Του Ηλία Καραβόλια
Φανταστείτε ένα παγοδρόμο να μαζεύει τα χέρια του, μειώνοντας τη ροπή αδράνειας, με αποτέλεσμα να αυξάνεται η ταχύτητα περιστροφή του.
Αλήθεια : μέχρι πότε θα ισορροπεί ; Που και πώς θα σταματήσει άραγε ;
Αυτό το φαινόμενο είναι παρόμοιο (στο περίπου) με το δυναμικό φυσικό φαινόμενο της «στροφορμής»
Ταπεινά φρονώ ότι μια τέτοια εκδοχή (φαινομενολογικής φύσεως) συμβαίνει και στην παγκόσμια οικονομία σήμερα, και μάλλον δεν θα διαρκέσει για πολύ καιρό ακόμα.
Εχει εγκατασταθεί ένα μόνιμο πληθωριστικό περιβάλλον, μια παγκόσμια ακρίβεια, που ξεκίνησε σταδιακά μετά την πανδημία, μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, τους δασμούς Τραμπ και την εισβολή αμερικανών / ισραηλινών στο Ιράν.
Η κλιμάκωση της ενεργειακής κρίσης – και της ανισορροπίας σε εμπορικές και εφοδιαστικές αλυσίδες – συμβάδιζε με την δόμηση ενός «χρηματοπιστωτικού οικοσυστήματος» όχι ακριβώς ροών κεφαλαίων, αλλά ροών αποδόσεων (χρηματιστήρια, ομόλογα, τεχνολογία).
Στο οικοσύστημα αυτό στις αγορές δεν ασκούνται τόσο έντονα αρνητικές εξωτερικές δυνάμεις (πχ γεωπολιτικά γεγονότα) όμως η ταλάντωση των συσχετίσεων τιμές και αποδόσεις είναι φυσικά πλήρως ελαστική.
Το παράδοξο είναι ότι η συνολική δυναμική αυτού του οικοσυστήματος στις αγορές παραμένει έστω και επιβραδυντικά ανοδική.
Το αν αυτό σημαίνει (τεχνικά) συσσώρευση συναλλαγών και προετοιμασία αναστροφής τάσης (με ορμή) μάλλον δεν είναι εύκολο να ειπωθεί – αν και υπάρχουν ειδικότεροι.
Όμως σε αυτή την φάση της παγκόσμιας γεωοικονομικής έντασης, των υψηλών επιτοκίων και της ακρίβειας, οι ειδικοί των τεχνικών αναλύσεων αλλά και των data της χρηματοπιστωτικής μηχανικής στα επενδυτικά προϊόντα, είναι μεν χρήσιμοι όμως η μεγάλη εικόνα ανήκει στους μακροοικονομικούς επιστήμονες, και κυρίως στους διακεκριμένους και έμπειρους.
Σε σημαντική λοιπόν εισήγησή του στο ετήσιο ερευνητικό συνέδριο της ΕΚΤ (Σεπτέμβριος 2026), η οποία αποτυπώθηκε και στο άρθρο του “Economic Size and Economic Power” ο μεγάλος νομπελίστας οικονομολόγος Paul Krugman ανέλυσε την έννοια της εποχής» στην διεθνή οικονομία, ένα δομικό σημαίνον πίσω από την «στροφορμή» στις αγορές : την «αλληλεξάρτηση ως μέσο καταναγκασμού» (weaponized interdependence)
Εξήγησε δηλαδή «πώς το μέγεθος των κρατών και το διεθνές εμπόριο χρησιμοποιούνται πλέον ως εργαλεία γεωπολιτικής και στρατιωτικής πίεσης».
Να το πούμε απλά : Πίσω από την ενεργειακή κρίση που ξεκίνησε με την ρωσική εισβολή, τους δασμούς των ΗΠΑ, και την εισβολή τους σε Βενεζουέλα και Ιράν, οφείλουμε πρώτα να δούμε το δομικό υπόβαθρο της ανισορροπίας διεθνώς.
Σε μια σειρά άρθρων του ο Krugman εδώ και λίγους μήνες (πχ το “Challenging the Narrative of European Decline” και το “Modeling the US-Europe Paradox”) εξηγεί πειστικά και με στοιχεία, τι συμβαίνει διεθνώς στα μακροοικονομικά μεγέθη κρατών και ηπείρων.
Πχ καταρρίπτει τον μύθο ότι η Ευρώπη καταρρέει οικονομικά σε σχέση με τις ΗΠΑ αφού σωστά υποστηρίζει ότι η υπεροχή των ΗΠΑ στα στατιστικά στοιχεία παραγωγικότητας οφείλεται αποκλειστικά στη συγκέντρωση των μεγάλων εταιρειών τεχνολογίας (Silicon Valley), χωρίς όμως αυτό να μεταφράζεται απαραίτητα σε καλύτερο βιοτικό επίπεδο για τον μέσο Αμερικανό πολίτη.
Για την δε έκρηξη του AI και την πιθανή φούσκα στις τιμές των μετοχών κάποιων εταιρειών διεθνώς λ, γράφει (βλ “AI Versus Everything Else”) εστιάζοντας στο «οικονομικό» επίδικο : πώς οι μαζικές επενδύσεις σε data centers για το AI στερούν πόρους και κεφάλαια από άλλους κρίσιμους τομείς, όπως η στέγαση και τα εργοστάσια (φαινόμενο «crowding out»)
Και μας προειδοποιεί ότι η στρατηγική των μεγάλων αμερικανικών τεχνολογικών κολοσσών, καθώς και οι επενδύσεις τρισεκατομμυρίων δολαρίων στο ΑΙ, αυτό που κάνουν είναι κυρίως ότι δεν δημιουργούν νέες θέσεις εργασίας για τον απλό κόσμο.
Και επειδή Paul Krugman δεν σημαίνει μόνο «περιγραφή» αλλά και πρόταση (προοδευτικός γαρ, liberal και δημοκρατικός) μας θυμίζει το αναγκαίο προαπαιτούμενο (που ούτε ο τραμπισμός, ούτε ο νεοφιλελευθερισμός ευρωπαίων ηγετών μας προτάσσουν πριν την «αναπτυξιολογία» της πολεμικής βιομηχανίας) : το πόσο κόστισε τόσο η ακραία δασμολογική επίθεση των ΗΠΑ στις άλλες οικονομικές αλλά και στην αποδόμηση της προοδευτικής φορολογίας στις ΗΠΑ.
Τονίζοντας φυσικά το σύμπτωμα και την ρίζα του την οποία πρέπει να κοιτάξουμε κατάματα : η ακραία συγκέντρωση αμύθητου πλούτου και ελέγχου της ροής πληροφορίας, στα χέρια ελάχιστων ανθρώπων, προειδοποιώντας μας για τη δημιουργία μιας σύγχρονης επικίνδυνης ολιγαρχίας…
ΥΓ Όπως έγραψε πρόσφατα πολύ εύστοχα ο D. S . Amato «ο καπιταλισμός δεν είναι μια οικονομία ελεύθερης αγοράς με κάποιες μικρές στρεβλώσεις και αποκλίσεις.
Και η σωστή κατανόηση και ποσοτική αποτίμηση της προ-διανομής του πλούτου απαιτεί να εξετάζουμε όχι μόνο τις ανισότητες εισοδήματος και πλούτου, αφού αυτές έχουν ήδη δημιουργηθεί.
Αλλά να μελετάμε και τις διαρθρωτικές προσόδους που είναι ενσωματωμένες στο νομικό, πολιτικό και οικονομικό μας σύστημα, προτού επιβληθεί οποιοσδήποτε φόρος»…
