ΤΗΣ ΜΑΡΙΕΤΤΑΣ ΓΙΑΝΝΑΚΟΥ*
Οι ευρωπαϊκές εξελίξεις επηρεάζονται έντονα από τα νέα κυβερνητικά δεδομένα στην Ισπανία αλλά και την Ιταλία. Η νέα κυβέρνηση της Ισπανίας, παρότι μειοψηφίας, εξέφρασε διά του πρωθυπουργού, Πέδρο Σάντσεθ, την άποψη ότι η Ευρωπαϊκή Ενωση πρέπει να μετατραπεί σε χώρο οικονομικής και κοινωνικής συνοχής. Δηλαδή, η ισπανική κυβέρνηση παραμένει στην ίδια γραμμή με την προηγούμενη στο θέμα της μείωσης των ανισοτήτων.
Ας σημειωθεί ότι η νέα ισπανική κυβέρνηση προφανώς δεν διακατέχεται από τα γνωστά συμπλέγματα στον χώρο της πολιτικής και με πολλή άνεση παρουσίασε μια σύνθεση από έντεκα γυναίκες και έξι άνδρες, γεγονός πρωτοφανές στην ιστορία της Ευρώπης. Προέρχεται, βέβαια, από την αποδοχή μιας πρότασης μομφής στο Κοινοβούλιο, που οδήγησε στην πτώση της κυβέρνησης του Μαριάνο Ραχόι, εξαιτίας μιας υπόθεσης διαφθοράς.
Για να γίνει δεκτή η μομφή συνεπικούρησαν διάφορα κόμματα εθνικιστικού χαρακτήρα, ετερόκλητα κόμματα και παρατάξεις εναντίον των πολιτικών λιτότητας στην Ευρωζώνη, που δεν συμμερίζονται οπωσδήποτε την άποψη της νέας σοσιαλιστικής κυβέρνησης για τα ευρωπαϊκά πράγματα, δηλαδή μια περίεργη συμμαχία, της οποίας η επιβίωση είναι αμφίβολη.
Ιδιαίτερα στο θέμα της Καταλονίας πιθανόν να προκύψουν εξελίξεις, καθώς οι εθνικιστές έχουν ανακτήσει τον έλεγχο της διοίκησης και εμμένουν στο θέμα της ανεξαρτησίας της συγκεκριμένης περιφέρειας.
Εκείνο που δημιουργεί ανησυχίες, σε συνδυασμό, μάλιστα, με το Brexit, που χωρίς αμφιβολία αποδυναμώνει την Ευρωπαϊκή Ενωση, είναι το αποτέλεσμα των εκλογών στην Ιταλία και η δημιουργία κυβέρνησης με έντονα εθνική προσέγγιση σε διάφορα επίμαχα ζητήματα, όπως το Μεταναστευτικό.
Επί της ουσίας και ανεξάρτητα από τις προεκλογικές καμπάνιες των κομμάτων που συνιστούν τον κυβερνητικό συνασπισμό, η Ιταλία, ως βασικό ιδρυτικό μέλος των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, αποτελούσε πάντοτε παράγοντα στήριξης της κοινωνικής συνοχής, επιδεικνύοντας σταθερή προσήλωση στην εμβάθυνση της Ευρώπης.
Λαμβάνοντας υπ’ όψιν έναν απαράβατο κανόνα, ότι ανεξάρτητα από προεκλογικές διακηρύξεις η πραγματικότητα της διακυβέρνησης δημιουργεί νέα δεδομένα και διαμορφώνει νέες αντιλήψεις, θεωρούμε ότι η κυβέρνηση της Ιταλίας, που δημιούργησε φόβους σε ορισμένους κύκλους, θα λειτουργήσει τελικά στο πλαίσιο μιας κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής.
Βεβαίως, έγινε μια πρώτη επίδειξη εθνικιστικής προσέγγισης με τη μη αποδοχή ενός πλοίου με μετανάστες από την Αφρική, το οποίο στο τέλος κατευθύνθηκε προς την Ισπανία, που θέλησε να τους φιλοξενήσει. Τα όργανα της Ευρωπαϊκής Ενωσης πρέπει να εκλάβουν αυτό το περιστατικό ως μήνυμα για την αναθεώρηση της στάσης όλων ως προς τη φιλοξενία μεταναστών και προσφύγων.
Ολες οι χώρες της Ενωσης έχουν ισχύ, σημαντικό μέρος της οποίας εκπορεύεται από την ίδια την Ενωση. Δεν είναι δυνατόν, λοιπόν, ορισμένες χώρες που βλέπουν στη Μεσόγειο να επωμίζονται όλο το βάρος της προσφυγικής κρίσης στη Συρία. Η εικόνα αυτή της Ενωσης δίνει, φυσικά, την ευκαιρία σε χώρες όπως η Τουρκία να μην εφαρμόζουν τις συμφωνίες που έχουν υπογράψει και το Μεταναστευτικό να προκαλεί την άνθηση εθνικιστικών αντιευρωπαϊκών ιδεών και την ανάδειξη δημαγωγών και ακροδεξιών πολιτικών προσώπων.
Η αδράνεια που παρατηρείται στην ΕΕ δεν κατασιγάζει τις αντιευρωπαϊκές ιδέες. Η καθυστέρηση στην προώθηση νέων πολιτικών, που θα ενισχύσουν την ευρωπαϊκή διακυβέρνηση, είναι αρνητικός παράγων για την προσπάθεια ενδυνάμωσης του ευρωπαϊκού βηματισμού.
Ταυτόχρονα, η αντίληψη που διαχέεται στους Ευρωπαίους πολίτες, ότι μια από τις παραμέτρους της ευρωπαϊκής «παρακμής» είναι η απόλυτη κυριαρχία της Γερμανίας τα τελευταία χρόνια, δεν βοηθάει στην αποδοχή των όποιων αλλαγών, στον βαθμό που μεγάλη μερίδα των πολιτών στην Ευρώπη πιστεύει ότι και οι νέες εξελίξεις θα είναι προς το συμφέρον της Γερμανίας.
Η καγκελάριος Μέρκελ κάθε φορά που μιλάει για την ισχύ της χώρας της τη συνδέει άμεσα με το μέλλον της Ευρώπης. Αλλωστε, τι είναι κάθε χώρα της Ευρώπης μέσα στο διεθνές σύστημα; Μόνη της, τίποτα σπουδαίο. Η Ενωση είναι αυτή που εξασφαλίζει την ευρωπαϊκή ισχύ.
Εξυπακούεται ότι οι χώρες της Ευρώπης δεν θα έχουν πάντα την ίδια άποψη ούτε θα αποδέχονται με τον ίδιο τρόπο τις προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Πάντα θα υπάρχουν διαφορετικές απόψεις. Αν όμως πραγματικά θέλουμε μια νέα ευρωπαϊκή διακυβέρνηση, που θα προσελκύσει την εμπιστοσύνη των πολιτών της Ευρώπης, πρέπει πρώτα να ξεκαθαριστεί ποιος κάνει τι και για ποιο λόγο και, δεύτερον, να επιδειχθεί περισσότερος σεβασμός προς τις μικρότερες χώρες και να καταβληθεί περισσότερη προσπάθεια για την προσέγγιση των ποικίλων απόψεων. Ας σημειωθεί ότι το φαινόμενο της Ιταλίας ή της Αυστρίας μπορεί να εμφανιστεί και σε άλλες χώρες, γι’ αυτό και όλα τα μέρη πρέπει να είναι προετοιμασμένα πολιτικά ώστε το ευρωπαϊκό σύστημα να μπορεί να απορροφήσει αυτούς τους κραδασμούς.
* Πρώην Υπουργός
