Οι ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ δεν θεωρούν απαραίτητα την Τουρκία πλήρως αξιόπιστο σύμμαχο. Τη θεωρούν όμως αναντικατάστατο σύμμαχο. Αυτά τα δύο δεν είναι το ίδιο. Στην πράξη λειτουργούν με τη λογική ότι η Τουρκία είναι μια “δύσκολη αλλά απαραίτητη δύναμη”.
Οι λόγοι είναι πολλοί. Ελέγχει τα Στενά του Βοσπόρου και των Δαρδανελλίων, δηλαδή την έξοδο της Ρωσίας από τη Μαύρη Θάλασσα. Διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό του ΝΑΤΟ μετά τις ΗΠΑ. Βρίσκεται στο σημείο όπου συναντώνται Μαύρη Θάλασσα, Καύκασος, Μέση Ανατολή και Ανατολική Μεσόγειος.
Φιλοξενεί κρίσιμες αμερικανικές και ΝΑΤΟϊκές υποδομές, όπως η βάση του Ιντσιρλίκ και το ραντάρ έγκαιρης προειδοποίησης στο Κιουρετσίκ.

Από την άλλη πλευρά, η Άγκυρα ακολουθεί πλέον μια στρατηγική που αρκετοί αναλυτές αποκαλούν «στρατηγική αυτονομία». Δηλαδή συνεργάζεται με τη Ρωσία όταν τη συμφέρει (ενέργεια, πυρηνικός σταθμός, τουρισμός, εμπόριο), πουλά drones στην Ουκρανία αλλά δεν συμμετέχει στις κυρώσεις κατά της Ρωσίας, διατηρεί σχέσεις με το Ιράν χωρίς να εγκαταλείπει το ΝΑΤΟ, συγκρούεται πολιτικά με το Ισραήλ αλλά εξακολουθεί να συνεργάζεται με τις ΗΠΑ σε άλλα ζητήματα, βυποστηρίζει ορισμένα ισλαμιστικά κινήματα που η Δύση αντιμετωπίζει με μεγαλύτερη επιφύλαξη.
Γιατί λοιπόν οι ΗΠΑ ανέχονται αυτή τη συμπεριφορά; Επειδή θεωρούν ότι υπάρχουν δύο επιλογές. Να κρατήσουν την Τουρκία μέσα στη δυτική αρχιτεκτονική ασφαλείας, έστω και δύσκολα. Να τη σπρώξουν εκτός ΝΑΤΟ, οπότε θα μπορούσε να προσεγγίσει πολύ περισσότερο τη Ρωσία ή την Κίνα. Για την Ουάσιγκτον, η δεύτερη επιλογή θεωρείται συνήθως πιο επικίνδυνη.

Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει δυσπιστία. Αντίθετα, μετά την αγορά των ρωσικών S-400, τον αποκλεισμό της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35, τις συνεχείς εντάσεις με την Ελλάδα και την Κύπρο, τις διαφωνίες στη Συρία και τις σχέσεις με τη Χαμάς η εμπιστοσύνη έχει μειωθεί σημαντικά. ΝΣήμερα, πολλοί Αμερικανοί αξιωματούχοι αντιμετωπίζουν την Τουρκία περισσότερο ως συναλλακτικό (transactional) παρά ως παραδοσιακό σύμμαχο. Το βαθύτερο ζήτημα είναι πως η Τουρκία επιχειρεί να μετατρέψει τη γεωγραφική της θέση σε πολιτική ισχύ. Το μήνυμα της Άγκυρας είναι ουσιαστικά πως «δεν χρειάζομαι τόσο τη Δύση όσο η Δύση χρειάζεται εμένα.» Αυτό εξηγεί γιατί συχνά αποκλίνει από τις αμερικανικές επιλογές χωρίς να αποχωρεί από το ΝΑΤΟ.

⁹Ωστόσο, αυτή η στρατηγική έχει και όρια. Αν η Τουρκία θεωρηθεί ότι υπονομεύει συστηματικά τα θεμελιώδη συμφέροντα της Συμμαχίας, οι ΗΠΑ μπορούν να μειώσουν σταδιακά την εξάρτησή τους από αυτήν, επενδύοντας περισσότερο σε εναλλακτικούς εταίρους όπως η Ελλάδα, η Ρουμανία και η Βουλγαρία, καθώς και σε νέες υποδομές στην Ανατολική Μεσόγειο.
Με άλλα λόγια, η σχέση ΗΠΑ-Τουρκίας σήμερα χαρακτηρίζεται λιγότερο από αμοιβαία εμπιστοσύνη και περισσότερο από αμοιβαία αναγκαιότητα. Αυτό είναι ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της γεωπολιτικής μετά τον Ψυχρό Πόλεμο. Οι συμμαχίες δεν στηρίζονται μόνο στην κοινή ιδεολογία ή στις κοινές αξίες, αλλά και στον υπολογισμό του στρατηγικού κόστους και οφέλους.

Το άρθρο Η ΘΕΣΗ ΚΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ… Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Eχουν πολύ αλλάξει τα πράγματα γι’ αυτό που συνηθισαμε να λέμε κεντροδεξιά.
Η παραδοσιακή κεντροδεξιά στην Ευρώπη βρίσκεται σε μεταβατική φάση, γιατί πιέζεται ταυτόχρονα από τρεις πλευρές.
Από την πλευρά της πιο «σκληρής» δεξιάς σε θέματα ταυτότητας, μετανάστευσης και ασφάλειας, από τον οικονομικό λαϊκισμό, και από την κρίση εμπιστοσύνης προς τις ελίτ και τους θεσμούς.

Πολλά κόμματα του παλιού Κέντρου και της λεγόμενης παραδοσιακής Δεξιάς προσπαθούν να ισορροπήσουν ανάμεσα στον φιλελευθερισμό της ελεύθερης αγοράς, στην κοινωνική συντήρηση και στην ανάγκη εναγκαλισμού της μεσαίας τάξης, που αισθάνεται ανασφάλεια πολιτισμικά και οικονομικά. Στην Ευρώπη εμφανίζονται διαφορετικά μοντέλα.
Το CDU στη Γερμανία προσπαθεί να επιστρέψει σε πιο παραδοσιακή συντηρητική γραμμή μετά την εποχή της Angela Merkel. Η Fratelli d’Italia στην Ιταλία δείχνει πώς κομμάτια της δεξιάς μετακινήθηκαν πιο έντονα προς την εθνική ταυτότητα και την έννοια της εθνικής κυριαρχίας. Στη Γαλλία, οι παραδοσιακοί Ρεπουμπλικάνοι περίπου απόλυτα συμπιέστηκαν ανάμεσα στον Emmanuel Macron και τη Marine Le Pen.

Η μεγάλη πρόκληση γιά την κεντροδεξιά είναι ότι ο κόσμος ζητά πλέον πιο καθαρές θέσεις. Το παλιό μοντέλο του «μετριοπαθούς διαχειριστή» και μιας ασαφούς ταυτότητας που “δανείζεται όπλα απο την φαρέτρα και της Δεξιάς και της Αριστεράς” δεν συγκινεί εύκολα. Κυρίως τις κοινωνίες που αισθάνονται δημογραφική ανασφάλεια, πολιτισμική σύγκρουση, οικονομική πίεση και δυσπιστία προς την παγκοσμιοποίηση.
Από την άλλη όμως, όταν οι κοινωνίες κουράζονται από την πόλωση ή φοβούνται την αστάθεια, η κεντροδεξιά ξαναβρίσκει χώρο επειδή προσφέρει θεσμική συνέχεια, οικονομική προβλεψιμότητα και πιο «κυβερνητικό» προφίλ.

Το ερώτημα λοιπόν μάλλον είναι όχι αν έχει μέλλον η κεντροδεξιά, αλλά ποια ακριβώς κεντροδεξιά. Χρειάζεται η χώρα μια τεχνοκρατική και φιλελεύθερη παράταξη ή μια πιο πολιτισμικά συντηρητική και αυστηρή σε σύνορα, ασφάλεια, εφαρμογή του νόμου, λιγότερη κρατικη παρέμβαση στην οικονομία και στήριξη της εθνικής ταυτότητας κομματική οντότητα; Στην Ευρώπη του 2026 φαίνεται πως επιβιώνουν περισσότερο όσες κεντροδεξιές δυνάμεις καταφέρνουν να συνδυάσουν οικονομικό ρεαλισμό, έλεγχο μεταναστευτικών ροών, κοινωνική συνοχή και αίσθηση εθνικής συνέχειας χωρίς να προσφεύγουν σε ακραίες ρητορικές. Η τσαλαβούτα σε ιδέες, συνθήματα και αξίες της παληάς αριστερής επιχειρηματολογίας δεν αρέσει πια στην σημερινή κοινωνικη πραγματικότητα…

Το άρθρο Που βρίσκεται το μέλλον της κεντροδεξιάς;… Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Κάθε φορά που ένα νέο κύμα καύσωνα πέφτει επάνω στα κεφάλια μας και λογής περιβαλλοντολόγοι και “ειδικοί” για το κλίμα μας βοβαρδίζουν με προειδοποιήσεις επερχόμενων καταστροφών, σκέφτομαι το κακό που μας έκανε η Μάργκαρετ Θάτσερ. Αντιμετωπίζοντας τότε την ανένδοτη απεργία και τις κινητοποιήσεις των ανθρακωρύχων η Θάτσερ τότε αποφάσισε να ενισχύσει τα κέντρα ερευνών και τους επιστήμονες που ασχολούνταν με τις δυσμενείς επιπτώσεις του ανθρακα στο περιβάλλον και στην υγεία των πολιτών. Εκτοτε η σχεδον ασήμαντη χρηματοδότηση των ερευνών για το περιβάλλον τριπλασιάσθηκε και πανεπιστημιακα τμήματα, ινστιτούτα, κέντρα ερευνών και δεκάδες ειδικοί για την προστασία του περιβάλλοντος εμφανίσθηκαν έχοντας πλέον προσωπικό συμφέρον για την συνέχιση τέτοιων ερευνών, για την προπαγάνδιση επικείμενων κινδύνων και την διεύρυνση των ανησυχιών της κοινής γνώμης.

Πριν χρόνια ξέσπασε το σκάνδαλο των email ερευνητών του Πανεπιστημίου του East Anglia μέσω των οποίων είχαν αποκαλυφθεί προσπάθειες εξαπάτησης της κοινής γνώμης μέσω αλλοίωσης επιστημονικών δεδομένων ώστε ο κόσμος να πεισθεί πως μεγαλώνει ο κίνδυνος για το κλιμα απο εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα. Ετσι και τώρα, μόλις ξέσπασε ο καύσωνας στη Δυτική Ευρώπη καινούργιοι επιστήμονες, δημιουργήματα των χρηματοδοτήσεων της Μ. Θάτσερ, βγήκαν να μας προειδοποιήσουν για τους κινδύνους που μας περιμένουν απο την υπερθερμανση του πλανήτη. Ανάμεσά τους και η νεότατη καθηγήτρια ατμοσφαιρικής δυναμικής στο Πανεπιστήμιο Βάγκενινγκεν της Ολλανδίας, Λόρα Σουάρες-Γκουτιέρες. Δήλωσε πως “οι άγριοι καύσωνες της Ευρώπης έχουν τα δακτυλικά αποτυπώματα της κλιματικής κρίσης παντού”. Κι’ όταν, σαν Δήμαρχος Πειραιά τον Ιούλιο του 1987 μετρούσα χιλιαδες νεκρούς λόγω καύσωνα, που ήσαν “τα αποτυπώματα της κλιματικής κρίσης”; Και μετά τι έγινε; Εξαφανίσθηκαν για 40 περίπου χρόνια;

Φοβάμαι πως δεν μας τα λένε καλά οι ειδικοί γιά το κλίμα. Που ήταν το σχετικό “αποτύπωμα” των εκπομπών CO2 λόγω “βιομηχανικών ρύπων” που προκάλεσε καύσωνες στο Λονδίνο τον .. Μεσαίωνα; Με αποτέλεσμα να καλλιεργούν αμπέλια στον Τάμεση (!)

Πως θερμαίνεται η γη τελευταία, είναι αναμφισβήτητο. Οτι όμως αυτό συμβαίνει λόγω αλλαγών στο κλίμα, με αφορμή ανθρώπινες δραστηριότητες, που καταλήγουν σε αύξηση εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, είναι τελείως αναπόδεικτο. Δεν υπάρχουν σχετικά δεδομένα. Υπάρχουν βέβαια συμφέροντα που κερδίζουν τεράστια ποσά απο τα μέτρα κατά της κλιματικής αλλαγής. Και οι μελετητές του κλίματος, που απο την εποχή της Θάτσερ ανελαβαν να κινδυνολογούν για το αρνητικό αποτυπωμα του άνθρακα στο κλίμα, καλά περνούν.

Α, ρε Μάργκαρετ, που μας έμπλεξες;

Το άρθρο ΤΙ ΜΑΣ ΕΚΑΝΕΣ, ΜΑΡΓΚΑΡΕΤ !… Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Το κόμμα Reform UK του Νάιτζελ Φάρατζ έχει στα μέσα του 2026 εικόνα εντυπωσιακά ισχυρή. Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις της YouGov το φέρνουν πρώτο πανεθνικά με περίπου 25%-27%, μπροστά τόσο από τους Εργατικούς όσο και από τους Συντηρητικούς. Σε αρκετούς μέσους όρους δημοσκοπήσεων κινείται γύρω στο 26%-28%, έχοντας διατηρήσει την πρωτιά για πολλούς μήνες. Η άνοδος του κόμματος έχει πλέον μετατραπεί και σε τοπική δύναμη, με σημαντικά κέρδη στις αυτοδιοικητικές εκλογές και έλεγχο πολλών τοπικών συμβουλίων.

Υπάρχουν ωστόσο και ορισμένα όρια. Η εμφάνιση του πιο σκληρού δεξιού Restore Britain του Ρούπερτ Λόουι αφαιρεί ένα μικρό αλλά υπαρκτό ποσοστό ψήφων από το Reform. Ορισμένοι αναλυτές θεωρούν ότι η στήριξή του μπορεί να πιάσει «ταβάνι» αν δεν επεκταθεί πέρα από τους κοινωνικά συντηρητικούς ψηφοφόρους.
Το βρετανικό εκλογικό σύστημα (πλειοψηφικό μονοεδρικό – “first-past-the-post”) σημαίνει ότι ακόμη και με πρώτη θέση στις ψήφους δεν είναι βέβαιο ότι θα κερδίσει τις περισσότερες έδρες.
Συνολικά, το Reform βρίσκεται σήμερα στην ισχυρότερη θέση της ιστορίας του. Η μεγάλη πολιτική είδηση στη Βρετανία δεν είναι πλέον αν το κόμμα του Φάρατζ είναι «διαμαρτυρίας», αλλά αν μπορεί να εξελιχθεί σε έναν από τους δύο κύριους πόλους του βρετανικού πολιτικού συστήματος.

Οι πολιτικές δυνατότητες του Νάιτζελ Φάρατζ σήμερα είναι πολύ μεγαλύτερες απ’ ό,τι σε οποιαδήποτε προηγούμενη φάση της καριέρας του. Έχει ήδη πετύχει τον βασικό στόχο της πολιτικής του ζωής. Ο Φάρατζ δεν είναι πλέον απλώς ο άνθρωπος του Brexit.Πολλοί ψηφοφόροι τον βλέπουν ως τον πολιτικό που επέβαλε την ατζέντα του στο βρετανικό κατεστημένο. Αυτό του δίνει αξιοπιστία όταν επιμένει ότι μπορεί να αλλάξει ξανά το πολιτικό σύστημα.Τόσο το Eργατικό Κόμμα όσο και οι Τόρυς (το Συντηρητικό) αντιμετωπίζουν προβλήματα ταυτότητας και εμπιστοσύνης. Ο Φάρατζ επωφελείται από τη δυσαρέσκεια ψηφοφόρων που θεωρούν ότι οι δύο παραδοσιακοί πόλοι μοιάζουν υπερβολικά μεταξύ τους. Η παράνομη μετανάστευση, η κοινωνική συνοχή και η εθνική ταυτότητα παραμένουν θέματα στα οποία ο Φάρατζ θεωρείται από πολλούς ψηφοφόρους πιο αξιόπιστος από τους αντιπάλους του.8 Αυτό είναι το βασικό του πολιτικό πλεονέκτημα.

Λίγοι Βρετανοί πολιτικοί έχουν την ικανότητά του να επικοινωνεί απλά μηνύματα και να κυριαρχεί στον δημόσιο διάλογο. Η αναγνωρισιμότητα του είναι συχνά μεγαλύτερη από εκείνη του ίδιου του κόμματός του. Τον περιορίζει το εκλογικό σύστημα. Που δεν ευνοεί νέα κόμματα. Ένα ποσοστό 25%-30% μπορεί να μεταφραστεί σε πολύ λιγότερες έδρες από όσες θα έδινε ένα αναλογικό σύστημα.

Από πολιτική άποψη, ο νέος ηγέτης των Εργατικών Αντυ Μπέρναμ είναι ίσως η πιο σοβαρή προσπάθεια επανεμφάνισης μιας βρετανικής κεντροαριστεράς τύπου «εργατικού πατριωτισμού» μετά την εποχή του Tony Blair, αλλά με μεγαλύτερη έμφαση στην περιφέρεια και λιγότερη στον λονδρέζικο κοσμοπολιτισμό.

Το άρθρο ΣΗΜΑ ΚΙΝΔΥΝΟΥ: ΤΟ ΑΥΡΙΟ ΣΤΗ ΒΡΕΤΑΝΙΑ… Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Όπως κατέστησαν σαφές τελευταία ο Τραμπ και ο Βανς, οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι απογοητευμένες από την απροθυμία του Ισραήλ να μετριάσει την επιθετικότητά του απέναντι στη Χεζμπολάχ, προκειμένου να διευκολυνθεί η ειρηνευτική διαδικασία. Το Ισραήλ υποστηρίζει ότι πρέπει να αμυνθεί απέναντι σε έναν εχθρικό και ενεργό αντίπαλο. Ο Τραμπ, από την άλλη, θεωρεί ότι το Τελ Αβίβ ενεργεί απερίσκεπτα όσον αφορά τις ζωές των αμάχων.

Αυτό που είναι σαφές είναι ότι για το Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου (Μπαχρέιν, Κουβέιτ, Ομάν, Κατάρ, Σαουδική Αραβία και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα), η δυσπιστία απέναντι στο Ιράν επισκιάζεται πλέον από την επείγουσα ανάγκη να τερματιστεί ο πόλεμος και να επανέλθει η ομαλή λειτουργία της περιφερειακής οικονομίας. Και, παρότι το Ισραήλ παραμένει ο σημαντικότερος σύμμαχος του Τραμπ, η κυβέρνησή του φαίνεται ολοένα και περισσότερο να συμμερίζεται την άποψη των κρατών του Κόλπου ότι το Ισραήλ αποτελεί πλέον το βασικό εμπόδιο για την αποκλιμάκωση της έντασης.

Σε αρκετές συνεντεύξεις και δημόσιες εμφανίσεις πρόσφατα, ο Βανς εξέφρασε ξεκάθαρα την απογοήτευσή του απέναντι στην κυβέρνηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου. «Αν ήμουν μέλος του υπουργικού συμβουλίου της ισραηλινής κυβέρνησης, ίσως να μην επιτιθέμουν στον μοναδικό ισχυρό σύμμαχο που μου έχει απομείνει οπουδήποτε στον κόσμο», δήλωσε κατά τη διάρκεια ενημέρωσης στον Λευκό Οίκο. «Και κάτι ακόμη. Τους τελευταίους τρεις μήνες, τα δύο τρίτα των αμυντικών συστημάτων που έχουν προστατεύσει την πατρίδα σας κατασκευάστηκαν από αμερικανικά χέρια και πληρώθηκαν από τα χρήματα των Αμερικανών φορολογουμένων.» Ο Βανς επιμένει ότι στο ταμείο των 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την ανοικοδόμηση του Ιράν τα χρήματα θα προέλθουν όλα από τα δεσμευμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία και από εταίρους των κρατών του Κόλπου, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα εγκρίνουν τη χρήση τους εάν το Ιράν δεν βελτιώσει τη «συμπεριφορά» του.

Την ίδια στιγμή, ο Βανς υπενθυμίζει ότι δισεκατομμύρια δολάρια αμερικανικής στρατιωτικής βοήθειας κατευθύνονται προς το Ισραήλ. Η έμμεση προειδοποίησή του είναι ότι, εάν η συμπεριφορά του Ισραήλ δεν αλλάξει, αυτές οι συνεισφορές θα μπορούσαν να μειωθούν ή ακόμη και να ανακληθούν. Ο Τραμπ δήλωσε προ ημερών ότι, αν η συμφωνία αποτύχει, «θα κατηγορήσει τον Τζ. Ντ.». Το είπε αστειευόμενος μόνο κατά το ήμισυ. Σίγουρα, πολλοί Ρεπουμπλικανοί θα κάνουν ακριβώς αυτό. Ωστόσο, ο Βανς ποντάρει στο ότι, καθώς οι σχέσεις της Αμερικής με το Ισραήλ επιδεινώνονται, το να θεωρηθεί τώρα υπεύθυνος για τη συμφωνία ίσως να μην καταστρέψει κατ’ ανάγκην τις μελλοντικές προεδρικές του φιλοδοξίες. Οι επόμενες 60 ημέρες «τεχνικών διαπραγματεύσεων» — και οι εκεχειρίες που θα αρχίζουν και θα λήγουν στο μεταξύ — θα δώσουν μια πρώτη ένδειξη για το αν αυτό το πολιτικό στοίχημα θα αποδώσει.

Το άρθρο ΟΙ ΦΙΛΟΔΟΞΙΕΣ ΒΑΝΣ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΗΠΑ-ΙΣΡΑΗΛ… Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Από μια κλασική φιλελεύθερη σκοπιά, η εφαρμογή των νόμων περί συνόρων και ασύλου δεν θεωρείται από μόνη της ούτε αυταρχισμός ούτε «δεξιά στροφή». Ο φιλελευθερισμός βασίζεται τόσο στα ατομικά δικαιώματα όσο και στο κράτος δικαίου. Αν ένας νόμος προβλέπει συγκεκριμένη διαδικασία για την εξέταση αιτήσεων ασύλου, η εφαρμογή του μπορεί να θεωρηθεί μέρος της εύρυθμης λειτουργίας του κράτους. Στην Ευρώπη, η αρχή ότι το άσυλο εξετάζεται κατά κανόνα από την πρώτη χώρα εισόδου συνδέεται με τον Κανονισμό του Δουβλίνου.

Η λογική του είναι να αποτρέπεται η υποβολή πολλαπλών αιτήσεων σε διαφορετικά κράτη και να καθορίζεται ποιο κράτος είναι υπεύθυνο για την εξέταση της αίτησης. Από την άλλη πλευρά, πολλοί φιλελεύθεροι, ανθρωπιστικές οργανώσεις και νομικοί υποστηρίζουν ότι η αυστηρή εφαρμογή της αρχής της πρώτης χώρας εισόδου μπορεί να δημιουργεί δυσανάλογα βάρη για τα κράτη των εξωτερικών συνόρων, όπως η Ελλάδα ή η Ιταλία.

Η πολιτική διαφωνία βρίσκεται συνήθως αλλού. Η κεντροδεξιά δίνει μεγαλύτερη έμφαση στον έλεγχο των συνόρων και στην αυστηρή εφαρμογή των κανόνων. Η κεντροαριστερά συχνά δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην προστασία των αιτούντων άσυλο και στην ευελιξία των διαδικασιών.

Οι κλασσικοί φιλελεύθεροι είναι 8υπέρ του ασύλου για όσους το δικαιούνται, αλλά και υπέρ της εφαρμογής σαφών και προβλέψιμων κανόνων. Έτσι, το να υποστηρίζει κάποιος ότι «όποιος ζητά άσυλο πρέπει να το κάνει στην πρώτη ασφαλή χώρα όπου φτάνει» δεν είναι από μόνο του ούτε αυταρχική ούτε αντιφιλελεύθερη θέση. Δεν μπορεί να περνά 2 η 3 σύνορα και μετά να αιτείται ασύλου. Είναι μια θέση που μπορεί να στηριχθεί στην αρχή του κράτους δικαίου και της οργανωμένης μεταναστευτικής πολιτικής. Το αν θεωρείται «δεξιά» εξαρτάται από την αντίληψη και την αγνοια της πραγματικότητας.

Παράδειγμα αποτελεί η Alice Weidel και το κόμμα της, η AfD, που δέχονται συστηματικά κατηγορίες για ξενοφοβία, εθνοτικό εθνικισμό και ακροδεξιές θέσεις από πολιτικούς αντιπάλους, ΜΜΕ και τμήματα του γερμανικού κρατικού μηχανισμού. Η ίδια όμως η Βάιντελ απορρίπτει κατηγορηματικά τον χαρακτηρισμό του ρατσισμού και της ακροδεξιάς. Επιμένει πως δεν αντιτίθεται στη νόμιμη μετανάστευση, υποστηρίζει τον έλεγχο των συνόρων και την απέλαση παράνομων μεταναστών, ασκεί κριτική σε κάποιες πολιτικές πολυπολιτισμού και όχι σε φυλές ή εθνότητες. Οι υποστηρικτές της τονίζουν πως η Βάιντελ είναι ανοιχτά ομοφυλόφιλη, ζεί με σύντροφο από τη Sri Lanka και έχει παιδιά μαζί της. Γι’ αυτούς, αυτό αποτελεί ένδειξη ότι δεν μπορεί να είναι φυλετικά ρατσίστρια και ακροδεξιά με την κλασική έννοια του όρου.

Το άρθρο ΕΙΝΑΙ “ΣΤΡΟΦΗ ΔΕΞΙΑ” Ο ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΩΝ ΣΥΝΟΡΩΝ;… Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Η μεγάλη νίκη των Εργατικών το 2024 οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στην κατάρρευση των Συντηρητικών μετά από χρόνια κρίσεων και όχι σε προσωπικό ενθουσιασμό υπέρ του Στάρμερ. Πολλοί ψηφοφόροι τον έβλεπαν ως «ασφαλή επιλογή», όχι ως ηγέτη με ισχυρό όραμα. Όταν ανέλαβε την εξουσία, η έλλειψη μιας σαφούς αφηγηματικής κατεύθυνσης έγινε εμφανής. Έδωσε την εικόνα συνεχών υπαναχωρήσεων. Απέκτησε φήμη πολιτικού που άλλαζε θέσεις και υποχωρούσε υπό πίεση. Αυτό έπληξε την αξιοπιστία του τόσο προς τα αριστερά όσο και προς το κέντρο. Μέσα στο ίδιο το Εργατικό Κόμμα υπήρχε η αίσθηση ότι η κυβέρνηση αντιδρούσε στα γεγονότα αντί να τα διαμορφώνει. Οι πιο αριστεροί ψηφοφόροι τον θεωρούσαν υπερβολικά κεντρώο και τεχνοκρατικό. Οι πιο συντηρητικοί εργατικοί ψηφοφόροι δεν πείστηκαν ότι μπορούσε να ελέγξει αποτελεσματικά τη μετανάστευση ή να βελτιώσει γρήγορα την οικονομία.
Ένα τμήμα των φιλοπεριβαλλοντικών ψηφοφόρων απογοητεύθηκε από τις υποχωρήσεις του σε πράσινες πολιτικές.

Ο μεγαλύτερος ίσως πολιτικός κίνδυνος ήταν η εκρηκτική άνοδος του Reform UK υπό τον Νάιγκελ Φάραζ. Το Reform απορρόφησε πολλούς πρώην ψηφοφόρους των Συντηρητικών αλλά και μέρος της παραδοσιακής εργατικής βάσης σε θέματα μετανάστευσης, εθνικής ταυτότητας και κόστους ζωής. Οι δημοσκοπήσεις άρχισαν να δείχνουν το Reform ακόμη και μπροστά από τους Εργατικούς. Κακές εκλογικές επιδόσεις υπήρξαν⁸ το 2025–26. Οι τοπικές εκλογές αποτέλεσαν σημείο καμπής. Οι Εργατικοί έχασαν σημαντικό αριθμό εδρών και η εσωκομματική αμφισβήτηση μετατράπηκε σε ανοιχτή συζήτηση για αντικατάσταση του Στάρμερ. Οι δείκτες δημοφιλίας του έφτασαν σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα. Δημοσκοπήσεις το 2025 και το 2026 τον εμφάνιζαν ως έναν από τους πιο αντιδημοφιλείς πρωθυπουργούς της σύγχρονης βρετανικής ιστορίας, με αρνητικές γνώμες που συχνά ξεπερνούσαν κατά πολύ τις θετικές.

Όταν βουλευτές και υπουργοί άρχισαν να πιστεύουν ότι ο Στάρμερ δεν μπορούσε πλέον να κερδίσει τις επόμενες εκλογές, η ηγεσία του αποδυναμώθηκε δραματικά. Παραιτήσεις στελεχών, δημόσιες επικρίσεις και η ανάδειξη του Άντυ Μπέρναμ ως πιθανής εναλλακτικής λύσης επιτάχυναν την πτώση του. Ο Στάρμερ δεν κατέρρευσε επειδή απέτυχε σε ένα μόνο θέμα. Κατέρρευσε επειδή δεν είχε ισχυρό πολιτικό όραμα, έχασε την εμπιστοσύνη μέρους της βάσης του, πιέστηκε από τα δεξιά από το Reform και από τα αριστερά από τους Πράσινους, δεν κατάφερε να δείξει γρήγορα αποτελέσματα στην οικονομία και στη μετανάστευση και τελικά έχασε την εμπιστοσύνη του ίδιου του κόμματός του. Από ιδεολογική άποψη, η περίπτωση Στάρμερ είναι ένα παράδειγμα γιά το πώς μια μετριοπαθής κεντροαριστερή κυβέρνηση μπορεί να βρεθεί «στριμωγμένη» ανάμεσα σε λαϊκιστικές πιέσεις από τα δεξιά και πιο προοδευτικές απαιτήσεις από τα αριστερά. Αυτό συνδέεται και με τις ευρύτερες ανακατατάξεις που βλέπουμε σήμερα σε πολλές ευρωπαϊκές δημοκρατίες.

Το άρθρο Η ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗ ΤΟΥ ΚΕΙΡ ΣΤΑΡΜΕΡ… Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Αν τελικά η συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν υπογραφεί περίπου όπως περιγράφεται σήμερα (κατάπαυση πυρός, επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, επιστροφή σε διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα και κάποια μορφή οικονομικής ελάφρυνσης), τότε προκύπτουν τρεις βασικές ερμηνείες. Απο την μια πλευρά η φιλοκυβερνητική αμερικανική/ισραηλινή ερμηνεία. Ο πόλεμος δηλ. πέτυχε ακριβώς αυτό που ήθελε. Ανάγκασε την Τεχεράνη να διαπραγματευθεί από ασθενέστερη θέση. Προκάλεσε σοβαρές ζημιές σε πυραυλικές, στρατιωτικές και πιθανώς πυρηνικές υποδομές. Έδειξε ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ είναι διατεθειμένοι να χρησιμοποιήσουν στρατιωτική ισχύ.

Δημιούργησε αποτρεπτικό προηγούμενο για το μέλλον. Με αυτή τη λογική, ο πόλεμος δεν ήταν αποτυχία αλλά εργαλείο εξαναγκασμού για καλύτερη συμφωνία.

Αν όμως, απο την άλλη, η τελική συμφωνία μοιάζει πολύ με όσα συζητούνταν πριν ξεσπάσει ο πόλεμος, τότε πολλοί θα ρωτήσουν: “Γιατί χρειάστηκαν χιλιάδες νεκροί, τεράστιο οικονομικό κόστος και παγκόσμια ενεργειακή αναστάτωση για να καταλήξουμε περίπου εκεί που βρισκόμασταν ήδη;» Μάλιστα αρκετοί αναλυτές επισημαίνουν ότι υπήρχαν ήδη διαπραγματεύσεις σε εξέλιξη πριν από την έναρξη των εχθροπραξιών και ότι μια συμφωνία θεωρούνταν εφικτή. Από αυτή τη σκοπιά, ο πόλεμος μοιάζει περισσότερο με αποτυχία της διπλωματίας παρά με αναγκαίο βήμα.

Αν ο πραγματικός στόχος ήταν ευρύτερος από το πυρηνικό ζήτημα, τότε μια απλή συμφωνία δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο πόλεμος ήταν «άσκοπος». Το κρίσιμο ερώτημα βρίσκεται στις λεπτομέρειες όσων συμφωνήθηκαν. Η ιστορική κρίση θα εξαρτηθεί δηλ. από το περιεχόμενο της τελικής συμφωνίας. Αν το Ιράν αποδεχθεί ουσιαστικούς περιορισμούς που δεν δεχόταν πριν, οι υποστηρικτές του πολέμου θα πουν ότι «η πίεση λειτούργησε». Αν το Ιράν κρατήσει το μεγαλύτερο μέρος των πυρηνικών του δυνατοτήτων, λάβει οικονομικά ανταλλάγματα και επιστρέψει περίπου στο προπολεμικό καθεστώς – με πολύ πιό ακραίους εκπροσώπους – τότε οι επικριτές θα υποστηρίξουν ότι ο πόλεμος κατέστρεψε πολλά χωρίς να αλλάξει θεμελιωδώς τίποτα.

Με βάση όσα έχουν διαρρεύσει μέχρι στιγμής, η δεύτερη κριτική ακούγεται ήδη αρκετά έντονα. Πολλοί αναρωτιούνται αν η τελική συμφωνία διαφέρει αρκετά από ό,τι θα μπορούσε να είχε επιτευχθεί μέσω διαπραγμάτευσης πριν ξεσπάσει ο πόλεμος. Η ετυμηγορία του αμερικανικού λαού θα φανεί καθαρά στις επερχόμενες ενδιάμεσες εκλογές. Που θα σηματοδοτήσουν και τις επόμενες, εξελίξεις στις ΗΠΑ. Εκτός αν κι ο αμερικανικός λαός έχει εντελώς μεταλαχθεί. Πράγμα πολύ πιθανό…

Το άρθρο ΕΙΧΕ ΝΟΗΜΑ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ;… Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Στη Σαξονία-Άνχαλτ η AfD προηγείται σταθερά με περίπου 40-41% στις περισσότερες δημοσκοπήσεις, ενώ η CDU (Χριστιανοδημοκρατική Ενωση) ό βρίσκεται γύρω στο 25%. Ορισμένες αναλύσεις θεωρούν πλέον πιθανό ακόμη και το ενδεχόμενο κοινοβουλευτικής αυτοδυναμίας της AfD, ανάλογα με το πόσα μικρότερα κόμματα θα μείνουν εκτός Βουλής λόγω του ορίου 5%. Το ενδιαφέρον όμως δεν είναι μόνο αν θα κερδίσει η AfD, αλλά τι θα σήμαινε μια τέτοια νίκη. Ποιοί θα είναι οι κίνδυνοι και οι επιπτώσεις για τη Γερμανία. Το κυριότερο ενδεχόμενο θα είναι η κατάρρευση του «Brandmauer» (Τείχος Απομόνωσης). Η μεταπολεμική γερμανική πολιτική στηρίζεται σε μια άτυπη συμφωνία ότι τα μεγάλα δημοκρατικά κόμματα δεν συνεργάζονται με κόμματα που θεωρούνται αντισυστημικά ή εξτρεμιστικά. Αν η AfD κατακτήσει την εξουσία σε ένα κρατίδιο τόσο σημαντικό όσο η Σαξονία-Άνχαλτ, η πίεση προς την CDU θα αυξηθεί δραματικά. Το ερώτημα δεν θα είναι πλέον «αν» αλλά «πότε» θα υπάρξει κάποια μορφή συνεργασίας. Ήδη η δημόσια συζήτηση στη Γερμανία κινείται γύρω από τη σταθερότητα αυτού του “τείχους”. ⁸

Ενα άλλο σοβαρό ζήτημα θα είναι η δοκιμασία των θεσμών. Πρέπει να γίνει εδώ μια σημαντική διάκριση. Η Γερμανία είναι ομοσπονδιακό κράτος με πολύ ισχυρά συνταγματικά αντίβαρα.
Ακόμη και αν η AfD κυβερνήσει σε ένα κρατίδιο δεν μπορεί να αλλάξει το Σύνταγμα, δεν μπορεί να ελέγξει τα ομοσπονδιακά δικαστήρια και δεν μπορεί βέβαια να αλλάξει μόνη της τηνεξωτερική πολιτική της χώρας. Δεν μπορεί δηλαδή να αποσύρει τη χώρα από την ΕΕ ή το ΝΑΤΟ. Αυτό σημαίνει ότι δεν θα έβλεπε κανείς άμεση κατάρρευση της γερμανικής δημοκρατίας. Η πραγματική δοκιμασία θα είναι αν η AfD σεβαστεί τους θεσμούς όταν βρεθεί στην εξουσία και αν οι θεσμοί λειτουργήσουν ανεξάρτητα απέναντί της.

Θα υπάρξουν ίσως και οικονομικές συνέπειες. Πολλές επιχειρήσεις και βιομηχανικοί σύνδεσμοι στη Γερμανία έχουν ήδη εκφράσει ανησυχίες για μια ισχυρή άνοδο της AfD. Οι λόγοι είναι η αβεβαιότητα για τη σχέση με την ΕΕ, η έλλειψη εργατικού δυναμικού στην Ανατολική Γερμανία οπως και ο φόβος ότι ένα κλίμα πολιτικής πόλωσης θα αποθαρρύνει νέες επενδύσεις. Από την άλλη πλευρά βέβαια, οι υποστηρικτές της AfD υποστηρίζουν ότι η νίκη της θα ανάγκαζε το πολιτικό σύστημα να ασχοληθεί σοβαρότερα με ζητήματα μετανάστευσης, ασφάλειας και περιφερειακής ανάπτυξης που θεωρούν ότι αγνοήθηκαν επί χρόνια.

Για την Ευρώπη τώρα το ψυχολογικό σοκ θα είναι σοβαρό. Η Γερμανία είναι το κεντρικό κράτος της ΕΕ. Αν για πρώτη φορά μετά το 1945 ένα κόμμα όπως η AfD αναλάμβανε πλήρως τη διακυβέρνηση ενός γερμανικού κρατιδίου, το συμβολικό βάρος θα ήταν τεράστιο.Θα ενίσχυε με σαφήνεια κόμματα όπως το National Rally στη Γαλλία, το Freedom Party της Αυστρίας και το Reform UK στο Ηνωμένο που θα προέβαλλαν πλέον το επιχείρημα ότι η «πολιτική απομόνωση» της δεξιάς έχει αποτύχει. Ακόμη και χωρίς άμεση εξουσία στο Βερολίνο, μια ισχυρή AfD θα επηρέαζε τον δημόσιο διάλογο για την
μετανάστευση, την κλιματική πολιτική, την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και την ενεργειακή πολιτική. Ακόμα και τις σχέσεις με Ρωσία. Ολόκληρο το κλίμα θα άλλαζε. Η CDU πιθανότατα θα μετακινούνταν προς πιο συντηρητικές θέσεις ώστε να ανακτήσει ψηφοφόρους.

Αυτό δεν σημαίνει πως θα υπήρχε άμεσα κίνδυνος για τη Δημοκρατία. Εδώ χρειάζεται ψύχραιμη θεώρηση. Κατά μία ανάγνώση η AfD περιλαμβάνει στελέχη και τάσεις που αμφισβητούν βασικές μεταπολεμικές συναινέσεις και ότι η άνοδός της μπορεί να οδηγήσει σε σταδιακή αποδυνάμωση φιλελεύθερων θεσμών. Αυτή είναι η ανησυχία μεγάλου μέρους του γερμανικού πολιτικού και ακαδημαϊκού κόσμου. Της πολιτικής και κοινωνικής ελίτ, δηλαδή. Υπά⁷ρχει όμως κι’ η αντίθετη άποψη. Που υποστηρίζει ότι ο πραγματικός κίνδυνος για τη δημοκρατία είναι να αποκλείεται διαρκώς ένα κόμμα που συγκεντρώνει 30%, 35% ή 40% των ψήφων. Σύμφωνα με αυτή τη λογική, η συμμετοχή στην εξουσία μπορεί να «κανονικοποιήσει» την AfD, όπως συνέβη με άλλα λαϊκιστικά κόμματα στην Ευρώπη.

Το μεγαλύτερο διακύβευμα δεν είναι αν η AfD θα «καταργήσει τη δημοκρατία» στη Σαξονία-Άνχαλτ. Οι γερμανικοί θεσμοί είναι πολύ ισχυροί για κάτι τέτοιο.
Το πραγματικό ερώτημα είναι αν μια νίκη της AfD θα αποτελέσει μια προσωρινή ψήφο διαμαρτυρίας, που θα φθαρεί όταν το κόμμα κληθεί να κυβερνήσει. Η θα αποτελέσει την αρχή μιας μακροχρόνιας πολιτικής αναδιάταξης, όπου η AfD θα εξελιχθεί σε έναν από τους δύο βασικούς πόλους του γερμανικού πολιτικού συστήματος. Τότε η αλλαγή για τη Γερμανία και την Ευρώπη θα είναι συγκρίσιμη με την άνοδο της Giorgia Meloni στην Ιταλία ή της Marine Le Pen στη Γαλλία — αλλά με πολύ μεγαλύτερη βαρύτητα, επειδή μιλάμε για τη μεγαλύτερη οικονομία και τον κεντρικό πολιτικό πυλώνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το άρθρο ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΕΡΜΑΝΙΑ (AfD);… Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Η ανάλυση της ευθύνης συνιστά ένα από τα δυσχερέστερα πνευματικά ζητήματα με τα οποία μπορεί να ασχοληθεί ένας σοβαρός ερευνητής. Γι’ αυτό και η προσπάθεια αυτή της Μαρίας Φράγκου είναι ακανθώδης και πολυεπίπεδη. Ο πρόλογος στο πόνημά της είναι εξ ίσου δύσκολος και μπορεί εύκολα να ξεστρατίσει. Η κατανόηση της ευθύνης είναι η συνειδητοποίηση ότι οι πράξεις, οι αποφάσεις ή οι παραλείψεις μας έχουν συνέπειες και ότι οφείλουμε να λογοδοτούμε γι’ αυτές. Περιλαμβάνει κυρίως την αναγνώριση του ρόλου μας σε μια κατάσταση, είτε το αποτέλεσμα είναι θετικό είτε αρνητικό. Αυτονόητα, επίσης περιέχει την αποδοχή των συνεπειών των επιλογών μας χωρίς να μεταθέτουμε διαρκώς το φταίξιμο σε άλλους.

Είναι απαραίτητη ταυτόχρονα η ανάληψη υποχρεώσεων και η σοβαρή προσπάθεια γιά να τις εκπληρώσουμε. Δεν πρέπει επισης να μας διαφεύγει η υποχρέωση διόρθωσης λαθών όταν αυτά συμβούν. Για παράδειγμα, ένας άνθρωπος που κατανοεί την ευθύνη του δεν λέει μόνο «έγινε λάθος», αλλά αναγνωρίζει και «είχα συμμετοχή σε αυτό το λάθος και πρέπει να συμβάλω στη διόρθωσή του». Στην ψυχολογία και στην ηθική,η κατανόηση της ευθύνης θεωρείται βασικό στοιχείο της ωριμότητας, επειδή συνδέεται με την αυτογνωσία, την αξιοπιστία και τον σεβασμό προς τους άλλους.

Η ευθύνη τώρα των γονέων αφορά το καθήκον τους να φροντίζουν, να προστατεύουν και να καθοδηγούν τα παιδιά τους μέχρι να αποκτήσουν την απαραίτητη ωριμότητα και αυτονομία.
Αυτή η ευθύνη περιλαμβάνει την σωματική φροντίδα, οπως τροφή, στέγη, υγεία και ασφάλεια. Επίσης, την συναισθηματική στήριξη όπως την αγάπη, την αποδοχή, την σταθερότητα και την καλλιέργεια αισθήματος ασφάλειας. Αλλος τομέας είναι η ανατροφή και διαπαιδαγώγηση όπως δηλ. η μετάδοση αξιών, ορίων, κανόνων και κοινωνικών δεξιοτήτων. Επίσης η εκπαίδευση, όπως η μέριμνα για τη μόρφωση και την ανάπτυξη των ικανοτήτων του παιδιού. Το ίδιο και η προστασία από κινδύνους, όπως η κακοποίηση ή η παραμέληση.

Ευθύνη επίσης των γονέων είναι η προετοιμασία για την ενήλικη ζωή. Τέτοιες ευθύνες είναι η ενίσχυση της υπευθυνότητας, της αυτοπειθαρχίας και της ανεξαρτησίας των παιδιών. Η ευθύνη των γονέων δεν σημαίνει ότι είναι υπεύθυνοι για κάθε επιλογή που θα κάνει το παιδί ως ενήλικος. Συνήθως θεωρείται ότι έχουν ευθύνη να προσφέρουν τις κατάλληλες συνθήκες ανάπτυξης και καθοδήγησης. Καθώς το παιδί μεγαλώνει, αυξάνεται η προσωπική του ευθύνη για τις δικές του αποφάσεις και πράξεις. Γι’ αυτό συχνά γίνεται διάκριση ανάμεσα στην ευθύνη για την ανατροφή και στην ευθύνη για τις επιλογές ενός ενήλικου πλέον παιδιού. Οι γονείς επηρεάζουν βαθιά την εξέλιξη του χαρακτήρα, αλλά δεν καθορίζουν απόλυτα τη μελλοντική συμπεριφορά του παιδιού.

Ενας άλλος τομέας ευθύνης είναι αυτός που σχετίζεται με την ελευθερία και την ανθρώπινη ευθύνη του ώριμου πλέον πολίτη. Αυτό συνιστά ένα από τα κεντρικά ζητήματα της φιλοσοφίας. Η βασική ιδέα είναι ότι η ευθύνη προϋποθέτει κάποιο βαθμό ελευθερίας. Αν ένας άνθρωπος δεν μπορούσε να ενεργήσει διαφορετικά, θα ήταν δύσκολο να τον θεωρήσουμε πραγματικά υπεύθυνο για τις πράξεις του.
Από τον Αριστοτέλη μέχρι πολλούς σύγχρονους φιλοσόφους, θεωρείται ότι οι εκούσιες πράξεις είναι αντικείμενο επαίνου ή μομφής. Οι ακούσιες πράξεις (λόγω άγνοιας, εξαναγκασμού ή ανικανότητας) μειώνουν ή αναιρούν την ευθύνη. Έτσι, όσο μεγαλύτερη είναι η ελευθερία επιλογής, τόσο μεγαλύτερη θεωρείται και η ευθύνη. Σύμφωνα με την υπαρξιστική προσέγγιση (Ζαν-Πολ Σαρτρ) ο άνθρωπος είναι «καταδικασμένος να είναι ελεύθερος». Δηλαδή, ακόμη και όταν προσπαθεί να αποφύγει τις επιλογές, στην πραγματικότητα επιλέγει. Επομένως, φέρει ευθύνη όχι μόνο για τις πράξεις του αλλά και για τις παραλείψεις του.

Στην πραγματική ζωή βέβαια που βιώνει κάθε άτομο η ελευθερία δεν είναι απόλυτη.Οι άνθρωποι επηρεάζονται από την οικογένεια, την παιδεία της οποίας μετέχουν, απο την κοινωνία στην οποία ζούν όπως κι’ από τις οικονομικές συνθήκες, τη βιολογοκή τους δομή και την ψυχολογία τους. Αυτό οδηγεί πολλούς στο συμπέρασμα ότι η ευθύνη δεν είναι απόλυτη αλλά βαθμιαία. Δηλαδή, αξιολογούμε πόσο ελεύθερος ήταν κάποιος να επιλέξει διαφορετικά. Στις ελεύθερες κοινωνίες υπάρχει μια θεμελιώδης αρχή, τα δικαιώματα να συνοδεύονται κι’ από ευθύνες. Η ελευθερία έκφρασης, για παράδειγμα, συνεπάγεται ευθύνη για τα λόγια μας.
Ενώ η πολιτική ελευθερία συνεπάγεται ευθύνη συμμετοχής και λογοδοσίας.
Συνοπτικά, η ανθρώπινη ευθύνη συνδέεται άμεσα με την ελευθερία. Οσο περισσότερο θεωρούμε ότι ένα άτομο μπορούσε να επιλέξει, τόσο περισσότερο το θεωρούμε υπεύθυνο για το αποτέλεσμα της επιλογής του. Αντίστροφα, όπου η ελευθερία περιορίζεται σημαντικά, η ευθύνη συνήθως μειώνεται.

Υπάρχει βέβαια και η λεγόμενη πολιτική ευθύνη που είναι τελείως διαφορετική από τη νομική ή την ηθική ευθύνη. Στην πολιτική, ένα πρόσωπο (υπουργός, πρωθυπουργός, νομάρχης, δήμαρχος, περιφερειάρχης, διοικητής οργανισμού κ.λπ.) μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνο όχι επειδή διέπραξε προσωπικά ένα λάθος ή μια παρανομία, αλλά επειδή είχε την αρμοδιότητα και την υποχρέωση να εποπτεύει έναν τομέα. Οι βασικές διαστάσεις της πολιτικής ευθύνης περιλαμβάνουν :
(α) Την ευθύνη λογοδοσίας.
Ο πολιτικός οφείλει να εξηγεί και να δικαιολογεί τις αποφάσεις του στους πολίτες, στο κοινοβούλιο ή σε άλλα θεσμικά όργανα.
(β) Την ευθύνη εποπτείας.
Θεωρείται υπεύθυνος για τις πράξεις ή τις παραλείψεις των υπηρεσιών που υπάγονται στην αρμοδιότητά του, ακόμη κι αν δεν τις γνώριζε προσωπικά.
(γ) Την ευθύνη αποτελέσματος
Κρίνεται από τα αποτελέσματα της πολιτικής που άσκησε, ανεξάρτητα από τις προθέσεις του.
(δ) Την συμβολική ή θεσμική ευθύνη
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η ανάληψη ευθύνης (π.χ. παραίτηση) γίνεται για την προστασία του κύρους του θεσμού, ακόμη και χωρίς προσωπική ενοχή. Αν, για παράδειγμα, συμβεί μια σοβαρή αποτυχία σε ένα υπουργείο, ο υπουργός μπορεί να αναλάβει πολιτική ευθύνη επειδή ήταν ο επικεφαλής του φορέα, ακόμη κι αν το λάθος έγινε από υφισταμένους – ίσως και εν αγνοία του – και δεν υπάρχει προσωπική νομική ευθύνη. Έτσι, η πολιτική ευθύνη βασίζεται κυρίως στην αρχή ότι όποιος έχει εξουσία και αρμοδιότητα φέρει και ευθύνη για όσα συμβαίνουν στον τομέα που διοικεί. Δεν απαιτείται απαραίτητα προσωπική ενοχή ή δόλος, όπως συμβαίνει συνήθως στη νομική ευθύνη.

Η πολιτική ευθύνη έχει λοιπόν πολύ μεγαλύτερο εύρος από αυτό που συνήθως χρεώνεται στην απλή ευθύνη. Εχει πολυ μεγαλύτερες διαστάσεις διότι χαρακτηρίζει το πολιτικό ήθος ενός λαού και στηρίζεται πανω στις κοινωνικές του ευαισθησίες και το αξιακό του σύστημα.
Το ήθος και η ευθύνη είναι στενά συνδεδεμένες έννοιες, αλλά δεν ταυτίζονται.Ήθος είναι το σύνολο των αξιών, αρχών και χαρακτηριστικών που καθοδηγούν τη συμπεριφορά ενός ανθρώπου. Αφορά το «ποιος είναι» και «πώς επιλέγει να ζει». Ευθύνη είναι η υποχρέωση να λογοδοτεί κανείς για τις πράξεις, τις αποφάσεις και τις συνέπειές τους. Αφορά το «τι κάνει» και «πώς αναλαμβάνει τις συνέπειες».

Ένας άνθρωπος με ισχυρό ήθος συνήθως αναγνωρίζει τα λάθη του, τηρεί τις δεσμεύσεις του, δεν αποφεύγει τις υποχρεώσεις του και αναλαμβάνει την ευθύνη των πράξεών του ακόμη και όταν αυτό έχει κόστος. Από φιλοσοφική σκοπιά, η ευθύνη θεωρείται συχνά έκφραση του ήθους. Δεν αρκεί να γνωρίζει κάποιος το σωστό, χρειάζεται και να ενεργεί σύμφωνα με αυτό και να αποδέχεται τις συνέπειες των επιλογών του. Ο Αριστοτέλης συνέδεε το ήθος με την καλλιέργεια αρετών όπως η δικαιοσύνη, η φρόνηση και η εγκράτεια. Σε αυτή την παράδοση, η ανάληψη ευθύνης δεν είναι απλώς καθήκον αλλά χαρακτηριστικό του ενάρετου ανθρώπου.
Θα μπορούσαμε να συμπεράνουμε πως η ευθύνη είναι η πρακτική εκδήλωση του ήθους. Το ήθος δείχνει τις αρχές που έχει κάποιος· η ευθύνη δείχνει αν είναι πρόθυμος να ζήσει σύμφωνα με αυτές.

Στις σελίδες που ακολουθούν οι βασικές διαστάσεις της έννοιας της ευθύνης ξετυλίγονται με αμεσότητα και σαφήνεια. Το ιδιαίτερο αυτό ηθικό ιδανικό που, θεωρητικά τουλάχιστον, εκπηγάζει από τα φιλοσοφικά θεμέλια της ελληνικής παράδοσης, ζωντανεύει και γίνεται κτήμα του αναγνώστη. Εκτιμώ και προσδοκώ πως η απόλαυση της ανάγνωσης να συμβαδίσει με την ικανοποίηση της καινούργιας αποκτημένης γνώσης.

Ανδρέας Ανδριανόπουλος

Το άρθρο Πρόλογος στο βιβλίο “Περί Ευθύνης” της Μαρίας Φράγκου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.