Μετάφραση Στάθης Λιδωρίκης, 25 Ιουλίου 2026
Πρόλογος
Πριν από μια δεκαετία, η παγκόσμια κοινότητα ξεκίνησε μια τολμηρή προσπάθεια να εκπληρώσει την Ατζέντα 2030 για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη, ένα κοινό σχέδιο δράσης για τους ανθρώπους, τον πλανήτη και την ευημερία.
Με λιγότερο από πέντε χρόνια για την επίτευξη των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (Sustainable Development Goals, SDG), η παρούσα έκθεση των Ηνωμένων Εθνών προσφέρει ένα σαφές μέτρο της συλλογικής προόδου της ανθρωπότητας – και του επείγοντος έργου που υπάρχει μπροστά μας.
Τα οφέλη που έχουν επιτευχθεί είναι πραγματικά και καλύπτουν όλους τους στόχους. Πιο συγκεκριμένα:
- Η κοινωνική προστασία σήμερα φτάνει σε πολύ περισσότερους ανθρώπους.
- Η μητρική και παιδική θνησιμότητα συνεχίζει να μειώνεται,
- η πρόοδος κατά των παραμελημένων τροπικών ασθενειών έχει επιταχυνθεί και οι επιβλαβείς πρακτικές όπως ο παιδικός γάμος μειώνονται ταχύτερα.
- Η πρόσβαση σε ασφαλές πόσιμο νερό, αποχέτευση και ηλεκτρική ενέργεια έχει επεκταθεί σε μεγάλη κλίμακα.
- Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αυξάνονται, η θνησιμότητα από καταστροφές μειώνεται και η ψηφιακή συνδεσιμότητα φτάνει πλέον στο μεγαλύτερο μέρος του κόσμου.
Πίσω από αυτά τα αποτελέσματα βρίσκεται ένας σημαντικός παράγοντας: τα δεδομένα. Τώρα μετράμε περισσότερα και καλύτερα, με πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια από ποτέ.
Καθώς προχωράμε προς το τελευταίο μίλια προς το 2030, αυτή η ισχυρότερη βάση στοιχείων μπορεί να βοηθήσει τις χώρες να στοχεύσουν καλύτερα τις αναπτυξιακές τους προσπάθειες.
Αυτά δεν είναι μικρά επιτεύγματα. Αποδεικνύουν ότι η πρόοδος είναι εφικτή όταν η πολιτική βούληση, οι επενδύσεις, η καινοτομία και η διεθνής συνεργασία ενώνονται.
Ωστόσο, η έκθεση δείχνει επίσης ότι η πρόοδος παραμένει άνιση και ανεπαρκής ενόψει σοβαρών αντιξοοτήτων – από την κατάρρευση της αναπτυξιακής βοήθειας, έως τα αυξανόμενα χρέη στις αναπτυσσόμενες χώρες, τις αυξανόμενες συγκρούσεις, την επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης, το κλιματικό χάος και άλλα σοκ.
Και ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει διαταράξει τη θαλάσσια κυκλοφορία, πνίγοντας τους ενεργειακούς, λιπασματικούς και τροφικούς διαδρόμους και αυξάνοντας τον πληθωρισμό.
Αυτές οι πιέσεις πλήττουν περισσότερο τις ευάλωτες χώρες, διευρύνοντας το χάσμα μεταξύ επίτευξης των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης και απειλώντας να ανατρέψουν δεκαετίες προόδου που έχει κερδηθεί με κόπο. Όπως καταδεικνύει η παρούσα έκθεση, μόνο το 36% των 139 αξιολογήσιμων στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης βρίσκονται σε καλό δρόμο ή σημειώνουν μέτρια πρόοδο, ενώ το 15% έχει αντιστραφεί.
Για τη διόρθωση αυτής της πορείας η έκθεση ζητά αποφασιστική δράση.
- Συμμορφούμενοι με τη δέσμευση της της Σεβίλλης1 για κλείσιμο του ετήσιου κενού χρηματοδότησης των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης ύψους $ 4 τρισ. μέσω κλιμακωτής χρηματοδότησης για τις αναπτυσσόμενες χώρες, ενισχύθηκε η κινητοποίηση εγχώριων πόρων, τριπλασιάστηκε η δανειοδοτική ικανότητα των πολυμερών τραπεζών ανάπτυξης (multilateral development banks)2 και αναπτύχθηκαν νέα εργαλεία για την αποτελεσματική διαχείριση του δημόσιου χρέους.
- Μεταρρυθμίζοντας τη διεθνή χρηματοοικονομική αρχιτεκτονική για την καλύτερη υποστήριξη – και εκπροσώπηση – των αναπτυσσόμενων χωρών.
- Αξιοποιώντας τεχνολογίες αιχμής, συμπεριλαμβανομένης της τεχνητής νοημοσύνης, για την τόνωση της ανάπτυξης – ιδίως μεταξύ εκείνων που είναι πιθανότερο να μείνουν πίσω καθώς η τεχνολογία εξελίσσεται με γοργούς ρυθμούς.
- Επιταχύνοντας τη μετάβαση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας για τη δημιουργία αξιοπρεπών θέσεων εργασίας και οικονομικών ευκαιριών, διασφαλίζοντας παράλληλα το μέλλον του πλανήτη μας.
- Συνεχίζοντας να εργαζόμαστε για την ισότητα των φύλων και την ενδυνάμωση των γυναικών και των κοριτσιών – μια κρίσιμη κινητήρια δύναμη προόδου σε όλους τους Στόχους, και
- θέτοντας την ειρήνη σε προτεραιότητα, περιορίζοντας τις ανεξέλεγκτες στρατιωτικές δαπάνες και επενδύοντας στα μέσα ειρήνης και ανάπτυξης.
Καθοδηγούμενοι από τα δεδομένα αυτής της έκθεσης, το όραμά μας για την Ατζέντα 2030 παραμένει εφικτό.
Μαζί, ας κάνουμε μια αποφασιστική τελική ώθηση για την επίτευξη των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης και ας οικοδομήσουμε ένα υγιές, ευημερούν μέλλον για όλους.
Η κατεύθυνση που θα επιλέξουμε σήμερα θα καθορίσει εάν η πρόοδος της τελευταίας δεκαετίας θα διατηρηθεί ή θα αποτύχει.
António Guterres
Γ. Γραμματέας Ηνωμένων Εθνών
Εισαγωγή
Με μόλις τέσσερα χρόνια μέχρι την ημερομηνία-στόχο των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDG), το χάσμα μεταξύ φιλοδοξίας και επίτευξης δεν ήταν ποτέ πιο έντονο – ή πιο σημαντικό. H παρούσα έκθεση αξιολογεί με ειλικρίνεια την πρόοδό της Παγκόσμιας Κοινότητας και το έδαφος που έχουμε ακόμη να διανύσουμε. Η βασική υπόσχεση της Ατζέντας του 2030 για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη να μην μείνει κανείς πίσω παραμένει εφικτή, αλλά μόνο εάν δράσουμε αποφασιστικά και άμεσα.
Πρόοδος εν μέσω μιας εποχής κρίσεων
Η τελευταία δεκαετία αποδεικνύει ότι η στοχευμένη παγκόσμια δράση μεταμορφώνει ζωές σε μεγάλη κλίμακα. Από το 2015, εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι έχουν αποκτήσει πρόσβαση σε ασφαλές πόσιμο νερό και αποχέτευση. Η ηλεκτρική ενέργεια φτάνει πλέον στο 92% του παγκόσμιου πληθυσμού, με το ένα τρίτο να τροφοδοτείται από ανανεώσιμες πηγές. Η πρόσβαση στο διαδίκτυο έχει αυξηθεί από 40% σε 74%, συνδέοντας δισεκατομμύρια με νέες εκπαιδευτικές και οικονομικές ευκαιρίες.
Τα αποτελέσματα στον τομέα της υγείας έχουν βελτιωθεί ομοίως: οι νέες μολύνσεις από τον ιό HIV και οι θάνατοι που σχετίζονται με το AIDS έχουν μειωθεί κατά περίπου το ένα τρίτο, 59 χώρες έχουν εξαλείψει τουλάχιστον μία παραμελημένη τροπική ασθένεια (neglected tropical disease)3 και 134 χώρες έχουν επιτύχει τον στόχο για τη μείωση της παιδικής θνησιμότητας.
Για πρώτη φορά στην ιστορία, η κοινωνική προστασία καλύπτει πλέον πάνω από το ήμισυ του παγκόσμιου πληθυσμού και οι θάνατοι που σχετίζονται με καταστροφές έχουν μειωθεί κατά 65% σε σύγκριση με την προηγούμενη δεκαετία.
Πέρα από τα στατιστικά στοιχεία, υπάρχουν οικογένειες που ξεφεύγουν από τη φτώχεια, παιδιά που φοιτούν σε σχολεία και κοινότητες που χτίζουν ανθεκτικότητα. Αυτά τα οφέλη επιβεβαιώνουν την κεντρική αρχή της Ατζέντας του 2030: ότι η πρόοδος είναι εφικτή όταν η ορθή πολιτική συναντά την πολιτική βούληση και τις επαρκείς επενδύσεις.
Ένα λιγότερο γνωστό επίτευγμα αξίζει να αναφερθεί: η ικανότητά μας να παρακολουθούμε αυτήν την πρόοδο έχει μεταμορφωθεί. Πριν από μια δεκαετία, δεν υπήρχαν δεδομένα για τους μισούς δείκτες των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης. Σήμερα, μια παγκόσμια βάση δεδομένων 3 εκατ. σημείων δεδομένων καλύπτει σχεδόν κάθε δείκτη, επιτρέποντάς μας να βλέπουμε καθαρά, να στοχεύουμε με ακρίβεια και να θεωρούμαστε υπεύθυνοι.
Το έργο που απομένει
Παρά τα οφέλη αυτά, η ευρύτερη εικόνα είναι ανησυχητική. Από τους 139 στόχους για τους οποίους μπορούμε να υπολογίσουμε αξιόπιστες ιστορικές τάσεις, μόνο το 36% βρίσκεται σε καλό δρόμο ή σημειώνει μέτρια πρόοδο. Σχεδόν οι μισοί (49%) κινούνται πολύ αργά και το 15% έχει υποχωρήσει κάτω από τα βασικά επίπεδα του 2015.
Η παγκόσμια κοινότητα απέχει πολύ από την εξάλειψη των πιο πιεστικών προκλήσεών του. Ένας στους 10 ανθρώπους εξακολουθεί να ζει σε συνθήκες ακραίας φτώχειας. Η επισιτιστική ανασφάλεια παραμένει πολύ πάνω από τα επίπεδα του 2015, επηρεάζοντας 2,3 δισ. ανθρώπους. Περίπου 2,1 δισ. άνθρωποι (περίπου ένας στους τέσσερις ανθρώπους) δεν έχουν πρόσβαση σε ασφαλώς διαχειριζόμενες υπηρεσίες πόσιμου νερού.
Περισσότερα από 150 εκατ. παιδιά έχουν καχεξία στην ανάπτυξη. Η μητρική θνησιμότητα παραμένει σχεδόν τριπλάσια από τον παγκόσμιο στόχο και οι καθημερινές διακρίσεις – που εξακολουθούν να γίνονται αισθητές από έναν στους πέντε ανθρώπους παγκοσμίως – συνεχίζουν να περιορίζουν το ανθρώπινο δυναμικό.
Αυτές οι ελλείψεις επιδεινώνονται από τις αλληλοεπικαλυπτόμενες πλανητικές και ανθρωπογενείς κρίσεις. Το 2025, οι παγκόσμιες θερμοκρασίες έφτασαν τους 1,43°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα και το ατμοσφαιρικό διοξείδιο του άνθρακα (CO2) έφτασε στην υψηλότερη συγκέντρωσή του εδώ και 2 εκατ. χρόνια. Οι βίαιες συγκρούσεις εκτοξεύτηκαν στα υψηλότερα επίπεδά τους εδώ και δεκαετίες, αντιστρέφοντας χρόνια ανάπτυξης σε λίγους μόνο μήνες, εκτοπίζοντας βίαια 118 εκατ. ανθρώπους.
Εν τω μεταξύ, το 2025 κατέρρευσε η επίσημη αναπτυξιακή βοήθεια με ένα ρεκόρ 23% 2025, διαβρώνοντας τα οικονομικά θεμέλια στα οποία βασίζονται οι φτωχότερες χώρες. Καθώς το ετήσιο χρηματοδοτικό κενό των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDG) στις αναπτυσσόμενες χώρες κυμαίνεται γύρω στα $ 4 τρισ. , οι παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες ανεβαίνουν σε ιστορικά υψηλά. Επειδή αυτές οι κρίσεις συνδέονται, απαιτούνται ολοκληρωμένες λύσεις.
Ο δρόμος προς τα εμπρός
Η πορεία προς τα εμπρός δεν είναι ασαφής ή απρόσιτη. Οι Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDG) παραμένουν το πιο αποτελεσματικό σχέδιο για ειρήνη, ευημερία και βιωσιμότητα. Πρέπει επειγόντως η Παγκόσμια Κοινότητα να επαναφέρει τους στόχους αυτούς στο επίκεντρο της παγκόσμιας λήψης αποφάσεων..
Το κλείσιμο του χρηματοδοτικού χάσματος είναι ύψιστης σημασίας. Αυτό απαιτεί¨
- μεταρρύθμιση της διεθνούς χρηματοπιστωτικής αρχιτεκτονικής,
- θέσπιση ουσιαστικής ελάφρυνσης του χρέους και
- επέκταση της πρόσβασης σε προσιτή χρηματοδότηση.
Θα πρέπει να εφαρμοστεί γρήγορα η Δέσμευση της Σεβίλλης για χρηματοδότηση και το Πλαίσιο Medellín4 για συστήματα δεδομένων, ώστε να διασφαλιστεί ότι η υποστήριξη θα φτάσει πρώτα στις πιο ευάλωτες κοινότητες.
Επιπλέον, επειδή κανένα έθνος από μόνο του δεν μπορεί να λύσει την κλιματική αλλαγή, να αποτρέψει πανδημίες ή να εξαλείψει την ανισότητα από μόνο του, πρέπει να υπερασπιστούμε την πολυμέρεια και να αρνηθούμε να αφήσουμε τις γεωπολιτικές εντάσεις να εκτροχιάσουν τη συνεργασία.
1 Sevilla Commitment’s pledge: Το Sevilla Commitment (επίσημα γνωστό στα Ισπανικά ως Compromiso de Sevilla) είναι η βασική πολιτική διακήρυξη και το πλαίσιο δράσης που υιοθετήθηκε στη 4η Διεθνή Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για τη Χρηματοδότηση της Ανάπτυξης (FfD4) στη Σεβίλλη. Ο όρος “pledge” σε αυτό το πλαίσιο μεταφράζεται ως «δέσμευση» ή «υπόσχεση».
Η «Δέσμευση της Σεβίλλης» είναι μια παγκόσμια συμφωνία-ορόσημο που περιλαμβάνει πάνω από 100 πρωτοβουλίες και 280 δράσεις με κύριο στόχο την επίλυση της κρίσης χρηματοδότησης και την κάλυψη του ελλείμματος των $4 τρισ. για τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDGs) έως το 2030
2 Μultilateral Development Banks (Πολυμερείς Τράπεζες Ανάπτυξης)”:Πρόκειται για υπερεθνικά χρημα-τοπιστωτικά ιδρύματα που ιδρύονται από ομάδες χωρών και προσφέρουν χρηματοδότηση, επιχορηγήσεις και επαγγελματικές συμβουλές για την προώθηση της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης. Σημαντικά παραδείγματα περιλαμβάνουν την Παγκόσμια Τράπεζα (World Bank) και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης. (European Bank for Reconstruction and Development, EBRD)
3 Νeglected Τropical Δisease: παραμελημένη τροπική νόσος (ή παραμελημένα τροπικά νοσήματα): Πρόκειται για μια ομάδα 21 λοιμωδών και παρασιτικών ασθενειών που εντοπίζονται κυρίως σε τροπικές και υποτροπικές περιοχές. Επηρεάζουν περισσότερους από 1 δισ. ανθρώπους παγκοσμίως, πλήττοντας κυρίως φτωχές και απομονωμένες κοινότητες
4 Ο όρος Medellín Framework συνήθως αναφέρεται στο πλαίσιο πολιτικών για τα δεδομένα και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Το πλαίσιο αυτό υιοθετήθηκε το 2024 στο 5ο Παγκόσμιο Φόρουμ Δεδομένων του ΟΗΕ στην Κολομβία. Λειτουργεί ως στρατηγικός οδηγός για τον εκσυγχρονισμό της συλλογής δεδομένων, με έμφαση στην ενσωμάτωση των πολιτών και στη βελτίωση της πρόσβασης σε πληροφορίες για την υλοποίηση της Ατζέντας 2030
Κατεβάστε όλο το κείμενο εδώ
