Tου Πέτρου Ι. Παραρά*
Στο πλαίσιο του δικαιώματος στην προσωπικότητα (άρθρο 5 παρ. 1 Συντ.) εντάσσεται και το ειδικότερο «δικαίωμα στο πρόσωπο» (droit au visage) που είναι το εμπρός μέρος της κεφαλής, δια του οποίου και μόνον το άτομο καθίσταται άμεσα αναγνωρίσιμο, δηλαδή η κοινωνικότητά του επιτυγχάνεται μέσω του προσώπου του και μόνον έτσι προσεγγίζει τους συνανθρώπους του. Δηλαδή, το κύριο στοιχείο αναγνωρισιμότητας του ανθρώπου είναι όχι γενικά η εικόνα του (image), που περιλαμβάνει κατά κανόνα και το υπόλοιπο σώμα, αλλά μόνον το πρόσωπό του.
Περαιτέρω, δεν αμφισβητείται ότι κάθε άτομο μπορεί να επιδιώξει, κυρίως για λόγους οικονομικούς, την αξιοποίηση του προσώπου του, προεχόντως δε όταν αυτό είναι ωραίο, το οποίο άλλωστε εκφράζει τη συμμετρία του προσώπου και συμπυκνώνει το Εγώ μου (H. Rickert). Εντεύθεν, το ειδικότερο δικαίωμα στο πρόσωπο δύναται να είναι και περιουσιακό, δηλαδή εμπορεύσιμο, ιδίως αν ληφθεί υπόψιν ποιοί και πώς παρουσιάζουν διαφημίσεις προϊόντων ή διευθύνουν εκπομπές στην τηλεόραση, όπου, σχεδόν χωρίς εξαίρεση, βλέπουμε όμορφα, κυρίως γυναικεία, πρόσωπα και γενικότερα αρμονικά σώματα «μοντέλα».
Είναι γεγονός, λοιπόν, ότι ευπαρουσίαστοι άνδρες και γυναίκες με φυσικά χαρίσματα έχουν περισσότερες πιθανότητες να επιτύχουν και να εξελιχθούν επαγγελματικά. Έτσι η ομορφιά είναι η πιο αποτελεσματική «συστατική επιστολή» και το όμορφο πρόσωπο αποτελεί κεφάλαιο in se που μπορεί να αποφέρει εισόδημα (βλ. εκτενές ρεπορτάζ του «Economist» που αναδημοσιεύει η «Κ», 29.12.2007 : «Η ομορφιά φέρνει επαγγελματική επιτυχία»). Έτσι, η ευειδής κυρία βρίσκει ευκολότερα σύντροφο αλλά και πρόσβαση στην απασχόληση, την αρχική δε ή επιγενόμενη ασχήμια του προσώπου η επιστήμη έχει καταφέρει να την δαμάσει, σε πολύ μεγάλο βαθμό, με lege actis εξειδικευμένες πλαστικές χειρουργικές επεμβάσεις, ώστε να βελτιωθεί αισθητά το πρόσωπο (βλ. πλείονα in Παραρά, Res Publica II, Σάκκ. 2014, σ. 41 επ., Julia Mattiussi, L’ apparence de la personne physique, thèse 2018, σ. 74 επ.), ήδη δε γίνεται λόγος για το «δικαίωμα στην ομορφιά» (droit à la beauté, Jean-Ch. Jobart).
Και όλα αυτά πλέον αποτελούν προ πολλού κοινό τόπο με αποκαλυπτικό , εν προκειμένω, και το πρόσφατο ρεπορτάζ του BBC (« Καθημερινή», 14.7.2021, σελ. 11: Έκρηξη πλαστικών εγχειρήσεων στην Κίνα), όπου αναφέρεται ότι οι Κινέζοι θεωρούν εξαιρετικά σημαντική την εξωτερική τους εμφάνιση, προεχόντως δε οι γυναίκες, αφού αυτή επηρεάζει άμεσα την επαγγελματική τους αποκατάσταση.
Διαφορετική όμως είναι η περίπτωση πλαστικών επεμβάσεων για την αποκατάσταση ενός όμορφου προσώπου, λόγω βλάβης, την οποία εκ προθέσεως του προκάλεσε τρίτος. Εδώ το κεφάλαιο που θα μπορούσε να αντληθεί από την αξιοποίηση του προσώπου εκμηδενίζεται με όχι εξασφαλισμένη επάνοδο στην αρχική του κατάσταση. Εύλογη λοιπόν είναι εδώ η αξίωση καταβολής αποζημίωσης όχι μόνον για τα έξοδα που απαιτούνται για την μερική πάντως αποκατάσταση του προσώπου, αλλά και για το πολλαπλάσιο κεφάλαιο που θα αποκόμιζε το θύμα από την πολυετή εργασία του, την οποία τώρα του στέρησε οριστικά ο θύτης. Εδώ, το μέλλον διαγράφεται σχεδόν χωρίς καμία προοπτική και θα βρεθούν, βέβαια, συμπονετικοί άνθρωποι, αλλά αυτό δεν είναι το θέμα.
Επειδή, λοιπόν, η προμελετημένη αλλοίωση του προσώπου προφανώς καταστρέφει την υπόλοιπη ζωή του θύματος, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, η εγκληματική αυτή ενέργεια ισοδυναμεί, κατ’ αποτέλεσμα, με προσπάθεια αφαίρεσης ζωής, δηλαδή συνιστά απόπειρα ανθρωποκτονίας. Ζωή χωρίς πρόσωπο δεν μπορεί να υπάρξει.
*Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου, Επίτιμος Αντιπρόεδρος ΣτΕ
