Του ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ Σ. ΠΑΧΗ
Από τα πρώτα βήματά του στην ιστορία ο Ελληνισμός κοίταζε προς τη Δύση αλλά και την Ανατολή, κοίταζε προς την σημερινή Ιταλία και τη Γαλλία, αλλά και προς τη σημερινή Μικρά Ασία. Οι Ίωνες πήγαν στη γη που θα ονομασθεί Ιωνία περίπου χίλια χρόνια προ Χριστού, και δημιούργησαν εκεί αποικίες που λάμπρυναν τον κόσμο με το φωτεινό τους πνεύμα: από τους πρώτους φιλοσόφους και επιστήμονες έως τους κυριολεκτικά έξοχους ποιητές.
Ίσως απόηχος της εγκατάστασής τους εκεί είναι και ο Τρωικός πόλεμος, που στάθηκε το θέατρο της Ιλιάδας. Το έπος αυτό χαρακτηρίστηκε «το Ευαγγέλιο των Ελλήνων». Πήγαν επίσης στην Κάτω Ιταλία όπου δημιούργησαν αυτό που οι Ρωμαίοι απεκάλεσαν Magna Graecia, αλλά και ακόμη πιο δυτικά, φθάνοντας έως τις Πύλες της Μεσογείου. Κοιτώντας προς την καταβολική τους Βόρειο Ευρώπη, μετέτρεψαν τον Εύξεινο Πόντο σε ελληνική λίμνη, ιδρύοντας αποικίες σε όλες τις ακτές του.
Είναι αλήθεια ότι κρίνοντας από την ένταση των σχέσεων, θα λέγαμε ότι ο Ελληνισμός ήταν στραμμένος προς την Ανατολή, αφού η παρουσία της Δύσης στη ζωή του ήταν εντελώς αναιμική. Αυτό όμως δεν εκδήλωνε κάποια προτίμηση. Απλούστατα, για το ναυτικό κόσμο των Ελλήνων η ανατολική λεκάνη της Μεσογείου ήταν πηγή πολύ μεγαλυτέρου κέρδους απ’ όσο η δυτική.
Κι ακόμη, στην ανατολική λεκάνη ζούσαν λαοί πολύ πιο ανεπτυγμένοι απ’ όσο στη δυτική. Οι λαοί της Ανατολής γνώριζαν, βέβαια, πολύ καλά τους Ίωνες. Και αναφέρονταν με θαυμασμό σε αυτούς: εκτός από τη Βίβλο, στους Ίωνες αναφέρονται κείμενα των Αιγυπτίων, των Ασσυρίων, των Περσών και ακόμη στις Βέδες των Ινδών. Οι Ίωνες αναφέρονται πάντοτε ως λαοί της θάλασσας, ως μεγάλοι έμποροι.
Ελληνικά προϊόντα βρίσκονται από τα πρωτοϊστορικά χρόνια και στη Δύση, έως τη Δανία, αλλά οι «υπερβόρειοι λαοί» της Ευρώπης δεν είχαν γραφή, κι έτσι δεν σώθηκαν γραπτές αναφορές στους Έλληνες. Ωστόσο, την εκτίμηση των δυτικών προς τους Έλληνες τη βλέπουμε σε έμμεσες μαρτυρίες, στο πως αξιοποίησαν το ελληνικό πνεύμα. Ένα παράδειγμα δίνουν οι Κέλτες Βουρδίγαλα, που έμαθαν την οινοποιία από τους Έλληνες της Μασσαλίας και μετέτρεψαν την περιοχή τους στο σημερινό Μπορντώ σε κοιλάδα παραγωγής κρασιού.
Αλλά το μεγαλύτερο, το αξιώτερο παράδειγμα, το δίνουν οι Ρωμαίοι. Αυτοί διδάχθηκαν το ελληνικό πνεύμα από τους Έλληνες της Κύμης (κυρίως, όχι μόνο) και το ανήγαγαν σε οδηγό τους: τα βιβλία της Σίβυλλας (τους χρησμούς) τα πήραν στη Ρώμη και τα είχαν ως την ιερή παρακαταθήκη σε ναό της πόλης τους.
Αργότερα, θέσπισαν και αυτοί σχολεία, και ανέθεσαν σε Έλληνες τη διδασκαλία της ίδιας τους της γλώσσας όπως και της ελληνικής. Όχι τυχαία, το πρώτο κείμενο που μετέφρασαν από τα ελληνικά στα λατινικά, ήταν η Ιλιάδα.
Ωστόσο, οι Έλληνες συνέχιζαν να μένουν στραμμένοι προς την Ανατολή, από όπου επλούτιζαν. Και γι αυτόν ακριβώς το λόγο ο Δαρείος αποφάσισε να κατακτήσει την Ελλάδα, ώστε να φορολογεί τους Έλληνες ναυτικούς. Στο μυαλό του Δαρείου δεν ήταν καθόλου να ωφεληθεί από την επαφή με το ελληνικό πνεύμα.
Δεν υπήρχαν προϋποθέσεις για κάτι τέτοιο, όπως απέδειξε η ιστορική πραγματικότητα. Και το απέδειξε αυτό η ιστορία, όταν ο Αλέξανδρος εισέβαλε στην Ασία. Ο Ελληνισμός παρουσιάστηκε, με επικεφαλής τον Αλέξανδρο τον Μακεδόνα, όχι πια μόνο στα λιμάνια αλλά και στην ενδοχώρα της Ανατολής.
Από τα έσχατα όρια της Αιγύπτου των φαραώ έως τα κράσπεδα του ποταμού Ινδού, έμπηξε το δόρυ του ελληνικού πνεύματος. Ίδρυσε πόλεις, δημιούργησε χώρους και φορείς πολιτισμού, έδωσε σε όλους τους λαούς ώθηση προς τα εμπρός και τα υψηλά. Πουθενά δεν μισήθηκε, πουθενά δεν αντιμετωπίστηκε ως κατακτητής. Κι όμως, τί έμεινε από αυτή τη δημιουργική έκρηξη;
Για κάποιους αιώνες έλαμψε η Αλεξάνδρεια στη Μεσόγειο. Ακολούθησαν αιώνες όπου η πόλη, σχεδιασμένη από τον ίδιο τον Αλέξανδρο για να υλοποιήσει το οικουμενικό όραμά του, έπεσε σε δεύτερη μοίρα, κι έπειτα έγινε απλά ένα ακόμα λιμάνι. Τίποτε περισσότερο.
Ο Αλέξανδρος πέρασε αμέσως μόλις πέθανε στο βασίλειο των θρύλων. Το ελληνικό πνεύμα όμως; Από όλο τον κόσμο της Ανατολής σβύστηκε γρήγορα, με τρόπο που φέρνει στο νου τους στίχους του Σεφέρη:
Πάνω στην άμμο την ξανθή γράψαμε τ΄ όνομά της.
Πηγή : epopteia.gr
