Όπως κατέστησαν σαφές τελευταία ο Τραμπ και ο Βανς, οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι απογοητευμένες από την απροθυμία του Ισραήλ να μετριάσει την επιθετικότητά του απέναντι στη Χεζμπολάχ, προκειμένου να διευκολυνθεί η ειρηνευτική διαδικασία. Το Ισραήλ υποστηρίζει ότι πρέπει να αμυνθεί απέναντι σε έναν εχθρικό και ενεργό αντίπαλο. Ο Τραμπ, από την άλλη, θεωρεί ότι το Τελ Αβίβ ενεργεί απερίσκεπτα όσον αφορά τις ζωές των αμάχων.

Αυτό που είναι σαφές είναι ότι για το Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου (Μπαχρέιν, Κουβέιτ, Ομάν, Κατάρ, Σαουδική Αραβία και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα), η δυσπιστία απέναντι στο Ιράν επισκιάζεται πλέον από την επείγουσα ανάγκη να τερματιστεί ο πόλεμος και να επανέλθει η ομαλή λειτουργία της περιφερειακής οικονομίας. Και, παρότι το Ισραήλ παραμένει ο σημαντικότερος σύμμαχος του Τραμπ, η κυβέρνησή του φαίνεται ολοένα και περισσότερο να συμμερίζεται την άποψη των κρατών του Κόλπου ότι το Ισραήλ αποτελεί πλέον το βασικό εμπόδιο για την αποκλιμάκωση της έντασης.

Σε αρκετές συνεντεύξεις και δημόσιες εμφανίσεις πρόσφατα, ο Βανς εξέφρασε ξεκάθαρα την απογοήτευσή του απέναντι στην κυβέρνηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου. «Αν ήμουν μέλος του υπουργικού συμβουλίου της ισραηλινής κυβέρνησης, ίσως να μην επιτιθέμουν στον μοναδικό ισχυρό σύμμαχο που μου έχει απομείνει οπουδήποτε στον κόσμο», δήλωσε κατά τη διάρκεια ενημέρωσης στον Λευκό Οίκο. «Και κάτι ακόμη. Τους τελευταίους τρεις μήνες, τα δύο τρίτα των αμυντικών συστημάτων που έχουν προστατεύσει την πατρίδα σας κατασκευάστηκαν από αμερικανικά χέρια και πληρώθηκαν από τα χρήματα των Αμερικανών φορολογουμένων.» Ο Βανς επιμένει ότι στο ταμείο των 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την ανοικοδόμηση του Ιράν τα χρήματα θα προέλθουν όλα από τα δεσμευμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία και από εταίρους των κρατών του Κόλπου, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα εγκρίνουν τη χρήση τους εάν το Ιράν δεν βελτιώσει τη «συμπεριφορά» του.

Την ίδια στιγμή, ο Βανς υπενθυμίζει ότι δισεκατομμύρια δολάρια αμερικανικής στρατιωτικής βοήθειας κατευθύνονται προς το Ισραήλ. Η έμμεση προειδοποίησή του είναι ότι, εάν η συμπεριφορά του Ισραήλ δεν αλλάξει, αυτές οι συνεισφορές θα μπορούσαν να μειωθούν ή ακόμη και να ανακληθούν. Ο Τραμπ δήλωσε προ ημερών ότι, αν η συμφωνία αποτύχει, «θα κατηγορήσει τον Τζ. Ντ.». Το είπε αστειευόμενος μόνο κατά το ήμισυ. Σίγουρα, πολλοί Ρεπουμπλικανοί θα κάνουν ακριβώς αυτό. Ωστόσο, ο Βανς ποντάρει στο ότι, καθώς οι σχέσεις της Αμερικής με το Ισραήλ επιδεινώνονται, το να θεωρηθεί τώρα υπεύθυνος για τη συμφωνία ίσως να μην καταστρέψει κατ’ ανάγκην τις μελλοντικές προεδρικές του φιλοδοξίες. Οι επόμενες 60 ημέρες «τεχνικών διαπραγματεύσεων» — και οι εκεχειρίες που θα αρχίζουν και θα λήγουν στο μεταξύ — θα δώσουν μια πρώτη ένδειξη για το αν αυτό το πολιτικό στοίχημα θα αποδώσει.

Το άρθρο ΟΙ ΦΙΛΟΔΟΞΙΕΣ ΒΑΝΣ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΗΠΑ-ΙΣΡΑΗΛ… Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Από μια κλασική φιλελεύθερη σκοπιά, η εφαρμογή των νόμων περί συνόρων και ασύλου δεν θεωρείται από μόνη της ούτε αυταρχισμός ούτε «δεξιά στροφή». Ο φιλελευθερισμός βασίζεται τόσο στα ατομικά δικαιώματα όσο και στο κράτος δικαίου. Αν ένας νόμος προβλέπει συγκεκριμένη διαδικασία για την εξέταση αιτήσεων ασύλου, η εφαρμογή του μπορεί να θεωρηθεί μέρος της εύρυθμης λειτουργίας του κράτους. Στην Ευρώπη, η αρχή ότι το άσυλο εξετάζεται κατά κανόνα από την πρώτη χώρα εισόδου συνδέεται με τον Κανονισμό του Δουβλίνου.

Η λογική του είναι να αποτρέπεται η υποβολή πολλαπλών αιτήσεων σε διαφορετικά κράτη και να καθορίζεται ποιο κράτος είναι υπεύθυνο για την εξέταση της αίτησης. Από την άλλη πλευρά, πολλοί φιλελεύθεροι, ανθρωπιστικές οργανώσεις και νομικοί υποστηρίζουν ότι η αυστηρή εφαρμογή της αρχής της πρώτης χώρας εισόδου μπορεί να δημιουργεί δυσανάλογα βάρη για τα κράτη των εξωτερικών συνόρων, όπως η Ελλάδα ή η Ιταλία.

Η πολιτική διαφωνία βρίσκεται συνήθως αλλού. Η κεντροδεξιά δίνει μεγαλύτερη έμφαση στον έλεγχο των συνόρων και στην αυστηρή εφαρμογή των κανόνων. Η κεντροαριστερά συχνά δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην προστασία των αιτούντων άσυλο και στην ευελιξία των διαδικασιών.

Οι κλασσικοί φιλελεύθεροι είναι 8υπέρ του ασύλου για όσους το δικαιούνται, αλλά και υπέρ της εφαρμογής σαφών και προβλέψιμων κανόνων. Έτσι, το να υποστηρίζει κάποιος ότι «όποιος ζητά άσυλο πρέπει να το κάνει στην πρώτη ασφαλή χώρα όπου φτάνει» δεν είναι από μόνο του ούτε αυταρχική ούτε αντιφιλελεύθερη θέση. Δεν μπορεί να περνά 2 η 3 σύνορα και μετά να αιτείται ασύλου. Είναι μια θέση που μπορεί να στηριχθεί στην αρχή του κράτους δικαίου και της οργανωμένης μεταναστευτικής πολιτικής. Το αν θεωρείται «δεξιά» εξαρτάται από την αντίληψη και την αγνοια της πραγματικότητας.

Παράδειγμα αποτελεί η Alice Weidel και το κόμμα της, η AfD, που δέχονται συστηματικά κατηγορίες για ξενοφοβία, εθνοτικό εθνικισμό και ακροδεξιές θέσεις από πολιτικούς αντιπάλους, ΜΜΕ και τμήματα του γερμανικού κρατικού μηχανισμού. Η ίδια όμως η Βάιντελ απορρίπτει κατηγορηματικά τον χαρακτηρισμό του ρατσισμού και της ακροδεξιάς. Επιμένει πως δεν αντιτίθεται στη νόμιμη μετανάστευση, υποστηρίζει τον έλεγχο των συνόρων και την απέλαση παράνομων μεταναστών, ασκεί κριτική σε κάποιες πολιτικές πολυπολιτισμού και όχι σε φυλές ή εθνότητες. Οι υποστηρικτές της τονίζουν πως η Βάιντελ είναι ανοιχτά ομοφυλόφιλη, ζεί με σύντροφο από τη Sri Lanka και έχει παιδιά μαζί της. Γι’ αυτούς, αυτό αποτελεί ένδειξη ότι δεν μπορεί να είναι φυλετικά ρατσίστρια και ακροδεξιά με την κλασική έννοια του όρου.

Το άρθρο ΕΙΝΑΙ “ΣΤΡΟΦΗ ΔΕΞΙΑ” Ο ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΩΝ ΣΥΝΟΡΩΝ;… Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Η μεγάλη νίκη των Εργατικών το 2024 οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στην κατάρρευση των Συντηρητικών μετά από χρόνια κρίσεων και όχι σε προσωπικό ενθουσιασμό υπέρ του Στάρμερ. Πολλοί ψηφοφόροι τον έβλεπαν ως «ασφαλή επιλογή», όχι ως ηγέτη με ισχυρό όραμα. Όταν ανέλαβε την εξουσία, η έλλειψη μιας σαφούς αφηγηματικής κατεύθυνσης έγινε εμφανής. Έδωσε την εικόνα συνεχών υπαναχωρήσεων. Απέκτησε φήμη πολιτικού που άλλαζε θέσεις και υποχωρούσε υπό πίεση. Αυτό έπληξε την αξιοπιστία του τόσο προς τα αριστερά όσο και προς το κέντρο. Μέσα στο ίδιο το Εργατικό Κόμμα υπήρχε η αίσθηση ότι η κυβέρνηση αντιδρούσε στα γεγονότα αντί να τα διαμορφώνει. Οι πιο αριστεροί ψηφοφόροι τον θεωρούσαν υπερβολικά κεντρώο και τεχνοκρατικό. Οι πιο συντηρητικοί εργατικοί ψηφοφόροι δεν πείστηκαν ότι μπορούσε να ελέγξει αποτελεσματικά τη μετανάστευση ή να βελτιώσει γρήγορα την οικονομία.
Ένα τμήμα των φιλοπεριβαλλοντικών ψηφοφόρων απογοητεύθηκε από τις υποχωρήσεις του σε πράσινες πολιτικές.

Ο μεγαλύτερος ίσως πολιτικός κίνδυνος ήταν η εκρηκτική άνοδος του Reform UK υπό τον Νάιγκελ Φάραζ. Το Reform απορρόφησε πολλούς πρώην ψηφοφόρους των Συντηρητικών αλλά και μέρος της παραδοσιακής εργατικής βάσης σε θέματα μετανάστευσης, εθνικής ταυτότητας και κόστους ζωής. Οι δημοσκοπήσεις άρχισαν να δείχνουν το Reform ακόμη και μπροστά από τους Εργατικούς. Κακές εκλογικές επιδόσεις υπήρξαν⁸ το 2025–26. Οι τοπικές εκλογές αποτέλεσαν σημείο καμπής. Οι Εργατικοί έχασαν σημαντικό αριθμό εδρών και η εσωκομματική αμφισβήτηση μετατράπηκε σε ανοιχτή συζήτηση για αντικατάσταση του Στάρμερ. Οι δείκτες δημοφιλίας του έφτασαν σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα. Δημοσκοπήσεις το 2025 και το 2026 τον εμφάνιζαν ως έναν από τους πιο αντιδημοφιλείς πρωθυπουργούς της σύγχρονης βρετανικής ιστορίας, με αρνητικές γνώμες που συχνά ξεπερνούσαν κατά πολύ τις θετικές.

Όταν βουλευτές και υπουργοί άρχισαν να πιστεύουν ότι ο Στάρμερ δεν μπορούσε πλέον να κερδίσει τις επόμενες εκλογές, η ηγεσία του αποδυναμώθηκε δραματικά. Παραιτήσεις στελεχών, δημόσιες επικρίσεις και η ανάδειξη του Άντυ Μπέρναμ ως πιθανής εναλλακτικής λύσης επιτάχυναν την πτώση του. Ο Στάρμερ δεν κατέρρευσε επειδή απέτυχε σε ένα μόνο θέμα. Κατέρρευσε επειδή δεν είχε ισχυρό πολιτικό όραμα, έχασε την εμπιστοσύνη μέρους της βάσης του, πιέστηκε από τα δεξιά από το Reform και από τα αριστερά από τους Πράσινους, δεν κατάφερε να δείξει γρήγορα αποτελέσματα στην οικονομία και στη μετανάστευση και τελικά έχασε την εμπιστοσύνη του ίδιου του κόμματός του. Από ιδεολογική άποψη, η περίπτωση Στάρμερ είναι ένα παράδειγμα γιά το πώς μια μετριοπαθής κεντροαριστερή κυβέρνηση μπορεί να βρεθεί «στριμωγμένη» ανάμεσα σε λαϊκιστικές πιέσεις από τα δεξιά και πιο προοδευτικές απαιτήσεις από τα αριστερά. Αυτό συνδέεται και με τις ευρύτερες ανακατατάξεις που βλέπουμε σήμερα σε πολλές ευρωπαϊκές δημοκρατίες.

Το άρθρο Η ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗ ΤΟΥ ΚΕΙΡ ΣΤΑΡΜΕΡ… Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Αν τελικά η συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν υπογραφεί περίπου όπως περιγράφεται σήμερα (κατάπαυση πυρός, επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, επιστροφή σε διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα και κάποια μορφή οικονομικής ελάφρυνσης), τότε προκύπτουν τρεις βασικές ερμηνείες. Απο την μια πλευρά η φιλοκυβερνητική αμερικανική/ισραηλινή ερμηνεία. Ο πόλεμος δηλ. πέτυχε ακριβώς αυτό που ήθελε. Ανάγκασε την Τεχεράνη να διαπραγματευθεί από ασθενέστερη θέση. Προκάλεσε σοβαρές ζημιές σε πυραυλικές, στρατιωτικές και πιθανώς πυρηνικές υποδομές. Έδειξε ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ είναι διατεθειμένοι να χρησιμοποιήσουν στρατιωτική ισχύ.

Δημιούργησε αποτρεπτικό προηγούμενο για το μέλλον. Με αυτή τη λογική, ο πόλεμος δεν ήταν αποτυχία αλλά εργαλείο εξαναγκασμού για καλύτερη συμφωνία.

Αν όμως, απο την άλλη, η τελική συμφωνία μοιάζει πολύ με όσα συζητούνταν πριν ξεσπάσει ο πόλεμος, τότε πολλοί θα ρωτήσουν: “Γιατί χρειάστηκαν χιλιάδες νεκροί, τεράστιο οικονομικό κόστος και παγκόσμια ενεργειακή αναστάτωση για να καταλήξουμε περίπου εκεί που βρισκόμασταν ήδη;» Μάλιστα αρκετοί αναλυτές επισημαίνουν ότι υπήρχαν ήδη διαπραγματεύσεις σε εξέλιξη πριν από την έναρξη των εχθροπραξιών και ότι μια συμφωνία θεωρούνταν εφικτή. Από αυτή τη σκοπιά, ο πόλεμος μοιάζει περισσότερο με αποτυχία της διπλωματίας παρά με αναγκαίο βήμα.

Αν ο πραγματικός στόχος ήταν ευρύτερος από το πυρηνικό ζήτημα, τότε μια απλή συμφωνία δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο πόλεμος ήταν «άσκοπος». Το κρίσιμο ερώτημα βρίσκεται στις λεπτομέρειες όσων συμφωνήθηκαν. Η ιστορική κρίση θα εξαρτηθεί δηλ. από το περιεχόμενο της τελικής συμφωνίας. Αν το Ιράν αποδεχθεί ουσιαστικούς περιορισμούς που δεν δεχόταν πριν, οι υποστηρικτές του πολέμου θα πουν ότι «η πίεση λειτούργησε». Αν το Ιράν κρατήσει το μεγαλύτερο μέρος των πυρηνικών του δυνατοτήτων, λάβει οικονομικά ανταλλάγματα και επιστρέψει περίπου στο προπολεμικό καθεστώς – με πολύ πιό ακραίους εκπροσώπους – τότε οι επικριτές θα υποστηρίξουν ότι ο πόλεμος κατέστρεψε πολλά χωρίς να αλλάξει θεμελιωδώς τίποτα.

Με βάση όσα έχουν διαρρεύσει μέχρι στιγμής, η δεύτερη κριτική ακούγεται ήδη αρκετά έντονα. Πολλοί αναρωτιούνται αν η τελική συμφωνία διαφέρει αρκετά από ό,τι θα μπορούσε να είχε επιτευχθεί μέσω διαπραγμάτευσης πριν ξεσπάσει ο πόλεμος. Η ετυμηγορία του αμερικανικού λαού θα φανεί καθαρά στις επερχόμενες ενδιάμεσες εκλογές. Που θα σηματοδοτήσουν και τις επόμενες, εξελίξεις στις ΗΠΑ. Εκτός αν κι ο αμερικανικός λαός έχει εντελώς μεταλαχθεί. Πράγμα πολύ πιθανό…

Το άρθρο ΕΙΧΕ ΝΟΗΜΑ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ;… Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Στη Σαξονία-Άνχαλτ η AfD προηγείται σταθερά με περίπου 40-41% στις περισσότερες δημοσκοπήσεις, ενώ η CDU (Χριστιανοδημοκρατική Ενωση) ό βρίσκεται γύρω στο 25%. Ορισμένες αναλύσεις θεωρούν πλέον πιθανό ακόμη και το ενδεχόμενο κοινοβουλευτικής αυτοδυναμίας της AfD, ανάλογα με το πόσα μικρότερα κόμματα θα μείνουν εκτός Βουλής λόγω του ορίου 5%. Το ενδιαφέρον όμως δεν είναι μόνο αν θα κερδίσει η AfD, αλλά τι θα σήμαινε μια τέτοια νίκη. Ποιοί θα είναι οι κίνδυνοι και οι επιπτώσεις για τη Γερμανία. Το κυριότερο ενδεχόμενο θα είναι η κατάρρευση του «Brandmauer» (Τείχος Απομόνωσης). Η μεταπολεμική γερμανική πολιτική στηρίζεται σε μια άτυπη συμφωνία ότι τα μεγάλα δημοκρατικά κόμματα δεν συνεργάζονται με κόμματα που θεωρούνται αντισυστημικά ή εξτρεμιστικά. Αν η AfD κατακτήσει την εξουσία σε ένα κρατίδιο τόσο σημαντικό όσο η Σαξονία-Άνχαλτ, η πίεση προς την CDU θα αυξηθεί δραματικά. Το ερώτημα δεν θα είναι πλέον «αν» αλλά «πότε» θα υπάρξει κάποια μορφή συνεργασίας. Ήδη η δημόσια συζήτηση στη Γερμανία κινείται γύρω από τη σταθερότητα αυτού του “τείχους”. ⁸

Ενα άλλο σοβαρό ζήτημα θα είναι η δοκιμασία των θεσμών. Πρέπει να γίνει εδώ μια σημαντική διάκριση. Η Γερμανία είναι ομοσπονδιακό κράτος με πολύ ισχυρά συνταγματικά αντίβαρα.
Ακόμη και αν η AfD κυβερνήσει σε ένα κρατίδιο δεν μπορεί να αλλάξει το Σύνταγμα, δεν μπορεί να ελέγξει τα ομοσπονδιακά δικαστήρια και δεν μπορεί βέβαια να αλλάξει μόνη της τηνεξωτερική πολιτική της χώρας. Δεν μπορεί δηλαδή να αποσύρει τη χώρα από την ΕΕ ή το ΝΑΤΟ. Αυτό σημαίνει ότι δεν θα έβλεπε κανείς άμεση κατάρρευση της γερμανικής δημοκρατίας. Η πραγματική δοκιμασία θα είναι αν η AfD σεβαστεί τους θεσμούς όταν βρεθεί στην εξουσία και αν οι θεσμοί λειτουργήσουν ανεξάρτητα απέναντί της.

Θα υπάρξουν ίσως και οικονομικές συνέπειες. Πολλές επιχειρήσεις και βιομηχανικοί σύνδεσμοι στη Γερμανία έχουν ήδη εκφράσει ανησυχίες για μια ισχυρή άνοδο της AfD. Οι λόγοι είναι η αβεβαιότητα για τη σχέση με την ΕΕ, η έλλειψη εργατικού δυναμικού στην Ανατολική Γερμανία οπως και ο φόβος ότι ένα κλίμα πολιτικής πόλωσης θα αποθαρρύνει νέες επενδύσεις. Από την άλλη πλευρά βέβαια, οι υποστηρικτές της AfD υποστηρίζουν ότι η νίκη της θα ανάγκαζε το πολιτικό σύστημα να ασχοληθεί σοβαρότερα με ζητήματα μετανάστευσης, ασφάλειας και περιφερειακής ανάπτυξης που θεωρούν ότι αγνοήθηκαν επί χρόνια.

Για την Ευρώπη τώρα το ψυχολογικό σοκ θα είναι σοβαρό. Η Γερμανία είναι το κεντρικό κράτος της ΕΕ. Αν για πρώτη φορά μετά το 1945 ένα κόμμα όπως η AfD αναλάμβανε πλήρως τη διακυβέρνηση ενός γερμανικού κρατιδίου, το συμβολικό βάρος θα ήταν τεράστιο.Θα ενίσχυε με σαφήνεια κόμματα όπως το National Rally στη Γαλλία, το Freedom Party της Αυστρίας και το Reform UK στο Ηνωμένο που θα προέβαλλαν πλέον το επιχείρημα ότι η «πολιτική απομόνωση» της δεξιάς έχει αποτύχει. Ακόμη και χωρίς άμεση εξουσία στο Βερολίνο, μια ισχυρή AfD θα επηρέαζε τον δημόσιο διάλογο για την
μετανάστευση, την κλιματική πολιτική, την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και την ενεργειακή πολιτική. Ακόμα και τις σχέσεις με Ρωσία. Ολόκληρο το κλίμα θα άλλαζε. Η CDU πιθανότατα θα μετακινούνταν προς πιο συντηρητικές θέσεις ώστε να ανακτήσει ψηφοφόρους.

Αυτό δεν σημαίνει πως θα υπήρχε άμεσα κίνδυνος για τη Δημοκρατία. Εδώ χρειάζεται ψύχραιμη θεώρηση. Κατά μία ανάγνώση η AfD περιλαμβάνει στελέχη και τάσεις που αμφισβητούν βασικές μεταπολεμικές συναινέσεις και ότι η άνοδός της μπορεί να οδηγήσει σε σταδιακή αποδυνάμωση φιλελεύθερων θεσμών. Αυτή είναι η ανησυχία μεγάλου μέρους του γερμανικού πολιτικού και ακαδημαϊκού κόσμου. Της πολιτικής και κοινωνικής ελίτ, δηλαδή. Υπά⁷ρχει όμως κι’ η αντίθετη άποψη. Που υποστηρίζει ότι ο πραγματικός κίνδυνος για τη δημοκρατία είναι να αποκλείεται διαρκώς ένα κόμμα που συγκεντρώνει 30%, 35% ή 40% των ψήφων. Σύμφωνα με αυτή τη λογική, η συμμετοχή στην εξουσία μπορεί να «κανονικοποιήσει» την AfD, όπως συνέβη με άλλα λαϊκιστικά κόμματα στην Ευρώπη.

Το μεγαλύτερο διακύβευμα δεν είναι αν η AfD θα «καταργήσει τη δημοκρατία» στη Σαξονία-Άνχαλτ. Οι γερμανικοί θεσμοί είναι πολύ ισχυροί για κάτι τέτοιο.
Το πραγματικό ερώτημα είναι αν μια νίκη της AfD θα αποτελέσει μια προσωρινή ψήφο διαμαρτυρίας, που θα φθαρεί όταν το κόμμα κληθεί να κυβερνήσει. Η θα αποτελέσει την αρχή μιας μακροχρόνιας πολιτικής αναδιάταξης, όπου η AfD θα εξελιχθεί σε έναν από τους δύο βασικούς πόλους του γερμανικού πολιτικού συστήματος. Τότε η αλλαγή για τη Γερμανία και την Ευρώπη θα είναι συγκρίσιμη με την άνοδο της Giorgia Meloni στην Ιταλία ή της Marine Le Pen στη Γαλλία — αλλά με πολύ μεγαλύτερη βαρύτητα, επειδή μιλάμε για τη μεγαλύτερη οικονομία και τον κεντρικό πολιτικό πυλώνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το άρθρο ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΕΡΜΑΝΙΑ (AfD);… Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Η ανάλυση της ευθύνης συνιστά ένα από τα δυσχερέστερα πνευματικά ζητήματα με τα οποία μπορεί να ασχοληθεί ένας σοβαρός ερευνητής. Γι’ αυτό και η προσπάθεια αυτή της Μαρίας Φράγκου είναι ακανθώδης και πολυεπίπεδη. Ο πρόλογος στο πόνημά της είναι εξ ίσου δύσκολος και μπορεί εύκολα να ξεστρατίσει. Η κατανόηση της ευθύνης είναι η συνειδητοποίηση ότι οι πράξεις, οι αποφάσεις ή οι παραλείψεις μας έχουν συνέπειες και ότι οφείλουμε να λογοδοτούμε γι’ αυτές. Περιλαμβάνει κυρίως την αναγνώριση του ρόλου μας σε μια κατάσταση, είτε το αποτέλεσμα είναι θετικό είτε αρνητικό. Αυτονόητα, επίσης περιέχει την αποδοχή των συνεπειών των επιλογών μας χωρίς να μεταθέτουμε διαρκώς το φταίξιμο σε άλλους.

Είναι απαραίτητη ταυτόχρονα η ανάληψη υποχρεώσεων και η σοβαρή προσπάθεια γιά να τις εκπληρώσουμε. Δεν πρέπει επισης να μας διαφεύγει η υποχρέωση διόρθωσης λαθών όταν αυτά συμβούν. Για παράδειγμα, ένας άνθρωπος που κατανοεί την ευθύνη του δεν λέει μόνο «έγινε λάθος», αλλά αναγνωρίζει και «είχα συμμετοχή σε αυτό το λάθος και πρέπει να συμβάλω στη διόρθωσή του». Στην ψυχολογία και στην ηθική,η κατανόηση της ευθύνης θεωρείται βασικό στοιχείο της ωριμότητας, επειδή συνδέεται με την αυτογνωσία, την αξιοπιστία και τον σεβασμό προς τους άλλους.

Η ευθύνη τώρα των γονέων αφορά το καθήκον τους να φροντίζουν, να προστατεύουν και να καθοδηγούν τα παιδιά τους μέχρι να αποκτήσουν την απαραίτητη ωριμότητα και αυτονομία.
Αυτή η ευθύνη περιλαμβάνει την σωματική φροντίδα, οπως τροφή, στέγη, υγεία και ασφάλεια. Επίσης, την συναισθηματική στήριξη όπως την αγάπη, την αποδοχή, την σταθερότητα και την καλλιέργεια αισθήματος ασφάλειας. Αλλος τομέας είναι η ανατροφή και διαπαιδαγώγηση όπως δηλ. η μετάδοση αξιών, ορίων, κανόνων και κοινωνικών δεξιοτήτων. Επίσης η εκπαίδευση, όπως η μέριμνα για τη μόρφωση και την ανάπτυξη των ικανοτήτων του παιδιού. Το ίδιο και η προστασία από κινδύνους, όπως η κακοποίηση ή η παραμέληση.

Ευθύνη επίσης των γονέων είναι η προετοιμασία για την ενήλικη ζωή. Τέτοιες ευθύνες είναι η ενίσχυση της υπευθυνότητας, της αυτοπειθαρχίας και της ανεξαρτησίας των παιδιών. Η ευθύνη των γονέων δεν σημαίνει ότι είναι υπεύθυνοι για κάθε επιλογή που θα κάνει το παιδί ως ενήλικος. Συνήθως θεωρείται ότι έχουν ευθύνη να προσφέρουν τις κατάλληλες συνθήκες ανάπτυξης και καθοδήγησης. Καθώς το παιδί μεγαλώνει, αυξάνεται η προσωπική του ευθύνη για τις δικές του αποφάσεις και πράξεις. Γι’ αυτό συχνά γίνεται διάκριση ανάμεσα στην ευθύνη για την ανατροφή και στην ευθύνη για τις επιλογές ενός ενήλικου πλέον παιδιού. Οι γονείς επηρεάζουν βαθιά την εξέλιξη του χαρακτήρα, αλλά δεν καθορίζουν απόλυτα τη μελλοντική συμπεριφορά του παιδιού.

Ενας άλλος τομέας ευθύνης είναι αυτός που σχετίζεται με την ελευθερία και την ανθρώπινη ευθύνη του ώριμου πλέον πολίτη. Αυτό συνιστά ένα από τα κεντρικά ζητήματα της φιλοσοφίας. Η βασική ιδέα είναι ότι η ευθύνη προϋποθέτει κάποιο βαθμό ελευθερίας. Αν ένας άνθρωπος δεν μπορούσε να ενεργήσει διαφορετικά, θα ήταν δύσκολο να τον θεωρήσουμε πραγματικά υπεύθυνο για τις πράξεις του.
Από τον Αριστοτέλη μέχρι πολλούς σύγχρονους φιλοσόφους, θεωρείται ότι οι εκούσιες πράξεις είναι αντικείμενο επαίνου ή μομφής. Οι ακούσιες πράξεις (λόγω άγνοιας, εξαναγκασμού ή ανικανότητας) μειώνουν ή αναιρούν την ευθύνη. Έτσι, όσο μεγαλύτερη είναι η ελευθερία επιλογής, τόσο μεγαλύτερη θεωρείται και η ευθύνη. Σύμφωνα με την υπαρξιστική προσέγγιση (Ζαν-Πολ Σαρτρ) ο άνθρωπος είναι «καταδικασμένος να είναι ελεύθερος». Δηλαδή, ακόμη και όταν προσπαθεί να αποφύγει τις επιλογές, στην πραγματικότητα επιλέγει. Επομένως, φέρει ευθύνη όχι μόνο για τις πράξεις του αλλά και για τις παραλείψεις του.

Στην πραγματική ζωή βέβαια που βιώνει κάθε άτομο η ελευθερία δεν είναι απόλυτη.Οι άνθρωποι επηρεάζονται από την οικογένεια, την παιδεία της οποίας μετέχουν, απο την κοινωνία στην οποία ζούν όπως κι’ από τις οικονομικές συνθήκες, τη βιολογοκή τους δομή και την ψυχολογία τους. Αυτό οδηγεί πολλούς στο συμπέρασμα ότι η ευθύνη δεν είναι απόλυτη αλλά βαθμιαία. Δηλαδή, αξιολογούμε πόσο ελεύθερος ήταν κάποιος να επιλέξει διαφορετικά. Στις ελεύθερες κοινωνίες υπάρχει μια θεμελιώδης αρχή, τα δικαιώματα να συνοδεύονται κι’ από ευθύνες. Η ελευθερία έκφρασης, για παράδειγμα, συνεπάγεται ευθύνη για τα λόγια μας.
Ενώ η πολιτική ελευθερία συνεπάγεται ευθύνη συμμετοχής και λογοδοσίας.
Συνοπτικά, η ανθρώπινη ευθύνη συνδέεται άμεσα με την ελευθερία. Οσο περισσότερο θεωρούμε ότι ένα άτομο μπορούσε να επιλέξει, τόσο περισσότερο το θεωρούμε υπεύθυνο για το αποτέλεσμα της επιλογής του. Αντίστροφα, όπου η ελευθερία περιορίζεται σημαντικά, η ευθύνη συνήθως μειώνεται.

Υπάρχει βέβαια και η λεγόμενη πολιτική ευθύνη που είναι τελείως διαφορετική από τη νομική ή την ηθική ευθύνη. Στην πολιτική, ένα πρόσωπο (υπουργός, πρωθυπουργός, νομάρχης, δήμαρχος, περιφερειάρχης, διοικητής οργανισμού κ.λπ.) μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνο όχι επειδή διέπραξε προσωπικά ένα λάθος ή μια παρανομία, αλλά επειδή είχε την αρμοδιότητα και την υποχρέωση να εποπτεύει έναν τομέα. Οι βασικές διαστάσεις της πολιτικής ευθύνης περιλαμβάνουν :
(α) Την ευθύνη λογοδοσίας.
Ο πολιτικός οφείλει να εξηγεί και να δικαιολογεί τις αποφάσεις του στους πολίτες, στο κοινοβούλιο ή σε άλλα θεσμικά όργανα.
(β) Την ευθύνη εποπτείας.
Θεωρείται υπεύθυνος για τις πράξεις ή τις παραλείψεις των υπηρεσιών που υπάγονται στην αρμοδιότητά του, ακόμη κι αν δεν τις γνώριζε προσωπικά.
(γ) Την ευθύνη αποτελέσματος
Κρίνεται από τα αποτελέσματα της πολιτικής που άσκησε, ανεξάρτητα από τις προθέσεις του.
(δ) Την συμβολική ή θεσμική ευθύνη
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η ανάληψη ευθύνης (π.χ. παραίτηση) γίνεται για την προστασία του κύρους του θεσμού, ακόμη και χωρίς προσωπική ενοχή. Αν, για παράδειγμα, συμβεί μια σοβαρή αποτυχία σε ένα υπουργείο, ο υπουργός μπορεί να αναλάβει πολιτική ευθύνη επειδή ήταν ο επικεφαλής του φορέα, ακόμη κι αν το λάθος έγινε από υφισταμένους – ίσως και εν αγνοία του – και δεν υπάρχει προσωπική νομική ευθύνη. Έτσι, η πολιτική ευθύνη βασίζεται κυρίως στην αρχή ότι όποιος έχει εξουσία και αρμοδιότητα φέρει και ευθύνη για όσα συμβαίνουν στον τομέα που διοικεί. Δεν απαιτείται απαραίτητα προσωπική ενοχή ή δόλος, όπως συμβαίνει συνήθως στη νομική ευθύνη.

Η πολιτική ευθύνη έχει λοιπόν πολύ μεγαλύτερο εύρος από αυτό που συνήθως χρεώνεται στην απλή ευθύνη. Εχει πολυ μεγαλύτερες διαστάσεις διότι χαρακτηρίζει το πολιτικό ήθος ενός λαού και στηρίζεται πανω στις κοινωνικές του ευαισθησίες και το αξιακό του σύστημα.
Το ήθος και η ευθύνη είναι στενά συνδεδεμένες έννοιες, αλλά δεν ταυτίζονται.Ήθος είναι το σύνολο των αξιών, αρχών και χαρακτηριστικών που καθοδηγούν τη συμπεριφορά ενός ανθρώπου. Αφορά το «ποιος είναι» και «πώς επιλέγει να ζει». Ευθύνη είναι η υποχρέωση να λογοδοτεί κανείς για τις πράξεις, τις αποφάσεις και τις συνέπειές τους. Αφορά το «τι κάνει» και «πώς αναλαμβάνει τις συνέπειες».

Ένας άνθρωπος με ισχυρό ήθος συνήθως αναγνωρίζει τα λάθη του, τηρεί τις δεσμεύσεις του, δεν αποφεύγει τις υποχρεώσεις του και αναλαμβάνει την ευθύνη των πράξεών του ακόμη και όταν αυτό έχει κόστος. Από φιλοσοφική σκοπιά, η ευθύνη θεωρείται συχνά έκφραση του ήθους. Δεν αρκεί να γνωρίζει κάποιος το σωστό, χρειάζεται και να ενεργεί σύμφωνα με αυτό και να αποδέχεται τις συνέπειες των επιλογών του. Ο Αριστοτέλης συνέδεε το ήθος με την καλλιέργεια αρετών όπως η δικαιοσύνη, η φρόνηση και η εγκράτεια. Σε αυτή την παράδοση, η ανάληψη ευθύνης δεν είναι απλώς καθήκον αλλά χαρακτηριστικό του ενάρετου ανθρώπου.
Θα μπορούσαμε να συμπεράνουμε πως η ευθύνη είναι η πρακτική εκδήλωση του ήθους. Το ήθος δείχνει τις αρχές που έχει κάποιος· η ευθύνη δείχνει αν είναι πρόθυμος να ζήσει σύμφωνα με αυτές.

Στις σελίδες που ακολουθούν οι βασικές διαστάσεις της έννοιας της ευθύνης ξετυλίγονται με αμεσότητα και σαφήνεια. Το ιδιαίτερο αυτό ηθικό ιδανικό που, θεωρητικά τουλάχιστον, εκπηγάζει από τα φιλοσοφικά θεμέλια της ελληνικής παράδοσης, ζωντανεύει και γίνεται κτήμα του αναγνώστη. Εκτιμώ και προσδοκώ πως η απόλαυση της ανάγνωσης να συμβαδίσει με την ικανοποίηση της καινούργιας αποκτημένης γνώσης.

Ανδρέας Ανδριανόπουλος

Το άρθρο Πρόλογος στο βιβλίο “Περί Ευθύνης” της Μαρίας Φράγκου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Το ποδόσφαιρο συγκλονίζει. Σκορπά συγκινήσεις και γεννά, συνήθως ασύλληπτες, προσδοκίες. Με το Μουντιάλ νε εκτυλίσσεται δίπλα μας – στις τηλεοπτικες μας οθόνες, για την ακρίβεια – αξίζει τον κόπο να εξετάσουμε λίγο την ουσία του. Το βιβλίο “Soccernomics” των Stefan Szymanski και Simon Kuper, το πιο επιδραστικό ίσως βιβλίο που εφάρμοσε οικονομική ανάλυση, στατιστική και κοινωνιολογία στο ποδόσφαιρο, αξίζει τον κάπο να ακολουθήσουμε σαν οδηγό. Συχνά περιγράφεται ως το «Freakonomics του ποδοσφαίρου», επειδή προσπαθεί να καταρρίψει διαδεδομένους μύθους με βάση δεδομένα αντί για τη συμβατική ποδοσφαιρική σοφία. Οι συγγραφείς ξεκινούν από μια απλή παρατήρηση. Οι περισσότεροι φίλαθλοι, δημοσιογράφοι και παράγοντες του ποδοσφαίρου πιστεύουν πολλά πράγματα για το άθλημα χωρίς να έχουν ελέγξει αν είναι αληθινά.

Τι φέρνει πραγματικά τις νίκες; Είναι οι προπονητές τόσο σημαντικοί όσο νομίζουμε; Αξίζουν τα υπέρογκα ποσά μεταγραφών; Γιατί ορισμένες χώρες παράγουν περισσότερα ταλέντα; Γιατί κάποιες εθνικές ομάδες υπεραποδίδουν ή αποτυγχάνουν; Το χρήμα είναι, οπως λέγεται, ο σημαντικότερος παράγοντας επιτυχίας; Η θέση μιας ομάδας στο πρωτάθλημα προβλέπεται σε μεγάλο βαθμό από το μισθολογικό της κόστος. Οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι οι μισθοί αντανακλούν την ποιότητα των παικτών, η μισθολογική δαπάνη προβλέπει πολύ καλύτερα την επιτυχία από τις μεταγραφές, οι πλούσιοι σύλλογοι έχουν δομικό πλεονέκτημα. Με άλλα λόγια, δεν είναι ο «μεγάλος προπονητής» που συνήθως εξηγεί την επιτυχία, αλλά το ποιοι παίκτες βρίσκονται στο ρόστερ.

Οι προπονητές είναι λιγότερο σημαντικοί απ’ όσο πιστεύουμε. Το βιβλίο προκαλεί ιδιαίτερα την παραδοσιακή ποδοσφαιρική αντίληψη ότι ο προπονητής είναι σχεδόν τα πάντα. Οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι η ποιότητα του ρόστερ καθορίζει το μεγαλύτερο μέρος των αποτελεσμάτων.
Οι προπονητές έχουν επιρροή, αλλά πολύ μικρότερη από αυτή που τους αποδίδεται.
Οι συνεχείς απολύσεις προπονητών συχνά δεν λύνουν το πραγματικό πρόβλημα. Οι μεταγραφές συχνά είναι κακή επένδυση.

Ένα άλλο βασικό επιχείρημα είναι ότι οι σύλλογοι πληρώνουν υπερβολικά ποσά, επηρεάζονται από τη μόδα και τη φήμη και αποτυγχάνουν να αξιολογήσουν ορθολογικά την απόδοση των παικτών.
Οι συγγραφείς βλέπουν το ποδόσφαιρο ως αγορά γεμάτη συναισθηματισμό και αναποτελεσματικότητα, όπου οι ομάδες συχνά παίρνουν λανθασμένες αποφάσεις.
Το ποδόσφαιρο είναι κακή επιχείρηση Παρά τη δημοτικότητα του αθλήματος πολλοί σύλλογοι χάνουν χρήματα, οι ιδιοκτήτες συχνά επενδύουν για κύρος και όχι για κέρδος και τα περισσότερα κλαμπ δεν λειτουργούν ως αποδοτικές επιχειρήσεις. Ο Szymanski θεωρεί ότι το ποδόσφαιρο μοιάζει περισσότερο με «κατανάλωση πολυτελείας» για πλούσιους ιδιοκτήτες παρά με κερδοφόρο βιομηχανία.

Το βιβλίο εξετάζει τις εθνικές ομάδες και καταλήγει ότι η επιτυχία σχετίζεται με πληθυσμό, πλούτο, εκπαίδευση, θεσμούς και διεθνείς διασυνδέσεις. Οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι οι ποδοσφαιρικές επιτυχίες δεν είναι τυχαίες, αλλά αντανακλούν βαθύτερες κοινωνικές δομές.

Το άρθρο ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΜΑΓΕΙΑ… Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Οι τελευταίες εξελίξεις ευδιάκριτα πλέον οδηγούν σε μια καινούργια παγκόσμια πολιτική αρχιτεκτονική που ξενίζει πολλούς που είχαν συνηθίσει στην γνωστή μεχρι τώρα διεθνή τάξη πραγμάτων. Με προεξάρχουσα την ανάλυση του γνωστού προέδρου του Νεουορκέζικου Eurasia Group, Ian Bremmer, οι εκτιμήσεις είναι αποκαλυπτικές.

Σύμφωνα κυρίως με την άποψη του Bremmer, δημιουργούνται τρεις τάξεις (orders) ισχύος. Η τάξη ασφαλειας, στην οποία κυριαρχούν οι ΗΠΑ, η οικονομική τά⁹⁸ξη, που ειναι πολυπολική με κυρίαρχους την ΗΠΑ, την Κινα και – ακόμη τώρα – την ΕΕ. Και τέλος την ψηφιακή τάξη, που ελέγχεται από εταιρίες ψηφιακής τεχνολογίας. Με βάση το σχήμα αυτό δεν πάμε προς έναν «νέο ηγεμόνα». Πάμε προς έναν κόσμο που θυμίζει περισσότερο μόνιμη διαπραγμάτευση ισχύος — χωρίς τελικό κέντρο.

Πού οδηγείται όμως ο κόσμος τελικά; Κατ’ αρχήν σε έναν κόσμο “ελεγχόμενου χάους”. Δεν καταρρέει δηλαδή το σύστημα, αλλά δεν υπάρχει και σταθερή τάξη. Οι κρίσεις γίνονται πιο συχνές και οι λύσεις πιο προσωρινές. Ενα είδος “διαρκούς αστάθειας που διαχειρίζεται εκ των υστέρων». Κατά δεύτερον, οδηγούμεθα σε μερική διπολικότητα (ΗΠΑ–Κίνα), που όμως δεν είναι πλήρης.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα θα είναι οι δύο βασικοί πόλοι αλλά δεν θα ελέγχουν όλο το σύστημα. Διότι οι οικονομίες τους είναι αλληλεξαρτώμενες, η τεχνολογία είναι κατακερματισμένη και οι άλλοι παίκτες (π.χ. Ευρωπαϊκή Ένωση, Ινδία κ.λπ.) δεν εξαφανίζονται. Καταλήγουμε λοιπον σε ένα είδος “soft bipolarity μέσα σε πολυπλοκότητα”. Και κατά τρίτον, αναδεικνύεται μιά “ψηφιακή κυριαρχία χωρίς δημοκρατική νομιμοποίηση”. Δηλ. οι μεγάλες εταιρείες ελέγχουν δεδομένα (data), επηρεάζουν συμπεριφορές και διαμορφώνουν την ροή και την διαθεδιμότητα πληροφοριών (π.χ. Google, Meta κα). Αυτή η κατάσταση οδηγεί σε κάτι που μοιάζει με ενα είδος ψηφιακής ολιγαρχίας.

Αυτό καταλήγει σε “μπλοκοποίηση” του κόσμου, αντί για την παγκοσμιοποίηση όπως την ξέραμε. Δημιουργούνται δηλ. σφαίρες επιρροής και οι αλυσίδες εφοδιασμού χωρίζονται και τα τεχνολογικά οικοσυστήματα αποσυνδέονται. Φθάνουμε, με άλλα λόγια, σε “μερική απο-παγκοσμιοποίηση”. Αλλα και σε μιά εργαλειοποίηση των πάντων.

Σχεδόν τα πάντα γίνονται εργαλεία ισχύος – οπως η ενέργεια, τα τρόφιμα, η τεχνολογία και το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Αυτό ουσιαστικά που ο Bremmer αποκαλεί weaponized interdependence. Δηλ. ο κόσμος γίνεται λίγο διπολικός (ΗΠΑ–Κίνα), λίγο πολυπολικός (οικονομία), λίγο “αναρχικός” (χωρίς κανόνες) και λίγο “εταιρικός” (Big Tech)

Το ουσιαστικό συμπέρασμα είναι πως δεν οδηγούμαστε σε σταθερότητα. Οδηγούμαστε αντίθετα σε μακροχρόνια ρευστότητα. Και αυτό έχει μια βαθύτερη συνέπεια. Οι κρίσεις δηλ. (λχ. Ουκρανία, Μεση Ανατολή, εμορικοί πόλεμοι) δεν θα λύνονται — θα “παγώνουν”. θα μένουν, κοντολογης, ανοιχτά μέτωπα. Ο κόσμος θα μοιάζει με:“πολλούς ισχυρούς παίκτες, χωρίς διαιτητή”. Κάτι δηλ. που δεν οδηγεί απαραίτητα σε παγκόσμιο πόλεμο, αλλά καταλήγει σχεδόν πάντα σε παρατεταμένη ένταση. Πάμε ουσιαστικά προς έναν κόσμο που θυμίζει περισσότερο μόνιμη διαπραγμάτευση ισχύος — χωρίς τελικό κέντρο. Οδηγούμαστε τελικά σε κατάσταση “ελεγχόμενου χάους” όπου δεν καταρρέει το σύστημα, αλλά δεν υπάρχει και σταθερή τάξη. Οι κρίσεις γίνονται πιο συχνές και οι λύσεις πιο προσωρινές.

Το άρθρο ΤΙ ΝΕΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΝΕΤΑΙ;… Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Οι τεταμένες σχέσεις μεταξύ Γαλλίας και Ηνωμένων Πολιτειών δεν είναι κάτι καινούργιο· εμφανίζονται κυκλικά, αλλά σήμερα αποκτούν ιδιαίτερο βάρος λόγω γεωπολιτικών και οικονομικών μεταβολών. Το ερώτημα δεν είναι αν θα “σπάσουν”, αλλά προς τα πού μετατοπίζεται η ισορροπία μέσα στη Δύση. Η Γαλλία, ειδικά υπό τον Εμανουέλ Μακρόν, προωθεί την ιδέα της “στρατηγικής αυτονομίας” της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό σημαίνει στην πράξη λιγότερη εξάρτηση από τις ΗΠΑ στην άμυνα, ανεξάρτητη βιομηχανική και ενεργειακή πολιτική καθώς και δυνατότητα αυτόνομης εξωτερικής πολιτικής (π.χ. Κίνα, Μέση Ανατολή).

Από την άλλη πλευρά, οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν την διατήρηση της πρωτοκαθεδρίας στο ΝΑΤΟ και την ευθυγράμμιση των Ευρωπαίων σε κρίσιμα ζητήματα όπως η Κίνα και η Ρωσία. Εδώ ακριβώς βρίσκεται η βασική σύγκρουση. Είτε αυτονομία είτε συνοχή υπό αμερικανική ηγεσία. Παράλληλα, η ένταση έχει αυξηθεί λόγω του αμερικανικού Inflation Reduction Act (δασμοί σε βάρος ευρωπαικών προιόντων), ενεργειακών διαφορών μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία ( δηλ. τρομερά αμερικανικά κέρδη) και του εμπορικού προστατευτισμού. Η Γαλλία βλέπει τις ΗΠΑ όχι μόνο ως σύμμαχο, αλλά και ως ανταγωνιστή που απορροφά σημαντικό μέρος της ευρωπαϊκής παραγωγής.

Υπάρχουν επίσης και σημαντικές γεωπολιτικές αποκλίσεις. Υφίστανται δηλ. διαφορές σε κρίσιμα μέτωπα. Οπως οι σχέσεις με την Κίνα (η Γαλλία θέλει “ισορροπία”, όχι πλήρη ρήξη), στην Μέση Ανατολή (πιο ανεξάρτητη γαλλική διπλωματία) αλλά και στην Αφρική (όπου η γαλλική επιρροή μειώνεται και οι ΗΠΑ κινούνται πιο διακριτικά). Ολα αυτά βέβαια δεν σηματοδοτούν κάποια ρήξη. Συνιστούν απλά μιά “ψυχρή διαπραγμάτευση”. Παρά τις όποιες εντάσεις, η πυρηνική και στρατιωτική συνεργασία παραμένει ισχυρή, το ΝΑΤΟ ενισχύθηκε μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία ενώ η Γαλλία δεν έχει ρεαλιστική εναλλακτική λύση ασφάλειας χωρίς τις ΗΠΑ. Δεν πάμε λοιπόν σε προοπτική διάσπασης, αλλά σε αναδιαπραγμάτευση ρόλων μέσα στη Δύση.

Οδηγούμαστε λοιπόν σε μιά κατάσταση όπου οι ΗΠΑ θα συνεχίσουν να παίζουν ρόλο στρατιωτικού πυλώνα ενώ η ΕΕ (με αιχμή τη Γαλλία) θα είναι πιο αυτόνομος οικονομικός/πολιτικός πόλος. Θα έχουμε
περισσότερες συγκρούσεις χαμηλής έντασης (εμπόριο, τεχνολογία, ενέργεια) αλλά όχι γεωπολιτική ρήξη.

Μπορεί να υπάρξει πραγματική ρήξη Ευρώπης – Αμερικής μέσα στην επόμενη δεκαετία; Η σύντομη απάντηση είναι πως είναι πιθανή σαν μερική αποσύνδεση, αλλά όχι σαν πλήρης γεωπολιτική ρήξη. Διότι
για να μιλάμε για ρήξη θα έπρεπε να δούμε αποδυνάμωση ή παράκαμψη του ΝΑΤΟ με ανεξάρτητη ευρωπαϊκή άμυνα χωρίς αμερικανική “ομπρέλα”. Επίσης θα πρέπει να υπάρξει σοβαρό εμπορικό μπλοκ και ανταγωνισμός (τύπου ΗΠΑ εναντίον της Κίνας) και διαφορετική κοινή ευρωπαική στρατηγική απέναντι σε Κίνα και Ρωσία. Τίποτα τέτοιο δεν υπάρχει σήμερα. Στην ουσία πηγαίνουμε σε μια “ελεγχόμενη απόκλιση”. Ενα σχήμα δηλ. κατα το οποίο, στον τομέα της άμυνας, η εξάρτηση της Ευρώπης από τις ΗΠΑ μειώνεται, χωρίς να εξαφανίζεται. Η Γαλλία επίσης πιέζει για ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία, αλλά την ίδια στιγμή οι περισσότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης εμπιστεύονται περισσότερο τις ΗΠΑ. Επίσης, η ανατολική Ευρώπη (Πολωνία, Βαλτικές) φοβάται τη Ρωσία και “κρατιέται” κοντά στην Ουάσιγκτον. Η τελική κατάσταση είναι περισσότερη ευρωπαϊκή άμυνα μέσα στο ΝΑΤΟ, όχι όμως έξω από αυτό.

Εκεί που η σύγκρουση θα είναι σκληρή είναι στην οικονομία. Η ένταση θα μεγαλώσει στη βιομηχανική πολιτική (επιδότηση vs δασμοί), στην τεχνολογία (τεχνητή νοημοσύνη, chips, data) καί στην ενέργεια. Οι Ηνωμένες Πολιτείες λειτουργούν όλο και πιο “εθνικά” οικονομικά. Η Γαλλία και η ΕΕ απαντούν με ενα light προστατευτισμό. Αυτό είναι ένα πεδίο όπου μπορεί να υπάρξει de facto σκληρός ανταγωνισμός Δύσης-με-Δύση.

Αν οι ΗΠΑ πιέσουν για πλήρη οικονομικό διαχωρισμό, εκεί μπορεί να προκύψει σοβαρή ρωγμή. Ο Εμανουέλ Μακρόν ουσιαστικά δοκιμάζει τα όρια μέχρι πού δηλ. μπορεί να πάει η Ευρώπη χωρίς να τα σπάσει με τις ΗΠΑ. Αυτό που φαίνεται πάντως, επι του παρόντος, είναι πως η Δύση δενψ διαλύεται, αλλά παύει να είναι μονολιθική.

Το άρθρο ΠΟΥ ΟΔΗΓΟΥΝΤΑΙ ΟΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΕΥΡΩΠΗΣ – ΑΜΕΡΙΚΗΣ;… Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Η ασφαλής κατοχή ιδιοκτησίας δημιουργεί κίνητρα για παραγωγή, επένδυση και καινοτομία. Όταν κάποιος κατέχει και προστατεύεται νομικά η ιδιοκτησία του (γη, επιχείρηση, κεφάλαιο):
έχει λόγο να επενδύσει, βελτιώνει την παραγωγή και σχεδιάζει χωρίς ανασφάλεια μακροπρόθεσμα. Αντίθετα, όταν η ιδιοκτησία δεν είναι ασφαλής (π.χ. μπορεί να δημευθεί), οι άνθρωποι δεν επενδύουν. Ο οικονομολόγος Douglass North έδειξε ότι οι κοινωνίες που κατοχύρωσαν θεσμούς προστασίας ιδιοκτησίας απέκτησαν μακροχρόνια ανάπτυξη.

Η ιδιοκτησία επιτρέπει την αποταμίευση, την συσσώρευση κεφαλαίου και την σύσταση επιχειρήσεων. Σύμφωνα νε τον Hernando de Soto μεγάλο μέρος της φτώχειας στον αναπτυσσόμενο κόσμο οφείλεται στο ότι οι άνθρωποι δεν έχουν τίτλους ιδιοκτησίας ώστε να χρησιμοποιήσουν τα ατομικά τους περιουσιακά στοιχεία ως εγγύηση για δάνεια. Η ιδιοκτησία επίσης επιτρέπει αγοραπωλησίες που επιτρέπουν με την σειρά τους να πηγαίνουν οι πόροι εκεί που χρησιμοποιούνται πιό παραγωγικά.

Ο Adam Smith υποστήριξε ότι η οικονομική πρόοδος βασίζεται στην ιδιοκτησία, στις ελεύθερες συναλλαγές και στο κίνητρο του κέρδους. Η κατοχύρωση της ιδιοκτησίας και των πατεντών ενθαρρύνει την
τεχνολογική καινοτομία, το ανάληψη ρίσκου κσι την δημιουργία νέων καταναλωτικών προϊόντων. Χωρίς προστασία της ανακάλυψής τους όσοι αναζητούν καινούργια προιόντα ,δεν έχουν κίνητρο να επενδύσουν χρόνο και χρήμα.

Πολλοί συνδέουν την οικονομική άνοδο της Ευρώπης μετά τον 17ο αιώνα με θεσμούς που προστάτευαν την ιδιοκτησία – ειδικά μετά την λεγόμενη Glorious Revolution. Αντίθετα, σε οικονομίες όπου το κράτος μπορούσε εύκολα να κατάσχει περιουσιακά στοιχεία (π.χ. σε αρκετά σοσιαλιστικά καθεστώτα), η ανάπτυξη συχνά ήταν δύσκολη, πιο αδύναμη ή και αδύνατη. Ο Karl Marx βέβαια υποστήριξε ότι η ιδιωτική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής δημιουργεί ανισότητες, εκμετάλλευση καί συγκέντρωση πλούτου.

Γι’ αυτό πρότε συλλογική ιδιοκτησία.
Ωστόσο η ιστορική εμπειρία πολλών χωρών του 20ού αιώνα έδειξε ότι η πλήρης κατάργηση της ιδιωτικής ιδιοκτησίας συχνά μείωσε τα οικονομικά κίνητρα.

Η πλειονότητα λοιπόν των στοχαστών θεωρεί ότι η ασφαλής ατομική ιδιοκτησία είναι θεμέλιο ανάπτυξης, επειδή δημιουργεί κίνητρα για όλα τα επίπεδα της οικονομικής δραστηριότητας. Αυτό βεβαια δεν συβαδίζει με τον “απίθανο” φόρο στην ιδιοκτησία (ΕΝΦΙΑ) που καθιερώθηκε στην Ελλάδα από τους παράξενους οικονομολόγους της Τρόικας. Και που οι έλληνες τότε κυβερνητικοί παράγοντες έχουν έκτοτε πολλαπλά επιβραβευθεί! Στο έργο του Land Power, ο Michael Albertus αποδεικνύει πως ο ιδιοκτήτης της γής καθορίζει αν μιά κοινωνία θα είναι ίση η θα χαρακτηρίζεται από μεγάλες ανισότητες, αν θα προοδεύσει η θα ακολουθήσει πορεία παρακμής και αν θα καταστρέψει η όχι το φυσικό της περιβάλλον. Με χαρακτηριστικές νεο-μαρξιστικές αντιλήψεις πασχίζει να δείξει πως η ουσία του προβλήματος είναι η μορφή της δομής της κοινωνίας και όχι η οικονομική ευημερία των μελών της. Δεν νομίζω όμως πως οι απλοί πολίτες θα συμφωνούσαν ποτέ μαζί του.

(Το βιβλίο του Ανδρέα Ανδριανόπουλου, “Πόλεμος στο Ιράν: Οι Τραγικές Αστοχίες της Ευρώπης”. Επίκεντρο, 2026) βρίσκεται στα βιβλιοπωλεία.)

Το άρθρο ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΚΡΑΤΙΣΜΟΥ… Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.