Το άρθρο Ρωσία – Ελλάδα: Οι απελάσεις και οι φόβοι για σαμποτάζ… Του Άγγελου Αθανασόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Αλλαγές μείζονος σημασίας σε όλο το φάσμα της ευρωατλαντικής στρατηγικής ασφαλείας πυροδοτεί η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Αυτό προκύπτει τόσο από το κείμενο της «Στρατηγικής Πυξίδας για την Ασφάλεια και την Αμυνα», που αναμένεται να υιοθετηθεί σήμερα στις Βρυξέλλες και βασικά σημεία του οποίου παρουσιάζει «Το Βήμα», όσο και από τη συζήτηση που πραγματοποιήθηκε την περασμένη Τετάρτη 16 Μαρτίου από τους υπουργούς Αμυνας του ΝΑΤΟ. Εφόσον δεν συμβεί κάτι δραματικό, η «Στρατηγική Πυξίδα» αναμένεται να λάβει τις ευλογίες των «27» στο προσεχές Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις 24-25 Μαρτίου στις Βρυξέλλες. Επιπλέον, στη συνάντηση των υπουργών Αμύνης του ΝΑΤΟ ετέθη υπ’ όψιν τους κείμενο που ουσιαστικά προδιαγράφει την αναδιάταξη της δομής δυνάμεων της Συμμαχίας με μονιμότερη παρουσία στην ανατολική πτέρυγα για ενίσχυση της άμυνας έναντι της ρωσικής απειλής.

Ολα τα προαναφερθέντα, σε συνδυασμό με την απόφαση σχεδόν όλων των χωρών με προεξάρχουσα τη Γερμανία (που ήδη προχωρεί σε παραγγελία αμερικανικών πολεμικών αεροσκαφών 5ης γενιάς F-35) να αυξήσουν κατακόρυφα τους αμυντικούς τους προϋπολογισμούς, μεταβάλλουν άρδην το μεταψυχροπολεμικό σκηνικό στη Γηραιά Ηπειρο. Η δε παρουσία του προέδρου των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν τόσο στην έκτακτη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στις 24 Μαρτίου όσο και στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αμέσως μετά χαρακτηρίζεται ως υψηλός συμβολισμός της ευρωατλαντικής ενότητας, αλλά και ως επιβεβαίωση του κεντρικού ρόλου της Ουάσιγκτον στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας.

Ευρωπαϊκή δύναμη ταχείας αντίδρασης 5.000 ανδρών

«Η επιστροφή του πολέμου στην Ευρώπη, όπως και μείζονες γεωπολιτικές μετατοπίσεις αποτελούν πρόκληση για την ικανότητά μας να προωθήσουμε το όραμά μας και να υπερασπιστούμε τα συμφέροντά μας… Η Ευρωπαϊκή Ενωση είναι πιο ενωμένη από ποτέ. Δεσμευόμαστε να υπερασπιστούμε την ευρωπαϊκή τάξη ασφαλείας. Η κυριαρχία, η εδαφική ακεραιότητα και η ανεξαρτησία εντός των διεθνώς αναγνωρισμένων συνόρων πρέπει να είναι απόλυτα σεβαστή» αναφέρεται χαρακτηριστικά στην εισαγωγική σύνοψη της «Στρατηγικής Πυξίδας», το πλήρες κείμενο της οποίας βρίσκεται εν γνώσει του «Βήματος». Με δεδομένες τις πιθανές προσαρμογές της τελευταίας στιγμής, η «Πυξίδα» λογικά θα λάβει το «πράσινο φως» από τους ευρωπαίους υπουργούς Αμυνας και Εξωτερικών που θα συναντηθούν στο επονομαζόμενο «Jumbo» Συμβούλιο αύριο, Δευτέρα 21 Μαρτίου, στις Βρυξέλλες.

Η «Στρατηγική Πυξίδα» έχει δομηθεί σε άξονες: Δράση, Ασφάλεια, Επένδυση, Συνεργασία (Act, Secure, Invest, Partner). Στον πρώτο άξονα, η βασική πρόταση των συγγραφέων, υπό την αιγίδα της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (EEAS), είναι η δημιουργία (μέχρι το 2025) μίας δύναμης ταχείας αντίδρασης (EU Rapid Deployment Capacity) 5.000 ανδρών που θα περιλαμβάνει χερσαίες, ναυτικές και αεροπορικές δυνάμεις και θα προέλθει από την αναπροσαρμογή των παλαιών EU Battlegroups αλλά και από τη δέσμευση δυνάμεων από τα κράτη-μέλη. Στο σημείο αυτό, η ευελιξία στη λήψη αποφάσεων είναι κρίσιμη. Στην «Πυξίδα» προτείνεται π.χ. η αξιοποίηση των δυνατοτήτων που προσφέρουν οι Συνθήκες, όπως η «εποικοδομητική αποχή», αλλά και το Αρθρο 44 της Συνθήκης της ΕΕ (ΣΕΕ) που επιτρέπει τη διαμόρφωση «συμμαχιών προθύμων».

Στο ίδιο μήκος κύματος προτείνεται και η αύξηση της χρήσης τoυ «Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη» (European Peace Facility – EPF) για την παροχή βοήθειας σε εταίρους της ΕΕ. Παράλληλα, η «Στρατηγική Πυξίδα» δίνει μεγάλη έμφαση στη σημασία της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής του Αρθρου 42(7) της ΣΕΕ, κάτι που αποτυπώθηκε και στην πρόσφατη Διακήρυξη των Βερσαλλιών (11 Μαρτίου) των «27». Σημαντικές αλλαγές προτείνονται και στους υπόλοιπους τρεις πυλώνες. Εμφαση δίδεται στην αντιμετώπιση των υβριδικών απειλών και των προκλήσεων του κυβερνοχώρου αλλά και της παραπληροφόρησης, ενώ εντός του 2022 θα πραγματοποιηθεί νέα εκτίμηση απειλών. Κρίσιμο είναι το ζήτημα της αύξησης των αμυντικών επενδύσεων που πρέπει και να αυξηθούν και να είναι συντονισμένες (η Κομισιόν θα υποβάλει προσεχώς σχετική δέσμη προτάσεων). Σημείο-κλειδί στο σημείο αυτό είναι να κλείσει το χάσμα σε δυνατότητες στρατηγικού χαρακτήρα (strategic enablers) προς όφελος της δύναμης ταχείας αντίδρασης.

Ο ρόλος των εταίρων και ο παράγοντας «Τουρκία»

Οι σχέσεις με τους εταίρους της ΕΕ, στην πρωτοκαθεδρία των οποίων βρίσκεται το ΝΑΤΟ, θεωρούνται κομβικές για την προβολή ισχύος εκ μέρους της ΕΕ. Το βασικό πάντως σημείο στο οποίο η Αθήνα έχει εκφράσει σοβαρές επιφυλάξεις είναι αυτό που αφορά την Τουρκία. Στο κείμενο αναφέρεται ότι η ΕΕ παραμένει δεσμευμένη «στην ανάπτυξη μίας αμοιβαία επωφελούς εταιρικής σχέσης, αλλά αυτό απαιτεί ισότιμη δέσμευση από την πλευρά της Τουρκίας για να προχωρήσουμε σε μια οδό συνεργασίας, διατηρήσιμης αποκλιμάκωσης και λήψης υπόψη των ανησυχιών της ΕΕ…». Η ελληνική πλευρά επεδίωκε μέχρι την τελευταία στιγμή ενίσχυση του λεκτικού για την Τουρκία, αν και η πραγματικότητα είναι ότι η τρέχουσα συγκυρία δεν διευκολύνει κάτι τέτοιο και πρωτεύουσες όπως το Βερολίνο δεν διάκεινται θετικά.

Αλλαγές στη δομή διοίκησης και δυνάμεων της Συμμαχίας

Την προηγούμενη Τετάρτη οι υπουργοί Αμυνας της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας είχαν την ευκαιρία να συζητήσουν επί ενός κειμένου με την ονομασία «Stronger Defence: Securing the Alliance». Σύμφωνα με πληροφορίες του «Βήματος», το κείμενο αυτό αποτελεί το πρώτο βήμα για σοβαρές αλλαγές στη δομή διοίκησης και δυνάμεων της Συμμαχίας σε όλο το «τόξο επαφής» των κρατών-μελών με τη Ρωσία, το οποίο αρχίζει από τις χώρες της Βαλτικής, περνά από την Πολωνία και καταλήγει στη Ρουμανία και τη Βουλγαρία – πλευρικές χώρες που γειτνιάζουν με την άκρως ευαίσθητη περιοχή της Μαύρης Θάλασσας.

Υπενθυμίζεται ότι ήδη από το 2014 και την προσάρτηση της Κριμαίας, η Συμμαχία είχε προχωρήσει, κυρίως με τη Σύνοδο της Βαρσοβίας (2016), σε σοβαρή αναπροσαρμογή των δυνάμεών της στην Ανατολική Ευρώπη στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας Enhanced Forward Presence (EAP). Δημιουργήθηκαν τέσσερις πολυεθνικές ομάδες μάχης μεγέθους τάγματος σε Εσθονία, Λιθουανία, Λετονία και Πολωνία, με επικεφαλής-χώρες τις Ηνωμένο Βασίλειο, Γερμανία, Καναδά και ΗΠΑ αντιστοίχως. Στην έδρα της Συμμαχίας όμως πλέον προετοιμάζονται άλλα σχέδια που θα κορυφωθούν με την προγραμματιζόμενη υιοθέτηση, στη Σύνοδο Κορυφής της Μαδρίτης (29-30 Ιουνίου), του νέου Στρατηγικού Δόγματος.

Πηγή: tovima.gr

Το άρθρο Πόλεμος στην Ουκρανία: Το νέο αμυντικό δόγμα ΝΑΤΟ-Ευρώπης – Τι περιλαμβάνει το κείμενο «Στρατηγική Πυξίδας»… Του Άγγελου Αθανασόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Ο γερμανός ιστορικός Φριτς Στερν, ο οποίος είχε επιβιώσει του Ολοκαυτώματος καθώς οι γονείς του εγκατέλειψαν τη Γερμανία το 1938 με προορισμό τις Ηνωμένες Πολιτείες, είχε κάποτε γράψει για τις «πέντε Γερμανίες» που γνώρισε κατά τη διάρκεια της ζωής του: τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης, τη ναζιστική Γερμανία, τη Δυτική Γερμανία και την Ανατολική Γερμανία μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και την ενωμένη Γερμανία που «ξαναγεννήθηκε» την επαύριο της πτώσης του Τείχους του Βερολίνου και του τέλους του Ψυχρού Πολέμου. Αν ζούσε σήμερα, θα μπορούσε την περασμένη Κυριακή να πει ότι είδε και μια «έκτη Γερμανία»: αυτήν που έβαζε στην άκρη την αυταπάτη της «αλλαγής μέσω του εμπορίου» (Wandel durch Handel) και αισθάνεται έτοιμη μέσα από τη χρήση στρατιωτικής ισχύος να προασπίσει τις φιλελεύθερες δημοκρατικές αξίες.

Η ιστορική ομιλία Σολτς και οι αμυντικές δαπάνες

Η ομιλία του Σοσιαλδημοκράτη καγκελαρίου Ολαφ Σολτς στις 27 Φεβρουαρίου στην Μπούντεσταγκ θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ιστορική – με δεδομένη τη δέσμευση του κόμματος στην Ostpolitik και στην προσέγγιση με τη Ρωσία. Η δέσμευσή του για σύσταση ενός ειδικού ταμείου για τις γερμανικές ένοπλες δυνάμεις (Bundeswehr) που θα συμπεριληφθεί και στο γερμανικό σύνταγμα, καθώς και η πρόβλεψη για (άπαξ) δαπάνες ύψους 100 δισ. ευρώ στον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό του 2022 για τον εκσυγχρονισμό τους ήταν ίσως η σημαντικότερη ψηφίδα όσων έλαβαν χώρα τις προηγούμενες ημέρες στους κόλπους της Ενωμένης Ευρώπης. Το Βερολίνο βάζει πλέον στόχο να πιάσει το ποσοστό του 2% του ΑΕΠ για τις αμυντικές δαπάνες έως το 2024, όπως έχει συμφωνηθεί σε επίπεδο ΝΑΤΟ, ενώ άλλαξε και πολιτική δεκαετιών που απαγόρευε την αποστολή όπλων σε εμπόλεμες ζώνες, δίνοντας άδεια για τη μεταφορά, μεταξύ άλλων, αντιαρματικών πυραύλων στην Ουκρανία.

Το τέλος της μεταψυχροπολεμικής τάξης πραγμάτων

Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, μια ανεξάρτητη και κυρίαρχη χώρα, συντάραξε την Ευρωπαϊκή Ενωση (ΕΕ) απ’ άκρου σ’ άκρο. Τίποτα δεν είναι πια το ίδιο σε σχέση με τη μεταψυχροπολεμική γεωπολιτική αυταπάτη εντός της οποίας έζησε η ΕΕ μετά το 1990. «Η γερμανική πολιτική των ισορροπιών υπέστη τεράστιο πλήγμα και η Γερμανία αλλάζει. Μαζί μπορεί να αλλάξει και η Ευρώπη» τονίζει στο «Βήμα» ο Λουκάς Τσούκαλης, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του Ελληνικού Ιδρύματος Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ). Και προσθέτει: «Ο πόλεμος στην Ουκρανία σηματοδοτεί το τέλος της μεταψυχροπολεμικής τάξης πραγμάτων στην Ευρώπη. Μπορεί να λειτουργήσει και ως καταλύτης σημαντικών εξελίξεων στο εσωτερικό της ΕΕ. Περίμενε ο Πούτιν ότι θα κατάφερνε να ενώσει τους Ευρωπαίους εναντίον του;». Σε ανάλογο μήκος κύματος κινείται και η άποψη της Νάταλι Τότσι, διευθύντριας της ιταλικής δεξαμενής σκέψης Instituto Affari Internazionali (IAI), η οποία σημειώνει προς «Το Βήμα» ότι «βρισκόμαστε μπροστά σε μια αλλαγή παραδείγματος».

Η ταχύτητα με την οποία κινήθηκαν οι Ευρωπαίοι στο ζήτημα της επιβολής κυρώσεων και περιοριστικών μέτρων εναντίον της Ρωσίας σε σειρά τομέων, από τις τράπεζες έως το πάγωμα περιουσιακών στοιχείων του Βλαντίμιρ Πούτιν και του Σεργκέι Λαβρόφ, με αποκορύφωμα φυσικά τον μερικό αποκλεισμό ρωσικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων από το σύστημα διεθνών συναλλαγών SWIFT, υπήρξε εντυπωσιακή. Αξιοσημείωτος υπήρξε επίσης ο συντονισμός με τις Ηνωμένες Πολιτείες και άλλες χώρες του δυτικού κόσμου, όπως ο Καναδάς και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Η ΕΕ στέλνει όπλα με το βλέμμα και σε άλλες χώρες

Το σημείο όμως το οποίο έκανε τη διαφορά ήταν η απόφαση της ενεργοποίησης του European Peace Facility (EPF) με σκοπό την αγορά και την προμήθεια όπλων προς τις ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις ώστε να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν τον ρωσικό στρατό που εισέβαλε στο ουκρανικό έδαφος από τρεις πλευρές. Το European Peace Facility είναι ένα κοινοτικό χρηματοδοτικό εργαλείο με «ζωή» μόλις δύο ετών. Ο δε σκοπός του είναι, σύμφωνα με την περιγραφή του, να αποτρέψει τις συγκρούσεις και να ενισχύσει τη διεθνή ασφάλεια. Εχει προικοδοτηθεί με κονδύλια ύψους 5,7 δισ. ευρώ από το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (του προϋπολογισμού της ΕΕ) για την επταετία 2021-2027.

Οι Ευρωπαίοι αποφάσισαν να αποδεσμεύσουν ένα ποσό 500 εκατ. ευρώ για να συνδράμουν με παροχή στρατιωτικού υλικού, εκ των οποίων 450 εκατ. ευρώ αφορούσαν φονικό (lethal) και 50 εκατ. ευρώ  μη φονικό (non-lethal) υλικό. Επιπλέον, συζητείται το ενδεχόμενο να υπάρξουν συγκεκριμένες διευθετήσεις με σκοπό τη δυνατότητα επιστροφής χρημάτων (reimbursement) σε κράτη-μέλη που ήδη έστειλαν αμυντικό υλικό στην Ουκρανία μέσω του EPF. Την ίδια στιγμή, εκτενείς είναι οι συζητήσεις σε επίπεδο Μονίμων Αντιπροσώπων (COREPER) για τα επόμενα, καθώς το βλέμμα των Βρυξελλών είναι στραμμένο και σε άλλες χώρες της ευρωπαϊκής γειτονίας που μπορούν να βρεθούν στο στόχαστρο της Ρωσίας, όπως η Μολδαβία, η Γεωργία αλλά και η Βοσνία – Ερζεγοβίνη. Για την περίπτωση της τελευταίας μάλιστα, εξετάζεται το ενδεχόμενο ενίσχυσης της ευρωπαϊκής δύναμης (EUFOR Althea) με δεδομένες και τις εκπεφρασμένες αποσχιστικές ορέξεις του φιλορώσου ηγέτη της «Σερβικής Δημοκρατίας» Μίλοραντ Ντόντικ.

Η ανάγκη για ισχυρό αμυντικό πυλώνα

«Η ευρωπαϊκή ασφάλεια και άμυνα έχουν εξελιχθεί τις τελευταίες έξι ημέρες περισσότερο από όσο τις τελευταίες δύο δεκαετίες» δήλωσε χαρακτηριστικά, μιλώντας στην Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν (φωτογραφία). Είναι πλέον σαφές ότι η συζήτηση για τη στρατηγική αυτονομία, την οποία εδώ και χρόνια έχει ξεκινήσει ο γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, λαμβάνει άλλες διαστάσεις. Η ανάγκη για έναν ισχυρό ευρωπαϊκό αμυντικό πυλώνα, στο πλαίσιο βέβαια ενός ισχυροποιημένου μετά τη ρωσική εισβολή ΝΑΤΟ, αναδεικνύεται προφανής, αν και θα πρέπει να ξεπεραστούν σοβαρά προβλήματα συντονισμού σε κοινοτικό επίπεδο. Πηγές από τις Βρυξέλλες έλεγαν στο «Βήμα» ότι η συζήτηση που θα διεξαχθεί για την υιοθέτηση της «Στρατηγικής Πυξίδας» θα δείξει τον δρόμο, αν και το σημερινό προσχέδιο λογικά θα υποστεί αλλαγές.

Οι προσεκτικές κινήσεις για ουκρανική ένταξη στην ΕΕ

Οι Βρυξέλλες θα πρέπει να εξετάσουν πολύ προσεκτικά το αίτημα που κατέθεσε ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι για ένταξη στην ΕΕ, και μάλιστα με ταχεία διαδικασία. Οι εταίροι από την Ανατολική Ευρώπη εμφανίζονται πιεστικοί ώστε «να σπάσουν τα ταμπού» και να χορηγηθεί άμεσα καθεστώς υποψήφιας χώρας στην Ουκρανία, αλλά αυτό μοιάζει δύσκολο να συμβεί.

Αρκετά κράτη-μέλη της Δυτικής Ευρώπης, όπως η Γερμανία, η Ολλανδία, η Ιταλία, η Γαλλία, το Βέλγιο, η Δανία, παραδέχονται ότι οι συνθήκες έχουν μεταβληθεί δραματικά, αλλά πρέπει να αποφευχθούν βιαστικές αποφάσεις. Αλλωστε, αυτό είναι ένα ζήτημα που θα αποφασιστεί σε επίπεδο Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, εξ ου και η παρέμβαση του προέδρου του, Σαρλ Μισέλ, με την οποία μάλλον έβαλε… φρένο στον υπερενθουσιασμό της κυρίας Φον ντερ Λάιεν.

Ευρωπαίοι διπλωμάτες έλεγαν στο «Βήμα» ότι μια βιαστική κίνηση θα μπορούσε να υπονομεύσει την ενότητα που επέδειξαν ως σήμερα οι «27» στην απάντησή τους στη ρωσική εισβολή, ενώ η παροχή μη ρεαλιστικών υποσχέσεων θα κάνει περισσότερο καλό παρά κακό στην εικόνα της ΕΕ. Δεν πρέπει ακόμα να λησμονείται ότι την ίδια στιγμή υποψήφιες χώρες των Δυτικών Βαλκανίων περιμένουν ήδη μεγάλο διάστημα στον προθάλαμο. Είναι επίσης ενδεικτικό ότι ακόμα και στο σχετικό ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου αναφέρεται ότι η σχετική διαδικασία πρέπει να είναι συμβατή με το άρθρο 49 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ενωση και να βασίζεται στην πρόοδο που σημειώνει η χώρα.

Πηγή: tovima.gr

Το άρθρο Πόλεμος στην Ουκρανία: Το τέλος της μεταψυχροπολεμικής αυταπάτης και το ξύπνημα της Ευρώπης… Του Άγγελου Αθανασόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Η σημερινή Ρωσία δεν θέλει απλώς να ουδετεροποιήσει την Ουκρανία. Αυτό που θα επιθυμούσε είναι να την εντάξει σε έναν «μετασοβιετικό χώρο» τον οποίο και θα ελέγχει. Από αυτή την άποψη, η πιθανή «θυσία» εδάφους με σκοπό τον κατευνασμό των ανησυχιών της Μόσχας δεν πρόκειται να λύσει το πρόβλημα.

Ο Σέρχιι Πλόκχι, με τον οποίο «Το Βήμα» συνομίλησε πριν από λίγες ημέρες, είναι κάτοχος της έδρας Mykhailo S. Hrushevsky για την ιστορία της Ουκρανίας και διευθυντής του Ουκρανικού Ινστιτούτου Ερευνας στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ. Είναι επίσης ο συγγραφέας του άκρως ενδιαφέροντος βιβλίου με τίτλο «The Gates of Europe: A History of Ukraine» στο οποίο περιγράφει όλη την ιστορική διαδρομή μιας χώρας ευρισκόμενης σε ένα από το κομβικότερα «γεωπολιτικά σύνορα» του πλανήτη.

Οπως εξηγεί ο Πλόκχι, η σημερινή κατάσταση έχει τις ρίζες της στη γέννηση της σύγχρονης ανεξάρτητης Ουκρανίας μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης το 1991 και οι Ηνωμένες Πολιτείες μάλλον είχαν αυταπάτες για την πορεία που θα ακολουθούσαν τα πράγματα. Ο κ. Πλόκχι είναι συγγραφέας και άλλων βιβλίων με ενδιαφέρον για τον χώρο της πρώην Σοβιετικής Ενωσης. Στα ελληνικά έχει εκδοθεί ένα άλλο βιβλίο του με τίτλο «Γιάλτα: το Τίμημα της Ειρήνης» (Εκδόσεις Πατάκη).

Μπορεί η Ουάσιγκτον να νόμισε ότι η αποπυρηνικοποίηση της Ουκρανίας θα την απάλλασσε από το πρόβλημα και να πίστεψε ότι η ανεξαρτησία της ήταν ένα τετελεσμένο γεγονός, αλλά στην πραγματικότητα η Ρωσία έβλεπε την Ουκρανία όχι μόνο ως κρίσιμο στοιχείο της πρώην αυτοκρατορίας, αλλά και ως την ιστορική και εθνοτική καρδιά της σύγχρονης Ρωσίας

Η διάλυση της ΕΣΣΔ και η ανεξαρτησία

Το 1991, με το Τείχος του Βερολίνου να έχει πέσει και το Σύμφωνο της Βαρσοβίας να έχει διαλυθεί, ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, ως τελευταίος σοβιετικός ηγέτης και ο Μπόρις Γέλτσιν, ως πρώτος πρόεδρος της Ρωσίας, αναζητούσαν τρόπους να αναμορφώσουν και όχι να διαλύσουν την πρώην ΕΣΣΔ. Προωθούσαν, όπως μας λέει ο Πλόκχι, που έχει γράψει σχετικά μαζί με Μέρι-Ελίζ Σαρότε του Πανεπιστημίου Johns Hopkins (πρόκειται για μία από τις καλύτερες ιστορικούς στο ζήτημα της διπλωματικής ιστορίας της περιόδου του τέλους του Ψυχρού Πολέμου), «μια νέα μορφή ένωσης, που θα μετατρεπόταν σε χαλαρή ομοσπονδία μέσω της υπογραφής μιας συνθήκης από τις 15 δημοκρατίες που αποτελούσαν τη Σοβιετική Ενωση». Ωστόσο, οι Ουκρανοί επιθυμούσαν την ανεξαρτησία τους και αυτό περιέπλεκε τα σχέδια Γκορμπατσόφ – Γέλτσιν διότι χωρίς την Ουκρανία (τη δεύτερη μεγαλύτερη σλαβική δημοκρατία της άλλοτε ΕΣΣΔ), η νέα ομοσπονδία δεν θα είχε ισορροπία και οι σλαβικές δημοκρατίες θα αποκτούσαν δυσανάλογο βάρος.

Ο δε πρόεδρος Τζορτζ Μπους ο πρεσβύτερος ήλπιζε να πείσει την Ουκρανία να μην ανεξαρτητοποιηθεί, πιστεύοντας, μάταια όπως αποδείχθηκε, να αποτρέψει τη διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης – σε μία περίοδο μάλιστα που είχε ήδη αρχίσει η αιματηρή αποσύνθεση της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Στο κοινό τους άρθρο το 2020 στο «Foreign Affairs» («The Shoals of Ukraine: Where American Illusions and Great-Power Politics Collide»), οι Πλόκχι και Σαρότε έγραψαν ότι ο Μπους απέτυχε να πείσει τους Ουκρανούς κατά της ανεξαρτησίας, επισκεπτόμενος το Κίεβο τον Αύγουστο του 1991. Το Κίεβο προχώρησε, μετά και το αποτυχημένο πραξικόπημα στη Μόσχα, σε διπλές εκλογές τον Δεκέμβριο του 1991. Το 90% όσων ψήφισαν διάλεξαν την ανεξαρτησία και μάλιστα το 54% των κατοίκων της Κριμαίας και το 80% του Ντονμπάς τάχθησαν υπέρ της ανεξαρτησίας. Μετά, τα πράγματα μπήκαν στον «αυτόματο πιλότο» και ο ίδιος ο Γέλτσιν αποφάσισε, μαζί με τους ηγέτες Ουκρανίας και Λευκορωσίας, να ανεξαρτητοποιηθεί από την ΕΣΣΔ.

Η ανησυχία για τα σοβιετικά πυρηνικά

«Η Δύση όμως ασχολήθηκε με την Ουκρανία στις αρχές της δεκαετίας του 1990 για έναν επιπλέον λόγο. Με την ανεξαρτησία της, η Ουκρανία ήταν αμέσως μία ευθεία απειλή καθώς «γεννήθηκε πυρηνική»» μας λέει ο καθηγητής του Χάρβαρντ. Οντως, η ανεξάρτητη Ουκρανία «κληρονόμησε» περίπου 1.900 πυρηνικές κεφαλές και σχεδόν 2.500 τακτικά πυρηνικά όπλα και ήταν ουσιαστικά η τρίτη ισχυρότερη πυρηνική δύναμη στον κόσμο (με οπλοστάσιο μεγαλύτερο, εκείνη την εποχή, από αυτά της Γαλλίας, του Ηνωμένου Βασιλείου και της Κίνας). Φυσικά, ο επιχειρησιακός έλεγχος των όπλων βρισκόταν στη Μόσχα, «αλλά αυτό δεν καθιστούσε μικρότερο τον κίνδυνο». Και τούτο διότι το νέο κράτος διέθετε κοιτάσματα ουρανίου αλλά και σημαντικές τεχνολογικές δυνατότητες, ιδιαίτερα στην κατασκευή πυραύλων. Είναι χαρακτηριστικό ότι όλοι οι σοβιετικοί βαλλιστικοί πύραυλοι που είχαν μεταφερθεί στην Κούβα το 1962 ήταν ουκρανικής κατασκευής.

Οπως μας εξηγεί ο Πλόκχι, «η πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών και της, ανεξάρτητης πλέον, Ρωσίας ήταν ότι όλο αυτό το πυρηνικό οπλοστάσιο έπρεπε να απομακρυνθεί από την Ουκρανία στην οποία ασκήθηκαν έντονες πιέσεις. Το Κίεβο ζήτησε συγκεκριμένες εγγυήσεις για κάτι τέτοιο, αλλά τελικά έλαβε μόνο «διαβεβαιώσεις» (assurances), οι οποίες αποτυπώθηκαν στο Μνημόνιο της Βουδαπέστης που υπεγράφη στις 5 Δεκεμβρίου 1994». Ωστόσο, ο δρόμος μέχρι την υπογραφή δεν ήταν εύκολος. Ο τότε υπουργός Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών Τζέιμς Μπέικερ είχε απευθύνει έντονες προειδοποιήσεις στον πρόεδρο Μπους για τον κίνδυνο του ουκρανικού πυρηνικού οπλοστασίου και θεωρούσε ότι μόνο μια πυρηνική δύναμη θα έπρεπε να απομείνει από την ΕΣΣΔ: η Ρωσία. «Αρχικά», λέει ο Πλόκχι, «η ουκρανική πλευρά έμοιαζε έτοιμη να αποδεχθεί τα αμερικανορωσικά σχέδια για την αποπυρηνικοποίησή της, έχοντας και το προηγούμενο της καταστροφής του Τσερνομπίλ. Ωστόσο, η συνεχιζόμενη αντιπαράθεση με τη Ρωσία, ειδικότερα για το καθεστώς της Κριμαίας όπoυ βρισκόταν η έδρα του Στόλου της Μαύρης Θάλασσας, οδήγησε το Κίεβο να σκεφθεί ξανά τη στάση του. Το Κοινοβούλιο της Ουκρανίας», προσθέτει, «άρχισε να έχει νέες απαιτήσεις για να παραδώσει τους πυρηνικούς πυραύλους και πιο συγκεκριμένα ζητούσε οικονομική αποζημίωση, επίσημη αναγνώριση των ουκρανικών συνόρων και εγγυήσεις ασφαλείας».

Το «Μνημόνιο της Βουδαπέστης» και οι διαβεβαιώσεις

Ολα αυτά οδήγησαν στην υπογραφή του Μνημονίου της Βουδαπέστης, που έλαβε χώρα στην πρωτεύουσα της Ουγγαρίας, στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής με την οποία η άλλοτε Διάσκεψη για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΔΑΣΕ) μετατράπηκε σε οργανισμό (ΟΑΣΕ). «Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσία και το Ηνωμένο Βασίλειο προσέφεραν το Μνημόνιο της Βουδαπέστης για να καθησυχάσουν τις ουκρανικές ανησυχίες. Σε αντάλλαγμα για την απομάκρυνση του πυρηνικού οπλοστασίου, η Ουκρανία έλαβε διαβεβαιώσεις – και όχι εγγυήσεις, μία κρίσιμη διαφορά – για την εδαφική της ακεραιότητα. Αυτή η εδαφική ακεραιότητα παραβιάστηκε το 2014 από τη Ρωσία στην περίπτωση της Κριμαίας, παρά την ύπαρξη του Μνημονίου της Βουδαπέστης. Η ουκρανική ηγεσία αυτό ακριβώς φοβόταν το 1993-1994» προσθέτει ο κ. Πλόκχι.

Εκείνη ήταν όμως η εποχή της μεταψυχροπολεμικής ευφορίας, όταν η Ουάσιγκτον προωθούσε μέσω του ΝΑΤΟ τον «Συνεταιρισμό για την Ειρήνη» (Partnership for Peace – PfP) ο οποίος ήταν ανοικτός για όλα τα μετασοβιετικά κράτη, άρα και για την Ουκρανία. Το Κίεβο όμως, αν και δεν καλυπτόταν από τις διαβεβαιώσεις του Μνημονίου της Βουδαπέστης, δεν είχε πολλές επιλογές, δεδομένης και της τραγικής οικονομικής του κατάστασης. Η δε κυβέρνηση του Μπιλ Κλίντον, που είχε διαδεχθεί τον Τζορτζ Μπους στην προεδρία, κινήθηκε αργότερα προς τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ με νέα μέλη, μάλλον εγκαταλείποντας το PfP. Αυτό τροφοδότησε τις ρωσικές ανησυχίες και η Ουκρανία έμεινε κάπου στη μέση, εγκλωβισμένη σε μία «γκρίζα γεωπολιτική περιοχή έντονου ανταγωνισμού» όπως τη χαρακτηρίζει ο συνομιλητής μας. Οι συνεχείς διευρύνσεις του ΝΑΤΟ «αύξησαν την ευαλωτότητα της Ουκρανίας» σημειώνει.

Η Γεωργία, η Κριμαία και τα σφάλματα των ΗΠΑ

«Η Ρωσία δεν εγκατέλειψε ποτέ ουσιαστικά τον μετασοβιετικό χώρο. Μπορεί η Ουάσιγκτον να νόμισε ότι η αποπυρηνικοποίηση της Ουκρανίας θα την απάλλασσε από το πρόβλημα και να πίστεψε ότι η ανεξαρτησία της ήταν ένα τετελεσμένο γεγονός, αλλά στην πραγματικότητα η Ρωσία έβλεπε την Ουκρανία όχι μόνο ως κρίσιμο στοιχείο της πρώην αυτοκρατορίας, αλλά και ως την ιστορική και εθνοτική καρδιά της σύγχρονης Ρωσίας. Ο πόλεμος στη Γεωργία το 2008 έδειξε ότι η Ρωσία ήταν προετοιμασμένη να χρησιμοποιήσει βία στον μετασοβιετικό χώρο. Η Κριμαία ήταν απλά το επόμενο στάδιο» εξηγεί ο κ. Πλόκχι. Η δε προσπάθεια της κυβέρνησης του Τζορτζ Μπους του νεότερου να προωθήσει την ένταξη της Ουκρανίας και της Γεωργίας κατά τη Σύνοδο Κορυφής του Βουκουρεστίου το 2008 είχε χειροτερεύσει την κατάσταση. Η ευκαιρία να προωθηθεί η ασφάλεια της Ουκρανίας είχε χαθεί νωρίτερα – όταν θα είχε και χαμηλότερο κόστος.

Τον ρωτάμε ποιες είναι οι προθέσεις του Βλαντίμιρ Πούτιν με αφορμή τις τελευταίες εξελίξεις γύρω από την Ουκρανία και τις ρωσικές προτάσεις για τη δημιουργία ουσιαστικά μιας «ζώνης ασφαλείας» στον μετασοβιετικό χώρο. «Πραγματικά είναι δύσκολη η απάντηση για το ποιες είναι οι προθέσεις του Πούτιν. Πιστεύω πάντως όσα λένε δημοσίως οι αμερικανοί αξιωματούχοι ότι οι ρωσικές προτάσεις δεν μπορούν να αποτελέσουν σημείο εκκίνησης (non-starter)» τονίζει ο κ. Πλόκχι. Για τον ίδιο, «δεν νομίζω ότι ο στόχος της Μόσχας είναι να ουδετεροποιήσει την Ουκρανία. Εκτιμώ ότι θέλει να την επανεντάξει στον μετασοβιετικό χώρο. Και πρέπει να σημειωθεί ότι δεν υπήρξε, μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της πρώην Σοβιετικής Ενωσης, κάποια συμφωνία σχετικά με τη μοίρα των χωρών του μετασοβιετικού χώρου».

«Να αυξηθεί το διακύβευμα για τη Ρωσία»

Το μείζον ερώτημα σήμερα είναι αν υπάρχει διέξοδος από την πολωμένη κατάσταση που έχει διαμορφωθεί γύρω από την Ουκρανία. Ο κ. Πλόκχι εμφανίζεται απαισιόδοξος. «Ενα σημαντικό κομμάτι της Ουκρανίας έχει ήδη προσαρτηθεί στη Ρωσία» σημειώνει, αναφερόμενος τόσο στην Κριμαία (που «επισήμως») έχει προσαρτηθεί, όσο και σε περιοχές της Ανατολικής Ουκρανίας (επαρχίες Ντονέτσκ και Λουχάνσκ). Κατά την άποψή του, «η θυσία και άλλου ουκρανικού εδάφους δεν πρόκειται να λύσει το πρόβλημα. Ισως η μόνη διέξοδος από την κατάσταση που έχει δημιουργηθεί με τη ρωσική επιθετικότητα είναι να αυξηθεί το διακύβευμα για τη Ρωσία. Στην περίπτωση της Κριμαίας αυτό δεν συνέβη και εφόσον το κόστος παραμείνει χαμηλό, η επιθετικότητα θα συνεχιστεί».

Πηγή: tovima.gr

Το άρθρο Σέρχιι Πλόκχι: «Η Μόσχα θέλει να εντάξει την Ουκρανία στον μετασοβιετικό χώρο»… Του Άγγελου Αθανασόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Το 2008, ο γράφων επισκέφθηκε για 35 ημέρες τις Ηνωμένες Πολιτείες ως μέλος μίας ομάδας ευρωπαίων υποτρόφων του German Marshall Fund of the United States. Ήταν ένα όνειρο ζωής να επισκεφθώ τη χώρα αυτή. Στην Ουάσιγκτον, στα γραφεία του GMF, οι συζητήσεις περιεστράφησαν γύρω από την ιστορία και το δημοκρατικό πολίτευμα των Ηνωμένων Πολιτειών.

Μία από τις ημέρες της παραμονής μας στην αμερικανική πρωτεύουσα, επισκεφθήκαμε το Καπιτώλιο για επαφές με στελέχη κοινοβουλευτικών επιτροπών και βοηθούς βουλευτών. Όσα σήμερα συμβαίνουν στην καρδιά της αμερικανικής Δημοκρατίας δεν είναι εύκολο να χωνευθούν από κάποιον που διατηρεί αυτές τις μνήμες…

Οι σημερινές εικόνες εντός και εκτός του Καπιτωλίου, με ενόπλους οπαδούς του απερχόμενου αμερικανού Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να εισβάλλουν σπάζοντας παράθυρα, μπαίνοντας σε γραφεία βουλευτών και σε αίθουσες συνεδριάσεων, δεν είναι απλώς χωρίς προηγούμενο. Συνιστούν ένα γεγονός που σιγόβραζε εδώ και καιρό – δεν πρέπει να συνιστά έκπληξη.

Ο Τραμπ είχε ήδη αποδείξει, με τις δηλώσεις του, την αμφισβήτηση των δημοκρατικών θεσμών και του εκλογικού αποτελέσματος του περασμένου Νοεμβρίου, με τον εκβιασμό ολόκληρου του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος να αρνηθεί να αποδεχθεί την εκλογή του Τζο Μπάιντεν, αλλά και με την προτέρα συμπεριφορά του επί μία τετραετία, ότι διακατέχεται από αυταρχικά – ίσως και «ημιδικτατορικά» – ένστικτα.

Ο Τραμπ είναι, απλά, ένα «πολιτικό κτήνος» που προτιμά τον «νόμο της Άγριας Δύσης» (τον οποίο έμαθε από τα χρόνια του στη Γουόλ Στρητ), όχι τον πολιτικό φιλελευθερισμό μίας σύγχρονης δημοκρατίας. Που κυβερνά με τα ψέματα και την παραπληροφόρηση, όχι με την αλήθεια. Που στηρίζεται στον νεποτισμό, όχι στην αξιοκρατία. Που κατακρίνει την ελευθερία του Τύπου και προτιμά όσους απλά εκτελούν τις διαταγές του. Πού είναι αλήθεια όλοι όσοι είναι υπουργοί του; Ποιος βγήκε να του αντιμιλήσει σήμερα; Πού βρίσκεται «κρυμμένος» ο αγαπημένος του ελληνικού κατεστημένου Μάικ Πομπέο, που κουνά το δάχτυλο περί δημοκρατίας προς κάθε πλευρά;

Η αμερικανική Δημοκρατία θα βγει πολύ βαριά τραυματισμένη από τα σημερινά γεγονότα στο Καπιτώλιο και από όσα ενδέχεται να συμβούν στις 14 ημέρες που απομένουν ως την ορκωμοσία του Τζο Μπάιντεν στις 20 Ιανουαρίου. Δεν υπάρχει τίποτα που να διασφαλίζει ότι ο Τραμπ δεν θα επιχειρήσει να ενθαρρύνει ανάλογες πρωτοβουλίες. Η αμερικανική πολιτική ζωή θα υποστεί ακόμη βαθύτερο διχασμό και η εσωστρέφεια για να κλείσει αυτή η πληγή θα οδηγήσει σε ευρύτερη απόσυρση των Ηνωμένων Πολιτειών από τη διεθνή πολιτική. Όλοι οι αυταρχικοί ηγέτες, ακόμη και ακριβώς δίπλα μας, στη γειτονική μας χώρα, θα τρίβουν τα χέρια τους απόψε. Ποιος θα μπορεί πλέον να τους κουνήσει το δάχτυλο;

Όσοι μπορεί να εξεπλάγησαν σήμερα, καλό θα είναι να πάψουν να εθελοτυφλούν. Ακόμη και στον ελληνικό Τύπο αλλά και στην ελληνική πολιτική υπήρξαν φωνές που δικαιολογούσαν τη συμπεριφορά Τραμπ, ενώ ορισμένοι ήθελαν να πείσουν ότι ο Τραμπ είναι ένα φυσικό φαινόμενο και θα έπρεπε να δικαιολογηθεί από την… πολιτική εξέλιξη. Καλό θα είναι να προσέχουμε τι ευχόμαστε σε αυτή τη ζωή – διότι ίσως αργότερα έλθει να μας στοιχειώσει…

Πηγή: tovima.gr

Το άρθρο Ο Τραμπ θα στοιχειώνει την αμερικανική Δημοκρατία εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.