Είναι παράδοξο αλλά όποιος προσφεύγει σε παλαιά αρχεία, συγγράμματα, πονήματα, άρθρα, μονογραφίες ή σε πολιτικές ρητορείες κλπ. για τη διαχρονική εξέλιξη των λειτουργιών του κράτους μας, από τον 19ο αιώνα μέχρι σήμερα, θα εκπλαγεί με τις ολόιδιες κριτικές, τότε και σήμερα, με τα ίδια φιλιππικά κατηγορητήρια, με τις ίδιες ορολογίες, και με τις ίδιες διαπρύσιες “αγωνίες”.

Η νοοτροπία, η ποιότητα,  οι πρακτικές, οι συμπεριφορές και οι εξαρτήσεις στο χώρο των κρατικών λειτουργιών παραμένουν σχεδόν αναλλοίωτες, αμετακίνητες και αμετάθετες μέσα στο ασάλευτο χρόνο της ελληνικής Διοίκησης. Μια πρώτη ερμηνεία ίσως να ήταν το δύσκαμπτο πνεύμα που κυριάρχησε και καθοδήγησε και καθοδηγεί το ελληνικό κράτος από γεννησιμιού του. Αλλά δεν ήταν μόνο αυτό.

Ο ρόλος του πολιτικού συστήματος

 Όταν ο Ανδρέας Παπανδρέου μου εμπιστεύτηκε το Υπουργείο Οικονομικών, πριν 32 χρόνια, κατέληξα ότι οποιαδήποτε βελτίωση των δημοσιονομικών δεν μπορεί να προκύψει μέσα από σύνθετους συλλογισμούς ή ως απόσταγμα χρήσιμων εμπειριών. Διέγνωσα ότι το ελληνικό κράτος λειτουργούσε με λάθος «εργοστασιακές ρυθμίσεις», ότι το πρόβλημα ήταν κατ’ εξοχήν πολιτικής φύσεως.

Το δημοσιονομικό πρόβλημα που είχαμε κληθεί ως κυβέρνηση να αντιμετωπίσουμε δεν ήταν ούτε το έλλειμμα ούτε το χρέος. Αυτά ήταν απόρροια της λειτουργίας ενός πολιτικού συστήματος καταδικασμένου να παράγει τέτοιου είδους προβλήματα. Ήταν, ας μου επιτρέψετε να το χαρακτηρίσω έτσι, μια φοβερή αποκάλυψη. 

Το δημοσιονομικό μας πρόβλημα είναι το ίδιο το πολιτικό μας σύστημα!!

Αυτό το σύστημα που καλλιεργεί τις ανεκπλήρωτες προσδοκίες σε όλα τα στρώματα του πληθυσμού. 

Αυτό το σύστημα είναι που παράγει διαρκώς δαπάνες χωρίς συγκεκριμένη στόχευση, απλά και μόνο για να διασφαλίσει την αναπαραγωγή του.

Αυτό το σύστημα είναι που σε κάθε του βήμα ασχολείται μόνο με το περιβόητο πολιτικό κόστος και τις δημοσκοπήσεις, που είναι έργο του λαϊκισμού και του κυνηγητού των εντυπώσεων, που όχι μόνο δημιουργεί τα ελλείμματα και το χρέος αλλά θεωρεί την αντιμετώπισή τους ως απειλή της ύπαρξής του.

Αυτή η πατερναλιστική αντίληψη του πολιτικού συστήματος είναι το δημοσιονομικό πρόβλημα της χώρας.

Αλλά, εν συνεχεία, ως Υπουργός Εσωτερικών και Δημόσιας Διοίκησης ασχολήθηκα με τη λειτουργία του κράτους και προσπάθησα να αντιληφθώ την παθογένεια της Κρατικής Διοίκησης, της Αυτοδιοίκησης και των Δημοσίων Οργανισμών. 

Και εδώ προσπάθησα να αντιμετωπίσω το πρόβλημα με εκτεταμένες μεταρρυθμίσεις, όπως έπραξαν και άλλοι Υπουργοί πριν και μετά από μένα.

Στην πορεία του χρόνου  τις περισσότερες αφυδάτωνε  η πολιτική  ιδιοτέλεια, η αδράνεια, η ασυνέχεια και η αδιαφορία. Τα ίδια ακριβώς και στο Υπουργείο Υγείας.

Το συμπέρασμά μου από όλα αυτά είναι το εξής: 

Το πολιτικό σύστημα είναι αυτό που από την εθνική ανεξαρτησία μέχρι σήμερα θεωρεί τους μηχανισμούς διοίκησης του κράτους ως δεξαμενή ψηφοφορικής πελατείας για την αναπαραγωγή του.

Το πολιτικό σύστημα είναι αυτό που καταρράκωσε την αξιοπρέπεια και πολτοποιεί τις συνειδήσεις πολλών γενεών ελληνοπαίδων.

Είναι αυτό το οποίο εξοβέλισε και συνεχίζει να εξοβελίζει κάθε έννοια αξιοκρατίας, που ενθαρρύνει τη μη ουσιαστική αξιολόγηση του παραγόμενου έργου σε όλες τις κρατικές λειτουργίες, την οποία έχει υποκαταστήσει με την κομματική αξιολόγηση και υποταγή, συνθλίβοντας ακόμη και άξιους υπαλλήλους.

Είναι αυτό το πολιτικό σύστημα που δόλια δεν θέλει να αντιληφθεί ότι η συνταγματική μονιμότητα θεσπίστηκε υπέρ της Δημόσιας Διοίκησης και όχι υπέρ του δημοσίου υπαλλήλου, για να μένει ανεξέλεγκτος και ατιμώρητος.

Είναι τέλος αυτό που έχει υιοθετήσει παρωχημένες ιδέες, που αναγόρευσε τον εκσυγχρονισμό της χώρας βασικό του ιδεολογικό εχθρό και έγινε έρμαιο των δυνάμεων της καθήλωσης και του αναχρονισμού.

Κυρίες και κύριοι,

Όλο αυτό το κατηγορητήριο κατά του πολιτικού μας συστήματος απαιτεί όμως εκ μέρους μου τρεις σοβαρές διευκρινίσεις:

Πρώτον ήμουν και εγώ μέρος αυτού του συστήματος και άρα συνυπεύθυνος.

Δεύτερον δεν επιδιώκω την πλήρη απαξίωση του, ούτε ακυρώνω τα επιτεύγματα του από τη μεταπολίτευση μέχρι σήμερα.

Απαξίωση άλλωστε δεν είναι η κριτική του, όσο σκληρή κι αν είναι.

Απαξίωση είναι η ανοχή και η σύμπραξη στα συνεχιζόμενα ανομήματα του.

Και τρίτον, μίλησα σκληρά γιατί νιώθω ότι στην ουσία μίλησα για τον αμφιλεγόμενο πολιτισμό μας.

Για τους θεσμούς μας, ορατούς ή αφανείς, δηλαδή για τον τρόπο που συμπεριφέρονται οι πολίτες και οι εκπρόσωποί τους.

Για τούς κανόνες αυτοπεριορεσμού στην λειτουργία του που ενώ το ίδιο θέσπισε είναι το ίδιο που κυνικά τους περιφρονεί και τους παραβιάζει.

Προτεραιότητα η αναθέσμιση της χώρας

Επισημαίνω λοιπόν με έμφαση και με πάθος τις αδυναμίες του πολιτικού μας συστήματος γιατί στην όποια ιεράρχηση των πολλών προβλημάτων της χώρας θεωρώ πρώτη προτεραιότητα και αναγκαίο πρόκριμα την αναμόρφωσή του.

Θα μπορούσε κανείς να προτείνει μία διαφορετική ιεράρχηση. Για παράδειγμα να θέσει ως πρώτη προτεραιότητα όχι την μεταρρύθμιση των πολιτικών θεσμών αλλά τη δημογραφική κατάρρευση της χώρας ή την πάσχουσα Οικονομία ή τις αυξανόμενες κοινωνικές ανισότητες ή την υπό αμφισβήτηση Δικαιοσύνη ή την Παιδεία, την Διοίκηση ακόμα και τη Διεθνή θέση της χώρας.

Θα διαφωνούσα, γιατί  θα ήταν ματαιοπονία.

Και τούτο όχι διότι αμφισβητώ την οξύτητα αυτών και πολλών άλλων υπαρκτών προβλημάτων και αδιεξόδων, αλλά επειδή προέχει το μείζον και θεμελιακό πρόβλημα του πολιτικού συστήματος, το οποίο μολύνει και  εκφυλίζει κάθε μεταρρυθμιστική προσπάθεια. 

Η εμπειρία μας έδειξε ότι οι “νησίδες αρετής” μέσα σε ένα διαβρωμένο σύστημα δεν επιβιώνουν όταν ο μολυντής παροικεί και καραδοκεί γύρω γύρω από αυτές.

Η προσεχής συνταγματική αναθεώρηση είναι η μεγάλη  ευκαιρία να συναντηθούμε με τις συνταγματικές προκλήσεις του σήμερα.

Να συναντηθούμε με την πραγματικότητα  που διαμορφώνουν και διαπλάθουν οι άτεγκτες νέες συνθήκες και οι παγκόσμιοι άνεμοι των φλογισμένων και συντάραχων καιρών.

Όλα τα προβλήματα μας απαιτούν σε πρώτη άλλα και σε τελευταία ανάλυση πολιτική αντιμετώπιση.

Δεν χωρούν μπροστά στην άφευκτη εθνική ανάγκη πολιτικές πονηρίες, άγονοι “συνταγματισμοί”, συνταγματικοί πατερναλισμοί και λεκτικές ακραβασίες  με σκοπό να αποτραπεί μια ουσιαστικη  συνταγματική αναθεώρηση και αντ’ αυτού να περιοριστεί σε μικρές και παραπλανητικές συνταγματικές μικροδιευθετήσεις.

Άκαρπη χρεοκοπία

Κυρίες και κύριοι,

Η χώρα μας στο προβλεπτό μέλλον θα περάσει ξανά δύσκολα χρόνια. 

Για να αντέξει θα πρέπει να υιοθετηθούν από την ελληνική κοινωνία μεγάλες πειθαρχίες και ισχυρή αυτογνωσία για να αναστήσει μία ανταγωνιστική και παραγωγική οικονομία.

Η σημερινή χαμηλή πολιτική διαχείριση,  και οι  ανεύθυνες πρακτικές και συμπεριφορές διαφόρων ελίτ της χώρας, είναι αποθαρρυντική.

Η ελληνική κοινωνία αποκαμωμένη έχει εξαντλήσει από την εποχή της χρεοκοπίας και τις τελευταίες ψυχικές αντοχές της για την υποστήριξη ρεαλιστικών πολιτικών ζώντας μέσα σε ένα κλίμα συνεχιζόμενου νοσηρού, τυφλού και χαμηλού επιπέδου πολιτικού ανταγωνισμού.

Η χρεοκοπία της χώρας δυστυχώς δεν δίδαξε τη αναμενόμενη αυτογνωσία και αυτοσυνειδησία, ούτε στο πολιτικό σύστημα ούτε στο λαό μας και απέβη άκαρπη.

Οι υπάρχοντες ατροφικοί και δηλητηριασμένοι θεσμοί δεν μπορούν πλέον να μετασχηματίσουν τις αντιθέσεις και τις αντιφάσεις που καθηλώνουν την κοινωνία.

Για αυτό η χώρα έχει ανάγκη από μια συνετή μεν αλλά αποφασιστική αναθέσμιση των πολιτικών και πολιτειακών θεσμών τώρα, πριν κακοφορμίσει περισσότερο και εκμετρήσει το ζην το πολιτικό μας σύστημα και πριν προλάβει να διαπεράσει την κοινωνία μας ο τυφλός μηδενισμός, η γενικευμένη παραίτηση και η καθολική απόρριψη συστημάτων και θεσμών.

Γι’ αυτό τον λόγο η  όποια μεγάλη μεταρρύθμιση πρέπει να ξεκινήσει από τον Βασικό θεσμό, δηλαδή το Κράτος. 

Αυτό εξάλλου  είχαμε τονίσει με τον έγκριτο καθηγητή του Συνταγματικού Δικαίου Γιώργο Σωτηρέλη- του οποίου τις απόψεις εκτιμώ ιδιαίτερα – με αναλυτικές κοινές προτάσεις στον Τύπο από το 2013, που ένα μεγάλο μέρος επαναφέρω.

Συγκεκριμένες προτάσεις

Κυρίες και κύριοι,

Η πρώτη πρόταση που θεωρώ ότι θα δημιουργούσε τις προϋποθέσεις ώστε να ξεκολλήσουμε από το τέλμα στο οποίο οδηγήθηκε ο μεταπολιτευτικός κοινοβουλευτισμός είναι η αποκατάσταση της ισορροπίας μεταξύ των δύο πόλων της εκτελεστικής λειτουργίας που διαταράχθηκε με την αναθεώρηση του 1986, με αποτέλεσμα να οδηγηθούμε σε πλήρη αποδυνάμωση του Προέδρου της Δημοκρατίας και σε υπέρμετρη σώρευση εξουσίας στον Πρωθυπουργό.

Έκτοτε κυριάρχησε ένα ετεροβαρές και άκρως προβληματικό και επικίνδυνα κυριαρχικό πρωθυπουργοκεντρικό μοντέλο, χωρίς αντισώματα, θεσμικά αντίβαρα, ελέγχους και ισορροπίες, με κύρια χαρακτηριστικά την πολιτική υποβάθμιση της Βουλής, τις αυθαιρεσίες και τον  ακραίο συγκεντρωτισμό, με την μεταφορά επιλεκτικά σημαντικών πολιτικών αποφάσεων από τα Υπουργεία στο γραφείο του Πρωθυπουργού.

Απαιτείται λοιπόν μία θαρραλέα και ριζοσπαστική αντιπαράθεση με όλες τις παθογένειες του ισχύοντος κοινοβουλευτικού κακέκτυπου, με όλες τις κακοήθεις στρεβλώσεις των θεσμών πάνω στις οποίες οικοδομήθηκε το σημερινό, κλυδωνιζόμενο οικοδόμημα του ελληνικού πολιτικού συστήματος.

Πρόεδρος Δημοκρατίας

-Θεωρώ ότι η ενίσχυση του Προέδρου της Δημοκρατίας ως την πρωτεύουσα πρωτοβουλία.

Δεν υποστηρίζω προς την κατεύθυνση αυτή την καθιέρωση ενός προεδρικού συστήματος όπως αυτό ισχύει στις ΗΠΑ ή στην Κύπρο.

Ούτως ή άλλως είναι ανυπέρβλητο κώλυμα η συνταγματική απαγόρευση της αλλαγής της μορφής του σημερινού πολιτεύματος από Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία σε Προεδρική Δημοκρατία.

Πέρα απ’ αυτό, όμως, το Προεδρικό σύστημα είναι εντελώς έξω από την δημοκρατική και κοινοβουλευτική μας παράδοση.

Αυτό πρακτικά σημαίνει το εξής:

– επαναφορά σχεδόν του συνόλου των αρμοδιοτήτων που διέθετε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας με το Σύνταγμα του 1975, χωρίς τις ελάχιστες πραγματικές  υπερεξουσίες και με κάποιες ακόμη εξαιρέσεις ή αλλαγές που θα μπορούσε να συζητηθούν αν και όταν φτάσει η ώρα αλλά και κάποιες προσθήκες, όπως ενδεικτικά η επιλογή της ηγεσίας των Ανωτάτων Δικαστηρίων και των Ανεξάρτητων Αρχών, έπειτα από πρόταση πολλαπλάσιου αριθμού υποψηφίων από την παρακάτω προτεινόμενη Γερουσία.

– εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας από τον λαό με άμεση, καθολική και μυστική ψηφοφορία και με απόλυτη πλειοψηφία των ψηφισάντων.

Η εκλογή αυτή θα γίνεται κάθε 5 χρόνια, ένα μήνα πριν από τις βουλευτικές εκλογές, οι οποίες θα γίνονται επίσης κάθε 5 χρόνια. 

Η άμεση εκλογή ισχύει σε πολλές χώρες με το ίδιο μ’εμάς

πολίτευμα, όπως ενδεικτικά, στην Πορτογαλία την Αυστρία, την Ιρλανδία και τη Φινλανδία, όπου και ευδοκιμεί ακωλύτως.

Δευτεροβάθμιο νομοθετικό σώμα

Η θεσμική ενίσχυση του Προέδρου της Δημοκρατίας θα μπορούσε να συνδυαστεί με την καθιέρωση Γερουσίας ως Δευτεροβάθμιο Νομοθετικό Σώμα, με 50 αιρετά από τον λαό μέλη και αντίστοιχη μείωση της Βουλής στα 250 και με αρμοδιότητες αφενός μεν νομοθετικές και ελεγκτικές, αφετέρου δε εγγυητικές και μετριαστικές, καθώς και αρμοδιότητες όπως η δεύτερη ανάγνωση και δυνατότητα αναπομπής νομοσχεδίων στη Βουλή.

Οφείλω εδώ να επισημάνω ότι η Γερουσία, σε ορισμένα ευρωπαϊκά κράτη, έχει ως μέλη της και εκπροσώπους  από τις Περιφέρειες και από κορυφαίους Κοινωνικούς και Επιστημονικούς θεσμούς, κάτι το οποίο θα μπορούσε να συζητηθεί και εδώ.

Η καθιέρωση Γερουσίας θα προσθέσει πολιτική ωριμότητα και θεσμικό βάθος στη νομοθετική λειτουργία ενώ παράλληλα θα αποτελέσει ένα επιπλέον στοιχείο ισορροπίας και σταθερότητας στην λειτουργία των θεσμών και ένα σοβαρό θεσμικό αντίβαρο απέναντι στην Κυβέρνηση, η οποία έχει τη νομοθετική πρωτοβουλία.

Θα μπορεί έτσι να αποτραπούν ανήθικες, χαριστικές, φωτογραφικές και προδήλως αντισυνταγματικές νομοθετήσεις από την Βουλή, οι οποίες κλόνισαν και κλονίζουν βαριά την αξιοπιστία του κοινοβουλευτισμού. Χαρακτηριστικά, όπως οι σκανδαλώδεις μετατροπή, συνήθως νύκτωρ, βαρύτατων κακουργημάτων σε απλά πλημμελήματα  καθώς και η διαγραφή υψηλών προστίμων μεγαλόσχημων ατόμων και επιχειρήσεων που καταλογίστηκαν για  βαρύτατες παραβάσεις του ποινικού κώδικά και εν γένει της νομοθεσίας. Εις το αμάρτημα αυτό υπέπεσαν διαχρονικά, δυστυχώς, και τα τρία μεγάλα κόμματα που κυβέρνησαν τη χώρα. 

Δεν είναι άγνωστος ο θεσμός της Γερουσίας στην Ελλάδα. Η τελευταία φορά καθιερώθηκε το 1927 και λειτούργησε επιτυχώς μέχρι το 1935, όπου καταργήθηκε, όπως ήταν  “φυσικό”, με την παλινόρθωση της Βασιλείας από το Γεώργιο Β’. 

Στο σημείο αυτό θέλω, επανερχόμενος, να διευκρινίσω ότι όλες οι παραπάνω προτάσεις προσβλέπουν όχι σε έναν πατερναλιστή Πρόεδρο της Δημοκρατίας, αλλά σε ένα ισχυρό και διακριτό πόλο της εκτελεστικής εξουσίας, ο οποίος θα έχει την συνταγματική αλλά και την δημοκρατική νομιμοποίηση να αναλαμβάνει,σε συνεργασία και με την προτεινόμενηΓερουσία, κομβικές για την ισορροπία του πολιτικού συστήματος θεσμικές πρωτοβουλίες.

Με μία τέτοια νέα συνταγματική διαρρύθμιση είναι προφανές ότι το πολιτικό τοπίο αναδιατάσσεται, η πολιτική ζωή αναπροσανατολίζεται, οι πολιτικοί συσχετισμοί αναδιαμορφώνονται.

Ως εκ τούτου το πολιτικό σύστημα θα μπορούσε επιπλέον να κινηθεί ευχερέστερα προς την καθιέρωση αναλογικότερου εκλογικού συστήματος, με την πρόβλεψη και κάποιων επί πλέον ασφαλιστικών δικλείδων κυβερνησιμότητας, όπως η άρση του πολιτικά και συνταγματικά απαράδεκτου αποκλεισμού του συνασπισμού κομμάτων από το μπόνους του πρώτου κόμματος, ώστε να διευκολύνονται έτσι οι κυβερνητικές συνεργασίες.

Κυρίως και πάνω από όλα το οποίο εκλογικό σύστημα επιλεγεί, επιβάλλεται να συνδυαστεί με την λυτρωτική κατάργηση του σταυρού προτίμησης που αποτελεί, για ενάμιση και πλέον αιώνα, την πιο βαθιά ρίζα της πελατειακής συναλλαγής, της υποταγής και εξάρτησης κομμάτων και πολιτικών από διάφορα ποικιλώνυμα συμφέροντα, και τον εκφυλισμό εν γένει των θεσμών και των λειτουργιών του κράτους.

Τα όρια, κυρίες και κύριοι, της πολιτικής είναι η ηθική. Πέραν τούτου είναι ύβρις, κατά την αρχαιοελληνική έννοια.

Επίσης, πρέπει να διευρυνθεί ο χρόνος της τελικής διαβούλευσης του Προέδρου της Δημοκρατίας με τα κόμματα μετά τις διερευνητικές εντολές για τον σχηματισμό κυβερνήσεων συνεργασίας.

Με την επιφύλαξη μίας ενδεχόμενης πληθώρας καταχρηστικών ποινικών διώξεων υπουργών, η αρμοδιότητα άσκησης δίωξης και παραπομπής των υπουργών στο Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο του άρθρου 86 Σ’, αν τελικά προχωρήσει, πρέπει να την αναλάβει, αντί της Βουλής, εξ ολοκλήρουκαι μόνο η πολυάριθμη Ολομέλεια Εφετών Αθηνών, η οποία παρέχει προς κάθε κατεύθυνση όλες τις αναγκαίες εγγυήσεις.

Αν δε σε όλες αυτές τις αλλαγές προστεθεί και η τροποποίηση του συστήματος χρηματοδότησης κομμάτων καθώς και η συνταγματική υποχρέωση των κομμάτωννα εισάγουν κανόνες οργάνωσης και λειτουργίας και κυρίως υποχρεωτικές δημοκρατικές διαδικασίες  για την επιλογή των υποψηφίων, θα έχουμε ένα πρώτο περίγραμμα μιας ριζικής συνταγματικής τομής η οποία  μπορεί και πρέπει να αποτελέσει το νέο σημείο εκκίνησης για την πολιτική και θεσμική ανάταξη του τόπου.

Αλλά επί πλέον θα δοθεί η δυνατότητα να απελευθερωθούν πολιτικά και να νομοθετηθούν και στην Ελλάδα μια σειρά κρίσιμων και συνεχώς αναβαλλόμενων πρωτοβουλιών για μία σύγχρονη οργάνωση του Κράτους όπως στρατηγικός χαρακτήρας των υπουργείων με αρμοδιότητες αποκλειστικά τον σχεδιασμό και την παρακολούθηση εφαρμογής των δημόσιων πολιτικών.

Όλες οι εκτελεστικές αρμοδιότητες των υπουργείων θα μεταφερθούν στους Δήμους και στις Περιφέρειες, όχι βεβαίως με την σημερινή τους μορφή.

Για την στελέχωση των νέων υπουργείων θα απαιτηθεί αποκλειστικά πλέον ένας πολύ περιορισμένος αριθμός επιτελικών υπαλλήλων, εξειδικευμένων, με υψηλά προσόντακαι φυσικά υψηλόμισθων.

Θέλουμε μια Διοίκηση που δεν θα διοικεί μόνο τον εαυτό της αλλά την ανάπτυξη της χώρας.

Με τα νέα αυτά Υπουργεία είναι καιρός να καταργηθεί και η ξεπερασμένη παραδοσιακή διάρθρωση σε διευθύνσεις και τμήματα και να λειτουργήσουν νέες ευέλικτες δομές όπως Ομάδες Διοίκησης Έργου, Ομάδες Παραγωγής Πολιτικής και εξειδικευμένα ελεγκτικά σώματα, καθώς και η εφαρμογή σύγχρονων μεθόδων ολικής ποιότητας.

Επίσης, να μετασχηματιστεί το Ελεγκτικό Συνέδριο, από απολίθωμα της Βαυαρικής εποχής, σε μια ισχυρή και εξοπλισμένη με δικαστικές εγγυήσεις Ανεξάρτητη Αρχή, που θα διεξαγάγει ουσιαστικούς ελέγχους όλων των οικονομικών δράσεων και όλου του Δημόσιου χώρου από εξειδικευμένα πλέον στελέχη όλων των ειδικοτήτων, ώστε να μην περιορίζεται σε τυπολατρικούς ελέγχους νομιμότητας.

Να υιοθετηθούν τα πρότυπα οργάνωσης και λειτουργίας του αναμορφωμένου Ελεγκτικού Συνεδρίου της Ε.Ε. και άλλων χωρών της Ευρώπης.

Επίλογος

Κυρίες και κύριοι,

Επιθυμώ να κλείσω με μία πολιτική επισήμανση.

Η σημερινή εκδήλωση είναι πρωτοβουλία του Ινστιτούτου Σοσιαλδημοκρατίας και ευχαριστώ τον αγαπημένο μου φίλο Νίκο Χριστοδουλάκη για την τιμητική επιλογή μου ως κεντρικού ομιλητή.

Το καθήκον σήμερα μιας σύγχρονης Ελληνικής Ριζοσπαστικής Σοσιαλδημοκρατίας δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στην υπεράσπιση της αυτονόητης αντίληψης για τον εξανθρωπισμό του καπιταλιστικού συστήματος, ούτε φυσικά μόνο στην εισαγωγή νέων τεχνικών για την αναδιανομή του εισοδήματος και την περαιτέρω ανάπτυξη του Κράτους Πρόνοιας. 

Αυτά συνιστούν ήδη ενεργό πολιτικό και ιστορικό κεφάλαιο για το ΠΑΣΟΚ, εμπεδωμένο στην συνείδηση του λαού μας, που κανείς δεν μπορεί και δεν δικαιούται να αμφισβητήσει, ώστε να χρειάζεται να πειστεί ο ήδη πεπεισμένος λαός περί αυτού. 

Το πρωταρχικό καθήκον ενός ελληνικού σοσιαλδημοκρατικού προγράμματος σήμερα είναι να προωθήσει κατά προτεραιότητα την θεσμική ανανέωση της χώρας.

Αυτό είναι το αναγκαίο βήμα προκειμένου να ενεργοποιηθεί ξανά η ελληνική κοινωνία, να αναγεννηθεί η ελπίδα στη χώρα αλλά πιστεύω ότι έτσι θα αναδειχθεί ξανά και το Κίνημα, ως μια συνεχής μεταρρυθμιστική δύναμη όπως ήταν πάντα.

Κατανοώ ότι όλα αυτά δεν είναι εύκολα στην πραγμάτωσή τους. Αλλά και όλοι μας αναγνωρίζουμε ότι πρέπει να ανακοπεί η καλπάζουσα αποδιάρθρωση της χώρας μας και η εξαέρωση του θεσμικού μας κεφαλαίου και όχι μόνο. 

Πολύ περισσότερο όταν σήμερα κυριαρχεί, εδώ και σ’ όλον τον κόσμο, ένας τύπος “Ηγεσίας” που μπορεί να κερδίζει εντυπώσεις αλλά χάνει τις συνειδήσεις. 

Δημοκόπους και παραμυθάδες η εποχή έχει πολλούς, αλλά δυστυχώς οι άγρυπνες συνειδήσεις φαίνεται ακόμα να κρυφοφεύγουν. 

Αυτό ακριβώς ζητά η “αντρίκια” ή ομορφιά της εποχής μας. Τους αμέριμνους παραμυθάδες να αποβάλει. Αυτό όμως απαιτεί, πολιτικό σθένος και αρχές που καθοδηγούν και εμπνέουν.

Μα πάνω απ’ όλα πίστη που ορίζει ένα σκοπό. 

Το άρθρο ΓΙΑΤΙ ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΓΕΙ ΚΡΙΣΕΙΣ ΠΟΥ ΤΟ ΑΥΤΟΣΥΝΤΗΡΟΥΝ… Του Αλέκου Παπαδόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Η χώρα πέρασε δύσκολα χρόνια στη διάρκεια της δεκαετούς χρεοκοπίας. Εάν γίνει κάποιος απολογισμός, ο αντικειμενικός παρατηρητής θα κατέληγε ότι, δυστυχώς, αυτή η οδυνηρή περιπέτεια απέβη άκαρπη. Τίποτε, δυστυχώς, δεν δίδαξε.

Ο χρόνος κυλάει ακόμη ασάλευτος και ανέμελος σε σχέση με την πραγματικότητα και τα συνεχώς επιδεινούμενα και σωρευόμενα προβλήματα. Ενώ οι επιλογές της χώρας είναι κρίσιμες και προπαντός δεν είναι εύκολες, απορεί κανείς με τα κηρύγματα ευκολίας των ημερών, που τόσο κακό κάνουν στη χώρα μας.

Ο λαός μας δεν μπορεί να γίνεται συνεχώς αντικείμενο εκμετάλλευσης και καπηλείας από εκείνους που επιδίδονται στην επιτηδευμένη επεξεργασία της πληροφόρησης, καθώς και από άλλους που επιδίδονται σε λαϊκίστικες θωπείες.

Η χώρα μας θα περάσει ξανά δύσκολα χρόνια. Για να αντέξει, θα απαιτηθεί να υιοθετηθούν από την ελληνική κοινωνία μεγάλες πειθαρχίες για να αναστήσει μία ανταγωνιστική και παραγωγική οικονομία. Κυρίως, όμως, να αναζωογονήσει τους ασθενείς πολιτικούς θεσμούς της, στη βάση του αναγκαίου ορθολογισμού. Η χαμηλή πολιτική διαχείριση από όλο το πολιτικό σύστημα και τις ιθύνουσες δυνάμεις της είναι φανερή. Εξαντλεί και τις τελευταίες ψυχικές αντοχές υποστήριξης ρεαλιστικών πολιτικών. Έχει ήδη φτάσει στα όριά της, μόλις λίγα χρόνια μετά τη χρεοκοπία της χώρας.

Η πρώτη πρόταση που θεωρώ ότι θα δημιουργούσε τις προϋποθέσεις για να ξεκολλήσουμε από το τέλμα στο οποίο οδηγήθηκε ο μεταπολιτευτικός κοινοβουλευτισμός είναι η αποκατάσταση της ισορροπίας μεταξύ των δύο πόλων της εκτελεστικής λειτουργίας που διαταράχθηκε με την αναθεώρηση του Συντάγματος του 1986, με αποτέλεσμα να οδηγηθούμε στην πλήρη αποδυνάμωση του Προέδρου της Δημοκρατίας και την υπέρμετρη ενίσχυση του Πρωθυπουργού.

Είναι γνωστό ότι έκτοτε κυριάρχησε ένα ετεροβαρές και άκρα προβληματικό πρωθυπουργοκεντρικό μοντέλο, χωρίς αντίβαρα, ελέγχους και ισορροπίες, με κύρια χαρακτηριστικά την πολιτική υποβάθμιση της Βουλής και τη σχεδόν ολοκληρωτική αποθεσμοποίηση της χώρας.

Ζούμε μία διαρκή και συνολική παρεκτροπή του κοινοβουλευτισμού, η οποία δυστυχώς έχει τόσο πολύ ταυτιστεί με την πορεία του τόπου προς την καταστροφή, ώστε είναι αδύνατον να αντιμετωπιστεί με ημίμετρα και εμβαλωματικές λύσεις.

Απαιτείται, αντίθετα, μία θαρραλέα και ριζοσπαστική αντιπαράθεση με όλες τις παθογένειες του ισχύοντος κοινοβουλευτικού κακεκτύπου, με όλες τις κακοήθεις στρεβλώσεις των θεσμών πάνω στις οποίες οικοδομήθηκε το σημερινό, κλυδωνιζόμενο συθέμελα, οικοδόμημα του ελληνικού πολιτικού συστήματος.

Είναι μεγίστη αφέλεια να πιστεύει κανείς ότι οι αναγκαίες μεταρρυθμίσεις σε λειτουργίες του κράτους, όπως οικονομία, διοίκηση, παιδεία, υγεία κ.λπ., μπορούν να επιβιώσουν στον χρόνο αμόλυντες από τη βασική παθογένεια, που είναι η λειτουργία του πολιτικού μας συστήματος.

Το ελληνικό Κοινοβούλιο. «Η χαμηλή πολιτική διαχείριση από όλο το πολιτικό σύστημα και τις ιθύνουσες δυνάμεις της χώρας είναι φανερή και εξαντλεί και τις τελευταίες ψυχικές αντοχές υποστήριξης ρεαλιστικών πολιτικών», σχολιάζει ο πρώην υπουργός Αλέκος Παπαδόπουλος.

Γι’ αυτό η όποια μεγάλη μεταρρύθμιση πρέπει να ξεκινήσει από τον βασικό θεσμό. Η οποιαδήποτε θεσμική πρωτοβουλία αλλαγών στις νοσούσες κρατικές λειτουργίες και στους θεσμούς αποτελεί ματαιοπονία, αν δεν προηγηθεί η αναθέσμιση του πολιτειακού και πολιτικού συστήματος.

Συγκεκριμένα:

• Επαναφορά του συνόλου αρμοδιοτήτων που διέθετε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας με το Σύνταγμα του 1975 (με κάποιες ενδεχομένως εξαιρέσεις ή αλλαγές που θα μπορούσαν να συζητηθούν αν και όταν φτάσει η ώρα, αλλά και με κάποιες προσθήκες, όπως ενδεικτικά η επιλογή της ηγεσίας των Ανώτατων Δικαστηρίων και των Ανεξάρτητων Αρχών έπειτα από πρόταση πολλαπλάσιου αριθμού υποψηφίων από την παρακάτω προτεινόμενη Γερουσία). Επίσης, θα ήταν χρήσιμο, κατά την άποψή μου, να προστεθεί η δυνατότητα να παραπέμπει ο Πρόεδρος, κατά την κρίση του, ψηφισμένα νομοσχέδια στο Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο προκειμένου αυτό να ασκεί προληπτικό έλεγχο της συνταγματικότητάς τους, μετεξελισσόμενο έτσι, ενδεχομένως και με την ανάληψη ορισμένων πρόσθετων σχετικών αρμοδιοτήτων, σε οιονεί Συνταγματικό Δικαστήριο.

• Να ξεκινήσει συζήτηση για την εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας από τον λαό, με άμεση, καθολική και μυστική ψηφοφορία. Η άμεση εκλογή από τον λαό ισχύει και σε πολλές άλλες χώρες, όπως ενδεικτικά στην Πορτογαλία, την Αυστρία και τη Φινλανδία, χωρίς να δημιουργηθεί κανένα πρόβλημα δυαρχίας, όπως κάποιοι επικαλούνται.

• Η θεσμική ενίσχυση του Προέδρου της Δημοκρατίας θα μπορούσε να συνδυαστεί με την καθιέρωση Γερουσίας με 50 αιρετά, εκλεγμένα από τον λαό, μέλη (και αντίστοιχη μείωση των μελών της Βουλής στα 250) και με αρμοδιότητες, αφενός μεν, νομοθετικές και ελεγκτικές, αφετέρου δε, εγγυητικές και μετριαστικές. Μία τέτοια καθιέρωση θεωρώ ότι θα προσθέσει πολιτική ωριμότητα και θεσμικό βάθος στη νομοθετική λειτουργία ενώ παράλληλα θα αποτελέσει ένα επιπλέον στοιχείο ισορροπίας στη λειτουργία των πολιτικών μας θεσμών.

Σημαντική τομή ως προς τη γνησιότητα των εκλογών θεωρούμε και την αποτροπή καταχρηστικών διαλύσεων της Βουλής με την καθιέρωση δήλης ημέρας ως προς τη διεξαγωγή τους, ακόμη και αν μεσολαβήσουν για οποιονδήποτε λόγο ενδιάμεσες εκλογές. Αυτό σημαίνει ότι σε περίπτωση ενδιάμεσων εκλογών, η βουλευτική περίοδος θα διαρκεί μόνο όσο είναι το υπόλοιπο χρονικό διάστημα έως την ως άνω καθορισμένη ημερομηνία των εκλογών (κατά το σουηδικό πρότυπο).

Αν σε όλες αυτές τις αλλαγές προστεθεί, αφενός μεν, η πλήρης κατάργηση των πάσης φύσεως πολιτικοθεσμικών προνομίων ώστε να χτυπηθεί στον πυρήνα της η λογική του καθεστωτισμού, αφετέρου δε, η εκ βάθρων τροποποίηση του συστήματος χρηματοδότησης των κομμάτων και η κατάργηση του σταυρού προτίμησης, ώστε να αναγκαστούν τα κόμματα να εισαγάγουν διαφανείς και δημοκρατικές διαδικασίες, έχουμε το περίγραμμα μιας ριζικής και συνολικής συνταγματικής τομής, η οποία μπορεί και πρέπει να αποτελέσει το νέο σημείο εκκίνησης για την πολιτική και οικονομική ανάταξη του τόπου.

*Ο κ. Αλέκος Παπαδόπουλος είναι πρώην Υπουργός

Πηγή: euro2day.gr

Το άρθρο Αλέκος Παπαδόπουλος: Οι αλλαγές στο παθογενές πολιτικό σύστημα εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Του Αλέκου Παπαδόπουλου*

Δύσκολος ο εκσυγχρονισμός της Ελλάδος. Τα προνόμια που κατά καιρούς έχουν αποσπάσει καλά οργανωμένα συμφέροντα τις προηγούμενες δεκαετίες ήταν και είναι συγκεκριμένα και θεσμοθετημένα, σε αντίθεση με το ασαφές κοινωνικό όφελος που θα βελτίωνε τη θέση αυτών που εδώ και χρόνια καλούνται να πληρώσουν τον λογαριασμό.

Επιπλέον, η πλάστιγγα του πολιτικού κόστους έγερνε και γέρνει συστηματικά υπέρ της απραξίας και ενάντια στις αλλαγές των δομών. Η πολιτική ατολμία απέτρεψε και αποτρέπει ακόμη τις αναγκαίες βαθιές τομές. Η διάβρωση των λειτουργιών της χώρας οδήγησε σε εκτεταμένη αποθεσμοποίηση και αποδιάρθρωση όχι μόνο των τυπικών θεσμών του κράτους αλλά και των άτυπων θεσμικών κανόνων που συγκροτούν κάθε κοινωνία, η οποία διαθέτει ζωτικότητα και αέναη προσαρμογή στις εξελίξεις.

Η χώρα βελτιώνεται μεν, αλλά σε σχέση με τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες υπολείπεται σημαντικά. Η πάσχουσα από το σύνδρομο της «Αλίκης στη χώρα των θαυμάτων» Ελλάδα κατατάσσεται στις τελευταίες θέσεις μεταξύ των χωρών της Ε.Ε. σε όλα σχεδόν τα πεδία των λειτουργιών της.

Η περιπέτεια της χρεοκοπίας φαίνεται ότι αποδεικνύεται στείρα. Δεν άφησε διδάγματα, συμπεράσματα και, κυρίως, αυτοσυνειδησία.

Η πολιτική ατολμία συνεχίζει και τώρα να αποτρέπει τις αναγκαίες βαθιές τομές. Η ανεξήγητη αμεριμνησία, η ηθελημένη άγνοια κινδύνου, τα γνωστικά και ηθικά διλήμματα που είχαν αναχθεί σε κυρίαρχα πολιτικά δόγματα και τα οποία οδήγησαν στη χρεοκοπία, εξακολουθούν, σε ένα πολύ μεγάλο βαθμό να υφίστανται και σήμερα. Η παραγωγική δυνατότητα της χώρας είναι αφυδατωμένη. Η κατεπείγουσα αναθέσμισή της υποκύπτει στην πολιτική δειλία και στον φόβο του πολιτικού κόστους.

Σε ό,τι αφορά την ελληνική κοινωνία, αυτή βρίσκεται εκεί ακριβώς όπου την οδήγησαν και την οδηγούν άστοχες και αστόχαστες πολιτικές επιλογές. Ήταν και είναι εγκαταλελειμμένη χωρίς προορισμό, οράματα και στόχους για το μέλλον, να βυθίζεται στη δουλεία του χυδαίου καταναλωτισμού. Η έννοια της πολιτικής συνεννόησης εξακολουθεί να είναι απαγορευμένη εντός των περισσότερων κομμάτων.

Όμως, η κοινωνία κινείται όταν η πολιτική ανοίγει τον δρόμο και η πρόοδος συντελείται όταν υπάρχει διαρκής αμφισβήτηση και μεγάλες θεμελιακές αλλαγές που συνεχώς ανανεώνονται και προσαρμόζονται. Όχι καθολική και ισοπεδωτική αμφισβήτηση, αλλά επιλεκτική. Υπάρχουν εκείνα που αναθεωρούνται και καταργούνται, και άλλα που πρέπει να οικειοποιηθούμε και να αξιοποιήσουμε. Η «λύση» της συνέχειας αποκλείει την εξέλιξη.

Πρόκειται για στατική αντίληψη των πραγμάτων, που εκφράζει το συντηρητικό πνεύμα.

Πεποίθησή μου, λοιπόν, είναι ότι η λυτρωτική κατάληξη του σημερινού ελληνικού προβλήματος θα προκύψει μόνο μέσα από την πολιτική συμφωνία και συναπόφαση του πολιτικού κόσμου για την εφαρμογή ενός ρεαλιστικού και μακρόπνοου μεταρρυθμιστικού σχεδίου εθνικής ανασυγκρότησης. Αν αυτό αποδειχθεί ανέφικτο, θα οφείλεται στην πολιτική μικροψυχία και μικρόνοια της πολιτικής ελίτ.

Με λίγα λόγια η απάντηση στο ερώτημα γιατί στην Ελλάδα δεν προχωρούν οι μεταρρυθμίσεις είναι απλή: δεν τις επιθυμεί η πολιτική ελίτ της χώρας με τη συνεπικουρία και των άλλων συναπτομένων ελίτ, όπως της οικονομικής, της ακαδημαϊκής, της μιντιακής κλπ.

Η προσεχής δυνατότητα αναθεώρησης του σημερινού συνταγματικού κειμένου είναι μια μεγάλη ευκαιρία για να αναστραφεί η εμφανής ροπή «αμοιβαδοποίησης» και αποσύνθεσης της κοινωνίας και των αδύναμων θεσμικών λειτουργιών της.

Τρία πράγματα κατά βάση απαιτούνται: σχέδιο, πολιτική συνεννόηση και πολιτικό σθένος.

*πρώην Υπουργός

Το άρθρο ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΛΙΤ ΚΑΤΑ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΩΝ… Του Αλέκου Παπαδόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Συνέντευξη του πρώην Υπουργού των κυβερνήσεων των Ανδρέα Παπανδρέου και Κώστα Σημίτη Αλέκου Παπαδόπουλου στο Evening Report με τον Μάνο Νιφλή. Τρίτη 18.06.2024

Το άρθρο Ο Αλέκος Παπαδόπουλος στο Evening Report με τον Μάνο Νιφλή | One Channel εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Σε αυτήν εντοπίζει μια σειρά από γκρίζες ζώνες σε ό,τι αφορά τα δημόσια οικονομικά, το χρέος και τα ταμειακά διαθέσιμα και επισημαίνει, απευθυνόμενος στους αρχηγούς, ότι «η ευθύνη σας ως επικεφαλής των κομμάτων εξουσίας θα είναι βαριά και μη συγγνωστή, αν η χώρα εκτροχιαστεί δημοσιονομικά, μέσα σε αυτή τη 10ετία ή στις αρχές της επόμενης, κάτω από το βάρος των επαναλαμβανόμενων ανεύθυνων και αστόχαστων επεκτατικών πολιτικών».

Για τον σκοπό αυτό εισηγείται «την άμεση συγκρότηση από κοινού μιας σταθερής Εθνικής Δημοσιονομικής Στρατηγικής, έστω μετά τις εκλογές, ως άφευκτη ανάγκη λόγω της επικίνδυνα ασθενούς ακόμη ελληνικής οικονομίας».

 Αναλυτικά:

«Ανοιχτή επιστολή προς τους Αρχηγούς των τριών μεγαλύτερων ελληνικών κομμάτων.

Θέμα: Τα ρίσκα του εξωραϊσμού της δημοσιονομικής κατάστασης

Αξιότιμοι κύριοι Πρόεδροι της Νέας Δημοκρατίας, ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ,

Απευθύνομαι σ’ εσάς με αίσθηση ευθύνης, επίγνωσης και σεβασμού, με αφορμή την πρόσφατη ανακοίνωση της ΕΛΣΤΑΤ, η οποία ανακοίνωσε, μεταξύ άλλων, ότι το 2022 έκλεισε με πρωτογενές πλεόνασμα 273 εκ. Το συγκεκριμένο δημοσιονομικό στοιχείο προβλήθηκε μετ’ επιτάσεως ως δήθεν πρωτοφανές επίτευγμα, ενώ αντίθετα άλλα δημοσιονομικά στοιχεία μείζονος σημασίας προβλήθηκαν ανεπαρκώς ή αποσιωπήθηκαν παντελώς.

Συγκεκριμένα, αποσιωπήθηκε ότι το 2022:

(α) Το αποτέλεσμα εκτέλεσης του Προϋπολογισμού ήταν έλλειμμα 4.727 εκ. (επισημαίνεται ότι το αποτέλεσμα του Προϋπολογισμού είναι η διαφορά ανάμεσα στα έσοδα και τις δαπάνες περιλαμβανομένων των τόκων, ενώ το πρωτογενές αποτέλεσμα είναι η διαφορά ανάμεσα στα έσοδα και τις δαπάνες χωρίς τους τόκους).

(β) Το ύψος του δημόσιου χρέους σε απόλυτους αριθμούς ξεπέρασε αυτό που είχε κατά την κορύφωση της πρόσφατης κρίσης χρέους το 2011 και έφτασε τα 356.256 εκ. (171,3% του ΑΕΠ), το υψηλότερο από την είσοδο της χώρας στη ζώνη του ευρώ.

(γ) Το ύψος του κρατικού χρέους ξεπέρασε αυτό που ήταν κατά την κορύφωση της πρόσφατης κρίσης χρέους το 2011 και έφτασε τα 400.276 εκ. (192,4% του ΑΕΠ), μακράν το υψηλότερο από την είσοδο της χώρας στη ζώνη του ευρώ.

(δ) Οι κυβερνητικές εγγυήσεις -εν δυνάμει χρέος- ξεπέρασαν τα 29,8 δισ., μακράν οι μεγαλύτερες από την είσοδο της χώρας στη ζώνη του ευρώ.

(ε) Το πραγματικό ΑΕΠ υπολείπεται ακόμη του πραγματικού ΑΕΠ που είχε η χώρα πριν από την πρόσφατη κρίση χρέους (ΑΕΠ 2011: 194,2 δισ., ΑΕΠ 2022: 192,1 δισ.)

(στ) Το ονομαστικό ΑΕΠ είναι ελαφρώς μεγαλύτερο από το ονομαστικό ΑΕΠ που είχε η χώρα πριν από την πρόσφατη κρίση χρέους (ΑΕΠ 2011: 203,3 δισ., ΑΕΠ 2022: 208 δισ.).

Χωρίς διάθεση να αμφισβητήσω το νομότυπο των εγγραφών και την εγκυρότητα των στοιχείων της ΕΛΣΤΑΤ, επισημαίνω ότι η σύμμετρη προβολή των παραπάνω συνιστά προσπάθεια εξωραϊσμού της δημοσιονομικής κατάστασης και σημαντικό πολιτικό ρίσκο δημοσιονομικής διαχείρισης την επομένη των εκλογών, ανεξαρτήτως αποτελέσματος. Γιατί οι αγορές και οι οίκοι αξιολόγησης είναι σε θέση να ακτινογραφούν ακριβέστερα τα μεγέθη και να απαιτήσουν προσαρμογές τις οποίες το εκλογικό σώμα θα είναι ανέτοιμο να δεχτεί. Σ’ αυτό το πνεύμα θέλω να κάνω και κάποιες επιπλέον επισημάνσεις.

Προκαλεί ιδιαίτερη εντύπωση και εύλογα ερωτηματικά η τεράστια διαφορά (44,1 δισ.) μεταξύ δημόσιου και κρατικού χρέους. Η διαφορά αυτή ήταν μόλις 12 δισ. το 2011 και 25 δισ. το 2019. Δεδομένου ότι το Κράτος είναι ένας μόνο από τους εκατοντάδες φορείς της Γενικής Κυβέρνησης, πώς εξηγείται το δημόσιο χρέος να είναι πολύ μικρότερο από το κρατικό χρέος;

Η απάντηση στο ερώτημα αυτό προκύπτει από τη σύγκριση των ορισμών δημόσιου και κρατικού χρέους. Δημόσιο χρέος είναι το σύνολο των χρεών όλων των φορέων της Γενικής Κυβέρνησης προς τρίτους (δανειστές εκτός Γενικής Κυβέρνησης), ενώ κρατικό χρέος είναι το σύνολο των χρεών του Κράτους προς όλους τους δανειστές του (εντός και εκτός Γενικής Κυβέρνησης).

Πώς γίνεται, λοιπόν, όλοι οι φορείς της Γενικής Κυβέρνησης μαζί να έχουν χρέος πολύ μικρότερο από το χρέος του Κράτους; Προφανώς το υπουργείο Οικονομικών, προκειμένου να εμφανίσει το δημόσιο χρέος μικρότερο, υπερδιπλασίασε το δανεισμό του Κράτους από φορείς της Γενικής Κυβέρνησης και απέφυγε ισόποσο δανεισμό από τις αγορές. Συγκεκριμένα, ο ΟΔΔΗΧ είχε δανειστεί στις 31.12.2022 από την Τράπεζα της Ελλάδος με συμφωνίες επαναγοράς (repos) διαθέσιμα των φορέων της Γενικής Κυβέρνησης 46,7 δισ. Το χρέος αυτό δεν προσμετράται στο δημόσιο χρέος, αφού στο δημόσιο χρέος προσμετράται μόνο το χρέος του Κράτους προς τους δανειστές του εκτός Γενικής Κυβέρνησης.

Οι όγκοι δημόσιου και κρατικού χρέους θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με μεγάλη επιφυλακτικότητα, αφού στο τέλος του 2022:

(α) Υπήρχαν απλήρωτες ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις 1.710 εκατ. (ήδη 2.502 εκ. τέλος Μαρτίου 2023).

(β) Υπήρχαν εκκρεμείς επιστροφές φόρων 658 εκ.

(γ) Είχε ετεροχρονιστεί η πληρωμή δαπανών 1.383 εκ. ευρώ.

(δ) Υπήρχαν εκκρεμείς καταπτώσεις εγγυήσεων 1.300 εκ. και

(ε) ενδεχομένως πολλές ακόμη άγνωστου ύψους υποχρεώσεις.

Οι τεράστιοι όγκοι δημόσιου και κρατικού χρέους, η διαρκώς επιδεινούμενη διάρθρωσή τους (μεγάλη αύξηση του πολύ βραχυπρόθεσμου δανεισμού, repos), καθώς και η αλματώδης αύξηση των επιτοκίων δανεισμού εμβάλλουν σε ανησυχία σχετικά με τη δυνατότητα του Κράτους να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του.

Η Κυβέρνηση διαβεβαιώνει ότι τα ταμειακά διαθέσιμα της χώρας διατηρούνται σε υψηλά επίπεδα (περίπου όσα παρέλαβε το 2019, 36-38 δισ.) και εξασφαλίζουν μία άνεση δανεισμού, καθώς και μία σιγουριά αν προκύψουν δυσκολίες. Ωστόσο, από τα παραπάνω δεδομένα ανακύπτουν ορισμένα σοβαρά και κρίσιμα ερωτήματα:

(α) Αν τα ταμειακά διαθέσιμα των φορέων της Γενικής Κυβέρνησης είναι 36-38 δισ., τότε πώς μπόρεσε η Κυβέρνηση να δανειστεί 46,7 δισ. στις 31.12.2022;

(β) Αφού η Κυβέρνηση έχει ήδη δανειστεί και δαπανήσει όλα τα διαθέσιμα των φορέων της Γενικής Κυβέρνησης, πώς αυτά εξακολουθούν να είναι διαθέσιμα για την αντιμετώπιση μιας έκτακτης ανάγκης;

(γ) Τα διαθέσιμα των ασφαλιστικών ταμείων (Κοινό Κεφάλαιο) με τι όρους τα δανείστηκε η Κυβέρνηση από την Τράπεζα της Ελλάδος; ειδικότερα, τα ταμειακά διαθέσιμα του Ταμείου Επικουρικής Κεφαλαιοποιητικής Ασφάλισης (οι εισφορές των εργαζομένων στους ατομικούς κουμπαράδες που διαφημίζει η Κυβέρνηση) με τι όρους τα δανείστηκε;

(δ) Είναι θεμιτό να δανείζεται η Κυβέρνηση τις εισφορές των εργαζομένων με συμφωνίες επαναγοράς (repos) για ταμειακή διευκόλυνσή της και λογιστική μείωση του δημόσιου χρέους;

(ε) Ποιος μεριμνά για την αποδοτική επένδυση των διαθεσίμων των ασφαλιστικών ταμείων προς όφελος εργαζομένων και συνταξιούχων;

(στ) Ποιος εκπροσωπεί τα συμφέροντα εργαζομένων και συνταξιούχων στις συμφωνίες επαναγοράς (repos) που συνάπτει ο ΟΔΔΗΧ με την Τράπεζα της Ελλάδος και δανείζεται τις εισφορές τους;

(ζ) Σκοπεύει και είναι σε θέση η Κυβέρνηση να επιστρέψει τα δανεικά από τα ασφαλιστικά ταμεία (Κοινό Κεφάλαιο), ώστε να αξιοποιηθούν αποδοτικότερα;

Οι ασταμάτητα προβαλλόμενες αναβαθμίσεις, η μη κατάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας, σημαίνει ότι τα ελληνικά ομόλογα βρίσκονται ακόμη εκτεθειμένα στη ζώνη της κερδοσκοπικής κατηγορίας και η κατ’ εξαίρεση αγορά τους από την ΕΚΤ δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη και άνευ όρων. Κατόπιν αυτών είναι αυτονόητο ότι τα περιθώρια επιπλέον δανεισμού για τη χώρα είναι πολύ περιορισμένα. Τυχόν υπέρβαση αυτών των περιθωρίων η όποια αξιοπρόσεκτη διόγκωση του δανεισμού από τις αγορές αναπόφευκτα θα οδηγήσει σε αύξηση των περιθωρίων κινδύνου στα επιτόκια δανεισμού. Δυστυχώς, ο δανεισμός από τις αγορές φαίνεται ότι είναι πλέον για την Κυβέρνηση και τη χώρα μονόδρομος, ο οποίος είναι πολύ πιθανό να καταλήγει σε δύσβατο μονοπάτι αν δεν γίνει μια πιο συνετή διαχείριση των προσδοκιών. Με αυτό το σκεπτικό, ο ακριβής προσδιορισμός της δημοσιονομικής κατάστασης της χώρας πριν από τις επικείμενες εκλογές μπορεί να αποτρέψει την επανάληψη των δεινών της τραυματικής κρίσης χρέους.

Η συνεχής και συγχρονισμένη προβολή μιας ρόδινης εικόνας για την κατάσταση των δημόσιων οικονομικών δεν υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον και δεν επιτρέπει στον πολίτη να χαράξει και να ακολουθήσει αξιόπιστη προσωπική και επαγγελματική πορεία. Πρόσφατο παράδειγμα, η καταιγιστική και συγχρονισμένη προβολή του σχετικά ασήμαντου και ουσιαστικά ανύπαρκτου πρωτογενούς πλεονάσματος και η εξαφάνιση του ελλείμματος πολλών δισεκατομμυρίων, καθώς και της πρωτοφανούς διόγκωσης δημόσιου και κρατικού χρέους. Θα είναι άραγε αυτές οι εκλογές ευκαιρία να τεθούν προς συζήτηση τα πραγματικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η κοινωνία μας ή θα επαναληφθούν τα ίδια σφάλματα που μας οδήγησαν στη πρόσφατη χρεοκοπία;

Η ευθύνη σας ως επικεφαλής των κομμάτων εξουσίας θα είναι βαριά και μη συγγνωστή αν η χώρα εκτροχιαστεί δημοσιονομικά, μέσα σε αυτήν την 10ετία ή στις αρχές της επόμενης κάτω από το βάρος των επαναλαμβανόμενων ανεύθυνων και αστόχαστων επεκτατικών πολιτικών.

Πιστεύω βαθιά και επιτρέψτε μου να σας προτείνω την άμεση συγκρότηση από κοινού μιας σταθερής Εθνικής Δημοσιονομικής Στρατηγικής, έστω μετά τις εκλογές, ως άφευκτη ανάγκη λόγω της επικίνδυνα ασθενούς ακόμη ελληνικής οικονομίας.

Νομίζω ότι αυτά και πολλά άλλα αδιάψευστα και βοώντα στοιχεία για την πραγματική κατάσταση της ελληνικής οικονομίας σας υποχρεώνουν, ως επικεφαλής των κόμματων εξουσίας, να ακολουθήσετε αυτόν τον αναπόφευκτο, οδυνηρό, προσωπικό και πολιτικό μονόδρομο.

Με τιμή
Αλέκος Παπαδόπουλος, πρώην Υπουργός Οικονομικών»

Πηγή: euro2day.gr

Το άρθρο Ανοικτή επιστολή-προειδοποίηση Αλέκου Παπαδόπουλου στους αρχηγούς ΝΔ-ΣΥΡΙΖΑ-ΠΑΣΟΚ εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Έχοντας παρακολουθήσει από τα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης τις διοικητικές μεταρρυθμίσεις στη χώρα μας και έχοντας συμβάλλει σε ορισμένες από αυτές, έχω καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το πολιτικοδιοικητικό σύστημά μας χαρακτηρίζεται από «νομοπαρασκευαστική μονομέρεια». Εκπονούμε συνέχεια νόμους χωρίς να φροντίζουμε για την εφαρμογή τους.

Όπως μας δείχνει η εμπειρία από τις διοικητικές μεταρρυθμίσεις Αποκέντρωσης και Τοπικής Αυτοδιοίκησης της Μεταπολίτευσης, οι τρεις σημαντικότερες από αυτές, δηλαδή η ίδρυση της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης (1994), το Πρόγραμμα «Καποδίστριας» (1997) και η συνέχειά του ο «Καλλικράτης» (2010) είχαν ορισμένα κοινά μεταρρυθμιστικά χαρακτηριστικά: νομοθετήθηκαν στο πρώτο εξάμηνο της κυβερνητικής θητείας, βασίστηκαν σε ισχυρή πολιτική βούληση και ικανή μεταρρυθμιστική ομάδα, επέλεξαν τον κατάλληλο χρονισμό (timing), αγνόησαν το βραχυπρόθεσμο πολιτικό κόστος και συνοδεύτηκαν από δράσεις υποστήριξης και εφαρμογής της μεταρρύθμισης. Δεν αφέθηκαν στο έλεος της αδράνειας της δημόσιας διοίκησης.

Ειδικά το Πρόγραμμα «Καποδίστριας» περιείχε το πενταετές Ειδικό Πρόγραμμα Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΕΠΤΑ), το οποίο χρηματοδότησε τη βελτίωση της λειτουργίας των ΟΤΑ μέσω της μηχανοργάνωσής τους, τις αναγκαίες επενδύσεις (κτιριακές υποδομές, οχήματα, μηχανολογικό εξοπλισμό), πρόσθετο επιστημονικό προσωπικό στους «καποδιστριακούς» Δήμους και ειδικό επικοινωνιακό πρόγραμμα.

Αντίθετα, είναι σύνηθες οι μεταρρυθμιστικές διατάξεις να παραμένουν αναρτημένες στα ΦΕΚ ή να επανανομοθετούνται ή να παρατείνεται συνεχώς η προθεσμία εφαρμογής τους, όταν δεν εξασφαλίζονται, με επιχειρησιακό πρόγραμμα, οι προϋποθέσεις, οι υλικοί και άυλοι πόροι και ο οδικός χάρτης για την εφαρμογή τους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η παράταση από το 2010 μέχρι το 2022, επί 10 φορές, της προθεσμίας «διοικητικής υποστήριξης» των Δήμων προκειμένου να δημιουργήσουν υπηρεσίες δόμησης.

Επίσης, η εμπειρία έχει δείξει ότι οι αξιόλογες μεταρρυθμίσεις στη λειτουργία της Δημόσιας Διοίκησης και τις υπηρεσίες της προς τους πολίτες και τις επιχειρήσεις, βασίζονται κυρίως σε ένα επιχειρησιακό πρόγραμμα αποτελεσματικής αξιοποίησης των σύγχρονων τεχνολογιών πληροφόρησης και επικοινωνιών. Η ψηφιοποίηση των λειτουργιών, η διασύνδεση των μητρώων και γενικότερα των βάσεων δεδομένων και η οριζόντια και κάθετη διαλειτουργικότητα των δημοσίων φορέων όλων των διοικητικών επιπέδων μας οδηγεί στην αναθεώρηση των παραδοσιακών αντιλήψεων περί μεταφοράς, κατανομής και ανακατανομής των αρμοδιοτήτων, αναδεικνύοντας την ανάγκη να προωθήσουμε κατά προτεραιότητα, την συν-εννόηση, τον συντονισμό, τη συν-έργεια των δημοσίων φορέων και την εταιρική σχέση και την συστημική συνεργασία των διοικητικών επιπέδων. 

Επομένως μπορούμε να ξεπεράσουμε τη «νομοπαρασκευαστική μονομέρεια» και να συμπληρώσουμε την παραδοσιακή πολιτικοδιοικητική κουλτούρα με μια επιχειρησιακή οπτική που θα στοχεύει στη διασφάλιση των αποτελεσμάτων, τα οποία μάλιστα θα εξασφαλίζουν ορατότητα από τους πολίτες, άρα και την αναγκαία κοινωνική υποστήριξή τους.

Στην κατεύθυνση αυτή έρχεται να συμβάλλει μια πρόσφατη μελέτη με τίτλο «Η Μεταρρυθμιστική Τεχνική μέσα από την Ιστορική Εξέλιξη των Διοικητικών Μεταρρυθμίσεων στο πεδίο της Αποκέντρωσης και την Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην Ελλάδα». Συντάκτης της μελέτης ο Παναγιώτης Μαΐστρος και η υψηλού επιπέδου ερευνητική ομάδα. Η περίληψη της μελέτης εκδόθηκε ως βιβλίο και ψηφιακά από το ΕΛΙΑΜΕΠ και την ΕΕΤΑΑ.

Η μελέτη αυτή αποτελεί αναστοχασμό και αποτίμηση των διοικητικών μεταρρυθμίσεων στην Ελλάδα στη διάρκεια της Μεταπολίτευσης και επιχειρεί να συγκροτήσει τη «θεσμική μνήμη» της μεταρρυθμιστικής τεχνικής αυτών των μεταρρυθμίσεων, προτείνοντας την αξιοποίησή της ως μήτρας για την επόμενη σημαντική διοικητική μεταρρύθμιση. Η μελέτη καταλήγει προτείνοντας την «Εργαλειοθήκη “Εμμ. Ροΐδης”» με 4 μεταρρυθμιστικά εργαλεία, την «Μεταρρυθμιστική Μεθοδολογία “Ευπαλίνος”», 4 τεχνικές μεταρρύθμισης των αρμοδιοτήτων και 10 μεταρρυθμιστικά βήματα.

Επιπλέον, ως σπονδυλική στήλη της επόμενης σημαντικής διοικητικής μεταρρύθμισης προτείνει όχι την Πολυεπίπεδη Διακυβέρνηση, αλλά την Ψηφιακή Πολυεπίπεδη Διακυβέρνηση κατά δημόσια πολιτική.

Ως παραδείγματα παρουσιάζονται προτάσεις σε συγκεκριμένες δημόσιες πολιτικές, την πολιτική δημόσιας υγείας και πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας και την πολιτική προστασία και αποδεικνύεται ότι δεν χρειάζεται τόσο να προστεθούν σε ΦΕΚ νέες αρμοδιότητες στους ΟΤΑ, όσο η χρηματοδότησή τους για να ασκήσουν τις αρμοδιότητες που ήδη έχουν «στα χαρτιά».

Αξιοποιώντας τον πυρήνα της εν λόγω μελέτης θα διατυπώσω μια πρόταση. Η Πολιτεία να ψηφίσει το νόμο που πρότεινε ο Εμμ. Ροΐδης, «ο οποίος να επιτάσσει την εφαρμογήν όλων των υπολοίπων νόμων», υποχρεώνοντας κάθε νομοσχέδιο «μείζονος οικονομικής ή κοινωνικής σημασίας» να συνοδεύεται από επιχειρησιακό πρόγραμμα εφαρμογής του, που θα διασφαλίζει τις προϋποθέσεις, τους υλικούς και άυλους πόρους και τον οδικό χάρτη υλοποίησής του. Και φυσικά θα προβλέπει τον μηχανισμό υποστήριξης των νομοπαρασκευαστικών μονάδων των υπουργείων για την εκπόνηση των αντίστοιχων επιχειρησιακών προγραμμάτων.

Εν κατακλείδι, επειδή δεν υπάρχει “αυτόματος πιλότος” που να υλοποιεί τις μεταρρυθμίσεις που γράφουμε στους νόμους, χρειάζεται ένας «οδηγός» (manual) για να εκτιμούμε τις προοπτικές επιτυχίας των νομοθετικών πρωτοβουλιών των επόμενων χρόνων, με βάση τη μεταρρυθμιστική μεθοδολογία και τα εργαλεία που χρησιμοποιούν (ή δεν χρησιμοποιούν) και τον οδικό χάρτη των βημάτων που ακολουθούν (ή δεν ακολουθούν). Στην κατεύθυνση αυτή μπορεί να μας βοηθήσουν και μελέτες, όπως αυτή της ομάδας Μαΐστρου που εκδόθηκε πρόσφατα από την ΕΕΤΑΑ και το ΕΛΙΑΜΕΠ.

Πηγή: www.kathimerini.gr, metarithmisi.gr

Το άρθρο Τι γίνονται οι μεταρρυθμίσεις μετά την ψήφισή τους;… Του Αλέκου Παπαδόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Έχοντας παρακολουθήσει από τα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης τις διοικητικές μεταρρυθμίσεις στη χώρα μας και έχοντας συμβάλλει σε ορισμένες από αυτές, έχω καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το πολιτικοδιοικητικό σύστημά μας χαρακτηρίζεται από «νομοπαρασκευαστική μονομέρεια». Εκπονούμε συνέχεια νόμους, χωρίς να φροντίζουμε για την εφαρμογή τους.

Ειδικά το Πρόγραμμα «Καποδίστριας» περιείχε το πενταετές Ειδικό Πρόγραμμα Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΕΠΤΑ), το οποίο χρηματοδότησε τη βελτίωση της λειτουργίας των ΟΤΑ μέσω της μηχανοργάνωσής τους, τις αναγκαίες επενδύσεις (κτιριακές υποδομές, οχήματα, μηχανολογικό εξοπλισμό), πρόσθετο επιστημονικό προσωπικό στους «καποδιστριακούς» δήμους και ειδικό επικοινωνιακό πρόγραμμα.

Αντίθετα, είναι σύνηθες οι μεταρρυθμιστικές διατάξεις να παραμένουν αναρτημένες στα ΦΕΚ ή να επανανομοθετούνται ή να παρατείνεται συνεχώς η προθεσμία εφαρμογής τους, όταν δεν εξασφαλίζονται, με επιχειρησιακό πρόγραμμα, οι προϋποθέσεις, οι υλικοί και άυλοι πόροι και ο οδικός χάρτης για την εφαρμογή τους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η παράταση από το 2010 μέχρι το 2022, επί 10 φορές, της προθεσμίας «διοικητικής υποστήριξης» των δήμων προκειμένου να δημιουργήσουν υπηρεσίες δόμησης.

Επίσης, η εμπειρία έχει δείξει ότι οι αξιόλογες μεταρρυθμίσεις στη λειτουργία της Δημόσιας Διοίκησης και τις υπηρεσίες της προς τους πολίτες και τις επιχειρήσεις, βασίζονται κυρίως σε ένα επιχειρησιακό πρόγραμμα αποτελεσματικής αξιοποίησης των σύγχρονων τεχνολογιών πληροφόρησης και επικοινωνιών. Η ψηφιοποίηση των λειτουργιών, η διασύνδεση των μητρώων και γενικότερα των βάσεων δεδομένων και η οριζόντια και κάθετη διαλειτουργικότητα των δημοσίων φορέων όλων των διοικητικών επιπέδων, μας οδηγεί στην αναθεώρηση των παραδοσιακών αντιλήψεων περί μεταφοράς, κατανομής και ανακατανομής των αρμοδιοτήτων, αναδεικνύοντας την ανάγκη να προωθήσουμε κατά προτεραιότητα τη συνεννόηση, τον συντονισμό, τη συνέργεια των δημοσίων φορέων και την εταιρική σχέση και τη συστημική συνεργασία των διοικητικών επιπέδων.

Επομένως μπορούμε να ξεπεράσουμε τη «νομοπαρασκευαστική μονομέρεια» και να συμπληρώσουμε την παραδοσιακή πολιτικοδιοικητική κουλτούρα με μια επιχειρησιακή οπτική που θα στοχεύει στη διασφάλιση των αποτελεσμάτων, τα οποία μάλιστα θα εξασφαλίζουν ορατότητα από τους πολίτες, άρα και την αναγκαία κοινωνική υποστήριξή τους.

Στην κατεύθυνση αυτή έρχεται να συμβάλει μια πρόσφατη μελέτη με τίτλο «Η µεταρρυθµιστική τεχνική µέσα από την ιστορική εξέλιξη των διοικητικών µεταρρυθµίσεων στο πεδίο της αποκέντρωσης και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην Ελλάδα». Συντάκτης της µελέτης ο Παναγιώτης Μαΐστρος και η υψηλού επιπέδου ερευνητική οµάδα. Η περίληψη της µελέτης εκδόθηκε ως βιβλίο και ψηφιακά από το ΕΛΙΑΜΕΠ και την ΕΕΤΑΑ.

Επιτυχημένες ήταν οι αλλαγές που βασίστηκαν σε ισχυρή πολιτική βούληση και συνοδεύτηκαν από δράσεις υποστήριξης και εφαρμογής τους.

 

Η μελέτη αυτή αποτελεί αναστοχασμό και αποτίμηση των διοικητικών μεταρρυθμίσεων στην Ελλάδα στη διάρκεια της Μεταπολίτευσης και επιχειρεί να συγκροτήσει τη «θεσμική μνήμη» της μεταρρυθμιστικής τεχνικής αυτών των μεταρρυθμίσεων, προτείνοντας την αξιοποίησή της ως μήτρας για την επόμενη σημαντική διοικητική μεταρρύθμιση. Η μελέτη καταλήγει προτείνοντας την «Εργαλειοθήκη “Εμμ. Ροΐδης”» με 4 μεταρρυθμιστικά εργαλεία, τη «Μεταρρυθμιστική μεθοδολογία “Ευπαλίνος”», 4 τεχνικές μεταρρύθμισης των αρμοδιοτήτων και 10 μεταρρυθμιστικά βήματα.

Επιπλέον, ως σπονδυλική στήλη της επόμενης σημαντικής διοικητικής μεταρρύθμισης προτείνει όχι την Πολυεπίπεδη Διακυβέρνηση, αλλά την Ψηφιακή Πολυεπίπεδη Διακυβέρνηση κατά δημόσια πολιτική.

Ως παραδείγματα παρουσιάζονται προτάσεις σε συγκεκριμένες δημόσιες πολιτικές, την πολιτική δημόσιας υγείας και πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας και την πολιτική προστασία και αποδεικνύεται ότι δεν χρειάζεται τόσο να προστεθούν σε ΦΕΚ νέες αρμοδιότητες στους ΟΤΑ, όσο η χρηματοδότησή τους για να ασκήσουν τις αρμοδιότητες που ήδη έχουν «στα χαρτιά».

Αξιοποιώντας τον πυρήνα της εν λόγω μελέτης θα διατυπώσω μια πρόταση. Η Πολιτεία να ψηφίσει τον νόμο που πρότεινε ο Εμμ. Ροΐδης, «ο οποίος να επιτάσσει την εφαρµογήν όλων των υπολοίπων νόµων», υποχρεώνοντας κάθε νοµοσχέδιο «µείζονος οικονοµικής ή κοινωνικής σηµασίας» να συνοδεύεται από επιχειρησιακό πρόγραµµα εφαρµογής του, που θα διασφαλίζει τις προϋποθέσεις, τους υλικούς και άυλους πόρους και τον οδικό χάρτη υλοποίησής του. Και φυσικά θα προβλέπει τον μηχανισμό υποστήριξης των νομοπαρασκευαστικών μονάδων των υπουργείων για την εκπόνηση των αντίστοιχων επιχειρησιακών προγραμμάτων.

Εν κατακλείδι, επειδή δεν υπάρχει «αυτόματος πιλότος» που να υλοποιεί τις μεταρρυθμίσεις που γράφουμε στους νόμους, χρειάζεται ένας «οδηγός» (manual) για να εκτιμούμε τις προοπτικές επιτυχίας των νομοθετικών πρωτοβουλιών των επόμενων χρόνων, με βάση τη μεταρρυθμιστική μεθοδολογία και τα εργαλεία που χρησιμοποιούν (ή δεν χρησιμοποιούν) και τον οδικό χάρτη των βημάτων που ακολουθούν (ή δεν ακολουθούν). Στην κατεύθυνση αυτή μπορεί να μας βοηθήσουν και μελέτες, όπως αυτή της ομάδας Μαΐστρου που εκδόθηκε πρόσφατα από την ΕΕΤΑΑ και το ΕΛΙΑΜΕΠ.

*Ο κ. Αλέκος Παπαδόπουλος είναι πρώην υπουργός.

Πηγή: kathimerini.gr

Το άρθρο Άρθρο του Α. Παπαδόπουλου στην «Κ»: Τι γίνονται οι μεταρρυθμίσεις μετά την ψήφισή τους; εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Είναι εµφανής πλέον η ροπή της κοινωνίας μας σε φαινόμενα καλπάζουσας παρακμής και θεσμικής εξαχρείωσης.

Η χώρα σήμερα είναι γεμάτη από λειτουργικά ελλείμματα και αβεβαιότητες. Κυρίως όμως αυτό που αποσυνθέτει συστηματικά τη χώρα μας είναι η συνεχιζόμενη γενικευμένη καταρράκωση των θεσμών στον βωμό της κομματικής ιδιοτέλειας και η υποκατάστασή τους από παραθεσμούς και εξωθεσμικούς μηχανισμούς. Μακάρι να περιορίζονταν μόνο στις πρόσφατες υποκλοπές, που αποτελούν απλώς την κορυφή του παγόβουνου.

Η, εδώ και χρόνια, πνευματική καθήλωση της χώρας τροφοδοτείται καθημερινά από έναν απολίτικο επικοινωνισμό, από έναν άνευ ορίων εξουσιασμό και από τη ραγδαία διαστροφή του πολιτισμικού χαρακτήρα της κοινωνίας μας από τα μέσα ενημέρωσης – και όχι μόνο.

Οι θεσμοί μας όλο και περισσότερο αποδυναμώνονται ή, το χειρότερο, ενοποιούνται λειτουργικά γύρω από νοσηρούς άξονες. Η δημοκρατία δεν είναι απλώς ένα πολίτευμα που διασφαλίζει κάθε τέσσερα χρόνια την εκλογή πρωθυπουργών, βουλευτών, δημάρχων, συνδικαλιστών κ.λπ. Πραγματική θεσμική δημοκρατία σημαίνει κι άλλα πράγματα εκτός από τις εκλογές.

Δημοκρατία σημαίνει πολιτικός και πολιτιστικός αναβαθμός. Προϋποθέτει όχι απλώς έναν ιδεολογικό προσανατολισμό ή μια κατεύθυνση του γούστου, αλλά να διανύει ο πολίτης κάποια στάδια ουσιαστικής πολιτικοποίησης και εσωτερικού εκπολιτισμού.

Δημοκρατία πάνω από όλα σημαίνει ότι οι πολίτες δεν περιορίζονται μόνο στη διεκδίκηση των δικαιωμάτων τους αλλά και μαθαίνουν να αυτοπειθαρχούν σε κάποιους κοινά αποδεκτούς κανόνες ζωής και συμπεριφοράς.

Αυτοί είναι οι άγραφοι θεσμοί της κοινωνίας. Οι τυπικοί και άτυποι κανόνες είναι τα φρούρια κάθε προηγμένης δημοκρατίας απέναντι σε φαινόμενα εκφυλιστικά και κυρίως απέναντι σε φαινόμενα εξαχρείωσης και πελατειακού εκμαυλισμού των πολιτών. Αυτοί οι άγραφοι κανόνες μαζί με τους τυπικούς θεσμούς της δημοκρατίας διασφαλίζουν συντεταγμένα το πλαίσιο ευημερίας όλου του λαού και όχι το προσβλητικό πολιτικό εμπόριο ψήφων.

Μας λέγει ο Θουκυδίδης, με τον Επιτάφιο λόγο του Περικλή, ότι ο Αθηναίος σέβεται όχι μόνο τον πλαϊνό του, αλλά και τον ίδιο τον εαυτό του. Γι’ αυτό και δεν παραβαίνει τον νόμο. Τον πολίτη τον κυβερνά μία υπερυψωμένη συνείδηση, το δέος να μην παρανομήσει, μια αυτόβουλη υποταγή στον τυπικό νόμο αλλά και στους άγραφους κανόνες, τους οποίους σήμερα αποκαλούμε θεσμούς και οι οποίοι κατά βάση συγκροτούν το πολιτισμικό υπόβαθρο κάθε κοινωνίας και έθνους.

Το πρόβλημα όμως λαμβάνει διαστάσεις θεσμικής και κοινωνικής κατάρρευσης, όταν τους παραβιάζουν κυνικά οι εκλεγμένοι προστάτες και εγγυητές των θεσμών. Μια θεσμική δημοκρατία δεν αναγνωρίζει στον δημόσιο βίο πεδία εξουσίας αλλά μόνον πεδία ευθύνης. Οσοι εκλέγονται δεν θεωρούν ότι οι ίδιοι ασκούν εξουσία αλλά μόνο ότι με τις αποφάσεις και τις πράξεις τους εγγυώνται την αποτελεσματική λειτουργία των θεσμών και του κράτους. Κυριαρχεί μόνο το καθήκον.

Στη χώρα μας θεωρείται ως αυτονόητο γεγονός ότι με την εκλογή εκχωρείται στους πρωθυπουργούς λευκή επιταγή άσκησης προσωπικής εξουσίας, χωρίς θεσμικούς περιορισμούς και αντίβαρα. Αυτό όμως συνοδεύεται με καταχρήσεις εξουσίας, με οίηση, με ανωφελείς και διαβρωτικούς επικοινωνισμούς, με κλειστά συστήματα εξουσίας, με αρχηγισμούς, με προσπάθειες ποδηγέτησης και έλλειψη σεβασμού στους τυπικούς θεσμούς της πολιτείας και τους άγραφους θεσμούς της κοινωνίας, καθώς και τις επιταγές της δημοκρατικής αρετής.

Η καθολική αναθέσμιση της Ελλάδας στο πολιτικό, διοικητικό και κοινωνικό επίπεδο είναι επείγουσα προτεραιότητα.

Ο πολιτισμός των θεσμών δεν είναι το γνώρισμά μας, όπως σε άλλες προηγμένες χώρες. Στη Γαλλία, π.χ., δύο πρώην πρόεδροι Δημοκρατίας παραπέμφθηκαν στη δικαιοσύνη και δικάστηκαν, καθώς και ένας πρωθυπουργός, χωρίς να εγερθεί κανένα πολιτικό ζήτημα περί δήθεν πολιτικής δίωξης. Απλώς λειτουργούν εκεί οι θεσμοί της δημοκρατίας.

Οι δημοκρατίες στις οποίες λειτουργούν οι θεσμοί δεν αναγνωρίζουν φυλάρχους με προνόμια. Οι κατέχοντες εξουσία αρκεί να παραβιάσουν το πνεύμα των θεσμών και να προκαλέσουν το δημόσιο αίσθημα με τις πράξεις ή τη συμπεριφορά τους για να απολέσουν την εμπιστοσύνη του κοινωνικού συνόλου. Οταν οι ηγεσίες εξαχρειώνονται οι πολίτες δεν τους ακολουθούν, αλλά απαιτούν τιμωρία. Λειτουργεί έτσι ένα είδος «συλλογικής ευφυΐας».

Αντίθετα, η Ελλάδα είναι μία χώρα θεσμικά ανάπηρη. Ως εκ τούτου, η καθολική αναθέσμισή της στο πολιτικό, διοικητικό, και κοινωνικό επίπεδο είναι επείγουσα προτεραιότητα. Δεν είναι εύκολος στόχος. Θα υπάρξουν αντιδράσεις. Η Ελλάδα δεν ολοκληρώθηκε θεσμικά ως χώρα γιατί δεν ολοκληρώθηκε ποτέ κοινωνικά. Οι ατροφικοί θεσμοί της είναι ακόμη ασταθείς και χειραγωγήσιμοι, συχνά αντιφατικοί, δίχως τις γερές ρίζες που προσέφερε η δοκιμασία τους σε βάθος χρόνου. Πάνω σε αυτό το ήδη σαθρό έδαφος η σημερινή πολιτική συγκυρία σαρώνει κυριολεκτικά το αδύναμο να αντισταθεί υφιστάμενο θεσμικό μας σύστημα.

Το σημερινό πολιτικό τόξο πορεύεται σε θεσμικό κενό και θεσμική ακαταστασία. Δεν διδάχθηκε από τις πρόσφατες περιπέτειες της χρεοκοπίας. Αποδείχθηκε δυστυχώς στείρο και αμετανόητο. Γι’ αυτόν τον λόγο είναι ανήμπορο να λειτουργήσει ως κινητήρια δύναμη ανατροπής της σημερινής αποθεσμοποίησης που το ίδιο αναπαρήγαγε.

Ο,τι απέμεινε από κοινωνικές και πνευματικές δυνάμεις που έχουν συνείδηση των κινδύνων, όσοι νοιάζονται ακόμη γι’ αυτόν τον τόπο, οφείλουν να ξεκινήσουν μια μακρά και δύσκολη πορεία διαφωτισμού του λαού και προεχόντως των νέων γενεών, με έναν συστηματικό και γνήσιο δημόσιο διάλογο.

Είναι αναγκαία όμως, ταυτόχρονα, η αφύπνιση και η συνδρομή των πολιτικών δυνάμεων, καθώς και των άλλων ελίτ, που έχουν όλες μαζί βαριά την ευθύνη για το θεσμικό ναυάγιο της χώρας. Πολύ δύσκολο εγχείρημα για κοινωνίες άπραγες και σχεδόν παραιτημένες.

Θα γίνουν εκλογές σε λίγους μήνες. Αναρωτιούνται αρκετοί πολίτες πώς άραγε μπορεί να αποφευχθεί μία νέα συμφορά την επομένη των εκλογών, αν δεν συντρέξει ιδεολογικά με την πρωτοβουλία αναθέσμισης της χώρας και μία γνήσια αναγεννησιακή οργή και ορμή. Εύλογη απορία, αλλά η απάντηση είναι απλή: είναι μονόδρομος.

«Κακά κακών καιρών σημεία», όπως έγραφε ο Παύλος Παλαιολόγος.

* Ο κ. Αλέκος Παπαδόπουλος είναι πρώην υπουργός.

Πηγή: kathimerini.gr

Το άρθρο Το ναυάγιο των θεσμών… Του Αλέκου Παπαδόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Πριν από περίπου τρεις μήνες η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα σηματοδότη σε μια μεταστροφή στη νομισματική πολιτική ανακοινώνοντας ότι πλησιάζει το τέλος των μαζικών αγορών ομολόγων για λογαριασμό του χαρτοφυλακίου της. Όπως είναι φυσικό, οι αγορές αντέδρασαν. Η εποχή που, λόγω της στήριξης της ΕΚΤ, ο καθένας μπορούσε να βγάλει άμεσα κέρδη αγοράζοντας ό,τι ομόλογο εκδιδόταν, αδιαφορώντας πλήρως για τον επενδυτικό κίνδυνο, κλείνει οριστικά τον Μάρτιο. Στο προσεχές διάστημα, η ΕΚΤ θα περιοριστεί σε αντικαταστάσεις των ομολόγων που λήγουν σε πρώτη φάση και στη σταδιακή απομείωση του χαρτοφυλακίου της σε δεύτερη. Ενόψει αυτών, οι αγορές άρχισαν πάλι να σταθμίζουν τον κίνδυνο στις αποφάσεις τους, κάτι που αποτυπώνεται στις αποκλίσεις ανάμεσα στα κόστη δανεισμού (spreads) κρατών και επιχειρήσεων.

Υπενθυμίζεται ότι τα ελληνικά ομόλογα συμμετείχαν κατ’ εξαίρεση στο πρόγραμμα των μαζικών αγορών της ΕΚΤ, γιατί η πιστοληπτική ικανότητα είναι κάτω από την επενδυτική βαθμίδα (BBB). Στο τρίμηνο που πέρασε το επιτόκιο του ελληνικού δεκαετούς ανέβηκε κατά περίπου 180 μονάδες βάσης, από 0,80% στο 2,6%. Αντίστοιχη πορεία κατέγραψε και η επιτοκιακή διαφορά (spreads) έναντι του γερμανικού, από 90 μονάδες βάσης σε 240, μέσα σε τρεις μήνες. Βέβαια, ανάλογη πορεία ακολούθησαν και τα ομόλογα άλλων χωρών της ευρωπαϊκής περιφέρειας, αλλά όχι με την ίδια οξύτητα. Τα spreads των ελληνικών έναντι των ιταλικών άνοιξαν κατά 65 μονάδες βάσης (από 5 σε 70), έναντι δε των ισπανικών και των πορτογαλικών κατά 100 μονάδες βάσης (από 40 σε 140 και από 50 σε 150 αντίστοιχα). Με άλλα λόγια, η Ελλάδα έχει αρχίσει να απομονώνεται και πάλι ως εστία ιδιαίτερου κινδύνου, κάτι που είχαμε ζήσει (και αγνοήσει) το 2010.

Οι λόγοι είναι προφανείς. Η χώρα μας έχει δημόσιο χρέος 205% του ΑΕΠ, το κατεξοχήν υψηλότερο στην Ευρώπη, με δεύτερη την Ιταλία στο 155% και την Πορτογαλία με σχεδόν 130%. Το ετήσιο έλλειμμα της τελευταίας διετίας κινείται στο 10% του ΑΕΠ, ενώ το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών, το δομικό πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας, στο 5%. Αυτή δεν είναι εικόνα μιας οικονομίας που έχει ιεραρχήσει ορθολογικά τους στόχους της και προσπαθεί να πείσει ότι τα βαθύτερα προβλήματά της έχουν ξεπεραστεί. Τα στοιχεία δείχνουν ότι δεν το εχει καταφέρει.

Βέβαια, η κυβέρνηση επαίρεται ότι έδωσε το πλέον γενναιόδωρο πακέτο στήριξης για την αντιμετώπιση του COVID19. Τα 43 δισ. αντιστοιχούν στο 25% του ΑΕΠ και κανείς δεν θα είχε αντίρρηση στο να δοθούν, εάν πράγματι πήγαιναν για τη στήριξη των πλέον αδύναμων κοινωνικών ομάδων, κάτι όμως που πρέπει να διερευνηθεί. Δυστυχώς σημαντικό μέρος αυτών των επιδοτήσεων επανεμφανίζεται στις αυξημένες τραπεζικές καταθέσεις και ως καταναλωτικό άνοιγμα του εμπορικού ελλείμματος.

Το ζήτημα είναι αν η σημερινή εικόνα εμπνέει ανησυχίες. Είναι γεγονός ότι το 75% του δημόσιου χρέους διακρατείται από κράτη-μέλη της ΕΕ και δεν επηρεάζεται άμεσα από τις κινήσεις των αγορών. Η μέση χρονική διάρκεια είναι περίπου 18 έτη και τα επιτόκια είναι κλειδωμένα σε χαμηλά επίπεδα. Στη διάρκεια όμως των επόμενων ετών θα υπάρχουν σταδιακές λήξεις που θα αναχρηματοδοτούνται από την αγορά. Άρα, με βάση τα δεδομένα που σήμερα προεξοφλεί η αγορά, το μέσο κόστος εξυπηρέτησης του χρέους σταδιακά θα αυξάνει. Στο βαθμό δε που οι τρέχουσες τιμολογήσεις των αγορών ενσωματωθούν στις ετήσιες ασκήσεις βιωσιμότητας του χρέους που διενεργεί το ΔΝΤ, αργά ή γρήγορα θα καταδειχθεί ότι θα απαιτηθούν μεγαλύτερα πρωτογενή πλεονάσματα, δηλαδή επιπρόσθετα αυστηρά δημοσιονομικά μέτρα, προκειμένου να διασφαλιστεί η επιθυμούμενη αποκλιμάκωση. Θεωρώ ότι τα μέτρα αυτά είναι αναπόφευκτα και ας μην καλλιεργούνται ψευδαισθήσεις ότι κάπως θα αποφευχθούν.

Υπάρχει όμως και ο ιδιωτικός τομέας. Περίπου 25 δισ. από το κυκλοφορούν δημόσιο χρέος βρίσκεται στα χαρτοφυλάκια των ελληνικών τραπεζών και των ασφαλιστικών ταμείων. Η παρατηρούμενη απαξίωση των ελληνικών ομολόγων δημιουργεί κενά στο ενεργητικό τους και, ως εκ τούτου, πιέζει προς τα επάνω το κόστος των πιστοδοτήσεων προς τον ιδιωτικό τομέα, εγείρει δε θέματα φερεγγυότητας και στα διάφορα ασφαλιστικά ταμεία. Και θα πρέπει να σκεφτόμαστε τι θα γίνει όταν η ΕΚΤ αρχίζει να μειώνει το στοκ των ελληνικών ομολόγων που διακρατεί, συνολικής αξίας περίπου 40 δισ. ευρώ, τα οποία είναι σχεδόν σίγουρο ότι θα καταλήξουν στους ίδιους εγχώριους φορείς.

Επομένως, οι σημερινές τιμολογήσεις των αγορών δεν έχουν μόνο θεωρητικό ενδιαφέρον και θα πρέπει να υπάρχει επαγρύπνηση γι’ αυτά που μπορεί να συμβούν πέραν του τρέχοντος εκλογικού κύκλου. Σε αυτό το πλαίσιο, η κατάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας εντός του 2023 ορθώς έχει ανακηρυχτεί σε εθνικό στόχο. Όμως, οι οίκοι αξιολόγησης σκέφτονται όπως και οι αγορές. Προεξοφλούν το μέλλον. Για να δώσουν τις δύο βαθμίδες που υπολείπονται, θα πρέπει να έχουν ξεκάθαρη εικόνα και πειστικές απαντήσεις για την οικονομική πολιτική που θα ακολουθηθεί μέσο-μακροπρόθεσμα. Και αυτό δεν θα είναι εύκολο σε μια χρονιά εκλογών, ιδιαίτερα όταν διαφαίνεται πολιτικό αδιέξοδο και θα απαιτηθεί κυβέρνηση συμμαχιών, κάτι στο οποίο όχι μόνο δεν έχουμε παράδοση, αλλά ούτε καν διάθεση να το συζητήσουμε σε ένα ιδιαίτερα πολωμένο κλίμα.

Ελπίζω να μη διαμορφωθούν ξανά οι δραματικές συνθήκες της προηγούμενης δεκαετίας. Είναι πολλοί εκείνοι, εντός και εκτός Ελλάδας, οι οποίοι φοβούνται ότι η οικονομική κρίση φαίνεται ότι τελικά απέβη στείρα σε ό,τι αφορά τη συνειδητοποίηση της πραγματικής οικονομικής κατάστασης της χώρας.

Θα αναφερθώ σε ένα παράδειγμα. Πολλοί επενδύουν. στην οικονομική ανάπτυξη της χώρας με βάση τις χρηματοδοτήσεις του Ταμείου Ανάκαμψης. Αληθεύει όμως ότι οι αιτήσεις του βιομηχανικού κλάδου της χώρας μας προς τις τράπεζες για ένταξη χρηματοδότησης είναι μέχρι σήμερα μηδενικές; Και ακριβολογώ μηδενικές. Αν αυτό αληθεύει, νομίζω ότι το σύνολο των πολιτικών δυνάμεων και όχι μόνο θα πρέπει να προβληματιστεί περισσότερο.

Πηγή: europeanbusiness.gr

Το άρθρο Οι αγορές δεν σχολιάζουν, τιμολογούν… Του Αλέκου Παπαδόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Στις προηγμένες Δημοκρατίες της Ευρώπης η συναίνεση στα βασικά θέματα που απασχολούν τις κοινωνίες τους είναι καθήκον αυτονόητο. Περιορίζομαι να αναφερθώ μόνο στις μεσογειακού ταμπεραμέντου χώρες, όπως η Ιταλία, η Ισπανία, η Κύπρος και η Πορτογαλία, για τις συναινετικές και τελικά σωτήριες συμπεριφορές τους κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης. Στη χώρα μας, αντίθετα, αφήνιασαν. Δίχασαν και έσπειραν μίσος. Έκαναν καριέρα πρωθυπουργών, αρχηγών κομμάτων κ.λπ., που σε κανονικές συνθήκες θα παρέμενε «παιδικό όνειρο». Μια κρίση που θα μπορούσε να επιλυθεί σε τέσσερα έως πέντε χρόνια κράτησε 10 ολάκερα χρόνια, αφήνοντας τη χώρα αδύναμη και εύθραυστη στις δυσκολίες της απρόβλεπτης εποχής μας.

Με το διαφαινόμενο τέλος των μονοκομματικών κυβερνήσεων θα αναδυθεί αναπόφευκτα ένα μεγάλο εύρος πρωταρχικών προϋποθέσεων για τη συγκρότηση κυβερνήσεων συνεργασίας, θα είναι ο πολιτισμός των κομματικών συνεργασιών, το ύφος και ο τρόπος της συνεργασίας, θα είναι ο αλληλοσεβασμός μεταξύ των συνεργαζόμενων κομμάτων που δεν θα επιτρέπει την υπέρβαση των ορίων της πολιτικής ηθικής, ώστε να γίνεται εντέλει ύβρις. Θα είναι η απαλλαγή από το σύνδρομο του κυρίαρχου «πρωθυπουργισμού» καθώς και της αντίληψης ότι το μικρότερο συνεργαζόμενο κόμμα είναι απλώς το «αναγκαίο συμπλήρωμα» κλπ.

Υπάρχει όμως σήμερα και ένα νέο στοιχείο που προέκυψε από τη νέα πολιτική δυναμική, μετά τις εσωτερικές εκλογές στο ΠΑΣΟΚ. Ένα κόμμα με βαριά και πολύχρονη εμπειρία και ισχυρά αποτυπώματα στην κοινωνία, θετικά και αρνητικά. Ως επανερχόμενη και ανερχόμενη ελπίζω πολιτική δύναμη, ο ρόλος και οι ευθύνες του στις νέες πολιτικές εξελίξεις θα είναι δύσκολες αλλά και διαφορετικές.

Αυτό όμως επιβάλλει στο ΠΑΣΟΚ σε κάθε περίπτωση να επικοινωνήσει με έναν σύγχρονο Λόγο, απόλυτα αξιόπιστο και προσαρμοσμένο στις ανάγκες της εποχής, και όχι με «αναμασήματα» συνθημάτων του ’70 και του ’80 που δεν αφορούν τις νεότερες γενιές και τις ζωές τους.

Η κοινοβουλευτική αυτοδυναμία είναι πολύ δύσκολη να επιτευχθεί με βάση τα σημερινά δεδομένα είτε με την απλή αναλογική είτε με την ενισχυμένη κατά τη δεύτερη εκλογή, θα απαιτηθεί, εκτός απροόπτου, η εκλογική συνεργασία των δύο από τα τρία μεγαλύτερα κόμματα. Ένα από τα κόμματα αυτά θα είναι όπως φαίνεται το ΠΑΣΟΚ, αλλά όχι στον ρόλο του απλού δανειστή βουλευτικών εδρών για τη διευκόλυνση του πρώτου κόμματος έναντι κάποιων υπουργικών ανταλλαγμάτων.

Πρέπει από τώρα να γίνει αντιληπτό ότι άλλος είναι ο τρόπος λήψης των αποφάσεων σε μια μονοκομματική κυβέρνηση και άλλος σε μια διακυβέρνηση συνεργασίας που την απαρτίζουν συγκροτημένα και με παρουσία στην πολιτική ζωή της χώρας κόμματα.

Σήμερα, εκτός των άλλων, βιώνουμε μια μορφή δυσλειτουργίας της Δημοκρατίας μας επειδή δεν υφίσταται αξιόπιστη και σύγχρονη αντιπολίτευση. Αυτό οδηγεί τη μονοκομματική κυβέρνηση να παρασύρεται πολλές φορές σε προσωποπαγή άσκηση εξουσίας η οποία παράγει οίηση και αυθαιρεσίες και οδηγεί σε παλινωδίες και αστοχίες, οι οποίες επιχειρείται συχνά να καλυφθούν από ατυχείς συνήθως επικοινωνισμούς. Παραμένει βεβαίως το ερώτημα αν μια παρωχημένη σε αντιλήψεις και πρακτικές αντιπολίτευση μπορεί ξαφνικά να μεταμορφωθεί οβιδιακά σε έναν αξιόπιστο κυβερνητικό έταιρο μιας συγκυβέρνησης. Θέλω να πιστεύω ότι σε περίπτωση καταρχήν συμφωνίας μετεκλογικής σύμπραξης ΝΔ και ΠΑΣΟΚ θα πρέπει να προηγηθεί μια «προκριματική φάση συναντίληψης» προκειμένου να γίνουν αμοιβαίως αποδεκτές οι παραπάνω θεμελιώδεις προϋποθέσεις πριν από την έναρξη των διαπραγματεύσεων για την προγραμματική συμφωνία και τη συγκρότηση του Υπουργικού Συμβουλίου.

Η πρωτοφανής π.χ. πολιτική γιγάντωση του Πρωθυπουργικού Γραφείου, που υποκαθιστά πολλές φορές τον ρόλο και την ευθύνη των υπουργών, νομίζω ότι δύσκολα θα γινόταν αποδεκτή. Εξάλλου το «επιτελικό κράτος» είναι διοικητικής υφής έννοια και δεν παραπέμπει στη λειτουργία της κυβέρνησης αλλά στη Διοίκηση. Στο πραγματικό επιτελικό κράτος τα υπουργεία παράγουν τις πολιτικές (policies) και ασκούν έλεγχο. Όλες οι εκτελεστικές αρμοδιότητες, όπως όλον προηγούμενο κόσμο, ασκούνται από την καθ’ ύλην ή την κατά τόπο συγκέντρωση.

Αναφορικά με τη λειτουργία της κυβέρνησης ο Πρωθυπουργός στις θεσμικές Δημοκρατίες κατευθύνει και συντονίζει το κυβερνητικό έργο και έχει την τελική πολιτική ευθύνη. Ανάμεσα στον Πρωθυπουργό όμως και τους υπουργούς μεσολαβεί πάντα η Κυβερνητική Επιτροπή, η οποία συγκροτείται από επτά κεντρικούς υπουργούς και εξειδικεύει τις κατευθυντήριες κεντρικές πολιτικές και εγκρίνει τις πολιτικές και νομοθετικές πρωτοβουλίες των υπουργείων. Δυστυχώς αυτή έχει καταργηθεί. Θεωρώ ότι σε μια κυβέρνηση συνεργασίας είναι αυτονόητο ότι θα επανέλθει προκειμένου να λειτουργήσει συλλογικά και αποτελεσματικά.

Συναινέσεις που δεν στηρίζονται πάνω σε αρχές και θεσμούς δεν έχουν πλέον μέλλον.

Οι σημερινές επικυρίαρχες ασκήσεις γοητείας της ΝΔ και του ΣΥΡΙΖΑ προς το σημερινό ΠΑΣΟΚ για την εξασφάλιση απλώς ενός «βοηθού προστήσεως» νομίζω ότι δεν θα καρποφορήσουν. Το επόμενο βήμα θα είναι η παράνοια μιας τρίτης συνεχόμενης εκλογικής αναμέτρησης.

*πρώην υπουργός

Το άρθρο Διλήμματα μετεκλογικής συνεργασίας ΝΔ – ΠΑΣΟΚ – ΣΥΡΙΖΑ… Του Αλέκου Παπαδόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.