Του Χρήστου Στασινόπουλου
Η εκλογική φθορά του Νετανιάχου, η αδυναμία της αντιπολίτευσης να εξασφαλίσει αυτοδυναμία και η πιθανότητα νέων πληγμάτων κατά του Ιράν υπό τις ΗΠΑ του Τραμπ συνθέτουν το εκρηκτικό σκηνικό πριν από τις κάλπες στο Ισραήλ
Ηπροοπτική επανέναρξης των στρατιωτικών επιχειρήσεων κατά του Ιράν αποτελεί βασική πηγή ανησυχίας την τελευταία ημέρα της προεκλογικής περιόδου στο Ισραήλ, με τον Μπενιαμίν Νετανιάχου να παρουσιάζει την παραμονή του στην πρωθυπουργία ως προϋπόθεση «για την εξάλειψη της ιρανικής απειλής». Την ίδια στιγμή, ο Ντόναλντ Τραμπ παρεμβαίνει ανοιχτά υπέρ του, καλώντας τους Ισραηλινούς να τον επανεκλέξουν, ώστε οι δύο ηγέτες να «τελειώσουν τη δουλειά» που ξεκίνησαν με τον πόλεμο κατά της Τεχεράνης τον Φεβρουάριο.
Οι δηλώσεις αυτές αποκτούν ιδιαίτερη σημασία καθώς οι μεγάλες πολεμικές επιχειρήσεις έχουν ανασταλεί εδώ και μήνες, ενώ οι διαπραγματεύσεις για την κατάπαυση του πυρός πραγματοποιήθηκαν χωρίς τη συμμετοχή του Ισραήλ. Η επαναφορά της στρατιωτικής επιλογής στο προσκήνιο, παραμονή των εκλογών της Τρίτης, συνδέει άμεσα την εκλογική αναμέτρηση με το ενδεχόμενο μιας νέας περιφερειακής κλιμάκωσης και του ανοίγματος ενός νέου κύκλου βίας στην περιοχή με ότι αυτό συνεπάγεται για τις περιφερειακές ισορροπίες, αλλά και την παγκόσμια οικονομία. Το θερμόμετρο ανεβάζουν επίσης δημοσιεύματα που αναφέρουν ότι ο αμερικανικός στρατός προετοιμάζεται για το ενδεχόμενο πρόσθετων πληγμάτων κατά του Ιράν μετά τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχει ληφθεί οριστική απόφαση για την επανέναρξη των επιθέσεων.
Το μήνυμα Τραμπ: «Να τελειώσουμε τη δουλειά»
Ο Νετανιάχου αξιοποίησε τη δημόσια στήριξη του Αμερικανού προέδρου για να ενισχύσει το βασικό επιχείρημα της εκστρατείας του: ότι αποτελεί τον ηγέτη που μπορεί να αντιμετωπίσει αποτελεσματικότερα τους εχθρούς του Ισραήλ. Σε τηλεοπτική εμφάνισή του, εξήρε τη σχέση του με τον Τραμπ, κάνοντας σαφή αναφορά και στην εκλογική του παρέμβαση.
«Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ήρθε με μια φιλία που δεν είχε υπάρξει ποτέ στο παρελθόν μεταξύ ισραηλινού πρωθυπουργού και αμερικανού προέδρου. Και αμφιβάλλω αν θα έχουμε ποτέ ξανά έναν τόσο φιλικό πρόεδρο», δήλωσε. «Έχει ακόμη δύο χρόνια στην εξουσία και λέει ότι σας καλεί να ψηφίσετε εμένα».
Λίγο νωρίτερα, ο Τραμπ είχε γράψει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: «Ψηφίστε τον Μπίμπι Νετανιάχου για πρωθυπουργό, πρέπει να τελειώσουμε τη δουλειά που ξεκινήσαμε!».
Ο ισραηλινός πρωθυπουργός υποστήριξε ότι ο αμερικανός πρόεδρος είναι διατεθειμένος να αναλάβει δράση για να εξαλειφθεί οριστικά η ιρανική απειλή, υπονοώντας ότι η συνεργασία τους θα συνεχιστεί μόνο εφόσον ο ίδιος παραμείνει στην εξουσία. «Έχω ήδη δώσει εντολή στη Μοσάντ και στις Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις να ανατρέψουν αυτό το καθεστώς, επειδή αυτός είναι ο μόνος τρόπος να τερματιστεί αυτή η απειλή», δήλωσε, αναφερόμενος στην ισραηλινή υπηρεσία πληροφοριών και στον στρατό.
Δεν πρόκειται απλώς για μια υπόσχεση συνέχισης της στρατιωτικής πίεσης. Ο Νετανιάχου προβάλλει την ανατροπή της ιρανικής ηγεσίας ως τελικό στόχο και εμφανίζει τη δική του παραμονή στην πρωθυπουργία ως κρίσιμο παράγοντα για την επίτευξή του. Με αυτόν τον τρόπο, επιχειρεί να μετατοπίσει το επίκεντρο της εκλογικής συζήτησης από τις ευθύνες της κυβέρνησής του για την επίθεση της Χαμάς και τις συνέπειες των πολέμων που ακολούθησαν προς την ανάγκη διαρκούς αντιπαράθεσης με το Ιράν.
Η παρέμβαση του Τραμπ, ωστόσο, δεν είναι χωρίς πολιτικό κόστος. Ο πόλεμος κατά του Ιράν είναι ιδιαίτερα αντιδημοφιλής στις ΗΠΑ και έχει συνδεθεί με την αύξηση των τιμών και ιδίως των καυσίμων. Μία νέα στρατιωτική επιχείρηση θα μπορούσε να αναζωπυρώσει τις οικονομικές πιέσεις και να επιβαρύνει τους Ρεπουμπλικανούς, οι οποίοι κάνουν ότι μπορούν για να διατηρήσουν τον έλεγχο του Κογκρέσου στις ενδιάμεσες εκλογές της επόμενης εβδομάδας.
Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν φθορά, όχι κυβερνητική αλλαγή
Η εκλογική εικόνα, πάντως, δεν εξασφαλίζει στον Νετανιάχου την ανανέωση της κοινοβουλευτικής του πλειοψηφίας. Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις πριν από την κάλπη δείχνουν ότι το Λικούντ σχεδόν σίγουρα θα χάσει έδρες, αλλά και ότι οι αντίπαλοί του δε διαθέτουν ακόμη σαφή δρόμο προς τον σχηματισμό βιώσιμης κυβέρνησης. Βασικοί ρυθμιστές της πολιτικής ζωής του Ισραήλ σύμφωνα με τις μετρήσεις αλλά και το γενικότερο κλίμα που διαμορφώνεται αναμένεται να αναδειχθούν τα αραβικά κόμματα στο Ισραήλ.
Δημοσκόπηση του Channel 13 έδινε 54 έδρες στο στρατόπεδο της αλλαγής, έναντι 50 στα κόμματα που στηρίζουν τον πρωθυπουργό, ενώ τα αραβικά κόμματα συγκεντρώνουν 16 έδρες. Το Channel 12 ανεβάζει στις 56 τις έδρες της αντιπολιτευόμενης πλευράς, διατηρεί τον κυβερνητικό συνασπισμό στις 50 και αποδίδει συνολικά 14 έδρες στην Κοινή Λίστα και στο Ράαμ. Η δημόσια ραδιοτηλεόραση Kan δίνει 52 έδρες στο αντί- Νετανιάχου στρατόπεδο, 50 στον κυβερνητικό συνασπισμό, 14 στα αραβικά κόμματα και τέσσερις στο κόμμα των Εφέδρων.
Για την εξασφάλιση κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας στην Κνεσέτ των 120 μελών απαιτούνται 61 έδρες. Καμία από τις τρεις δημοσκοπήσεις δεν εμφανίζει κάποιο από τα βασικά στρατόπεδα να φτάνει αυτοτελώς αυτό το όριο. Τα στοιχεία καταγράφουν, επομένως, την πιθανότητα σημαντικής εκλογικής φθοράς του Νετανιάχου, όχι όμως και μια αυτονόητη μετάβαση της εξουσίας στην αντιπολίτευση.
Σε επίπεδο κομμάτων, το κεντρώο Γιασάρ του πρώην αρχηγού του στρατού Γκάντι Άιζενκοτ καταγράφεται στις 22 έως 23 έδρες, ενώ το Λικούντ κινείται μεταξύ 19 και 21. Το Μπ’ Γιαχάντ του πρώην πρωθυπουργού Ναφτάλι Μπένετ συγκεντρώνει 14 έως 15 έδρες και οι Δημοκράτες του Γιαΐρ Γκολάν οκτώ έως δέκα. Η εικόνα αποτυπώνει τόσο την υποχώρηση του κόμματος του Νετανιάχου όσο και την πολυδιάσπαση του πολιτικού χώρου που επιδιώκει να τον αντικαταστήσει.
Το κρίσιμο ερώτημα αφορά πλέον τις μετεκλογικές συμμαχίες. Τα αραβικά κόμματα, με 14 έως 16 έδρες στις δημοσκοπήσεις, ενδέχεται να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο. Ο επικεφαλής του Ράαμ, Μανσούρ Αμπάς, έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο να στηρίξει κυβέρνηση που θα απομακρύνει τον Νετανιάχου, αλλά ορισμένα κόμματα της αντιπολίτευσης αποκλείουν τη συμμετοχή του σε κυβερνητικό σχήμα.
Αντίστοιχη αβεβαιότητα περιβάλλει το κόμμα των Εφέδρων του Γιοάζ Χέντελ, το οποίο περνά το εκλογικό όριο μόνο στη δημοσκόπηση της Kan, εξασφαλίζοντας τέσσερις έδρες. Η στάση του δεν έχει αποσαφηνιστεί. Ακόμη και αν τα κόμματα που αντιτίθενται στον Νετανιάχου συγκεντρώσουν περισσότερες έδρες από τον σημερινό κυβερνητικό συνασπισμό, θα χρειαστεί να συμφωνήσουν σε κοινή κυβερνητική λύση. Σε διαφορετική περίπτωση, ο πρωθυπουργός θα μπορούσε να παραμείνει επικεφαλής υπηρεσιακής κυβέρνησης, παρατείνοντας την πολιτική αβεβαιότητα.
Η 7η Οκτωβρίου παραμένει ανοιχτή πληγή
Η εκλογική αναμέτρηση είναι η πρώτη μετά τις επιθέσεις της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 και αποτελεί, για πολλούς Ισραηλινούς, ευκαιρία να αποτιμήσουν την ευθύνη της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας για τη μεγαλύτερη αποτυχία ασφαλείας της χώρας εδώ και γενιές.
Η αιφνιδιαστική επίθεση στοίχισε τη ζωή σε περίπου 1.200 ανθρώπους και οδήγησε στην απαγωγή 251 ομήρων. Ακολούθησαν η ανηλεής επίθεση στην Γάζα, αλλά και οι πόλεμοι σε πολλαπλά μέτωπα, με βαθιές συνέπειες για την ισραηλινή κοινωνία, την οικονομία και τη θέση της χώρας στην περιοχή.
Ο Νετανιάχου έχει αρνηθεί ότι φέρει προσωπική ευθύνη για την αποτυχία και έχει αντισταθεί στις εκκλήσεις για ανεξάρτητη έρευνα. Οι αντίπαλοί του υποστηρίζουν ότι δεν μπορεί να ζητά νέα εντολή διακυβέρνησης χωρίς να λογοδοτήσει για τα γεγονότα που επέτρεψαν στη Χαμάς να εξαπολύσει την επίθεση.
Η δυσαρέσκεια παραμένει έντονη μεταξύ οικογενειών θυμάτων και ομήρων. Η απελευθέρωση των τελευταίων ομήρων στο πλαίσιο της εκεχειρίας που επιτεύχθηκε με αμερικανική διαμεσολάβηση δεν έκλεισε τη συζήτηση για τις ευθύνες της ηγεσίας. Για πολλούς, η κάλπη αποτελεί ευκαιρία να επανέλθει το ζήτημα στο επίκεντρο της πολιτικής ζωής.
Ο Νετανιάχου, από την πλευρά του, επιμένει ότι η ασφάλεια του Ισραήλ απαιτεί συνέχιση της πίεσης στους αντιπάλους του, με ιδιαίτερη έμφαση στο Ιράν. Η αντιπαράθεση αυτή αντανακλά ένα βαθύτερο δίλημμα της ισραηλινής κοινωνίας: η απαίτηση για λογοδοσία συνυπάρχει με τον φόβο νέων επιθέσεων και την πεποίθηση ενός μέρους των ψηφοφόρων ότι η στρατιωτική ισχύς παραμένει η βασική εγγύηση ασφάλειας.
Μια αντιπολίτευση με διαφορετικές αφετηρίες
Το πρόβλημα για τους αντιπάλους του πρωθυπουργού δεν περιορίζεται στην αριθμητική των εδρών. Στο στρατόπεδο της αλλαγής συνυπάρχουν κεντρώοι, αριστεροί και δεξιοί πολιτικοί, με διαφορετικές προσεγγίσεις για τον πόλεμο, τους Παλαιστινίους, τη θρησκεία και τον χαρακτήρα του κράτους, αλλά και για το ενδεχόμενο συνεργασίας με τα αραβικά κόμματα.
Ο Άιζενκοτ επιχειρεί να προβληθεί ως πρώην στρατιωτικός που μπορεί να προσφέρει διαφορετική ηγεσία σε θέματα ασφάλειας. Ο Μπένετ εκπροσωπεί τη δεξιά πτέρυγα της αντιπολίτευσης, ενώ ο πρώην πρωθυπουργός Γιαΐρ Λαπίντ και ο Γιαΐρ Γκολάν προέρχονται από διαφορετικές πολιτικές αφετηρίες. Κοινός τους στόχος είναι η απομάκρυνση του Νετανιάχου, όχι όμως απαραίτητα μια ενιαία στρατηγική για την επόμενη ημέρα.
Ο Άιζενκοτ, μάλιστα, επιχείρησε να διαχωρίσει τη δική του στάση απέναντι στον Τραμπ από την προεκλογική αξιοποίησή του από τον Νετανιάχου. Χαρακτήρισε τον αμερικανό πρόεδρο «πραγματικό φίλο του Ισραήλ», δηλώνοντας ότι θα συνεργαστεί πλήρως μαζί του εφόσον εκλεγεί. Παράλληλα, κατηγόρησε τον πρωθυπουργό ότι στηρίζει την εκστρατεία του στον φόβο, στα ψέματα και στις απειλές, αναφερόμενος και σε εικόνα που δημιουργήθηκε με υπολογιστή και απεικόνιζε πυρηνική έκρηξη πάνω από το Τελ Αβίβ.
Ο Νετανιάχου, αντίθετα, στηρίζεται σε μια συμμαχία με τα υπερορθόδοξα κόμματα και την ακροδεξιά. Οι υπουργοί Μπεζαλέλ Σμότριτς και Ιταμάρ Μπεν-Γκβιρ έχουν βρεθεί στο επίκεντρο διεθνών αντιδράσεων για τις θέσεις τους απέναντι στους Παλαιστινίους και την επέκταση των ισραηλινών οικισμών στη Δυτική Όχθη. Η συμμετοχή τους στην κυβέρνηση αποτελεί για τους επικριτές του πρωθυπουργού μέρος του προβλήματος, ενώ για τον ίδιο παραμένουν κρίσιμοι κοινοβουλευτικοί σύμμαχοι.
Η οικονομία αντέχει, αλλά οι κίνδυνοι παραμένουν
Παρά την πολιτική αβεβαιότητα και το κόστος των πολέμων, οι ισραηλινές χρηματιστηριακές αγορές έχουν καταγράψει ισχυρή άνοδο από το φθινόπωρο του 2023. Ο βασικός δείκτης του χρηματιστηρίου του Τελ Αβίβ έχει ενισχυθεί περίπου 130% μετά την επίθεση της Χαμάς, ενώ το σέκελ έχει καταγράψει άνοδο περίπου 25%. Η ισχύς του τεχνολογικού κλάδου, η διεθνής ζήτηση για εταιρείες που συνδέονται με την τεχνητή νοημοσύνη και η αύξηση των αμυντικών δαπανών έχουν συμβάλει στην ανθεκτικότητα της αγοράς.
Ορισμένοι επενδυτές εκτιμούν ότι μια κυβέρνηση χωρίς τον Νετανιάχου και τους ακροδεξιούς συμμάχους του θα μπορούσε να βελτιώσει τις σχέσεις του Ισραήλ με τους δυτικούς συμμάχους και να περιορίσει το πολιτικό ρίσκο. Άλλοι θεωρούν ότι η ισραηλινή οικονομία έχει αποδείξει πως μπορεί να αντέχει την πολιτική αναταραχή, ανεξαρτήτως του ποιος βρίσκεται στην εξουσία.
Ωστόσο, η χρηματιστηριακή άνοδος δεν εξαλείφει τις δημοσιονομικές πιέσεις. Το δημόσιο χρέος έχει αυξηθεί κοντά στο 70% του ΑΕΠ, ενώ το έλλειμμα αναμένεται να παραμείνει σημαντικά υψηλότερο από τα προπολεμικά επίπεδα. Παράλληλα, η υποχώρηση της συμμετοχής ξένων επενδυτών στις ισραηλινές μετοχές υποδηλώνει ότι η άνοδος των δεικτών δεν ισοδυναμεί με πλήρη αποκατάσταση της εμπιστοσύνης.
Ένα αποτέλεσμα που δε θα οδηγούσε σε λειτουργική κυβέρνηση θα μπορούσε να παρατείνει την αβεβαιότητα γύρω από τον προϋπολογισμό, τις μεταρρυθμίσεις και τις επενδύσεις. Αντίστοιχα, μια νέα στρατιωτική κλιμάκωση με το Ιράν θα προσέθετε ένα ακόμη επίπεδο κινδύνου, τόσο για την οικονομία όσο και για τη διπλωματική θέση του Ισραήλ.
Το διακύβευμα της κάλπης υπερβαίνει, επομένως, το ερώτημα αν ο Νετανιάχου θα χάσει την κοινοβουλευτική του πλειοψηφία. Αφορά το αν οι αντίπαλοί του θα μπορέσουν να μετατρέψουν την εκλογική φθορά του σε πραγματική κυβερνητική αλλαγή, αν θα ανοίξει ο δρόμος για τη διερεύνηση των ευθυνών της 7ης Οκτωβρίου και, κυρίως, αν η επόμενη ισραηλινή κυβέρνηση θα επιδιώξει την αποκλιμάκωση ή θα συνεχίσει να προβάλλει τη στρατιωτική αναμέτρηση με το Ιράν ως κεντρικό άξονα της πολιτικής της.
Πηγή: tovima.gr
