για τους επενδυτές. Από την άλλη πλευρά, θα πρέπει να επαναλάβουμε το κοινότυπο ότι τα ορυκτά τα χωροθετεί η φύση και όχι ο νομοθέτης. Τέλος, θα επιμείνουμε ότι η χώρα χρειάζεται μια σύγχρονη Εθνική Πολιτική, η οποία θα εκφράζεται και από έναν διαφορετικό Μεταλλευτικό Κώδικα.

Το άρθρο ΟΙ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Προλογίζοντας το έργο τους, οι  κ.κ. Παπανδρόπουλος και Χριστίδης υπογράμμισαν ότι αποφάσισαν να γράψουν τη βιογραφία του κ. Δ. Μανιατάκη, διότι αποτελεί ζωντανό παράδειγμα επιτυχημένης δημιουργικής επιχειρηματικότητας. Μετά από 40 χρόνια δραστηριοποίησής του στην ICAP, η εταιρία διέπρεψε εφαρμόζοντας σημαντικές καινοτομίες, ενώ η επιτυχημένη πορεία του ως επικεφαλής της ΔΕΗ συνδέθηκε με τις πρώτες προσπάθειές της για διεθνοποίηση, σε συνεργασία με κορυφαίους διεθνείς επενδυτικούς οργανισμούς. Η μακρά επιτυχημένη δράση του κ. Δ. Μανιατάκη συνεχίζεται στον  τομέα του πολιτισμού,  μέσω του Μανιατακείου Ιδρύματος, στο οποίο προεδρεύει, με αντικείμενο την πολιτιστική κληρονομιά ως όχημα για την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη.

Στη συνέχεια, τρεις διακεκριμένοι ομιλητές αναφέρθηκαν στους διαφορετικούς τομείς δραστηριοποίησης του κ. Δημήτρη Μανιατάκη.

Στη σημαντική προστιθέμενη αξία που είχε για την Ελληνική Οικονομία η ανάπτυξη των μεθόδων πιστοληπτικής αξιολόγησης και ο ρόλος της στην ορθολογική κατανομή των επενδύσεων των ελληνικών επιχειρήσεων, αναφέρθηκε στην ομιλία του ο κ. Παναγιώτης Μίχαλος, ιδρυτής και πρόεδρος του «Ιδρύματος Γ. Μ. Μίχαλος | Διάλογοι της Νισύρου» και π. Γ.Γ. Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων του ΥΠΕΞ. Η εταιρεία συμβούλων ICAP, με διευθύνοντα σύμβουλο τον κ. Δ. Μανιατάκη, είχε πρωτοποριακό ρόλο στην πραγματοποίηση κλαδικών μελετών και πιστοληπτικών αξιολογήσεων των επιχειρήσεων, συμβάλλοντας στον εκσυγχρονισμό και εξορθολογισμό της πιστωτικής επέκτασης των ελληνικών τραπεζών.

Ο κ. Ραφαήλ Μωυσής, επίτιμος καθηγητής του ΜΙΤ, επίτιμος πρόεδρος του ΙΟΒΕ και πρώην πρόεδρος της ΔΕΗ, ανέπτυξε τον πρωταγωνιστικό ρόλο που είχε η ΔΕΗ στον εξηλεκτρισμό της χώρας και την ταχύρρυθμη ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας. Ανέφερε ακόμη, ότι στις σημερινές ενεργειακές συνθήκες η Ελλάδα χρειάζεται να εκσυγχρονισθεί και να καινοτομήσει, προτείνοντας τον εμπλουτισμό του ενεργειακού μείγματος με πυρηνική ενέργεια, παραγόμενη σε θαλάσσιες πλατφόρμες.

Στη συνέχεια πήρε τον λόγο ο κ. Γεώργιος Μέργος, επίτιμος καθηγητής Οικονομικών Επιστημών του ΕΚΠΑ, μέλος του Δ.Σ. του Ιδρύματος, παρουσιάζοντας ένα «νέο μοντέλο ανάπτυξης» με τη συνεργασία του Μανιατακείου Ιδρύματος, στο οποίο ο πολιτισμός αποτελεί κορυφαίο συντελεστή  βελτίωσης του επιπέδου ευημερίας και  δυναμικό παράγοντα προώθησης της οικονομικής ανάπτυξης, που έχει ως συνέπεια την αναβάθμιση της ποιότητας ζωής των τοπικών κοινωνιών.

Τέλος ο κ. Andrea Nanetti, Διακεκριμένος Καθηγητής στις Ψηφιακές Ανθρωπιστικές Επιστήμες στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Guangzhou στην Κίνα και μέλος του Δ.Σ. του Ιδρύματος, γνωστός για την έρευνα και βιβλιογραφία του σχετικά με την Ενετοκρατία στην Πελοπόννησο, ανέφερε: «Οι πέτρες του Παλατιού του Νέστορα και των Κάστρων της Κορώνης, της Μεθώνης και του Ναβαρίνου, μαζί με τη διαχρονική σοφία της μεσογειακής διατροφής, δεν είναι απλώς αναμνήσεις. Είναι ευκαιρίες για την ενδυνάμωση των τοπικών κοινοτήτων, την ενίσχυση της επιχειρηματικότητας και την οικοδόμηση ανθεκτικότητας απέναντι στις οικονομικές και κοινωνικές προκλήσεις».

Το άρθρο ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ “ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΑΝΙΑΤΑΚΗΣ, ΟΡΑΜΑ, ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ, ΑΞΙΟΚΡΑΤΙΑ” ΣΤΟ ΜΕΓΑΡΟ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ, 28.5.2026. εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Η επίσημη εξαγγελία δύο νέων κομμάτων λειτούργησε ως χιονοστιβάδα επιφέροντας διαλυτικά φαινόμενα σε άλλους σχηματισμούς… Οι αναταράξεις όμως κτυπούν την πόρτα στο ΠΑΣΟΚ αλλά και τη ΝΔ.

Το άρθρο Κομματικές αφίξεις και αναχωρήσεις εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Του Paul Krugman

Στη Wall Street, το TACO — Trump Always Chickens Out (Ο Τραμπ πάντα δειλιάζει) — αντικαταστάθηκε απότομα ως το αγαπημένο meme από το NACHO — Not a Chance Hormuz Opens (Αποκλείεται να ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ). Ως αποτέλεσμα, τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης (oil futures) του πετρελαίου έχουν εκτοξευθεί.

Ποτέ δεν πίστεψα στο meme του TACO, το οποίο αρχικά αφορούσε τους δασμούς: ο Τραμπ στην πραγματικότητα δεν ανακάλεσε την καταστροφική πολιτική των δασμών του, αν και έκανε πίσω στην αντιπαράθεσή του με την Κίνα. Αλλά το NACHO φαίνεται σωστό. Το Ορμούζ δεν πρόκειται να ανοίξει μέχρι η οικονομική ζημιά από το κλείσιμό του να γίνει πολύ πιο σοβαρή.

Ρεαλιστικά, ο μόνος τρόπος για να ανοίξουν ξανά τα Στενά του Ορμούζ είναι να υποχωρήσουν και οι δύο πλευρές — το Ιράν να άρει το de facto εμπάργκο του στη ναυτιλία μέσω των Στενών, ενώ οι ΗΠΑ να άρουν τον αποκλεισμό τους στην ιρανική ναυτιλία.

Μια τέτοια αμοιβαία υπαναχώρηση δεν θα απαιτούσε τη διαπραγμάτευση μιας επίσημης συμφωνίας, ούτε θα χρειαζόταν το ένα καθεστώς να εμπιστεύεται το άλλο. Το μόνο που θα χρειαζόταν είναι να σταματήσουν και οι δύο πλευρές να κάνουν αυτό που κάνουν. Και ο δρόμος προς μια τέτοια «μη συμφωνία» παραμένει ανοιχτός. Πράγματι, οι Ιρανοί ανακοίνωσαν στις 17 Απριλίου ότι θα επέτρεπαν την επανέναρξη της κυκλοφορίας μέσω των Στενών. Καθόλου τυχαία, η τιμή των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης για το Brent άγγιξε το χαμηλό των 90 δολαρίων το βαρέλι αμέσως μετά την ανακοίνωση του Ιράν.

Ωστόσο, το Ιράν επέβαλε εκ νέου περιορισμούς αφού ο Τραμπ αρνήθηκε να τερματίσει τον αποκλεισμό των ΗΠΑ. Ως αποτέλεσμα, οι τιμές του πετρελαίου άρχισαν να ανεβαίνουν ξανά και επί του παρόντος βρίσκονται περίπου 30 δολάρια πάνω από εκείνο το χαμηλό.

Τι εμποδίζει το άνοιγμα των Στενών;
Τρεις παράγοντες: ο εγωισμός του Τραμπ, η άγνοιά του και η δυστυχώς δικαιολογημένη πεποίθηση των Ιρανών ότι οποιαδήποτε συμφωνία συνάψουν με την Αμερική θα ήταν ουσιαστικά άχρηστη.

Ο εγωισμός του Τραμπ είναι τόσο εύθραυστος που δεν μπορεί ποτέ να παραδεχτεί την ήττα του. Δεν αντέχει να αντιμετωπίσει την πραγματικότητα ότι ο ίδιος, λίγο-πολύ μόνος του, οδήγησε την Αμερική στη μεγαλύτερη στρατηγική ήττα στην ιστορία της. Έτσι, θέλει απεγνωσμένα να αποσπάσει παραχωρήσεις από το Ιράν που θα του προσέφεραν ένα «φύλλο συκής» (fig leaf) και θα του επέτρεπαν να διεκδικήσει τη νίκη.

Έτσι, αυταπατάται πιστεύοντας ότι μπορεί να αποσπάσει παραχωρήσεις από τους Ιρανούς. Επιπλέον, αυτές οι αυταπάτες ενισχύονται από τους ανθρώπους με τους οποίους έχει περιβάλει τον εαυτό του ο Τραμπ – ανθρώπους που του λένε πόσο καλά πάει ο πόλεμος για να κολακεύσουν τον εγώ του. Κατά συνέπεια, ο Τραμπ είναι σαφώς ο χειρότερα πληροφορημένος πρόεδρος στη σύγχρονη ιστορία σχετικά με την πραγματική κατάσταση της Αμερικής σε εμπόλεμη κατάσταση.

Για παράδειγμα, την Κυριακή ο Τραμπ ισχυρίστηκε ότι το Ιράν είχε μόνο τρεις ημέρες προτού εκραγούν οι αγωγοί του, επειδή του τελείωναν οι χώροι αποθήκευσης πετρελαίου. Ναι, αυτό ειπώθηκε πριν από περισσότερες από τρεις ημέρες. Όχι, οι αγωγοί δεν εξερράγησαν.

Όπως πολλά από αυτά που λέει ο Τραμπ για τον πόλεμό του, ο ισχυρισμός του για τους ιρανικούς αγωγούς δεν ήταν καθαρή, ανόθευτη ανοησία. Μάλλον ήταν «νοθευμένη» ανοησία. Η βιομηχανία πετρελαίου του Ιράν αντιμετωπίζει, πράγματι, τεχνικά προβλήματα ως αποτέλεσμα του αποκλεισμού των ΗΠΑ. Το Ιράν εξαντλεί τη χωρητικότητα αποθήκευσης πετρελαίου και οι πετρελαιοπηγές δεν μπορούν να ανοιγοκλείνουν σαν βρύση: η μείωση της παραγωγής πετρελαίου μπορεί να προκαλέσει ζημιά στα κοιτάσματα (oilfields). Ωστόσο, όλες οι ενδείξεις δείχνουν ότι οι Ιρανοί είναι αρκετά καλά προετοιμασμένοι να κάνουν την απαραίτητη διαχείριση για να αντιμετωπίσουν αυτό το πρόβλημα.

Αυτό που είναι σαφές είναι ότι ο Τραμπ άρπαξε ένα σύνθετο ζήτημα και το παραποίησε προκειμένου να διακηρύξει ότι, τελικά, κερδίζει.

Είναι αλήθεια ότι ο αποκλεισμός των ΗΠΑ προκαλεί μεγάλη ζημιά στην οικονομία του Ιράν, η οποία υποφέρει τώρα από υψηλό πληθωρισμό και καλπάζουσα ανεργία. Γι’ αυτό το ιρανικό καθεστώς ήταν πρόθυμο να ανοίξει ξανά τα Στενά με αντάλλαγμα τον τερματισμό του αποκλεισμού. Αλλά ο Τραμπ θέλει περισσότερα. Το τι ακριβώς, δεν είναι σαφές.

Αλλά σε κάθε περίπτωση δεν θα τα πάρει. Διότι οι Ιρανοί γνωρίζουν ότι το αδιέξοδο στο Ορμούζ βλάπτει επίσης την Αμερική και την παγκόσμια οικονομία γενικότερα. Επιπλέον, γνωρίζουν ότι ο Τραμπ αντιμετωπίζει αυτό που ξεκάθαρα διαφαίνεται ως μια μεγάλη εκλογική ήττα τον Νοέμβριο, λόγω της οργής των Αμερικανών για τον πόλεμο, τις επιπτώσεις του στην οικονομία και τη συνεχή ροή ψεμάτων του Τραμπ.

Τέλος, γιατί να εμπιστευτούν οι Ιρανοί τον Τραμπ ότι θα τηρήσει οποιαδήποτε συμφωνία στην οποία θα μπορούσαν να συμφωνήσουν;

Φανταστείτε ότι το ιρανικό καθεστώς διαπραγματευόταν μια συμφωνία στην οποία θα παρέδιδε το απόθεμά του σε εμπλουτισμένο ουράνιο με αντάλλαγμα τον τερματισμό του αποκλεισμού των ΗΠΑ. Τι θα εμπόδιζε τον Τραμπ να επιβάλει εκ νέου τον αποκλεισμό μόλις είχε το ουράνιο στα χέρια του και να εκδώσει ένα νέο σύνολο απαιτήσεων;

Οι Ιρανοί γνωρίζουν καλά ότι ο Τραμπ έχει προδώσει σχεδόν κάθε συμφωνία εξωτερικής πολιτικής που έπεσε στα χέρια του. Παραβίασε μακροχρόνιες εμπορικές συμφωνίες μέσω της μονομερούς επιβολής δασμών. Έχει επανειλημμένα υπονομεύσει την Ουκρανία. Έχει εργαστεί ενεργά για την καταστροφή του ΝΑΤΟ. Και ακύρωσε τη συμφωνία που διαπραγματεύτηκε ο Ομπάμα για τον περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν. Ο Τραμπ απέδειξε ότι δεν είναι και δεν θα είναι ποτέ ένας αξιόπιστος εταίρος διαπραγμάτευσης (credible negotiating partner).

Ως αποτέλεσμα, το Ιράν δεν πρόκειται να κάνει παραχωρήσεις που αποδυναμώνουν τη στρατηγική του θέση — πράγμα που σημαίνει ότι δεν θα προσφέρει στον Τραμπ τίποτα που θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει για να κηρύξει τη νίκη.

Πώς θα τελειώσει αυτό; Εκτός αν ο Τραμπ είναι πρόθυμος να διαπράξει μαζικά εγκλήματα πολέμου — και ο στρατός των ΗΠΑ συμφωνήσει — θα τελειώσει με τη «μη συμφωνία» που ήταν ήδη στο τραπέζι πριν από εβδομάδες: η Αμερική τερματίζει τον αποκλεισμό της ενώ το Ιράν ανοίγει τα Στενά. Το Ιράν θα βγει φτωχότερο αλλά στρατηγικά ισχυρότερο. Και η Αμερική θα έχει υποστεί τη χειρότερη στρατηγική ήττα στην ιστορία της ως αποτέλεσμα μιας εντελώς αδικαιολόγητης περιπέτειας για να ικανοποιηθεί ο εγωισμός του Τραμπ.

Το ερώτημα τώρα είναι: πόση καταστροφή θα πρέπει να υποστεί ο κόσμος, και η Αμερική, προτού ο Τραμπ δεχτεί να αποδεχθεί την πραγματικότητα;”

Το άρθρο Η Λογική του NACHO… Του Paul Krugman εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Είναι πια κοινός τόπος ότι υπάρχει πλειοψηφικό ρεύμα για να απομακρυνθεί ο Κυριάκος Μητσοτάκης από την Πρωθυπουργία και να μην αντικατασταθεί από κλώνο του. Με τις δημοσκοπήσεις από την άλλη, να υπονοούν ότι αυτή η πλειοψηφία δεν μπορεί να επικυρωθεί μέσα από τις κάλπες των εθνικών εκλογών. Αυτή η προπαγάνδα δεν αμφισβητεί την διάθεση της κοινής γνώμης να αποδοκιμάσει τον εξουσιαστικό μηχανισμό των τελευταίων χρόνων. Παραδέχεται σιωπηρά ότι η μεν κοινοβουλευτική αυτοδυναμία είναι ανέφικτη, η δε ακυβερνησία η οποία μας έχει επιβληθεί (γνωστή ως επιτελικό κράτος) δεν είναι πια ανεκτή. Και βομβαρδίζει ανελέητα την κοινή γνώμη όχι για να την μεταστρέψει, αλλά για να την αφοπλίσει. Για να καλλιεργήσει την αίσθηση ότι ο αγώνας για Αλλαγή είναι ματαιοπονία και να οδηγήσει τους εκλογείς στην αποχή. 

Η μειοψηφία δεν μπορεί παρά να ηττηθεί 

Αλλά τα ίδια τα «ευρήματα» των προπαγανδιστών μας δεν  προσφέρονται για την τεκμηρίωση του ισχυρισμού τους. «Μεγάλη η διαφορά μεταξύ της Ν.Δ. και του δεύτερου κόμματος» προβάλλουν. Αποσιωπώντας ότι η όση τέτοια διαφορά δεν εξασφαλίζει ψήφο εμπιστοσύνης σε κυβέρνηση υπό τον απερχόμενο ή κάποιον «στο πόδι του». Ας υπενθυμίσουμε ότι από τους 80 έως 120 βουλευτές οι οποίοι θα εκλεγούν με την σημαία της Ν.Δ. είναι άγνωστο πόσοι θα στήριζαν την απερχόμενη κατάσταση. Ενώ καμία άλλη δεξαμενή κοινοβουλευτικής στήριξης δεν είναι διαθέσιμη για συνάθροιση της. Η αλήθεια είναι ότι τα όρια του εκλογικού αποτελέσματος συνεπάγονται διερευνητικές εντολές και σύσκεψη υπό τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Διαδικασία κατά την οποία η συμμόρφωση με την λαϊκή πλειοψηφία επιβάλλει να υποδειχθεί εντολοδόχος Πρωθυπουργός άλλος από τον απερχόμενο ή εκλεκτό του. 

Ναι, αλλά «Καταλληλότερος για Πρωθυπουργός είναι ο Κυριάκος Μητσοτάκης» αντιλέγουν δι’ «ευρήματος» δημοσκοπήσεων τους οι προπαγανδιστές μας. Αποσιωπώντας ότι τον συγκρίνουν αποκλειστικά με αρχηγούς κομμάτων, με την ιδιότητα τους αυτή να μην είναι ούτε αναγκαία, ούτε ικανή προϋπόθεση ώστε να υποδειχθούν ως εντολοδόχοι Πρωθυπουργοί. Όσοι αρχηγοί κομμάτων λοιπόν επιθυμούν να αλλάξουν πρόσωπα και πράγματα έχουν υποχρέωση να υποδείξουν πρόσωπο ικανό να σχηματίσει κυβέρνηση με σκοπό να φέρει τα πάνω κάτω η οποία να συγκεντρώσει την υποστήριξη 151+ βουλευτών. Ιδού λοιπόν μια ρεαλιστική προσέγγιση, θετική για την εκλογική απήχηση όποιων κομμάτων την υιοθετήσουν, με σεβασμό στις πολιτικές τους αρχές και εναρμονισμένη με την βούληση της λαϊκής πλειοψηφίας.  

«Η χώρα χρειάζεται σταθερότητα», «Όχι στην ακυβερνησία» και άλλα παρεμφερή θα κανοναρχούν οι προπαγανδιστές (μετά ή άνευ δημοσκοπήσεων) μας, συμπεραίνοντας… «Ξανά Μητσοτάκης». «Σταθερότητα» δεν είναι παρά η ΤΙΜΩΡΙΑ όσων εξουσιαστών έχουν χρεωθεί με τηλεφωνικές παρακολουθήσεις, την τραγωδία των Τεμπών, την καταλήστευση αγροτικών επιδοτήσεων μέσω του ΟΠΕΚΕΠΕ και τον μηχανισμό ξεπλύματος μαύρου πολιτικού χρήματος για την άσκηση φιλοκυβερνητικής προπαγάνδας με γρανάζια του την «Ομάδα Αλήθειας», την V&O, την Blue Skies και την CHOOSE MEDIA. Στην ανεπιθύμητη, ανέφικτη, τελικά ασυνάρτητη «αυτοδύναμη ακυβερνησία» είναι η ώρα να αντιπαραθέσουμε την «συνεργατική διακυβέρνηση» για την αποκατάσταση της ισονομίας με την απόδοση ευθυνών σε όλους, όσο «ψηλά» και αν βρίσκονται στην Κυβέρνηση, στην Δικαιοσύνη, στην Διοίκηση, παντού.  

Δημοκράτες μετά λόγου γνώσεως 

Βέβαια το κίνητρο της εξαχρείωσης των εξουσιαστών είναι οικονομικό, είναι ο πλουτισμός «δικών τους παιδιών» μέσα από την φτωχοποίηση όλων των υπολοίπων. Ο εκφυλισμός της εκπροσώπησης μας σε σχέση «δυνάστη-υπηκόου» έγινε για να πλουτίζει ο δυνάστης την ώρα που η ακρίβεια φτωχαίνει τους υπηκόους του. Για να μπορούμε λοιπόν να νοικιάσουμε σπίτι, να εξασφαλίσουμε τα στοιχειώδη αγαθά προς το ζην και να υπάρχουν σχολεία και υπηρεσίες υγείας για όλους είναι απαραίτητο προηγουμένως να προωθήσουμε  την Δημοκρατική Αποκατάσταση. Μόνο μέσα από αυτήν μπορούμε να πετύχουμε οικονομικό και κοινωνικό όφελος για τους πολλούς και αδύναμους. 

Είναι βέβαια απαραίτητο να κάνουμε και εμείς δυο βήματα μόνο:  

1. Να πάμε στις κάλπες, να επιλέξουμε ότι προτιμάμε ώστε η συμμετοχή μας να κάνει τους απερχόμενους… απελθόντες.  

2. Να υποδείξουμε για εντολοδόχο Πρωθυπουργό πρόσωπο ικανό να σχηματίσει κυβέρνηση με σκοπό να φέρει τα πάνω κάτω και να συγκεντρώσει την υποστήριξη 151+ βουλευτών.  

Στην πορεία αυτή ας μην ξεχνάμε ότι η νικηφόρα λαϊκή πλειοψηφία υπέρ της Δημοκρατικής Αποκατάστασης συμπεριλαμβάνει απαραιτήτως αριστερούς, κεντρώους και συντηρητικούς συμπατριώτες. Ενώ, αντιθέτως, μόνο ζημιές θα προξενούσαν διάφορες ιδιοτέλειες σε μια μάχη με τόσο αδίστακτους αντιπάλους. Ας είμαστε λοιπόν έτοιμοι, κάθε στιγμή, να κάνουμε ότι υπαγορεύει το άρθρο 120 του Συντάγματος προκειμένου να εξασφαλίσουμε στοιχειώδεις κανόνες συνύπαρξης μας και την τήρησή τους.

Το άρθρο Για να φέρουμε τα πάνω κάτω… Του Παντελή Οικονόμου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Χρειάστηκαν μόνο 10 μέρες από την ανακοίνωση του κόμματος του πρώην πρωθυπουργού κ. Αλέξη Τσίπρα, για να υπάρξει πλήρης αναταραχή στο πολιτικό σκηνικό της χώρας. Και ανατροπή. Έχουμε και λέμε: Με την ανακοί-νωση του νέου κόμματος ΕΛΑΣ, το ΠΑΣΟΚ υπήρξε το πρώτο «θύμα» και από κόμμα της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης, είναι τώρα τέταρτο!!! Στο Μέγαρο Μαξίμου, οι επικοινωνιολόγοι της Ν.Δ. δείχνου8ν να τα έχουν εντελώς χαμένα. Ούτε λίγο, ούτε πολύ, διοχετεύουν την φόρμουλα ότι η κάθοδος του κ. Αλέξη Τσίπρα και του κόμματός του στην πολιτική αρένα… ωφελεί τη Ν.Δ., άγνωστο πως. Η όλη υπόθεση θυμίζει σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Γιατί; Διότι ήδη, με το «καλημέρα», η ΕΛΑΣ συγκεντρώνει στις δημοσκοπήσεις το 13%, κατά μέσο όρο, και με βάσιμη, πολύ βάσιμη, προοπτική να ανέβει στο 17%, μετά τη διάλυση της Νέας Αριστεράς και τη δραματική κατάσταση του ΣΥΡΙΖΑ. Με το «καλημέρα» περίπου, η «ΕΛΠΙΔΑ» της κ. Μαρίας Καρυ-στιανού είναι τρίτο κόμμα και… έχει ο Θεός. Δηλαδή, η κ. Μαρία Καρυστια-νού παίρνει πρώην ψηφοφόρους της Ν.Δ. του κ. Κυριάκου Μητσοτάκη, γιατί δεν αντέχουν άλλο την ακρίβεια, την κρίση στέγης, τα σκάνδαλα και τον ευτελισμό της πολιτικής ζωής της χώρας, από την κυβέρνηση. Και φέρνει την «Πλεύση Ελευθερίας» στο όριο 3,5%, με πολύ πιθανό το κόμμα αυτό να μείνει εκτός Βουλής.

Ας βάλουμε κάτω τα πράγματα. Αν από ένα κόμμα «αρμέγουν» πολλοί, όπως από το κόμμα της Ν.Δ. (παίρνει λίγους ψηφοφόρους, προς το παρόν και ο Αλ. Τσίπρας) και κανείς στο Μέγαρο Μαξίμου δεν μπορεί να ησυχάσει από τον… «εφιάλτη» της πολύ πιθανής καθόδου στην ενεργό πολιτική του κ. Αντώνη Σαμαρά, πρώην Προέδρου της Ν.Δ. και Πρωθυπουργού. Όσοι στο Μέγαρο Μαξίμου διατηρούν κάπως την ψυχραιμία τους, παραδέχονται πως το κόμμα Σαμαρά θα πάρει υπολογίσιμο κομμάτι ψηφοφόρων από τη Ν.Δ. Δεν χρειάζεται, βέβαια, να αναλύσουμε περαιτέρω αυτήν την περίπτωση.

Και ενώ έτσι, περίπου, έχει η κατάσταση στη Ν.Δ., ο κ. Αλέξης Τσίπρας κυριαρχεί στον ευρύτατο χώρο της Κεντροαριστεράς. Παίζει μόνος του. Εννοούμε ότι κυριαρχεί, πρώτον, γιατί δεν υπάρχει άλλος, που να έχει τα πλεονεκτήματά του, δηλαδή να είναι πρώην πρωθυπουργός, να είναι ο πολιτικός που το 2012 πήρε το 4,6% του τότε ΣΥΡΙΖΑ και μέσα σε τρία χρόνια το πήγε στο 36,3% και στη διακυβέρνηση της χώρας. Όσο για τότε που έγινε αυτό, επικρατούσαν άλλες, μνημονιακές συνθήκες, είναι επιχείρημα έωλο, καθώς οι ειδικές συνθήκες διαμορφώνονται διαφορετικά στην κάθε χρονική περίοδο σε μία χώρα. Με κάτι τέτοιες θεωρίες γίνονταν από το Μέγαρο Μαξίμου οι… «εκτιμήσεις» από τα επιτελεία δύο χρόνια, με προβαλλόμενο «μόττο» ότι ο κ. Αλέξης Τσίπρας είναι πολιτικά «καμένο χαρτί», ενώ η κ. Μαρία Καρυστιανού είναι ένα πρόσκαιρο πολιτικό «νεφελωματάκι» και πέραν τούτου, ουδέν.

Τα πράγματα είναι τόσο απλά, που προκαλεί κατάπληξη πώς κάποιοι στη Ν.Δ. δεν τα καταλαβαίνουν, δηλαδή ο πολιτικός και κομματικός χώρος της Συντηρητικής Παράταξης υφίσταται απώλειες ψηφοφόρων, ενώ στο αντίπα-λο στρατόπεδο της Κεντροαριστεράς, γίνεται πρόσθεση σε ψηφοφόρους, εν πολλοίς και με το απλό και αληθινό επιχείρημα, πως με την συνένωση είναι δυνατό και εύκολο να υπάρξει εναλλακτική διακυβέρνηση της χώρας.

Όποιος αμφιβάλλει γι’ αυτό, δεν έχει παρά να δει την επιτυχία του κ. Αλέξη Τσίπρα στην πρόσκληση για συμπαράταξη. Και είμαστε ακόμα στην αρχή!!! Έχει καταπληκτικό ενδιαφέρον, από πολιτικής πλευράς, το γεγονός ότι 7 βουλευτές της Νέας Αριστεράς είναι ήδη στο δρόμο προς την Λεωφόρο Βασιλίσσης Αμαλίας, με πρώτους στη σειρά την κ. Έφη Αχτσιόγτλου και τον κ. Αλέξη Χαρίτση, που όλως τυχαίως είναι τα στελέχη, στα οποία ο κ. Αλέξης Τσίπρας προσέφερε την αρχηγία του ΣΥΡΙΖΑ, η δε κ. Αχτσιόγλου, είναι εκείνη που έδωσε τη μάχη στις εσωτερικές εκλογές του τότε ΣΥΡΙΖΑ, για να αποφευχθεί η «παράδοση» του κόμματος στον άλλον υποψήφιο, τον κ. Στέφανο Κασσελάκη, συμπαθέστατο ως άνθρωπο, αλλά παντελώς άσχετο με την πολιτική και την Αριστερά!!! Ο δε κ. Αλέξης Χαρίτσης, είναι ο άνθρωπος που μέχρι πρότινος ήταν επικεφαλής της Νέας Αριστεράς!!!

Μιλάμε για τη δύναμη των συμβολισμών και της συνειρμικής στην πολιτική. Αν η ανάλυσή μας είναι σωστή, τότε σύντομα θα παραιτηθεί από την βουλευτική του έδρα και ο κ. Αλέξης Χαρίτσης και εν συνεχεία θα υπάρξει προσχώρησή του στην ΕΛΑΣ. Και θα ακολουθήσουν και οι άλλοι 5 από τους 7 βουλευτές, σήμερα της Νέας Αριστεράς, με έναν ρυθμό που θα κανονιστεί προσωπικά, από τον κ. Αλέξη Τσίπρα!!! Και κάτι τελευταίο (αυτό δεν είναι συνειρμικό, αλλά ρεαλιστική πολιτική): Τα στελέχη τα οποία θα προσχωρήσουν στην ΕΛΑΣ, λέγουν κάποιοι πολιτικοί αναλυτές, θα αποτελούν απάντηση στην προπαγάνδα των πολιτικών αντιπάλων του κ. Αλέξη Τσίπρα, ότι είχε αρχίσει να… φέρνει πολύ προς το Κέντρο!!!

Υ.Γ. Και κάτι, να μην το ξεχνάμε. Φαίνεται πως πάνε για πλήρη δικαίωση οι αναλυτές που υποστηρίζουν, καιρό τώρα, πως μέχρι τα μέσα του προ-σεχούς Ιουλίου, η ΕΛΑΣ θα είναι πρώτο κόμμα στις δημοσκοπήσεις.

Το άρθρο Πρόσωπα, κόμματα και συνειρμοί… Του Κώστα Πάντζιου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Κοιτάζοντας πίσω σε περισσότερο από έναν αιώνα επέκτασης των γραφειοκρατιών, φθίνουσας πολιτικής αρετής και της αυξανόμενης υποκατάστασης της ατομικής πρωτοβουλίας από τον κρατικό σχεδιασμό, το έργο του Alexis de Tocqueville [Αλεξίς ντε Τοκβίλ] παραμένει, δυστυχώς, προφητικό όπως πάντα. Ευτυχώς για τους σύγχρονους υπερασπιστές της ελευθερίας, ο Ralph Raico άφησε πίσω του ένα αδημοσίευτο χειρόγραφο για τον Tocqueville, το οποίο διατέθηκε μετά θάνατον από το Ινστιτούτο Mises. Ως διάσημος μελετητής του φιλελευθερισμού στις ευρωπαϊκές του ρίζες, η προσέγγιση του Tocqueville από τον Raico αποτελεί ένα αριστούργημα ιστορικής και πολιτικής διορατικότητας. Είναι επίσης ένα εξαιρετικό σημείο εισόδου για όποιον ενδιαφέρεται για το πώς ο Tocqueville διέγνωσε τις ανεπαίσθητες απειλές για την ελευθερία που αναδύονταν από την ίδια την επιτυχία των δημοκρατικών θεσμών.

Ο Ράικο, πιστός στην παράδοση, δεν αντιμετωπίζει τον Τοκβίλ ως έναν ανέγγιχτο σοφό, αλλά ως έναν άνθρωπο που διαμορφώθηκε από την ιστορική του στιγμή – έναν αριστοκράτη που αναγνώρισε το αναπόφευκτο της δημοκρατικής ισότητας, ενώ φοβόταν τις ηθικές και πολιτικές συνέπειες της ανεξέλεγκτης ανάπτυξής της. Αυτό που παρατήρησε ο Τοκβίλ στις Ηνωμένες Πολιτείες κατά τη διάρκεια της περιοδείας του το 1831, και αργότερα περιέγραψε λεπτομερώς στο βιβλίο του «Η Δημοκρατία στην Αμερική», ήταν ένα σύστημα εθελοντικής ένωσης, πολιτικής συμμετοχής και θρησκευτικής πεποίθησης, που λειτούργησε ως αντίβαρο σε αυτό που ονόμασε «ήπιο δεσποτισμό» – μια κατάσταση στην οποία ο λαός, ενώ τεχνικά είναι ελεύθερος, εξαρτάται τόσο πολύ από την κυβέρνηση για να καθοδηγήσει και να διαχειριστεί τη ζωή του, που η ελευθερία σβήνει αθόρυβα.

Ο Ράικο εστιάζει σε αυτή την προειδοποίηση. Σε αντίθεση με τις παραδοσιακές τυραννίες των βασιλιάδων ή των στρατιωτικών δικτατοριών, ο «ήπιος δεσποτισμός» του Τοκβίλ είναι πιο ύπουλος. Δεν συνοδεύεται από αλυσίδες και γκλομπ, αλλά από λίστες ελέγχου, επιδόματα και τεχνοκράτες. Είναι «απόλυτος, λεπτομερής, τακτικός, προνοητικός και ήπιος». Με την πάροδο του χρόνου, τα άτομα παραδίδουν την ανεξαρτησία τους όχι επειδή εξαναγκάζονται, αλλά επειδή συνηθίζουν να βασίζονται στο κράτος για τα πάντα, από την εκπαίδευση μέχρι την πρόνοια και τη ρύθμιση της απασχόλησης. Είναι, όπως τονίζει ο Ράικο, ο δρόμος όχι προς την ελευθερία, αλλά προς τη μετριότητα και την εξάρτηση.

Η ελπίδα του Τοκβίλ, ωστόσο, βασιζόταν σε αυτό που βρήκε στην Αμερική: έναν πληθυσμό εκπαιδευμένο στις συνήθειες της αυτονομίας και καθοδηγούμενο από αυτό που ο ίδιος ονόμαζε «φωτισμένη ιδιοτέλεια». Οι Αμερικανοί, παρατήρησε ο Τοκβίλ, κατανοούσαν ότι η προσωπική τους ευημερία ήταν συνδεδεμένη με τη γενική ευημερία και την έννομη τάξη της κοινότητας. Αλλά ούτε αυτό ήταν αρκετό. Ο Ράικο υπογραμμίζει την πιο βαθιά διορατικότητα του Τοκβίλ: ότι η θρησκεία είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της ελευθερίας, όχι επειδή επιβάλλει κανόνες από ψηλά, αλλά επειδή προάγει την αρετή, την αυτοσυγκράτηση και την πίστη στα δικαιώματα που υπερβαίνουν την ανθρώπινη εξουσία.

Εδώ, ο κλασικός φιλελευθερισμός του ίδιου του Ράικο λάμπει. Υπογραμμίζει την επιμονή του Τοκβίλ ότι οι φιλελεύθερες κοινωνίες δεν μπορούν να επιβιώσουν μόνο με γνώμονα το προσωπικό συμφέρον. Εάν τα δικαιώματά μας στη ζωή, την ελευθερία και την ιδιοκτησία δεν προέρχονται από τον Θεό ή από κάποιον ανώτερο νόμο, είναι πιθανό να διαγραφούν ή να επαναπροσδιοριστούν από το κράτος. Ο ίδιος ο Τοκβίλ, αν και προσωπικά αποξενωμένος από τον Καθολικισμό της νεότητάς του, υποστήριξε ότι η θρησκευτική πίστη -ιδιαίτερα στο αμερικανικό πλαίσιο- παρείχε την ηθική βάση που προστάτευε την ελευθερία από το να εκτραπεί σε ασυλία ή απάθεια. Σημαντικό είναι ότι δεν ήταν θεοκράτης: απέρριπτε ρητά την ιδέα της θρησκείας που επιβάλλεται από το κράτος. Αυτό που πρότεινε ήταν πιο λεπτό: ότι οι πολιτικοί και τα δημόσια πρόσωπα θα έπρεπε να ενεργούν σαν να πιστεύουν, όχι από υποκρισία, αλλά επειδή η πίστη χρησίμευε ως ζωτικό προπύργιο κατά της δημοκρατικής διάβρωσης.

Ο Ράικο το σημειώνει αυτό με θαυμασμό και το βλέπει ως ένα πολύτιμο μάθημα για τους σύγχρονους φιλελεύθερους και τους κλασικούς φιλελεύθερους. Δεν μπορεί κανείς να διατηρήσει μια ελεύθερη κοινωνία απλώς μέσω νομικών μεταρρυθμίσεων ή οικονομικής απορρύθμισης. Πρέπει να καλλιεργήσει πολίτες ικανούς να ζουν ελεύθερα – και αυτό σημαίνει καλλιέργεια μιας κουλτούρας όπου τα δικαιώματα και οι ευθύνες της ελευθερίας εσωτερικεύονται. Ελλείψει ηθικής πεποίθησης, ο δημοκρατικός άνθρωπος γίνεται εύκολη λεία για τον τεχνοκράτη, τον γραφειοκράτη και τον δημαγωγό.

Το δοκίμιο προσφέρει επίσης μια ισχυρή κριτική για τα παράδοξα της δημοκρατίας. Ο Τοκβίλ κατανοούσε ότι το δημοκρατικό «τζίνι», άπαξ και απελευθερωθεί, δεν μπορεί να ξαναμπεί στο μπουκάλι. Πίστευε ότι η ισότητα ήταν αναπόφευκτη – «ένα θεϊκό γεγονός» που κινείτο αδυσώπητα προς τα εμπρός. Η πρόκληση δεν ήταν να της αντισταθούμε, αλλά να τη διαμορφώσουμε. Όπως ξεκαθαρίζει ο Ράικο, ο Τοκβίλ πίστευε ότι το κλειδί ήταν να αντισταθούμε στον συγκεντρωτισμό: να διασκορπίσουμε την εξουσία μέσω θεσμών όπως η κωμόπολη, το σώμα των ενόρκων και οι εθελοντικές ενώσεις, οι οποίες δίδασκαν στους πολίτες να αναλαμβάνουν την ευθύνη της πολιτικής και κοινωνικής τους ζωής. Όταν οι πολίτες χάνουν τη συνήθεια της αυτονομίας, προσκαλούν το κράτος να κυβερνήσει για λογαριασμό τους.

Ο Τοκβίλ του Ράικο δεν είναι ένας νοσταλγικός ρομαντικός που λαχταρά χαμένες αριστοκρατίες. Είναι ένας πολιτικός ρεαλιστής που καταλαβαίνει ότι το μεγαλείο της ψυχής και η ηθική ανύψωση είναι δύσκολο να καλλιεργηθούν σε δημοκρατικές κοινωνίες που έχουν εμμονή με την άνεση, την ισότητα και τη ωφέλεια. Ο κίνδυνος δεν είναι η τυραννία με την παλιά έννοια – είναι μια ισοπέδωση του ανθρώπινου πνεύματος, μια κουλτούρα ασήμαντης σημασίας και μια κοινωνία πολιτών απρόθυμη να σταθεί στα πόδια της.

Ο Ράικο είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικός με το να τοποθετεί τον Τοκβίλ στο ευρύτερο πλαίσιο του γαλλικού φιλελευθερισμού του 19ου αιώνα. Όπως και ο μέντοράς του, Φρανσουά Γκιζό [François Guizot], ο Τοκβίλ ήταν ένας ιστορικός και πολιτικός, που επιδίωξε να κατανοήσει πώς εξελίσσονται οι θεσμοί και πώς μπορεί να διατηρηθεί η ελευθερία. Ο Ράικο αναδεικνύει αυτή τη δυαδικότητα με κομψότητα, δείχνοντας το πώς ο Τοκβίλ συνδύαζε τη βαθιά μόρφωση με τον πολιτικό ακτιβισμό — τόσο στη συγγραφή του «Η Δημοκρατία στην Αμερική» όσο και στη μεταγενέστερη καριέρα του.

Συνολικά, αυτό το δοκίμιο αποτελεί ένα λαμπρό σημείο εκκίνησης για όποιον ενδιαφέρεται για τον Τοκβίλ, τον φιλελευθερισμό ή τα προβλήματα της δημοκρατικής διακυβέρνησης. Σε αυτό, ο Ράικο μας υπενθυμίζει ότι η ελευθερία δεν είναι αυτοσυντηρούμενη. Απαιτεί θεσμούς, συνήθειες και, πάνω απ’ όλα, μια ηθική τάξη που επιβεβαιώνει την αξιοπρέπεια του ατόμου ως κάτι περισσότερο από ένα γρανάζι στον κρατικό μηχανισμό.

Στη σημερινή εποχή μας —όπου οι πολιτικές της ταυτότητας (identity politics), η κατάχρηση (πολιτικής) εξουσίας και ο ηθικός σχετικισμός απειλούν τα θεμέλια της κοινωνίας των πολιτών— οι προειδοποιήσεις του Τοκβίλ σχετικά με τον «ήπιο δεσποτισμό» και την αναγκαιότητα της θρησκείας δεν είναι απλές ιστορικές παραδοξότητες. Είναι εκκλήσεις για δράση. Και χάρη στο διαυγές, παθιασμένο και εύστοχο έργο του Ραλφ Ράικο, είμαστε καλύτερα εξοπλισμένοι για να τις λάβουμε υπόψη.

Πηγή: xpressing.substack.com

Το άρθρο Ήπιος δεσποτισμός και ιερή ελευθερία: Ράικο, Τοκβίλ και φιλελεύθερη παράδοση… Του Nikos Maris εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Πολλά έχουν γραφτεί για τον Πλάτωνα στην Ανατολική Ασία. Στην Κίνα, τη Σιγκαπούρη και την Ιαπωνία, η πλατωνική σκέψη προσεγγίζεται συχνά μέσα από το πρίσμα της διοικητικής επάρκειας, της κοινωνικής τάξης και της τεχνοκρατικής διακυβέρνησης. Η έμφαση δίνεται συνήθως στην ιδέα του «σοφού άρχοντα» και στην ικανότητα του κράτους να διατηρεί σταθερότητα σε περιόδους αβεβαιότητας.

Αντίθετα, η Αυστραλία έχει απασχολήσει πολύ λιγότερο τη φιλοσοφική και θεσμική συζήτηση απ’ όσο θα δικαιολογούσε η γεωπολιτική και οικονομική της σημασία. Το παρόν άρθρο εντάσσεται σε ένα ευρύτερο ερευνητικό πλαίσιο, στο πλαίσιο μελέτης σε συνεργασία με τον καθηγητή Γιώργο Μπήτρο, με τίτλο «Ανασχεδιάζοντας τη Δημοκρατία: Πολυεπίπεδη Κρατική Εξουσία, Εταιρική Λογοδοσία και η Οικονομία της Ελεύθερης Αγοράς» (Overhauling Democracy: Layered State Authority, Corporate-Style Accountability, and the Free Market Economy), η οποία εξετάζει πώς οι σύγχρονες δημοκρατίες διαχειρίζονται τη διαρκή ένταση ανάμεσα στη λαϊκή συμμετοχή, την κρατική αποτελεσματικότητα και τη συγκέντρωση εκτελεστικής εξουσίας σε διαφορετικά θεσμικά περιβάλλοντα.

Παράλληλα, το άρθρο αντλεί και από τη μακρόχρονη ενασχόληση και παρατήρηση της Αυστραλίας και της ευρύτερης περιοχής του Ινδο-Ειρηνικού κατά τις τελευταίες δεκαετίες, επιδιώκοντας μια προσέγγιση όχι αποκλειστικά θεωρητική, αλλά και βιωματική, βασισμένη στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι δημοκρατικοί θεσμοί λειτουργούν, προσαρμόζονται και δοκιμάζονται στην πράξη.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Αυστραλία εμφανίζεται ως μια ιδιαίτερα αποκαλυπτική περίπτωση του Ινδο-Ειρηνικού: μια φιλελεύθερη δημοκρατία βαθιά ενταγμένη οικονομικά και στρατηγικά στην Ασία, αλλά ταυτόχρονα μια πολυπολιτισμική κοινωνία με ισχυρούς θεσμούς και μία από τις μεγαλύτερες ελληνικές διασπορές στον κόσμο.

Σε μια περίοδο κατά την οποία πολλές δημοκρατίες δοκιμάζονται από πολιτική πόλωση, φθίνουσα εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς και αυξανόμενη συγκέντρωση εξουσίας στο εκτελεστικό κέντρο, η Αυστραλία αναδεικνύεται ως μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα περίπτωση δημοκρατικής οργάνωσης, όπου η μαζική εκλογική συμμετοχή συνυπάρχει με μηχανισμούς θεσμικής εξισορρόπησης και διάχυσης της εξουσίας.

Συμμετοχή και θεσμική ισορροπία

Το αυστραλιανό δημοκρατικό μοντέλο διαφοροποιείται από πολλές δυτικές δημοκρατίες σε ένα θεμελιώδες σημείο: η συμμετοχή στις εκλογές δεν νοείται αποκλειστικά ως ατομικό δικαίωμα, αλλά και ως πολιτειακή υποχρέωση που έχει εδραιωθεί βαθιά στην πολιτική κουλτούρα και στον τρόπο κατανόησης της ιδιότητας του πολίτη.

Η ψήφος είναι υποχρεωτική στην Αυστραλία από το 1924, ενώ η συμμετοχή παραμένει σταθερά άνω του 90%. Με την πάροδο του χρόνου, η εκλογική συμμετοχή έχει ενσωματωθεί βαθιά στην κοινωνική κανονικότητα, σε βαθμό που οι περισσότεροι Αυστραλοί τη θεωρούν αναπόσπαστο στοιχείο της ιδιότητας του πολίτη — ανάλογο με τη φορολογική υποχρέωση ή τη συμμετοχή σε σώματα ενόρκων. Το πρόστιμο για τη μη συμμετοχή παραμένει σχετικά χαμηλό, γεγονός που υποδηλώνει ότι η συμμόρφωση δεν εδράζεται κυρίως στον εξαναγκασμό, αλλά περισσότερο στη διαμορφωμένη συνήθεια και στην κοινωνική προσδοκία.

Αυτό διαφοροποιεί την Αυστραλία από τα συστήματα προαιρετικής ψήφου, όπου η εκλογική συμμετοχή παρουσιάζει έντονες διακυμάνσεις ανάλογα με το εισόδημα, την ηλικία και το επίπεδο πολιτικής κινητοποίησης. Συγκριτικές μελέτες έχουν δείξει ότι τα συστήματα υποχρεωτικής ψήφου περιορίζουν αισθητά αυτές τις ανισότητες, οδηγώντας σε πιο ισόρροπη συμμετοχή μεταξύ διαφορετικών κοινωνικών ομάδων. Υπό αυτή την έννοια, η Αυστραλία διευρύνει και κοινωνικά εξισορροπεί τη βάση της δημοκρατικής νομιμοποίησης.

Η συμμετοχή διευκολύνεται και πρακτικά. Τα εκλογικά κέντρα λειτουργούν για αρκετές ημέρες πριν από την επίσημη ημέρα των εκλογών, ενώ προβλέπεται και εκτεταμένη επιστολική ψήφος. Η εκλογική διαδικασία δεν περιορίζεται έτσι σε ένα μεμονωμένο γεγονός, αλλά οργανώνεται ως μια ευρύτερη και πιο προσβάσιμη δημοκρατική διαδικασία.

Ωστόσο, η σταθερότητα του αυστραλιανού συστήματος δεν βασίζεται μόνο στη συμμετοχή. Ενισχύεται από τη διασπορά της πολιτικής ισχύος σε πολλαπλά θεσμικά επίπεδα.

Ο ομοσπονδιακός χαρακτήρας του κράτους κατανέμει εξουσίες ανάμεσα στην Κοινοπολιτεία και τις Πολιτείες, διατηρώντας σημαντικό βαθμό περιφερειακής αυτονομίας. Παράλληλα, το ίδιο το κοινοβουλευτικό σύστημα είναι διθάλαμο: η Βουλή των Αντιπροσώπων σχηματίζει την κυβέρνηση, ενώ η Γερουσία λειτουργεί ως ισχυρός μηχανισμός ελέγχου με δυνατότητα εξέτασης, τροποποίησης ή ακόμη και παρεμπόδισης νομοσχεδίων.

Το σύστημα προτιμησιακής ψήφου περιορίζει την απόλυτη κυριαρχία των δύο μεγάλων πολιτικών πόλων — των Εργατικών και του Φιλελεύθερου–Εθνικού Συνασπισμού — επιτρέποντας μεγαλύτερη πολιτική βαρύτητα τόσο σε μικρότερα κόμματα όσο και σε ανεξάρτητους βουλευτές. Σε περιόδους οριακών ή ασθενών κοινοβουλευτικών πλειοψηφιών, οι ανεξάρτητοι μαζί με τους βουλευτές του λεγόμενου «crossbench» αποκτούν συχνά καθοριστικό ρόλο, ενισχύοντας τη διαπραγμάτευση, τον συμβιβασμό και τη θεσμική ισορροπία έναντι της απλής κομματικής επιβολής.

Όλοι αυτοί οι μηχανισμοί συνθέτουν ένα σύστημα κατανεμημένης διακυβέρνησης, στο οποίο η εξουσία δεν τείνει να συγκεντρώνεται σε ένα ενιαίο κέντρο, αλλά αντιθέτως διαχέεται και υπόκειται διαρκώς σε αμοιβαίους ελέγχους, θεσμικές αντισταθμίσεις και διαδικασίες περιορισμού μέσω της αλληλεπίδρασης των ίδιων των θεσμών.

Το αποτέλεσμα είναι μια μορφή δημοκρατίας στην οποία η νομιμοποίηση δεν απορρέει αποκλειστικά από τις εκλογικές διαδικασίες, αλλά από την αλληλεπίδραση μεταξύ της μαζικής συμμετοχής των πολιτών και της διάχυσης της πολιτικής εξουσίας. Η πολιτική σταθερότητα δεν στηρίζεται μόνο στην αρχή της πλειοψηφίας, αλλά και στη διατήρηση μιας ευρύτερης θεσμικής ισορροπίας.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι ακόμη και πολύ υψηλή συμμετοχή δεν εγγυάται από μόνη της ουσιαστικό δημοκρατικό έλεγχο. Ένα σύστημα μπορεί να επιτυγχάνει σχεδόν καθολική προσέλευση στις κάλπες και ταυτόχρονα να συγκεντρώνει τη λήψη αποφάσεων σε ένα στενό εκτελεστικό κέντρο. Η σημασία της Αυστραλίας έγκειται ακριβώς στο ότι συνδυάζει ευρεία συμμετοχή με θεσμικά όρια απέναντι στη συσσώρευση ισχύος.

Υπό αυτή την έννοια, το αυστραλιανό υπόδειγμα προσεγγίζει μια παλαιότερη «ρεπουμπλικανική» αντίληψη της πολιτείας — περισσότερο συγγενή με τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη παρά με ορισμένες σύγχρονες φιλελεύθερες εκδοχές. Η πολιτική ελευθερία δεν νοείται απλώς ως ατομική επιλογή, αλλά ως συμμετοχή σε μια οργανωμένη πολιτική κοινότητα, η οποία στηρίζεται στην υποχρέωση, τον θεσμικό αυτοπεριορισμό και τη διαρκή θεσμική ισορροπία.

Η Emma Goldman, ο Mark Twain και τα όρια των εκλογών

«Αν η ψήφος άλλαζε πραγματικά κάτι, θα την είχαν απαγορεύσει», έλεγε η αναρχική φεμινίστρια Emma Goldman. Την ίδια περίπου εποχή, ο Mark Twain συνδέθηκε με μια παρόμοια — αν και λιγότερο αιχμηρή — διατύπωση: «Αν η ψήφος έκανε όντως διαφορά, δεν θα μας άφηναν να την ασκούμε».

Η ειρωνική αυτή παρατήρηση αποτυπώνει μια διαρκή ανησυχία των σύγχρονων δημοκρατιών: ότι οι εκλογές μπορούν να μετατραπούν σε τελετουργικές διαδικασίες, ενώ η πραγματική ισχύς μετατοπίζεται αλλού.

Η ανησυχία αυτή παραπέμπει σε μια πολύ παλαιότερη πλατωνική κριτική. Μετά την κατάρρευση της αθηναϊκής δημοκρατίας και την εκτέλεση του Σωκράτη, ο Πλάτων θεωρούσε ότι πολιτικά συστήματα τα οποία κυριαρχούνται από τη ρητορική, τον φατριασμό και τα ανεξέλεγκτα πάθη των μαζών έχουν την τάση να υπονομεύουν τη σταθερότητά τους εκ των έσω.

Ωστόσο, ο Πλάτων δεν ήταν απλώς αντίθετος στη συμμετοχή. Το ουσιαστικό του ερώτημα ήταν αν οι δημοκρατίες διαθέτουν επαρκείς θεσμικούς και ηθικούς περιορισμούς ώστε να διατηρούν την πολιτειακή τάξη και να αποτρέπουν τη διολίσθηση στην αστάθεια.

Στους Νόμους, ο ύστερος Πλάτων απομακρύνεται από το ιδεώδες του φιλοσόφου-βασιλιά και στρέφεται σε μια πιο ρεαλιστική συνταγματική αντίληψη βασισμένη στον νόμο, στη μικτή διακυβέρνηση και στη διασπορά της εξουσίας. Η πολιτική σταθερότητα, υποστήριζε πλέον, εξαρτάται λιγότερο από χαρισματικούς ηγέτες και περισσότερο από ανθεκτικούς θεσμούς ικανούς να περιορίζουν τη συγκέντρωση ανθρώπινης φιλοδοξίας και ισχύος.

Ο Αριστοτέλης και η πολιτική ευθύνη

Ο Αριστοτέλης αντιμετώπισε τη δημοκρατία πιο μετριοπαθώς από τον Πλάτωνα, αλλά κατέληξε σε ένα συγγενές συμπέρασμα. Τα σταθερά πολιτικά συστήματα απαιτούν ευρεία συμμετοχή συνδυασμένη με θεσμούς ικανούς να αποτρέπουν την κυριαρχία στενών συμφερόντων ή φατριών.

Για τον Αριστοτέλη, ο πολίτης δεν είναι παθητικός θεατής· ο άνθρωπος είναι «πολιτικό ζώο», ακριβώς επειδή η συμμετοχή στη δημόσια ζωή αποτελεί μέρος της συλλογικής ευημερίας. Η δημοκρατία, επομένως, απαιτεί όχι μόνο ελευθερία αλλά και πολιτική ευθύνη.

Η αυστραλιανή υποχρεωτική ψήφος αντανακλά κάτι από αυτή την παλαιότερη πολιτειακή παράδοση. Η συμμετοχή ενσωματώνεται σε ένα θεσμικό πλαίσιο σχεδιασμένο ώστε να αποτρέπει την υπερβολική συγκέντρωση ισχύος. Ο συνδυασμός μαζικής συμμετοχής και περιορισμένης εξουσίας δημιουργεί μια πολιτική κουλτούρα που δεν είναι ούτε αμιγώς τεχνοκρατική ούτε αμιγώς πλειοψηφική.

Ένα δημοκρατικό υπόδειγμα του Ινδο-Ειρηνικού

Η Αυστραλία καταλαμβάνει μια ολοένα και σημαντικότερη θέση στον Ινδο-Ειρηνικό, επειδή βρίσκεται ανάμεσα σε ανταγωνιστικά πολιτικά και κυβερνητικά μοντέλα.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες χαρακτηρίζονται από έναν ιδιαίτερα πολωμένο εκλογικό ανταγωνισμό, όπου η πολιτική αντιπαράθεση είναι έντονη και συχνά διχαστική. Η Κίνα δίνει έμφαση στον κεντρικό κρατικό συντονισμό και στη διοικητική συνέχεια, δίνοντας προτεραιότητα στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό έναντι της εκλογικής μεταβλητότητας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, από την άλλη πλευρά, συγκροτεί ένα σύστημα πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, το οποίο συνδυάζει θεσμική συνεργασία μεταξύ κρατών-μελών με αυξανόμενη γραφειοκρατική και κανονιστική πολυπλοκότητα.

Η Ελλάδα — ιστορικά ταυτισμένη με τη γέννηση της δημοκρατικής ιδέας — βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρο μιας συζήτησης γύρω από το λεγόμενο «επιτελικό κράτος», δηλαδή την προσπάθεια ενίσχυσης του κεντρικού συντονισμού, της διοικητικής συνοχής και της αποτελεσματικότερης εφαρμογής πολιτικών εντός του πλαισίου ενός κοινοβουλευτικού δημοκρατικού συστήματος.

Η Αυστραλία, αντίθετα, τοποθετείται κάπου ανάμεσα σε αυτά τα υποδείγματα: μια φιλελεύθερη δημοκρατία με υψηλή συμμετοχή, κατανεμημένη εξουσία και ισχυρά θεσμικά αντίβαρα απέναντι στην εκτελεστική συγκέντρωση.

Δεν πρόκειται για ένα άρτιο σύστημα. Όπως συμβαίνει σε όλες τις δημοκρατίες, έτσι και εδώ ασκούνται πιέσεις από την τάση συγκέντρωσης της εκτελεστικής εξουσίας, από τη συγκέντρωση των μέσων ενημέρωσης και από τις διευρυνόμενες οικονομικές ανισότητες. Παρ’ όλα αυτά, η ίδια η θεσμική της αρχιτεκτονική εξακολουθεί να λειτουργεί ως ανάχωμα, καθιστώντας σχετικά δύσκολη τη συγκέντρωση και ανεξέλεγκτη συσσώρευση πολιτικής ισχύος σε ένα μόνο κέντρο εξουσίας.

Ίσως εκεί ακριβώς να εντοπίζεται και η βαθύτερη σύνδεση της Αυστραλίας με την κλασική πολιτική παράδοση, από τον Πλάτωνα έως τον Αριστοτέλη: στην παραδοχή ότι η δημοκρατία δεν αντέχει αποκλειστικά μέσα από τις εκλογικές διαδικασίες, αλλά μέσα από μια μορφή διακυβέρνησης που συνδυάζει τη συμμετοχή των πολιτών με θεσμικούς περιορισμούς στην άσκηση της εξουσίας, ώστε να διατηρείται μια διαρκής ισορροπία και πολιτική σταθερότητα.

Σε μια εποχή δημοκρατικής αβεβαιότητας, αυτό το μάθημα μοιάζει περισσότερο επίκαιρο από ποτέ.

Το άρθρο Η Αυστραλία, η Θεσμική Ισορροπία και το Μέλλον της Δημοκρατίας… Του Στηβ Μπακάλη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Σχολιασμός της επικαιρότητας από τον δημοσιογράφο, Τάσο Παπαδόπουλο, στο ραδιοφώνο του Αθηναϊκου και Μακεδονικού Πρακτορείο Ειδήσεων, “ΠΡΑΚΤΟΡΕΙΟ 104,9 FM” και την εκπομπή “ΕΠΙ ΤΗΣ ΟΥΣΙΑΣ”, με τον Νίκο Γιώτη

Το άρθρο Σχόλιο του Τάσου Παπαδόπουλου 03/06/2026 εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.