Tο 2021 γιορτάζουμε τα 40 χρόνια της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ενωση, ξεκινώντας από την ένταξή μας στην ΕΟΚ το 1981! Μια σημαντική επέτειος σαν και αυτή πρέπει να αξιοποιείται αφενός ως ευκαιρία αναστοχασμού και αποτίμησης του παρελθόντος και αφετέρου ως ευκαιρία ενατένισης του μέλλοντος και σχεδιασμού για την κατάκτησή του.

Μια σύντομη αποτίμηση των 40 χρόνων της Ελλάδας στην Ε.Ε. μάς οδηγεί να αναλογισθούμε με ανακούφιση τη θέση της χώρας μας σήμερα, σε σύγκριση με τον εφιάλτη τού πώς θα ήταν η Ελλάδα εκτός της Ε.Ε. Εχει λοιπόν η πατρίδα μας σήμερα ένα βασικό δίκτυο από σύγχρονες υποδομές, που συνεχώς συμπληρώνεται και αναβαθμίζεται. Το σύνολο του δικτύου αυτού έχει συγχρηματοδοτηθεί κατά μέσον όρο περίπου 80% από την Ε.Ε. στα 40 χρόνια, και ιδίως από την πολιτική συνοχής της Ε.Ε. και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων.

Συνολικά στα 40 χρόνια, η πολιτική συνοχής της Ε.Ε., περιλαμβανομένων του γεωργικού ταμείου ανάπτυξης και του ταμείου αλιείας, μαζί με τις άλλες πολιτικές της Ε.Ε., εισέφεραν άνω των 200 δισ. ευρώ στη χώρα μας, σε τρέχουσες τιμές. Οι πόροι αυτοί είχαν αποκλειστικό στόχο τη βιώσιμη ανάπτυξη και τη σύγκλισή μας με την Ε.Ε. Χρηματοδότησαν διαδοχικά και ολοκληρωμένα αναπτυξιακά σχέδια, ξεκινώντας από τα Μεσογειακά Ολοκληρωμένα Προγράμματα το 1985, περνώντας στα τρία Κοινοτικά Πλαίσια Στήριξης – ΚΠΣ από το 1989 έως το 2006, και μετά στο εταιρικό σύμφωνο (με την Ε.Ε.) για το Πλαίσιο Ανάπτυξης-ΕΣΠΑ 2007-213, και τέλος στο ΕΣΠΑ 2014-2020.

Από το 2001 η χώρα μας είναι μέλος της Ευρωζώνης και του ευρώ, του δεύτερου σημαντικότερου και ισχυρότερου νομίσματος στον πλανήτη. Τώρα πλέον η χώρα μας, μετά τα διαδοχικά επεισόδια της κρίσης χρέους την περίοδο 2009-2015, είναι οριστικά και αμετάκλητα μέλος της Ευρωζώνης, η οποία ουσιαστικά είναι και ο πυρήνας της πρώτης ταχύτητας της Ε.Ε. και των ευρωπαϊκών εξελίξεων. Σήμερα, η έστω ατελής ακόμη, αλλά σε συνεχή διαδικασία ολοκλήρωσης, Ευρωζώνη είναι ήδη μια ζώνη σταθερότητας, συνοχής και αλληλεγγύης.

Είναι επίσης η χώρα μας μέλος της ενιαίας εσωτερικής αγοράς της Ε.Ε. των 400 εκατομμυρίων πολιτών, η οποία είναι από τις μεγαλύτερες και ίσως η καλύτερα και πιο ισορροπημένα ρυθμισμένη εσωτερική αγορά στον πλανήτη μας, από πλευράς προστασίας του περιβάλλοντος, των καταναλωτών και της δημόσιας υγείας, της εργασίας κ.λπ.

Το ανθρώπινο δυναμικό μας είναι πολύ καλύτερα εκπαιδευμένο σε σχέση με οποιαδήποτε άλλη περίοδο της ιστορίας μας. Και αυτό έχει γίνει με βάση προγράμματα κατάρτισης και σπουδών, ανταλλαγών Erasmus και προγράμματα έρευνας και καινοτομίας, πολλά από τα οποία έχουν είτε συγχρηματοδοτηθεί από την Ε.Ε. ή ήταν δράσεις προγραμμάτων της που τα διαχειριζόταν κεντρικά η Επιτροπή της Ε.Ε.!

Η αποκεντρωμένη διάρθρωση της χώρας μας σε 13 περιφέρειες είναι αποτέλεσμα της δομής και λειτουργίας της Ε.Ε. όχι μόνο σε υπερεθνικό και εθνικό επίπεδο, αλλά και σε επίπεδο περιφερειών. Οι περιφέρειές μας έχουν σήμερα εκλεγμένη ηγεσία και περιφερειακά συμβούλια, τις δικές τους διοικητικές και διαχειριστικές δομές και δυνατότητες, και βεβαίως τα δικά τους περιφερειακά αναπτυξιακά προγράμματα, πάντα συγχρηματοδοτούμενα από την Ε.Ε. Αλλά και ο εξορθολογισμός της οργάνωσης της τοπικής αυτοδιοίκησης στους σημερινούς 325, αρχικά καποδιστριακούς και μετέπειτα καλλικρατικούς δήμους, είναι κατά μεγάλο μέρος συνέπεια της προσαρμογής της χώρας μας στο ευρωπαϊκό κεκτημένο. Παράλληλα, η συνεχής εναρμόνιση της ελληνικής νομοθεσίας με το δίκαιο της Ε.Ε. σε όλους τους τομείς, αλλά και η συνεχής εναρμόνισης της ελληνικής διοίκησης με το θεσμικό και διοικητικό σύστημα της Ε.Ε., μόνον οφέλη και πρόοδο συνεισέφερε στη χώρα μας.

Δεν ξεχνάμε, βέβαια, και τη σημασία και την αξία της γεωπολιτικής και γεωστρατηγικής διάστασης της συμμετοχής μας στην Ε.Ε. και στην Ευρωζώνη, για την αντιμετώπιση μεγάλων προκλήσεων της εποχής μας όπως το μεταναστευτικό, είτε των προκλήσεων της διατήρησης της ειρήνης και της συνεργασίας στις ευαίσθητες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου, αλλά και των Δυτικών Βαλκανίων.

Ο αναστοχασμός για τα 40 χρόνια της Ελλάδας στην Ε.Ε. νομίζουμε ότι θα πρέπει να εστιάσει και στα δικά μας λάθη, ώστε να μην τα επαναλάβουμε. Ξεκινάμε με την κρίση δημόσιου χρέους που βιώσαμε δραματικά την περίοδο 2009-2015. Εμείς οι ίδιοι την προκαλέσαμε κατά πρώτο λόγο και θα μπορούσαμε κάλλιστα να την είχαμε αποφύγει, τουλάχιστον σε αυτές τις διαστάσεις και τη διάρκεια! Υπενθυμίζουμε πως οι άλλες χώρες του ευρωπαϊκού Νότου επίσης βίωσαν κρίση δημόσιου ή ιδιωτικού χρέους την περίοδο 20010-2013, που όμως ήταν πάντα λιγότερο έντονη και βαθιά από την ελληνική κρίση. Επίσης, οι άλλες χώρες του Νότου βγήκαν από την κρίση χρέους πολύ πιο γρήγορα και με λιγότερες απώλειες στο ΑΕΠ και στον παραγωγικό και κοινωνικό ιστό τους, σε σύγκριση με την Ελλάδα.

Το κράτος και η ευρύτερη δημόσια διοίκηση της χώρας μας δεν προχώρησαν στα 40 αυτά χρόνια στον εκσυγχρονισμό τους και στην ψηφιοποίησή τους με την ταχύτητα και στον βαθμό που θα έπρεπε και θα μπορούσαν να το κάνουν, με βάση τους ευρωπαϊκούς πόρους που ήταν διαθέσιμοι για τον σκοπό αυτόν. Εχουμε επίσης αφήσει σοβαρές και αδικαιολόγητες περιβαλλοντικές εκκρεμότητες ως προς τη διαχείριση των απορριμμάτων και των λυμάτων μας, του κτηματολογίου, των νερών και των δασών μας κ.λπ.

Δεν έχουμε ακόμη αξιοποιήσει όσο θα μπορούσαμε την ενιαία εσωτερική αγορά της Ε.Ε., ώστε είτε να συμμετέχουμε με σημαντική προστιθέμενη αξία σε ευρωπαϊκές αλυσίδες παραγωγής αξίας είτε να εξάγουμε στην Ε.Ε. πολλά δικά μας ανταγωνιστικά μεταποιημένα προϊόντα, καθώς και τις εξειδικευμένες υπηρεσίες μας πέραν του τουρισμού! Το αποτέλεσμα είναι να πάσχουμε αδιάλειπτα στα 40 χρόνια από σοβαρό έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου και του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών μας.

Στο χέρι μας είναι να καλύψουμε στην επόμενη δεκαετία αυτά και άλλα κενά και εκκρεμότητες, που εμείς οι ίδιοι έχουμε επιτρέψει να υπάρχουν. Πώς; Μα πατώντας τα γκάζια, κυβέρνηση και αντιπολίτευση, ο δημόσιος και ιδιωτικός τομέας συνεργαζόμενοι, επιχειρήσεις και εργαζόμενοι σε συνεργασία και συνεννόηση, στο πλαίσιο συνεχούς κοινωνικού διαλόγου που στοχεύει και πετυχαίνει την εξεύρεση κοινού τόπου.

Μόνον έτσι θα καταφέρουμε να αρπάξουμε από τα μαλλιά και να αξιοποιήσουμε τη μοναδική ευκαιρία που μας δίνει και πάλι η Ε.Ε., για να βγούμε όσο πιο δυνατοί, ευέλικτοι και καινοτόμοι μπορούμε, από τη μεγάλη κρίση της πανδημίας που βιώνουμε τώρα, και η οποία ήλθε να προστεθεί στην κρίση του δημόσιου χρέους που μας ταλάνισε την προηγούμενη δεκαετία.

Το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας – ΤΑΑ των 750 δισ. ευρώ που υιοθέτησε η Ε.Ε. το 2020, είναι η νέα μεγάλη ευκαιρία για τη χώρα μας. Το ΤΑΑ σε συνδυασμό με το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 21-27 της Ε.Ε., και ιδίως την πολιτική συνοχής και τη γεωργική πολιτική της Ε.Ε., θα δώσουν στη χώρα μας συνολικά ποσά επιχορηγήσεων και ευνοϊκών δανείων της τάξης των 70-85 δισ. ευρώ τη δεκαετία 2021-2030. Τα ποσά αυτά θα είναι όμως αυστηρά στοχευμένα ώστε να χρηματοδοτήσει η χώρα μας στην επόμενη δεκαετία διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις για τη βιώσιμη και ψηφιακή επιχειρηματικότητα και μεταποίηση, την καινοτομία, την ψηφιακή και ενεργειακή μετάβαση του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, την απολιγνιτοποίηση της χώρας και τον μηδενισμό του ισοζυγίου των εκπομπών CO2 έως το 2050.

Η επιτυχία της χώρας μας στην πρόκληση της βέλτιστης αξιοποίησης του ΤΑΑ και της πολιτικής συνοχής της Ε.Ε. για το 2021-2027 θα είναι η πρώτη και καλύτερη υπηρεσία που μπορούμε να προσφέρουμε τόσο στους εαυτούς μας όσο και στην Ε.Ε. Και αυτό γιατί η δική μας επιτυχία θα συμβάλει επίσης στην ταχύτερη ολοκλήρωση της Ευρωζώνης, παρέχοντας ισχυρά επιχειρήματα υπέρ της μονιμοποίησης του ΤΑΑ και της μελλοντικής έκδοσης και νέου κοινού χρέους – ευρωομολόγων από την Ε.Ε. και την Ευρωζώνη για την απρόσκοπτη χρηματοδότηση της ανάπτυξης όλων των κρατών-μελών στο διηνεκές, όποιο και αν είναι το επίπεδο του δημόσιου χρέους τους.

Αποφασίζοντας τη σύσταση του ΤΑΑ το 2020, η Ε.Ε. έκανε το μεγάλο και ιστορικό βήμα της έκδοσης κοινού χρέους, για πρώτη φορά στην σε τέτοια έκταση. Το ΤΑΑ θα χρηματοδοτηθεί εξ ολοκλήρου από κοινό δανεισμό της Ε.Ε. που άρχισε να συνάπτει ήδη η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με τις διεθνείς κεφαλαιαγορές, εξουσιοδοτημένη πλέον ρητώς και κατηγορηματικώς γι’ αυτό από τα κράτη-μέλη. Η εξασφάλιση της συνέχειας του ΤΑΑ και πέρα από το δημοσιονομικό πλαίσιο 2021-27 θα αποτελούσε ίσως το πιο αποφασιστικό βήμα προς την ολοκλήρωση της ατελούς σήμερα Οικονομικής και Νομισματικής Ενωσης – ΟΝΕ.

Παράλληλα, όμως, η Ελλάδα μπορεί να έχει έναν σημαντικό και ιδιαίτερα θετικό ρόλο στις όποιες εξελίξεις θα έχουμε την επόμενη δεκαετία προς την κατεύθυνση μιας πιο κυρίαρχης και σεβαστής από όλους, τόσο στο εσωτερικό της όσο και εκτός των συνόρων της, προς την κατεύθυνση μιας πιο δημοκρατικής, πιο αποτελεσματικής, περισσότερο κοινωνικής, αλληλέγγυας και πιο ομοσπονδιακής Ευρωζώνης.

Σίγουρα η Γαλλία του προέδρου Μακρόν, η Γερμανία στη μετά Μέρκελ εποχή της και η Ιταλία του Μάριο Ντράγκι, ως οι τρεις μεγαλύτερες χώρες και οικονομίες της Ε.Ε. και της Ευρωζώνης, οφείλουν να είναι οι ατμομηχανές που θα τραβήξουν τους πρόθυμους της Ευρωζώνης (ίσως και των υπόλοιπων προθύμων της Ε.Ε., εάν υπάρξουν) τόσο προς την οικονομική ολοκλήρωσή της όσο και προς την πολιτική ένωσή της. Αλλά δεν πρέπει να υποτιμούμε τον καίριο ρόλο που μπορεί να παίξει σε μια τέτοια πορεία ολοκλήρωσης και τα σημαντικά οφέλη σε όλα τα επίπεδα που μπορεί να έχει από τη συμμετοχή της σ’ έναν ομοσπονδιακό πυρήνα της Ε.Ε., μια Ελλάδα αποφασισμένη να επιτελέσει πρωταγωνιστικό ρόλο προς την κατεύθυνση της ομοσπονδίωσης αρχικά των προθύμων της Ευρωζώνης, και ίσως τελικά όλης της Ε.Ε. Μια Ελλάδα που παράλληλα όμως θα βρίσκεται σε σταθερή και δυναμική πορεία προς την ψηφιακή και πράσινη οικονομία του μέλλοντος, προς την κοινωνία και την οικονομία της γνώσης, της τεχνητής νοημοσύνης και της καινοτομίας.

Η Διάσκεψη για το Μέλλον της Ευρώπης, που ξεκίνησε στις 9 Μαΐου, φέρνει κοντά βουλευτές από όλα τα κράτη-μέλη και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών, ΜΚΟ, κοινωνικούς εταίρους και εκπροσώπους εθνικών κυβερνήσεων και ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων, προκειμένου να συζητήσουν και να προτείνουν μέτρα και οδικό χάρτη, ώστε να προχωρήσει η οικοδόμηση της Ευρώπης. Η συμμετοχή της Ελλάδας στη διάσκεψη αυτή, με ολοκληρωμένες θέσεις, προτάσεις και συμμαχίες προς την κατεύθυνση της ομοσπονδίωσης του ξεκάθαρα φιλοευρωπαϊκού πυρήνα της Ε.Ε., που σέβεται χωρίς δεύτερες σκέψεις τις αρχές του κράτους δικαίου, θα είναι ένα σημαντικό βήμα.

* Ο κ. Γιώργος Κολυβάς είναι πρόεδρος της ΕΕΝΟΕ-UEF Greece.

Πηγή: kathimerini.gr

Το άρθρο Εφαλτήριο για καλύτερο μέλλον της Ελλάδας τα 40 χρόνια στην Ε.Ε… Του Γιώργου Κολυβά εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Κορυφώθηκε πρόσφατα ο εορτασμός των 40 χρόνων της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ενωση, 1981-2021. Η ένταξη στην τότε ΕΟΚ υπήρξε το μεγαλύτερο διπλωματικό επίτευγμα της μεταπολεμικής Ελλάδας κι ένας προσωπικός πολιτικός θρίαμβος του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Οι ευεργετικές συνέπειες της συμμετοχής μας στην ενωμένη Ευρώπη δεν αμφισβητούνται πια σχεδόν από κανέναν.

Ωστόσο, τα αφιερώματα για τα 40χρονα της ευρωπαϊκής μας πορείας αποφεύγουν, συχνά, να ασχοληθούν με την ταυτόχρονη αποτυχία μας να συγκλίνουμε οικονομικά με τον πλούσιο ευρωπαϊκό Βορρά. Η σύγκλιση ήταν ένας πρωταρχικός στόχος των οραματιστών της ένταξης αλλά κι ένας εθνικός στόχος από την ίδρυση του ελληνικού κράτους τον 19ο αιώνα.

Η Ελλάδα, με όρους κατά κεφαλήν εισοδήματος σε σχέση με το αντίστοιχο της Γερμανίας, βρίσκεται εκεί που βρισκόταν το 1981, περίπου στο 60%. Κι αυτό παρά την εισροή, από το 1981 μέχρι σήμερα, εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ ευρωπαϊκών επιδοτήσεων και τον υπερδεκαπλασιασμό του δημόσιου χρέους μας.

Ολοι αυτοί οι πόροι που εισέρρευσαν την τελευταία 40ετία δεν κατάφεραν να μας φέρουν πιο κοντά στους βόρειους εταίρους μας. Η σύγκριση είναι απογοητευτική για δύο πρόσθετους λόγους. Πρώτον, γιατί την 30ετία πριν την ένταξη, η Ελλάδα πραγματοποίησε ένα αναπτυξιακό άλμα που την έφερε από το 15% του γερμανικού κατά κεφαλήν εισοδήματος το 1950 στο 60% το 1980, παρά την ταχύτατη οικονομική ανάπτυξη της ίδιας της Γερμανίας.

Δεύτερον, την 30ετία που ακολούθησε την πτώση του ανατολικοευρωπαϊκού κομμουνισμού το 1989, χώρες όπως η Πολωνία, οι Βαλτικές, η Τσεχία και η Σλοβακία μας έφτασαν ή μας ξεπέρασαν. Το 1990 η Πολωνία είχε το ένα τέταρτο του δικού μας κατά κεφαλήν εισοδήματος αλλά, σύντομα, θα μας έχει φθάσει.

Γιατί αποτύχαμε σε όρους οικονομικής σύγκλισης; Τα χρόνια της μεγάλης ανάπτυξης μέχρι το 1980, η Ελλάδα δεν κατάφερε να αποκτήσει μια εξωστρεφή και διεθνώς ανταγωνιστική βιομηχανία. Το χειρότερο ήταν ότι, τη δεκαετία του 1980, αντί να ανασκουμπωθούμε, όπως οι Ισπανοί, οι Πορτογάλοι και οι Ιρλανδοί, βασιστήκαμε στη δημοσιονομική επέκταση με δανεικά και τον κρατισμό που καθήλωσαν την οικονομία.

Η διόρθωση που επιχειρήθηκε από την κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη δεν μακροημέρευσε και τη διαδέχθηκε μια προσπάθεια ένταξης στην ΟΝΕ χωρίς τολμηρές μεταρρυθμίσεις. Η επιτυχία της ένταξης στην ΟΝΕ βασίστηκε στην πολιτική της σκληρής δραχμής και της μείωσης του πληθωρισμού, που συμπαρέσυρε σε μείωση το επιτόκιο δανεισμού του Δημοσίου, ανακουφίζοντας τον προϋπολογισμό. Ομως, οι πρωτογενείς δαπάνες παρέμειναν υψηλές και, συχνά, ιδίως για τη στήριξη του ασφαλιστικού, αυξήθηκαν.

Την πρώτη δεκαετία της ένταξης στην ΟΝΕ, η διεθνής ανταγωνιστικότητα της οικονομίας μειώθηκε ακόμα περισσότερο, συνεχίζοντας μια πορεία που είχε αρχίσει, με την πολιτική της σκληρής δραχμής, από τη δεκαετία του 1990, παρά την προσπάθεια ήπιας διόρθωσης το 2005. Τέλος, όταν ήρθε η κρίση του 2009, το πολιτικό σύστημα καθυστέρησε, διχάστηκε και, εν τέλει, απέτυχε να την ελέγξει έγκαιρα, οδηγώντας σε μια δεκαετή περιδίνηση.

Σήμερα, η Ελλάδα έχει μια ιστορική ευκαιρία να ξεπεράσει όχι μόνο την πανδημική και την οικονομική κρίση της περασμένης δεκαετίας αλλά και να επανέλθει σε πορεία σύγκλισης, σε σταθερές βάσεις, με τη Βόρεια Ευρώπη, που αποτελεί ιστορικά έναν βασικό εθνικό στόχο. Οι πρόδρομοι δείκτες είναι θετικοί και οι προσδοκίες από το Ταμείο Ανάκαμψης μεγάλες. Η εμπιστοσύνη των αγορών στην κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη ολοένα και ενισχύεται, την ίδια ώρα που η πολιτική σταθερότητα φαίνεται να εμπεδώνεται, παρά την προσπάθεια υπονόμευσής της με την απλή αναλογική.

Υπάρχουν τεράστια κεφάλαια σήμερα παγκοσμίως που αναζητούν προσοδοφόρους προορισμούς να επενδυθούν. Αυτή τη φορά, την ώρα που «βρέχει» λεφτά διεθνώς, εμείς δεν θα πρέπει να «κρατάμε ομπρέλα», όπως, συχνά, κάναμε στο παρελθόν αλλά να επιμείνουμε στην πολιτικά επίπονη αλλά εθνικά χρήσιμη μεταρρυθμιστική πορεία. Το οφείλουμε στους εαυτούς μας αλλά και στα παιδιά μας και τις επόμενες γενιές που δεν αξίζουν ένα ξενιτεμένο μέλλον αλλά θέλουν και μπορούν να ζήσουν και να δημιουργήσουν στην πατρίδα τους.

Ο κ. Δημήτρης Καιρίδης είναι βουλευτής της ΝΔ στον Βόρειο Τομέα Αθηνών και καθηγητής Διεθνών Σχέσεων.

Πηγή: tovima.gr

Το άρθρο Από τη στασιμότητα στη γρήγορη σύγκλιση;… Του Δημήτρη Καιρίδη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Του Λουκά Τσούκαλη*

Κλείσαμε λοιπόν 40 χρόνια ως μέλη της ευρωπαϊκής οικογένειας. Και με τη βούλα. Όμως, η ευρωπαϊκή μας σχέση δεν υπήρξε διόλου ανέφελη. Αντίθετα, ήταν γεμάτη κρίσεις. Κοιτώντας πίσω, μπορούμε πλέον να βγάλουμε μερικά χρήσιμα συμπεράσματα για το μέλλον. Άλλωστε, σε αυτό δεν χρησιμεύουν κυρίως οι επέτειοι; Να θυμόμαστε και να μαθαίνουμε.

Το πρώτο συμπέρασμα που προκύπτει αβίαστα είναι ότι κάναμε σωστές στρατηγικές επιλογές σε κρίσιμες ιστορικές καμπές που καθόρισαν τη μετέπειτα πορεία μας. Ηταν επιλογές ολίγων πολιτικών ηγετών που έβλεπαν μακριά, που τολμούσαν να πάρουν δύσκολες αποφάσεις ξεφεύγοντας από τη μιζέρια της εγχώριας μικροπολιτικής. Η αρχική επιλογή που συνέδεσε τη χώρα με το πιο προχωρημένο τμήμα της ευρωπαϊκής συνεργασίας, η γρήγορη ένταξη μετά την πτώση της δικτατορίας, η επιλογή του ευρώ και η ένταξη της Κύπρου είναι οι κυριότερες. Στρατηγικές επιλογές που μετατράπηκαν σε διπλωματικές επιτυχίες, διότι η εμπειρία δείχνει ότι δεν είμαστε διόλου κακοί στις διαπραγματεύσεις. Αυτό είναι το δεύτερο μεγάλο συμπέρασμα.

Το τρίτο όμως θα έπρεπε να μας προβληματίσει. Είχαμε αλλεπάλληλες κρίσεις στη σχέση μας με την υπόλοιπη ευρωπαϊκή οικογένεια. Κρίσεις οικονομικές που οδηγούσαν σε σταθεροποιητικά προγράμματα παλαιότερα και πιο πρόσφατα στα μνημόνια, καθώς και κρίσεις στην εξωτερική πολιτική σε άμεση σχέση με τη γειτονιά μας. Το μερίδιό μας στις ενδοευρωπαϊκές κρίσεις μέχρι σήμερα είναι σίγουρα πολύ μεγαλύτερο από αυτό που Θα μας αναλογούσε λόγω μεγέθους. Και το ερώτημα είναι γιατί. Η δική μου απάντηση συνοψίζεται σε τέσσερα βασικά στοιχεία: εσωστρεφής και μη ανταγωνιστική οικονομία, βαλκανικό κράτος του οποίου οι αδυναμίες αναδεικνύονται στον καθημερινό συγχρωτισμό με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς και στην προσπάθεια εφαρμογής κοινοτικών κανόνων, έντονος λαϊκισμός και πελατειακές πρακτικές στα πολιτικά μας πράγμα τα, αλλά και μια ομολογουμένως πολύ δύσκολη γειτονιά. Αυτά τα στοιχεία συνιστούν την περίφημη ελληνική ιδιαιτερότητα.

Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, που μας έβαλε σχεδόν μόνος του στην ευρωπαϊκή οικογένεια, πίστευε ότι ρίχνοντας τη χώρα στο νερό θα μάθει τελικά να κολυμπάει. Στην πράξη φάνηκε ότι δεν είναι τόσο απλό. Κοντέψαμε αρκετές φορές να πνιγούμε και οι εταίροι δεν έκαναν πάντα το καλύτερο για να μας σώσουν. Το ξέρουμε ότι δεν είναι ιδανική η ευρωπαϊκή οικογένεια – αλλά ποια είναι; Τα μέλη της έχουν το καθένα τα δικά του συμφέροντα, συχνά κοντόφθαλμα, όπως άλλωστε και εμείς. Οσοι λοιπόν βιάζονται να κατηγορήσουν τους άλλους για έλλειψη αλληλεγγύης, ας σκεφτούν πρώτα πόσα είναι οι ίδιοι έτοιμοι να προσφέρουν.

Η συμμετοχή σε ένα ιδιαίτερα ανταγωνιστικό οικονομικό περιβάλλον συνέβαλε σημαντικά στην αποβιομηχάνιση της χώρας. Δεν καταφέραμε να κάνουμε τις απαραίτητες διαρθρωτικές αλλαγές, σπαταλήσαμε και πολλούς από τους ευρωπαϊκούς πόρους που μας δόθηκαν. Ας ελπίσουμε ότι δεν θα κάνουμε το ίδιο με τη νέα (την τελευταία;) μεγάλη ευκαιρία που μας προσφέρεται μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης. Η δημιουργία ανταγωνιστικών και εξωστρεφών οικονομικών μονάδων, με έμφαση στον ψηφιακό και πράσινο μετασχηματισμό της οικονομίας, θα πρέπει να συνοδεύεται από στοχευμένα μέτρα κοινωνικής πολιτικής για όσους κινδυνεύουν να βρεθούν απ’ έξω – Θα είναι σίγουρα αρκετοί. Και για να γίνουν όλα αυτά, χρειαζόμαστε πολιτικές ηγεσίες που καταλαβαίνουν τι χρειάζεται η χώρα και μπορούν επίσης να τραβήξουν μαζί τους τους βραδυπορούντες, όπως θα έλεγε ο Ελευθέριος Βενιζέλος. Ο μετασχηματισμός της ελληνικής οικονομίας χρειάζεται σύγχρονο, λειτουργικό κράτος. Χρειάζεται επιχειρηματίες που ξέρουν και ρισκάρουν. Χρειάζεται και κοινωνική συνοχή.

Τη γειτονιά μας δεν μπορούμε να την αλλάξουμε ριζικά ούτε μπορούμε να φέρουμε Σκανδιναβούς στα Βαλκάνια. Είναι ανάγκη εκεί να είχαμε το θάρρος να παίρνουμε συχνότερα πρωτοβουλίες αντί να βαυκαλιζόμαστε ότι ο χρόνος – ή οι άλλοι – θα λύσουν τα προβλήματα. Αλλά χωρίς ψευδαισθήσεις: ειδικότερα, η σχέση μας με τη γειτονική Τουρκία θα παραμείνει δύσκολη και θα απαιτεί μακροπρόθεσμη στρατηγική, καθαρή σκέψη και λεπτούς χειρισμούς. Δυστυχώς, η εγχώρια πολιτική δεν ειδικεύεται σε τέτοια προϊόντα. Στις εξαιρέσεις λοιπόν βασιζόμαστε.

Η Ευρώπη αλλάζει συνεχώς, ίσως πιο αργά από τον υπόλοιπο κόσμο. Δεν πρόκειται να εξελιχθεί ούτε σε υπερ-κράτος ούτε σε υπερδύναμη, τουλάχιστον στο ορατό μέλλον. Σε αυτή την Ευρώπη έχουμε επενδύσει και εμείς – ευτυχώς θα πρόσθετα. Αρκεί να επενδύουμε με γνώση και νηφαλιότητα.

*πρόεδρος του ΕΛΙΑΜΕΠ

Το άρθρο Τι μάθαμε στα σαράντα χρόνια ευρωπαϊκού γάμου μας… Του Λουκά Τσούκαλη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.