Του Γιάννη Δημητριάδη
Οι περισσότεροι αμφισβήτησαν εάν ο ήπιος, εκπαιδευμένος οφθαλμίατρος στο Λονδίνο, Bashar, θα καταφέρει να διατηρήσει τον έλεγχο της χώρας.
Ακόμη και χρόνια μετά την άνοδό του, οι παρατηρητές αμφισβήτησαν αν ήταν αυτός που πραγματικά διαχειριζόταν τη χώρα, ή αν κάποιοι κορυφαίοι στρατηγοί του κόμματος Baath, ήταν αυτοί που διοικούσαν πίσω του.
Κανένας δεν ήξερε σίγουρα γιατί η Συρία του Bashar απλά δεν είναι το είδος του τόπου που ανοίγει τον εξωτερικό έλεγχο.
Φανταστείτε την έκπληξη, όταν ξεκίνησε τον Απρίλιο, μια προφανής διαμάχη μεταξύ των κορυφαίων μελών της άρχουσας οικογένειας ξέσπασε κατευθείαν σε δημόσια θέα.
Από τη μια πλευρά της διαμάχης έχουμε τον ξάδελφο τουBashar, Rami Makhlouf, του οποίου ο πατέρας Mohamed, ήταν ο αδελφός της Anisa Makhlouf, που έγινε Anisa Ashad όταν παντρεύτηκε τον Hafez.
O πατέρας του Rami, συχνά περιγράφεται ως «ο πλουσιότερος άντρας στη Συρία», καθώς μετά το 1970, απολάμβανε την υποστήριξη της Anisa για τον έλεγχο του μεγαλύτερου μέρους της οικονομίας της χώρας.
Ο Rami, ανέλαβε από τον πατέρα του, απολαμβάνοντας την υποστήριξη της γιαγιάς του μέχρι την ασθένειά της, το 2012 και τον τελικό θάνατο τα, το 2016.
Στις 30 Απριλίου, ο Rami, σε μια κίνηση υπεροχής, δημοσίευσε το πρώτο από μια σειρά βίντεο, στο Facebook, που αποκάλυψε τις ενέργειες του καθεστώτος εναντίον του και της οικονομικής του αυτοκρατορίας.
Κοιτώντας την κάμερα, ρώτησε: «Μπορείτε να το πιστέψετε; Οι υπηρεσίες ασφαλείας εισέβαλαν στα γραφεία του Rami Makhlouf, του μεγαλύτερου υποστηρικτή του προέδρου και του πιο εξέχοντος προστάτη του, καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου… Η πίεση που μας ασκείται είναι απαράδεκτη και απάνθρωπη».
Το καθεστώς, σημαίνει ότι ο Bashar και πιθανώς η σύζυγός του Asma, απαιτούν από την Syriatel, τη γιγαντιαία εταιρεία τηλεπικοινωνιών του Rami, να πληρώσει περίπου 185 εκατομμύρια δολάρια σε φόρους.
Στην αρχή ο Rami φάνηκε να αρνείται, κάνοντας έκκληση στον ξάδελφό του μέσα από τα βίντεο. Αλλά με πολλούς από τους κορυφαίους υπαλλήλους του να συλλαμβάνονται τις τελευταίες εβδομάδες, και την εταιρεία ν’ αντιμετωπίζει την απειλή κατάσχεσης από το καθεστώς, ο Rami ισχυρίζεται ότι είναι πρόθυμος να πληρώσει.
Εξακολουθεί να αντιστέκεται όμως στην πίεση που του ασκείται να παραιτηθεί, ωστόσο, δηλώνει στα βίντεο του στο Facebook ότι πρόκειται για κόκκινη γραμμή και ότι όποιος πιστεύει ότι θα παραιτηθεί «δεν με ξέρει».
Η περιφρόνηση δεν είναι το είδος των πραγμάτων που επιδεικνύουν οι άνθρωποι στη Συρία χωρίς τρομερές τιμωρίες.
Ορισμένοι, όχι περίεργα, πιστεύουν ότι ο Rami χρησιμοποιεί μια περίπλοκη παράσταση με κασέτες, συνομιλώντας με τον Bashar, αλλιώς ο πρώτος δεν θα τολμούσε ποτέ να μιλήσει έτσι δημόσια.
Η παράσταση, θα είχε ως στόχο να δείξει στη Ρωσία ότι η εξάλειψη της διαφθοράς και η συγκέντρωση χρημάτων για την αποπληρωμή των χρεών στη Μόσχα είναι δύσκολη, αλλά ότι ο Bashar εργάζεται για αυτό.
Θα μπορούσε η Ρωσία, με τα σημαντικά περιουσιακά στοιχεία της στη Συρία, να ξεγελαστεί από μια τέτοια εμφάνιση; Πιθανώς όχι.
Οι συνηθισμένοι Σύριοι, που είναι έμπειροι εδώ και 50 χρόνια στα κόλπα του καθεστώτος, μάλλον δεν θα δεχόταν μια τέτοια παράσταση, ως απόδειξη μιας εκστρατείας κατά της διαφθοράς.
Αλλά στο σημείο αυτό ακριβώς αξίζει να αναφερθεί ότι χαμηλόφωνες συζητήσεις κορυφαίων Αλεβιτών, που εξακολουθούν να θεωρούν το Baath, σαν τον μοναδικό πόλο εξουσίας στη χώρα, ορισμένοι λένε περιπαικτικά πως αυτό οφείλεται «στην ηλικία τους», υποστηρίζουν πως η σύγκρουση των δυο εξαδέλφων δεν είναι μόνο οικονομική. Θεωρούν πως η Asma, σαν κορυφαίο στέλεχος της σουνιτικής κοινότητας συμμάχησε με τη Μόσχα προκειμένου να περιοριστεί ο έλεγχος των Αλεβιτών στον κρατικό μηχανισμό, την οικονομία και τις υπηρεσίες ασφαλείας.
Η Μόσχα από την πλευρά της, δηλώνει πως έχει βαρεθεί να περιμένει, να της καταβληθούν τα τεράστια έξοδα που έκανε για να επέμβει στη Συρία.
Ο Rami, δεν είναι επίσης συνηθισμένος Σύριος. Με τα χρόνια, αυτός και ο πατέρας του ανέλαβαν τον έλεγχο τεράστιων τμημάτων της οικονομίας της Συρίας (έως και 60 τοις εκατό, σύμφωνα με τις υψηλότερες εκτιμήσεις), έχτισαν τις νεο-κληρονομικές φιλανθρωπικές τους οργανώσεις και μάλιστα έστειλαν τη δική τους πολιτοφυλακή την Alawite Al-Bustan για να πολεμήσει στον εμφύλιο πόλεμο μετά το 2011.
Η πολιτοφυλακή από μόνη της είχε χρηματοδότηση δεκάδων εκατομμυρίων δολαρίων και οι μαχητές της κέρδιζαν έως και δύο φορές την αντίστοιχη αμοιβή του στρατού και ήταν εξοπλισμένη με σύγχρονο οπλισμό μιας και ο Rami είναι ίσως ο μεγαλύτερος εισαγωγέας όπλων στη Συρία.
Από τη στιγμή του θανάτου του συζύγου της το 2000 έως την ασθένειά της το 2012, οι λογαριασμοί δείχνουν ότι η Anisa συνέχισε να ευνοεί τo Rami και να εμποδίζει τη σουνιτική σύζυγο του Bashar, Asma και την οικογένειά της να συσσωρεύσουν υπερβολική δύναμη.
Η οικογένεια της Asma προέρχεται από τις πλούσιες σουνιτικές εμπορικές τάξεις του Χαλέπι και του Χομς, των οποίων οι κορυφαίες προσωπικότητες ανταγωνίζονταν τη φυλή του Makhlouf στη Συρία. Οι φιλανθρωπικές οργανώσεις της Asma ανταγωνίστηκαν επίσης για την προβολή και την επιρροή τους, με εκείνες του Rami.
Καθώς η Anisa ξεθωριάζει από την πολιτική σκηνή, η επιρροή της Asma άρχισε να αυξάνεται. Οι διαρροές του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου το 2012, έδειξαν ότι η Asma ισχυρίστηκε ότι εκείνη ήταν η «πραγματική δικτάτορας» στη Συρία.
Ήδη τον Δεκέμβριο του 2019, καθώς όλο και περισσότερα τμήματα των περιουσιακών στοιχείων του Rami πάγωσαν με διάφορα προσχήματα από το συριακό κράτος, το Daily Beast ανέφερε ότι «αποψύχθηκαν εκείνοι του πατρικού θείου της Asma, του Tarif al-Akhras».
Εάν κάποιος στη Συρία μπορεί να αμφισβητήσει δημοσίως το καθεστώς, είναι ο Rami. Μέχρι πρόσφατα ήταν μέρος του καθεστώτος, καταλαμβάνοντας μια θέση κάτω από τον Bassar, τη σύζυγό του Asma και τα αδέλφια του Maher και Bous Assad.
Η πιο πιθανή ιστορία που εκτυλίσσεται τώρα δημόσια στη Συρία περιλαμβάνει την οικογενειακή ζήλια και τον ανταγωνισμό, για μια δραστικά συρρικνωμένη οικονομική πίτα.
Ο Rami μπορεί πράγματι να έχει αποδειχθεί ανθεκτικός στα αιτήματα να συμβάλλει περισσότερο στην ανακούφιση των οικονομικών δεινών του καθεστώτος, αλλά η απόφαση του καθεστώτος, να κινηθεί εναντίον των περιουσιακών στοιχείων του, δημιουργεί νέες δυναμικές σε ένα ευρύτερο πλαίσιο.
Εάν η μητέρα του Bashar, Anisa, ήταν ζωντανή και καλά, δεν θα επέτρεπε τέτοιες ενέργειες εναντίον του άλλου εγγονιού της.
Το ρεπορτάζ του Daily Beast πρόσθεσε: «Μέχρι τον Σεπτέμβριο, η Asma και μια ομάδα πιστών αξιωματούχων που προηγουμένως εργάζονταν στο δίκτυο των ΜΚΟ, ξεκίνησαν μια εχθρική κίνηση κατά της οργάνωσης Bustan, μιας φιλανθρωπικής οργάνωσης που διευθύνεται από τον Makhlouf μέσω του οποίου πληρώνονται οι μισθοί του SSNP (Συριακό Εθνικιστικό Κόμμα) και άλλοι πολιτικοί, πιστοί στον Rami.
Ταυτόχρονα, ο μικρότερος αδερφός του Bassar, o Maher φάνηκε επίσης να βλέπει τους Makhlouf με αυξανόμενη υποψία, αντιμετωπίζοντάς τους ως ανταγωνιστές στη Συρία. Ο Maher, εκτός από αδελφός του προέδρου, και οικονομικός παράγοντας, είναι και διοικητής της 4ης Τεθωρακισμένης Μεραρχίας.
Πρόκειται για την πιο συγκροτημένη, ισχυρή και νικηφόρα δύναμη του Συριακού Στρατού που ευθύνεται για τις εκκαθαρίσεις (όχι πάντα σύμφωνα με τους κανόνες του πολέμου) των ανταρτών τα στην Deraa, Homs, Halp, κ.ά.
Τον Αύγουστο του 2019, το καθεστώς διαλύει την καλά χρηματοδοτούμενη πολιτοφυλακή του Rami του Al Boustan.
Το SSNP, το οποίο λειτούργησε ως ένα είδος ψεύτικου αντιπολιτευόμενου κόμματος στη Συρία, είδε επίσης τα προνόμια των μελών του να μειώνονται εξαιτίας της σύνδεσής τους με τους Makhlouf και του εξέχοντος ρόλου του Rami, στο κόμμα.
Τον Δεκέμβριο του 2019 και τον Μάρτιο του 2020, το καθεστώς κατάσχεσε περιουσιακά στοιχεία από τις εταιρείες πετρελαίου της Rami – τις οποίες χρησιμοποιούσε για να ανταλλάσσει πετρέλαιο από κουρδικά και αμερικανικά ελεγχόμενα μέρη της χώρας – για να αποπληρώσει τα ελλείμματα του κρατικού προϋπολογισμού της Συρίας.
Οι οικογένειες Makhlouf και Assad άρχισαν έτσι να αγωνίζονται για μια πίτα εσόδων που έχει συρρικνωθεί δραστικά από το ξέσπασμα του εμφυλίου πολέμου το 2011.
Η κατανόηση του τι συμβαίνει μεταξύ των δύο οικογενειών μας προσφέρει και μια ματιά στην κατανόηση του ξεσπάσματος του εμφυλίου πολέμου.
Η Συρία υπό τους Assad’ς δεν κυβερνήθηκε ποτέ από τον τρόμο μόνο. Τα γενναιόδωρα δίκτυα δημόσιας ασφάλειας, η δωρεάν σχολική εκπαίδευση, η δωρεάν υγειονομική περίθαλψη, άλλες υπηρεσίες και διάφορες επιδοτήσεις ενός «αραβικού σοσιαλιστικού κράτους» διατηρούσαν επίσης τον πληθυσμό σε ευθυγράμμιση μετά την ανάληψη της εξουσίας από τον Hafez το 1970.
Η οικονομία ξεκινώντας στα μέσα της δεκαετίας του 1980, κέρδισε πραγματικό μετά το θάνατο του Hafez, ωστόσο, η αύξηση της ιδιωτικοποίησης της οικονομίας και η πώληση κρατικών περιουσιακών στοιχείων (δεκαετία 90) σε πολιτικά συνδεδεμένα άτομα, όπως ο Rami, άλλαξε το κοινωνικό συμβόλαιο της Συρίας.
Καθώς οι Rami πλούτιζαν, οι μέσοι Σύριοι έπεσαν βαθύτερα στη φτώχεια. Ειδικά μετά το τέλος της κερδοφόρας στρατιωτικής κατοχής της Συρίας στο Λίβανο το 2005, την οικονομική κρίση του 2008 και μια σειρά ξηρασιών που ξεκίνησαν το 2009, η κατάσταση των μέσων Σύρων έγινε απαράδεκτη.
Η εξέγερση που ξεκίνησε το 2011 αντιπροσώπευε έτσι την προσπάθεια του μέσου Σύρου να επαναδιαπραγματευτεί το ανενεργό κοινωνικό τους συμβόλαιο. Το καθεστώς του Assad ανταποκρίθηκε άτσαλα στα αιτήματα των ανθρώπων, ενώ έπεσε και στην παγίδα, να θεωρήσει ότι η εξέγερση είχε ισχυρότερα πολιτικά αιτήματα λόγω της συμμετοχής σ’ αυτήν των Αδελφών Μουσουλμάνων απ’ ότι κοινωνικά και οικονομικά.
Η οικονομική κατάρρευση από τον εμφύλιο πόλεμο βρίσκει τώρα τον BasΗar και τη σύζυγό του Asma να εκβιάζουν τον ξάδελφό του Rami, για μεγαλύτερο μερίδιο από τους λίγους οικονομικούς πόρους της Συρίας που απομένουν, πριν τον τερματισμό του πολέμου.
Την ώρα που οι Σύροι, παρακολουθούν γεμάτοι ενδιαφέρον και ορισμένοι, στις πλατείες της Δαμασκού στοιχηματίζουν, ακόμη, για το πώς θα τελειώσει η παρτίδα, κάποιοι άλλοι κυρίως τα μέλη της παλαιάς φρουράς και του Κόμματος Baath, επαναφέρουν σιγά-σιγά αιτήματα που είχαν περιπέσει σε αχρηστία στη διάρκεια του εμφυλίου αλλά δεν χάθηκαν ουδέποτε από την «πολιτική ζωή» της χώρας. Αυτό αφορά την παρουσία στο μέλλον της λιβανέζικης Hetzbollah και των Ιρανών Φρουρών, στα γεωγραφικά όρια της χώρας.
Είναι οι ίδιοι, που πιστεύουν πως όσο αυτές οι δυνάμεις δεν απομακρύνονται από τη Συρία, η κατοχή των ενεργειακών πόρων από τους Κούρδους και τις ΗΠΑ αποτελούν ευνοϊκή ρύθμιση, ενόψει της οριστικής λήξης της σύγκρουσης στους επόμενους 24 μήνες.
* Ενώ οι μάχες συνεχίζονται οι Σύριοι απολαμβάνουν ένα οικογενειακό δράμα στο ανώτατο επίπεδο του καθεστώτος!
