Του Σταμάτη Μωρογιάννη*
Σε μια περίοδο που οι ανθρώπινες αδυναμίες αποτελούν ακόμη την κύρια αιτία των ναυτικών ατυχημάτων, με μερίδιο που φτάνει το 75–96 % η ελληνική ναυτιλία καλείται να ενσωματώσει άμεσα και μεθοδικά νέες τεχνολογίες – όχι ως μαγικές λύσεις, αλλά ως εργαλεία γέφυρας μεταξύ του πληρώματος και μιας ασφαλέστερης λειτουργίας στο shipping.
Μόνο στην περίοδο 2011–2016, τα ανθρώπινα λάθη προκάλεσαν ασφαλιστικές ζημίες γύρω στο $1,6 δισ.. Κατά το ίδιο διάστημα, καταγράφονται επίσης περιστατικά ( πχ η κατάρρευση γέφυρας στήν Baltimore) με κόστος έως $4 δις σχεδόν παγκοσμίως
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το 2023, λόγω των θανατηφόρων ατυχημάτων με πλοία υπό σημαία ΕΕ, είχαμε μέση τιμή περίπου 12–30 θανάτων.
Η τεχνητή νοημοσύνη δείχνει την πυξίδα και τον δρόμο για πολλές αντασφαλιστικές συνθήκες και δικλείδες ασφαλείας ώστε το ανταποδοτικό όφελος πρόληψης και καταστολής ζημιών να είναι συμφέρον.
Ακολουθούν περιγραφικά μερικές AI έξυπνες πρακτικές λύσεις σε χρόνια προβλήματα:
Ανίχνευση Κόπωσης – απαραίτητο για την πρόληψη
Συστήματα που θα μπορούν να εντοπίζουν πρώιμα την συστημική κόπωση για έγκαιρη διαχείριση κατάστασης συναγερμού.
Ανάλυση Ψυχικής Κόπωσης
Σχολιασμός μέσω conversation-AI και ανάλυση βιοσημάτων όταν οι παραδοσιακές στατικές φόρμες κουράζουν ή δίνουν λανθασμένα στοιχεία.
Ψηφιακά δίδυμα (Digital Twins) & Προσομοιώσεις
Ψηφιακά μοντέλα που προσομοιώνουν κρίσεις και αστοχίες, πριν αυτές οδηγήσουν σε πραγματικά περιστατικά.
Αυτά τα μοντέλα δεν συνιστούν πρότυπα για one-size-fits-all συνθήκη αλλά συνιστούν έξυπνα μοτίβα και προτάσεις για στρατηγική ενσωμάτωση τους σε σχεδιασμούς ασφαλείας.
Η Ελλάδα Μπορεί να πρωτοπορήσει επειδή μεταξύ άλλων μπορεί να μειώσει κατά 20 % τις ασφαλιστικές αξιώσεις – ένας ρεαλιστικός στόχος με στοχευμένη AI. Αυτονόητο είναι ότι τα οφέλη σε χρήμα και ανθρώπινο δυναμικό θα είναι τεράστια. Ταυτόχρονα, η στοχευμένη μηχανική μείωσης των σοβαρών περιστατικών ενισχύει την αξιοπιστία των πλοιοκτητών και βελτιώνει τις οικονομικές επιδόσεις.
Η επιτυχία του εγχειρήματος ωστόσο, δεν εξαρτάται μόνο από την υιοθέτηση της προηγμένης τεχνολογίας. Χρειάζεται στρατηγική πολιτική βούληση, συλλογική δράση και εκπαιδευτικός εκσυγχρονισμός ( πχ οι ψηφιακές δεξιότητες πρέπει να μπουν στον κορμό της ναυτικής κατάρτισης αφού τα νέα συστήματα απαιτούν εξοικείωση, διαφορετικά δημιουργούν technostress, αντίδραση και λανθασμένη χρήση)
Επίσης, οι υπάρχοντες νομικοί κανονισμοί (STCW) «αγνοούν» εν πολλοίς τις νέες ανάγκες. Η δε εισαγωγή όρων όπως «ψηφιακή επαγρύπνηση» και «τεχνητή υποστήριξη πλοήγησης» απαιτεί ρεαλιστική αναθεώρηση, όχι μόνο σε ευρωπαϊκό, αλλά και σε διεθνές επίπεδο.
Με έναν από τους μεγαλύτερους εμπορικούς στόλους στον κόσμο, η Ελλάδα έχει το κατάλληλο «εργαστήριο» για να εφαρμόσει πρώτες δράσεις:
• Επιλογή πλοίων με διαφορετικές λειτουργίες (επιβατηγά, εμπορικά, bulk carriers)
• Εγκατάσταση wearables, συστημάτων MCAS και εικονικής παρακολούθησης
• Συνεχής καταγραφή δεδομένων και αξιολόγηση από κοινοπραξίες πανεπιστημίων ναυτιλιακών – ασφαλιστικών
Χρειάζεται δε άμεσα η σύσταση National AI Cluster στη ναυτιλία που θα έχει ρόλο όχι μόνο οικοσυστήματος ή πανοπτικής εποπτείας, αλλά και να θέτει στόχους ανάπτυξης, benchmarking και διεθνούς αξιολόγησης.
Η συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να είναι μόνο τεχνοκρατική και στην ναυτιλία όπου αγγίζει πλέον το πιο ανθρώπινο επίπεδο : την ψυχική υγεία των πληρωμάτων.
Η κόπωση δεν είναι αδυναμία – είναι αναμενόμενο αποτέλεσμα της υπερφόρτωσης εργασίας, της απομόνωσης και της ευθύνης που φέρει ένας ναυτικός.
Η κάθε νέα τεχνολογία μπορεί να είναι εργαλείο προστασίας, όχι επιτήρησης. Αν εφαρμοστεί σωστά, δεν υπονομεύει το πλήρωμα – το ενισχύει. Κι αυτό πρέπει να είναι το πραγματικό στοίχημα.
Η Ελλάδα δεν έχει απλώς τα μέσα. Έχει και το παγκόσμιας εμβέλειας κίνητρο πρωτοπορίας.
Και ας μην ξεχνάμε ότι κάθε ναυτικό ατύχημα που αποφεύγεται, κάθε κρίση που προβλέπεται, κάθε οικογένεια που δεν θρηνεί – είναι απόδειξη ότι η επένδυση στην πρόληψη και στην ασφάλεια στην ναυτιλία μας, αξίζει…..
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι μια πολυτέλεια – είναι επιτακτική ανάγκη. Όχι για να αντικαταστήσει τον άνθρωπο, αλλά για να τον προστατεύσει.
Και η χώρα που κάποτε έμαθε τον κόσμο να ταξιδεύει, μπορεί ξανά να τον διδάξει πώς να ταξιδεύει με ασφάλεια.
*Head Developer – Trinity Solutions
