Του Ηλία Καραβόλια
Βρεθήκαμε σχεδόν οι περισσότεροι Έλληνες σε δύσκολη θέση μέσα στα μνημόνια. Και από τότε μέχρι σήμερα τα βάζουμε με όλους και με όλα (ελάχιστα με τον εαυτό μας).
Οργιζόμαστε για πολλά, πετάμε εκ των υστέρων “απλές πολιτικές λύσεις” και “εναλλακτικές ιδέες” χωρίς να κάνουμε ανάλυση κόστους – οφέλους, για το τι χειρότερο μπορεί να υπάρξει από κάθε κακό που μας συμβαίνει.
Μέχρι και σήμερα λέω σε πολλούς φίλους της στήλης ότι αν κάτι δεν μπορεί να εκφραστεί με αριθμούς, δεν είναι επιστήμη : είναι γνώμη (επιθυμίας, ιδεολογίας, οργής, ημιμάθειας)
Ακούω πολλούς λοιπόν να λένε σωστά «σώσαμε τις τράπεζες και αυτές δεν βάζουν πλάτη στην κοινωνία και την χώρα». Να δηλώσω εκ των προτέρων ότι συμφωνώ σε γενικές γραμμές με αυτό – δεν ασκούν οι τράπεζες σχεδόν καθόλου κοινωνική πολιτική, δεν καναλιζάρουν χρήμα σε μικρομεσαίους, δεν δίνουν ανάσα σε οφειλέτες που θέλουν και μπορούν να πληρώσουν τα χρέη τους.
Όμως : σπουδάζουμε, διδάσκουμε και διαβάζουμε ώστε να βρούμε, μερικοί έστω, αυτό που λέμε «ο διάβολος κρύβεται στις λεπτομέρειες».
Συμμετέχουμε σε μελέτες μηνών ή ετών ώστε να δούμε πέρα από την αγανάκτηση ενός μέρους της κοινωνίας, την έκταση του κακού και την προέκταση του αφανούς θετικού, από κάποια οικονομικά φαινόμενα, στην κοινωνία και στην οικονομία.
Ακούστε σε λίγες γραμμές (όσοι θέλουν να αποφύγουν τα νουμερα και τα στοιχεία και να πάνε απ ευθείας στο δικό μου ζουμί, ας πάνε στο τέλος στα τρια ΥΓ) :
Στην έγκυρη Καθημερινή η Ευγενία Τζώρτζη συνόψισε την πολύμηνη κοινή μελέτη του (ελληνικού) ΙΟΒΕ και του London School of Economics, όσον αφορά την τελική αποτίμηση του ρόλου του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ΤΧΣ) – κοινώς τα βάρη και τα οφέλη από τις ανακεφαλαιοποιήσεις των τραπεζών.
Δείτε την πραγματικότητα, ψύχραιμα, και έστω για λίγο αντικαταστήστε την δικαιολογημένη οργή για το τι συνέβη, με το τι θα μπορούσε να συμβεί αν δεν είχαν γίνει εκείνες οι παρεμβάσεις.
– Το Δημόσιο ανέκτησε το 23% των χρημάτων που διέθεσε (47 δις) Αν συνυπολογιστούν τα κέρδη από το «κούρεμα» των ομολόγων (PSI) και τα έσοδα του Δημοσίου από άλλες πηγές σχετικές με τις ανακεφαλαιοποιήσεις , η καθαρή επιβάρυνση για εμάς τους φορολογουμένους περιορίστηκε τελικά στα 2 δισ. ευρώ.
Πώς συνέβη αυτό ; Για την Ελλάδα, ο αναλυτικός λογαριασμός του ΤΧΣ δείχνει 36 δισ. καθαρή επιβάρυνση των φορολογουμένων ή 19 % του ΑΕΠ, πριν από τον υπολογισμό του οφέλους που είχε το PSI για τους φορολογουμένους με τη μορφή διαγραφή χρέους.
Αν στην εξίσωση μπει και το PSI και οι υπόλοιπες εισπράξεις μέσω προμηθειών και τόκων, αλλά και της πώλησης κρατικών μετοχών, η επιβάρυνση περιορίζεται στα 2 δις ευρώ.
– Χωρίς εκείνες τις παρεμβάσεις η ύφεση θα ήταν βαθύτερη, με μεγαλύτερες απώλειες στην απασχόληση και στις επενδύσεις (το χειρότερο σενάριο της μελέτης δείχνει ότι χωρίς εκείνες τις παρεμβάσεις η σωρευτική απώλεια παραγωγής θα έφτανε στα 134 δις ή 66% του ΑΕΠ του 2011)
– Τα κρατικά επιτόκια θα ήταν περίπου 30% υψηλότερα στα δύο πρώτα χρόνια, ενώ η πίεση θα περνούσε και στην κατανάλωση και στην αγορά εργασίας (θα είχαμε τράπεζες «ζόμπι» που δεν θα μπορούσαν να επιτελέσουν τον ρόλο τους στη χρηματοδότηση της ανάκαμψης)
– Αυτονόητο είναι ότι τα σενάρια δείχνουν ότι θα μπορούσαν μέχρι το 2012 να χαθούν μέχρι και 44 δις από καταθέσεις.
Πριν συνοψίσω εγώ, δείτε στην ίδια σελίδα της Καθημερινής προχθές τι λέει Κ. Τσατσαρώνης, πρώην μέλος του ΤΧΣ, που συνοψίζει κάπου :
“Το λογιστικό κόστος ωχριά μπροστά στο μακροοικονομικό όφελος το οποίο η μελέτη (μοναδική μέχρι στιγμής) εκτιμά στα δεκάδες δισ. σε βάθος δεκαετίας.
Η πιο συντηρητική εκτίμηση ανεβάζει το μη διαφυγόν ΑΕΠ για ένα μόνο χρόνο άνω των 10 δισ., ποσό υπερπενταπλάσιο του δημοσιονομικού κόστους.
Η σύγκριση του 5 με την κριτική ότι ο διαβόητος δημοσιονομικός πολλαπλασιαστής του ΔΝΤ ήταν 1,5 και όχι 1 είναι ενδεικτική του ότι τα χρήματα έπιασαν τόπο.
Όπως αναλύει η μελέτη, με την πολυτέλεια που δίνει η χρονική απόσταση, το λογιστικό κόστος επιβαρύνθηκε από καθυστερήσεις του προγράμματος και τις διαδοχικές ανακεφαλαιοποιήσεις. Είναι όμως ξεκάθαρο ότι τα πράγματα θα ήταν δραματικά χειρότερα αν το σύστημα (και όχι οι τραπεζίτες που είδαν την αξία των μετοχών τους να μηδενίζεται) δεν είχε στηριχθεί”
Όποιος δεν θέλει να διαβάσει την μελέτη και να κατανοήσει τι συνέβη, ίσως δεν τον αφορούσε τότε (ή και τώρα) το αν χανόταν καταθέσεις (επειδή απλά μπορεί να μην είχε)
Ή θα έχει ήδη σκεφτεί το υπεραπλουστευτικό : πώς έγινε τελικά και μας κόστισε μόνο 2 δις από τις τσέπες μας ; Και όμως, αυτή είναι η πραγματικότητα άσχετα αν κάποιοι λένε κάτι απίθανα νούμερα για 80 και 100 δις (όπως λένε και άλλοι για το κόστος από το εξάμηνο Βαρουφάκη) βλέποντας μόνο τι πληρώσαμε – και όχι τι πήραμε πίσω και τι αποφύγαμε να πληρώσουμε μέχρι σήμερα.
Και μετά φυσικά, αναρωτιόμαστε εύλογα ότι αφού χάσαμε 2 ή 22 ή πολλαπλάσια δις (Ελλάδα είναι όσα θέλει ο καθένας λέει) γιατί δεν σβήνουν οι τράπεζες από τα κόκκινα πχ δάνεια το ανάλογο ποσό του κόστους για την ελληνική κοινωνία (ας θυμίσω εδώ ότι ο Ναπολέων έλεγε «οι άνθρωποι είναι όπως οι αριθμοί – η αξία τους εξαρτάται από τη θέση στην οποία βρίσκονται»)
Ακούστε : καλή η αριθμητική και η μηχανική αλληλουχία του απλού, καλό να λέμε «με νομοθέτηση και πολιτική βούληση όλα αλλάζουν» όμως η οικονομία δεν είναι μπακάλικο να κάνουμε ταυτίσεις και να εξισώνουμε μεγέθη.
Όποιος ξέρει οικονομικά θα καταλάβει ότι οι συσχετίσεις μεγεθών δεν είναι πάντα απλές. Και ότι κάθε πελάτης τράπεζας δεν είναι το ίδιο με τον άλλο (πχ ένας χρωστάει στην τράπεζα, αλλά έναν άλλο του ….χρωστάει η τράπεζα, επειδή από τα λεφτά του, μεταξύ άλλων καταθετών, έδωσε δάνειο στον οφειλέτη)
Η δε ευρύτερη αποτίμηση των δημόσιων οικονομικών είναι πιο σύνθετη από αυτά που νομίζει ο κοινούς νους. Πχ η μελέτη συνυπολογίζει, μεταξύ άλλων, το όφελος για το Δημόσιο από τη μείωση του χρέους μέσω του PSI, τα έσοδα από την παροχή έκτακτης ρευστότητας μέσω ELA –τα οποία συνδέονται με 5,5 δισ. ευρώ υψηλότερα μερίσματα της ΤτΕ προς το κράτος– και περίπου 2,3 δισ. ευρώ από προμήθειες εγγυήσεων βάσει του νόμου Αλογοσκούφη.
Από την άλλη πλευρά, εξετάζει το κόστος των αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων, αθροίζοντας 3,7 δισ. που είχαν ήδη συμψηφιστεί με φορολογικές υποχρεώσεις τραπεζών έως τα μέσα του 2024, ενώ με βάση τις παραδοχές της μελέτης, το μελλοντικό κόστος από την απόσβεση του υπολοίπου θα μπορούσε να φτάσει έως τα 10 δισ. την περίοδο 2026-2041.
Σε αυτά προσθέτει τα εκτιμώμενα έσοδα ύψους 2,5 δισ. από προμήθειες του προγράμματος «Ηρακλής», που έδωσε κρατικές εγγυήσεις 16 δισ. έως τον Σεπτέμβριο του 2024.
ΥΓ 1 Και επειδή όλοι σχεδόν θα πούμε «μα πουθενά αλλού δεν συμβαίνουν αυτά» διαβάστε κάπως ψύχραιμα τα παρακάτω πορίσματα, τεκμηριωμένα πλήρως και επιστημονικά :
– Στην Ιρλανδία( μοντέλο NAMA, κακή τράπεζα δηλαδή που μάζεψε τα σκάρτα, και όχι παρέμβαση PSI) το καθαρό κόστος για τον φορολογούμενο έφτασε τα 45 δισ.
– Στην Ισπανία ( μοντέλο SAREB, και εκεί κακή τράπεζα δηλαδή που μάζεψε σκάρτα και όχι PSI) το καθαρό κόστος για τον φορολογούμενο έφθασε τα 51 δις.
– Στην Κύπρο, ξέρετε πολύ καλά τι συνέβη ( έχασαν οι καταθέτες το 50% των χρημάτων τους)
Όσοι λοιπόν πρότειναν τέτοιες λύσεις αλά Ισπανίας και Ισλανδίας (που είχαν άλλη φύση κρίσης από εμάς) χωρίς να ξέρουν το τελικό κόστος, απλά επειδή τις διαβάζουν από βιβλία, ίντερνετ ή μόνοι τους τις ΕΛΜΕ ή τις ακούν στα καφενεία, ας ξέρουν ότι στην πολιτική, σε ώρα καπιταλιστικής κρίσης, η χωρίς ευθύνη εξουσίας «πολιτική πρόταση» μπορεί να κοστίζει πανάκριβα – όπως και βλέπετε.
ΥΓ 2 Όσοι νομίζουν ότι με όλα τα παραπάνω αθωώνω (όπως και η Ευγενία Τζωρτζή, το ΙΟΒΕ και το κορυφαίοι πανεπιστημιακό ίδρυμα της Αγγλίας LSE) τις τράπεζες ή τους δανειστές και κυβερνήσεις μας στα μνημόνια, κάνουν πολύ μεγάλο λάθος : ας μην μπερδεύομε την αλήθεια της κάθε επιστήμης με την κάθε βολική πολιτική εξήγηση, όση επιθυμία, βίωμα, αγανάκτηση ή ιδεολογία του καθενός και αν χωράει προς όφελος της κοινωνίας – τα οφέλη δεν έρχονται με τις ιδέες και τις «πολιτικές λύσεις»
ΥΓ 3 Και όσοι λόγω επικείμενων εκλογών νομίζουν ότι πιστώνω τις τότε κινήσεις – μόνο για το συγκεκριμένο θέμα, το τονίζω -σε Σαμάρα ή Βενιζέλο( και στα επιτελεία τους κυρίως ) επειδή ικανότητες τέτοιων δεν βλέπω στο σημερινό πολιτικό προσωπικό, καλά κάνουν – αυτό έχουν δίκιο να μου το χρεώνουν…
