Το άρθρο Η εξέλιξη της κλιματικής αλλαγής και το αβέβαιο μέλλον της ανθρωπότητας… Του Χρήστου Σ. Ζερεφού εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Η υγειονομική κρίση του κορωνοϊού έχει αναμφίβολα αλλάξει τη ζωή μας και πιθανόν να την αλλάξει ακόμη περισσότερο στο μέλλον. Ένα εύλογο ερώτημα που ανακύπτει αφορά στην εικόνα που θα παρουσιάζει η ανθρωπότητα μετά το πέρας της πανδημίας. Βέβαια, δεν μπορούμε να ισχυριστούμε πως σίγουρα θα απαλλαγούμε οριστικά από τον συγκεκριμένο ιό. Ευελπιστούμε ότι ασφαλώς η καθημερινότητά μας θα βελτιωθεί αισθητά, αφού, με τα προγράμματα εμβολιασμού που εφαρμόζουν όλες οι χώρες του κόσμου, σταδιακά θα καταπολεμηθεί ο επικίνδυνος και θανατηφόρος αυτός ιός και, τελικά, θα εξασφαλιστεί η ανοσία του πληθυσμού. Αυτό, σύμφωνα με τους εξειδικευμένους επιστήμονες και τους λοιμωξιολόγους, θα οδηγήσει στην επαρκή αντιμετώπισή του και στην επιστροφή μας στην κανονικότητα.

Τί είδους κανονικότητα, όμως, θα είναι αυτή που θα προκύψει; Μήπως θα πρόκειται για μια «νέα κανονικότητα», μια καινούρια πραγματικότητα για μεμονωμένους πολίτες, νοικοκυριά, ομάδες ατόμων, επιχειρήσεις, δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς, κυβερνήσεις και κρατικές οντότητες; Το αρχικό ερώτημα που τέθηκε γεννά, όπως είναι λογικό, πρόσθετα ερωτήματα. Η ζωή μας θα είναι ακριβώς η ίδια, όπως ήταν πριν την εμφάνιση του κορωνοϊού; Οι καθημερινές μας δραστηριότητες, ο τρόπος που προγραμματίζουμε τη ζωή μας, οι συνήθειές μας, τα ήθη και τα έθιμά μας, θα διατηρηθούν απαράλλαχτα ή όχι; Οι κοινωνικές μας συναναστροφές, οι συγγενικές και φιλικές μας σχέσεις θα συνεχίσουν να υφίστανται, όπως στην προ κορωνοϊού εποχή ή θα περιοριστούν; Ως ποιο βαθμό άραγε;

Η επαγγελματική μας δράση θα διαφοροποιηθεί; Σε ποιους επαγγελματικούς κλάδους η επίδραση της πανδημίας του κορωνοϊού θα είναι μεγαλύτερη; Στον πρωτογενή, στον δευτερογενή ή στον τριτογενή τομέα της παραγωγής θα διαμορφωθούν οι πιο ραγδαίες μεταβολές; Ποιες επιχειρήσεις θα επηρεαστούν ριζικά, αναγκαζόμενες να λάβουν δραστικές αποφάσεις για τη στρατηγική και την επιβίωσή τους στο νέο επιχειρηματικό τοπίο που θα δημιουργηθεί και ποιες λιγότερο; Η κατακόρυφη άνοδος της χρήσης της τεχνολογίας και του ψηφιακού μετασχηματισμού θα μεταμορφώσει τις εταιρικές πρακτικές και αποφάσεις, αλλά και την καθημερινότητά μας. Είναι όλοι προετοιμασμένοι για την σαρωτική αλλαγή που θα βιώσουμε ή ορισμένοι θα βρεθούν αποκομμένοι από τη νέα πραγματικότητα, με συνέπεια να υπάρξουν νέες κανονικότητες πολλών ταχυτήτων και οικονομικοκοινωνικών διακρίσεων; Εάν το τεχνολογικό χάσμα βαθύνει, τότε απαιτείται να ενεργοποιηθούν προγράμματα ενημέρωσης των πολιτών όλων των χωρών, ώστε να εξοικειωθούν όλοι ανεξαιρέτως με τις νέες τεχνολογίες, οι οποίες κυριαρχούν πλέον στη ζωή μας και των οποίων η κυριαρχία θα μεγιστοποιηθεί.

Εάν, όπως διαφαίνεται, ένας σημαντικός αριθμός επιχειρήσεων χρεοκοπήσει και παύσει τη λειτουργία του, τότε οι στρατιές των ανέργων σε διεθνές επίπεδο θα αυξηθούν και προφανώς θα βιώσουμε κοινωνικές προστριβές, αναταραχές και πολιτικά αδιέξοδα. Το χάσμα πλούσιων και φτωχών θα διευρυνθεί, οι οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες θα γίνουν αγεφύρωτες και οι κυβερνήσεις θα κληθούν να δώσουν λύσεις σε τεράστιες κοινωνικές διενέξεις. Οι εθνικές οικονομίες των κρατών έχουν πληγεί βαρύτατα από την κρίση της πανδημίας, το παγκόσμιο χρέος αυξάνεται αδιάκοπα, το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (Α.Ε.Π.) κάθε οικονομίας έχει συρρικνωθεί, η βιομηχανική παραγωγή σημειώνει αισθητή υποχώρηση, οι δημοσιονομικές ανισορροπίες και τα ελλείμματα μεγαλώνουν, η πίεση στα εθνικά συστήματα υγείας διογκώνεται και η οικονομική και πολιτική αβεβαιότητα αγγίζει δυσθεώρητα ύψη.

Η ανθρωπότητα έχει εναποθέσει τις ελπίδες της για διέξοδο από την πανδημία στην ιατρική επιστήμη και στα εμβόλια. Οι φαρμακευτικές και ερευνητικές εταιρείες επιδίδονται σε έναν αγώνα δρόμου, για να παράγουν και να προωθήσουν έγκαιρα στις διεθνείς αγορές τα σωτήρια σκευάσματά τους. Οι κυβερνήσεις προμηθεύονται εκατομμύρια δόσεις εμβολίων, για να δρομολογήσουν αποτελεσματικά τον κατάλληλο προγραμματισμό στον εμβολιασμό των πολιτών. Έτσι θα επιτευχθεί η «απελευθέρωση» των λαών. Ερωτήματα αναδύονται και σε αυτό το σημείο. Πόσες δόσεις εμβολιασμού θα χρειαστούν, για να μη νοσήσει κάποιος; Πόσο βέβαιο είναι ότι οι μεταλλάξεις του κορωνοϊού δεν θα αυξηθούν περαιτέρω; Εάν, όντως, ανακαλυφθούν καινούριες μεταλλάξεις του, τότε ποια εμβόλια θα τις καλύπτουν, προστατεύοντας το ανοσοποιητικό μας σύστημα και συνακόλουθα την υγεία μας; Δεν είμαι ειδικός, αλλά θέτω ορισμένους προβληματισμούς μου, που πιστεύω ότι αποτελούν καίρια ερωτήματα εκατομμυρίων σκεπτόμενων ανθρώπων.

Συνεπώς θα καταφέρουμε να απαγκιστρωθούμε πλήρως από την «λαίλαπα» του κορωνοϊού ή μήπως ο COVID-19 και οι μεταλλάξεις του θα μας συντροφεύουν για πάντα στο μέλλον; Η επιστημονική έρευνα αναζητά απαντήσεις, με σκοπό να διαφωτίσει τον πλανήτη για τα μελλούμενα. Ίσως απαιτηθεί ένας διεθνής συντονισμός, ώστε να αναλυθούν οι επιπτώσεις της πανδημίας στην προσωπική και επαγγελματική μας πορεία, στη διαδικασία λήψης αποφάσεων των επιτελών των κυβερνήσεων και των παγκόσμιων και διακρατικών θεσμών, όπως ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η Παγκόσμια Τράπεζα, η Ευρωπαϊκή Ένωση κ.ά. και γενικά στις πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές τάσεις και προοπτικές που θα επικρατήσουν στη μετά κορωνοϊό εποχή. Στην προσπάθεια αυτή ας έχουν όλοι οι ιθύνοντες κατά νου τα δύο σημαντικότερα δελφικά γνωμικά, «μέτρον άριστον» και «γνώθι σ’ αυτόν», ώστε να διαβουλευθούν με σωφροσύνη και οξυδέρκεια για το αύριο της ανθρωπότητας, με γνώμονα το κοινό όφελος και την ευημερία της κοινωνίας των πολιτών και των λαών του πλανήτη.

*οικονομολόγος, διδάκτωρ Παντείου Πανεπιστημίου.

Το άρθρο Πως θα είναι η ανθρωπότητα μετά την υγειονομική κρίση του κορονοϊού;… Του Γιώργου Κωνσταντινίδη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Η υγειονομική κρίση του κορωνοϊού έχει αναμφίβολα αλλάξει τη ζωή μας και πιθανόν να την αλλάξει ακόμη περισσότερο στο μέλλον. Ένα εύλογο ερώτημα που ανακύπτει αφορά στην εικόνα που θα παρουσιάζει η ανθρωπότητα μετά το πέρας της πανδημίας. Βέβαια, δεν μπορούμε να ισχυριστούμε πως σίγουρα θα απαλλαγούμε οριστικά από τον συγκεκριμένο ιό. Ευελπιστούμε ότι ασφαλώς η καθημερινότητά μας θα βελτιωθεί αισθητά, αφού, με τα προγράμματα εμβολιασμού που εφαρμόζουν όλες οι χώρες του κόσμου, σταδιακά θα καταπολεμηθεί ο επικίνδυνος και θανατηφόρος αυτός ιός και, τελικά, θα εξασφαλιστεί η ανοσία του πληθυσμού. Αυτό, σύμφωνα με τους εξειδικευμένους επιστήμονες και τους λοιμωξιολόγους, θα οδηγήσει στην επαρκή αντιμετώπισή του και στην επιστροφή μας στην κανονικότητα.

Τί είδους κανονικότητα, όμως, θα είναι αυτή που θα προκύψει; Μήπως θα πρόκειται για μια «νέα κανονικότητα», μια καινούρια πραγματικότητα για μεμονωμένους πολίτες, νοικοκυριά, ομάδες ατόμων, επιχειρήσεις, δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς, κυβερνήσεις και κρατικές οντότητες; Το αρχικό ερώτημα που τέθηκε γεννά, όπως είναι λογικό, πρόσθετα ερωτήματα. Η ζωή μας θα είναι ακριβώς η ίδια, όπως ήταν πριν την εμφάνιση του κορωνοϊού; Οι καθημερινές μας δραστηριότητες, ο τρόπος που προγραμματίζουμε τη ζωή μας, οι συνήθειές μας, τα ήθη και τα έθιμά μας, θα διατηρηθούν απαράλλαχτα ή όχι; Οι κοινωνικές μας συναναστροφές, οι συγγενικές και φιλικές μας σχέσεις θα συνεχίσουν να υφίστανται, όπως στην προ κορωνοϊού εποχή ή θα περιοριστούν; Ως ποιο βαθμό άραγε;

Η επαγγελματική μας δράση θα διαφοροποιηθεί; Σε ποιους επαγγελματικούς κλάδους η επίδραση της πανδημίας του κορωνοϊού θα είναι μεγαλύτερη; Στον πρωτογενή, στον δευτερογενή ή στον τριτογενή τομέα της παραγωγής θα διαμορφωθούν οι πιο ραγδαίες μεταβολές; Ποιες επιχειρήσεις θα επηρεαστούν ριζικά, αναγκαζόμενες να λάβουν δραστικές αποφάσεις για τη στρατηγική και την επιβίωσή τους στο νέο επιχειρηματικό τοπίο που θα δημιουργηθεί και ποιες λιγότερο; Η κατακόρυφη άνοδος της χρήσης της τεχνολογίας και του ψηφιακού μετασχηματισμού θα μεταμορφώσει τις εταιρικές πρακτικές και αποφάσεις, αλλά και την καθημερινότητά μας. Είναι όλοι προετοιμασμένοι για την σαρωτική αλλαγή που θα βιώσουμε ή ορισμένοι θα βρεθούν αποκομμένοι από τη νέα πραγματικότητα, με συνέπεια να υπάρξουν νέες κανονικότητες πολλών ταχυτήτων και οικονομικοκοινωνικών διακρίσεων; Εάν το τεχνολογικό χάσμα βαθύνει, τότε απαιτείται να ενεργοποιηθούν προγράμματα ενημέρωσης των πολιτών όλων των χωρών, ώστε να εξοικειωθούν όλοι ανεξαιρέτως με τις νέες τεχνολογίες, οι οποίες κυριαρχούν πλέον στη ζωή μας και των οποίων η κυριαρχία θα μεγιστοποιηθεί.

Εάν, όπως διαφαίνεται, ένας σημαντικός αριθμός επιχειρήσεων χρεοκοπήσει και παύσει τη λειτουργία του, τότε οι στρατιές των ανέργων σε διεθνές επίπεδο θα αυξηθούν και προφανώς θα βιώσουμε κοινωνικές προστριβές, αναταραχές και πολιτικά αδιέξοδα. Το χάσμα πλούσιων και φτωχών θα διευρυνθεί, οι οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες θα γίνουν αγεφύρωτες και οι κυβερνήσεις θα κληθούν να δώσουν λύσεις σε τεράστιες κοινωνικές διενέξεις. Οι εθνικές οικονομίες των κρατών έχουν πληγεί βαρύτατα από την κρίση της πανδημίας, το παγκόσμιο χρέος αυξάνεται αδιάκοπα, το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (Α.Ε.Π.) κάθε οικονομίας έχει συρρικνωθεί, η βιομηχανική παραγωγή σημειώνει αισθητή υποχώρηση, οι δημοσιονομικές ανισορροπίες και τα ελλείμματα μεγαλώνουν, η πίεση στα εθνικά συστήματα υγείας διογκώνεται και η οικονομική και πολιτική αβεβαιότητα αγγίζει δυσθεώρητα ύψη.

Η ανθρωπότητα έχει εναποθέσει τις ελπίδες της για διέξοδο από την πανδημία στην ιατρική επιστήμη και στα εμβόλια. Οι φαρμακευτικές και ερευνητικές εταιρείες επιδίδονται σε έναν αγώνα δρόμου, για να παράγουν και να προωθήσουν έγκαιρα στις διεθνείς αγορές τα σωτήρια σκευάσματά τους. Οι κυβερνήσεις προμηθεύονται εκατομμύρια δόσεις εμβολίων, για να δρομολογήσουν αποτελεσματικά τον κατάλληλο προγραμματισμό στον εμβολιασμό των πολιτών. Έτσι θα επιτευχθεί η «απελευθέρωση» των λαών. Ερωτήματα αναδύονται και σε αυτό το σημείο. Πόσες δόσεις εμβολιασμού θα χρειαστούν, για να μη νοσήσει κάποιος; Πόσο βέβαιο είναι ότι οι μεταλλάξεις του κορωνοϊού δεν θα αυξηθούν περαιτέρω; Εάν, όντως, ανακαλυφθούν καινούριες μεταλλάξεις του, τότε ποια εμβόλια θα τις καλύπτουν, προστατεύοντας το ανοσοποιητικό μας σύστημα και συνακόλουθα την υγεία μας; Δεν είμαι ειδικός, αλλά θέτω ορισμένους προβληματισμούς μου, που πιστεύω ότι αποτελούν καίρια ερωτήματα εκατομμυρίων σκεπτόμενων ανθρώπων.
Συνεπώς θα καταφέρουμε να απαγκιστρωθούμε πλήρως από την «λαίλαπα» του κορωνοϊού ή μήπως ο COVID-19 και οι μεταλλάξεις του θα μας συντροφεύουν για πάντα στο μέλλον; Η επιστημονική έρευνα αναζητά απαντήσεις, με σκοπό να διαφωτίσει τον πλανήτη για τα μελλούμενα. Ίσως απαιτηθεί ένας διεθνής συντονισμός, ώστε να αναλυθούν οι επιπτώσεις της πανδημίας στην προσωπική και επαγγελματική μας πορεία, στη διαδικασία λήψης αποφάσεων των επιτελών των κυβερνήσεων και των παγκόσμιων και διακρατικών θεσμών, όπως ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η Παγκόσμια Τράπεζα, η Ευρωπαϊκή Ένωση κ.ά. και γενικά στις πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές τάσεις και προοπτικές που θα επικρατήσουν στη μετά κορωνοϊό εποχή. Στην προσπάθεια αυτή ας έχουν όλοι οι ιθύνοντες κατά νου τα δύο σημαντικότερα δελφικά γνωμικά, «μέτρον άριστον» και «γνώθι σ’ αυτόν», ώστε να διαβουλευθούν με σωφροσύνη και οξυδέρκεια για το αύριο της ανθρωπότητας, με γνώμονα το κοινό όφελος και την ευημερία της κοινωνίας των πολιτών και των λαών του πλανήτη.

*οικονομολόγος, διδάκτωρ Παντείου Πανεπιστημίου

Το άρθρο Πως θα είναι η ανθρωπότητα μετά την υγειονομική κρίση του κορωνοϊού… Του Γιώργου Κωνσταντινίδου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Ολόκληρη σχεδόν η ανθρωπότητα περπατάει εν μέσω lockdown για να αναπλαισιώσει τον χρόνο ως νόμισμα ζωτικής συναλλαγής, ως συγκυριακή ευκαιρία απαραίτητης συνθήκης υγείας για το σώμα και τον νου.

Υπάρχει φυσικά μια βαθύτερη αιτία πίσω από την δυσφορία της καθήλωσης και την βαδιστική συνήθεια : από την νευρωτική πολυπραγμοσύνη περάσαμε ταχύτατα στην παρατεταμένη καθηλωτική αδράνεια. Και αυτό συνέβη  μέσα σε ένα καθεστώς «συγκινδύνευσης» (N.Taleb).

Ζούμε στην εποχή που το υποκείμενο και η κοινωνία καλούνται να διαχειριστούν αποτελεσματικά τον μεγάλο τους φόβο : τον χρόνο. Η σύλληψη της ιστορικό-κοινωνικής πραγματικότητας έχει μετασχηματιστεί φοβικά. Αυτό αναδομεί τις συνθήκες υποκειμενοποίησης, τις ταυτοτικές εξισώσεις, την αντιληπτική νοημοσύνη σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο.

Αυτή η φοβική μετάλλαξη της ζωής, εκτός του κορονοϊού, προφανώς έχει τις ρίζες της και στις δομικές ανισορροπίες του συστήματος. Η γη κάτω από τα πόδια μας δεν ήταν ποτέ στέρεη στην πραγματικότητα.

Ο καθένας και η καθεμιά είναι λογικό να θεωρεί ανώφελο το να ψάχνει τις δομικές συνέπειες της μεγάλης παύσης -λόγω της πανδημίας- σε ένα άλλο επίπεδο, σε μια συστημική θεώρηση. Αναμένουμε καθηλωμένοι την «επανεκκίνηση» και αποφεύγουμε να ψάξουμε ποιές τεκτονικές μετατοπίσεις γίνονται στην βάση του εποικοδομήματος. Επικρατεί μια παθητική αναμονή σχεδόν ως μεταφυσική αναζήτηση : ο άνθρωπος της πανδημίας συνηθίζει στην ανασφαλή θεώρηση του μέλλοντος επειδή δεν θέλει να εισχωρήσει στην σκέψη του η περιγραφή της συστημικής αστάθειας.

Εξάλλου δεν ηγεμονεύει καμία « παραγωγή της ρήξης» και  δεν υπάρχει πια «χειμερινό ανάκτορο να καταληφθεί», όπως έγραψε πριν κάποια χρόνια ο S. Newman, μια φράση που αντικατοπτρίζει εύστοχα την παρατεταμένη αδιέξοδη δυσφορία εκατομμυρίων ατόμων σε όλο τον πλανήτη σήμερα. Και αυτή η δυσφορία δεν είναι μόνο για τον κορονοϊό, από τον οποίο πασχίζουμε να προστατευτούμε ως ανθρωπότητα. Αυτός είναι απλά η αφορμή, κάτι που το γνωρίζει το ασυνείδητο μας καλά, αλλά πεισματικά αρνείται να το ανασύρει στην επιφάνεια.

Κάποιοι επιμένουν να απαισιοδοξούν επειδή αρέσκονται στην καταστροφολογία. Και κάποιοι άλλοι παρουσιάζουν την κατάσταση, όπως κάθε συστημική κρίση εξάλλου, ως ευκαιρία μετασχηματισμού και ως μεταβατική φάση σε καλύτερα επίπεδα ευημερίας.

Πάντα το ακραίο κρύβεται πίσω από τις κουίντες της πραγματικότητας. Κάπου στο ενδιάμεσο μεταξύ πεσιμισμού και αισιοδοξίας είναι που υπάρχει το σημείο ισορροπίας -στο συλλογικό ασυνείδητο -από τις προβολές του μέλλοντος.

Υπάρχει όμως ένα δεδομένο που δεν μπορεί να αγνοηθεί : οι κοινωνίες ψάχνουν κατεύθυνση πέρα από ιδεολογικές αυταπάτες και εύηχες φαντασιώσεις ή ισοπεδωτικές λογικές απόρριψης ενός άλλου μοντέλου ζωής. Οι κοινωνίες θεσμίζουν αναγκαστικά στο φαντασιακό τους «συγκυριακές σταθερές» και ενσωματώνουν σε αυτές την πανδημική ισχύ ως την καταλυτική δύναμη αναδιάρθρωσης του μοτίβου ζωής και συμπεριφοράς ( πχ. δεν έχουμε κατανοήσει ποια όρια έχει ακουμπήσει το πατερναλιστικό δίχτυ ασφαλείας που απλώθηκε στις κοινωνίες, δεν έχουμε αφομοιώσει το θεσμικό ασφάλιστρου κινδύνου που μας παρέχεται από το συλλογικό υποκείμενο κράτος)

Αυτό που σίγουρα έχουμε αντιληφθεί ως κοινωνία είναι ο επαναπροσδιορισμός της αξίας του ανθρώπινου μόχθου και η ανανοηματοδότηση του κοινωνικού και ατομικού χρόνου εργασίας, αφού μας δόθηκε για πρώτη φορά στην ιστορία άπλετος «ελεύθερος χρόνος».

Φυσικά, καλώς συνεχίζουμε να περπατάμε. Είναι συνθήκη επιβίωσης. Αλλά εξ ίσου αναγκαία συνθήκη επιβίωσης είναι να αναζητήσουμε μέσα σε αυτόν τον άπλετο χρόνο, ανάμεσα στο μαζικό «ατομικό» βάδισμα, εκείνα τα σημεία και τις αιτίες της ριζικής ανισορροπίας στο μεγάλο φόντο της ζωής μας….

Το άρθρο Βαδίζοντας στην εποχή της Συγκινδύνευσης… Του Ηλία Καραβόλια εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Αν και η ανθρωπότητα έχει εισέλθει στον 21ο αιώνα και έχει αναπτύξει υψηλής απόδοσης εργαλεία για την ευημερία των κοινωνιών, η πραγματικότητα δείχνει, ότι η πορεία εμπεριέχει πολλές ανισότητες μεταξύ των ανθρώπων, οι οποίες έχουν ως αφετηρία πολλούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων είναι και το φύλο, με αποτέλεσμα τον διαφορετικό βαθμό διακινδύνευσης σε περιόδους κρίσης και όχι μόνο.

Ιδιαιτέρως οι γυναίκες βιώνουν την ίδια πραγματικότητα με τους άνδρες, μόνο που ο βαθμός διακινδύνευσης για αυτές είναι πολύ υψηλότερος και εκτείνεται σε πολλούς τομείς δραστηριοποίησης, από την εργασία και την εκπαίδευση μέχρι τους οικογενειακούς ρόλους (π.χ. συζύγου, κόρης, αδελφής).

Σε περιόδους κρίσης οι κοινωνικές ανισότητες διευρύνονται και οι κίνδυνοι πολλαπλασιάζονται. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η περίοδος της πανδημίας του κορωνοϊού (Covid-19), στο πλαίσιο της οποίας δημιουργήθηκαν μεγαλύτερες ανισότητες μεταξύ ανδρών και γυναικών, ενώ αυξήθηκε η ενδοοικογενειακή βία με θύματα κυρίως γυναίκες και παιδιά.

Αρχές Απριλίου του 2020 ο Γενικός Γραμματέας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών Antonio Guterres προειδοποίησε μέσω του Twitter, ότι «οι κυβερνήσεις πρέπει να θέσουν ως προτεραιότητα την ασφάλεια των γυναικών στο πλαίσιο της αντιμετώπισης της πανδημίας του κορωνοϊού».

Το πρόβλημα της ασφάλειας είναι πολύ μεγάλο σε ορισμένες χώρες. Στην Αργεντινή στις 20 πρώτες ημέρες της καραντίνας δολοφονήθηκαν 18 γυναίκες από τους συντρόφους τους σύμφωνα με ενημέρωση της Marcela Marera, μέλους του «Σπιτιού της Γυναίκας» στο Burzaco, προάστειο του Buenos Aires (Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, Policy Brief: The Impact of COVID-19 on Women, 9.4.2020).

Επίσης τον Απρίλιο του 2020 δολοφονήθηκαν στο Μεξικό 337 γυναίκες σύμφωνα με την Μεξικανική Υπηρεσία για την Δημόσια Ασφάλεια. Οι 70 από αυτές έπεσαν θύματα λόγω του φύλου τους. Το 2019 κατεγράφησαν στο Μεξικό 3.800 δολοφονίες γυναικών. Το ένα τρίτο οφείλεται στο φύλο. Σύμφωνα με την Στατιστική Υπηρεσία αυτής της χώρας μόνο 7% των δολοφονιών φτάνει σε δικαστική διερεύνηση (Zeit online, Zahl ermordeter Frauen in Mexiko erreicht Höchststand, 20.5.2020).

Η αντιμετώπιση της γυναίκας γενικότερα στον πλανήτη δεν διαπνέεται από την λογική της κοινωνικής δικαιοσύνης και της ισότητας των φύλων. Αρκεί να ληφθεί υπόψη η θέση της σε ισλαμικές χώρες ή και σε άλλα σημεία της γης, όπως είναι η Νοτιοανατολική Ασία (Ινδίες, Πακιστάν κ.λ.π.), όπου η μεταχείριση της εγγίζει τα όρια της εμπορίας ανθρώπων, της κάλυψης αναγκών του ανδρικού φύλου και αναπαραγωγής.

Οι κοινωνικές ανισότητες και το εύρος των συνθηκών διακινδύνευσης για τις γυναίκες εκτείνονται σε πολλά πεδία σε παγκόσμιο επίπεδο. Αυτό ισχύει και στις ανεπτυγμένες χώρες, στις οποίες η θέση της γυναίκας οριοθετείται περισσότερο από την χειραφέτηση και την πιο ισορροπημένη σχέση της με την κοινωνική λειτουργία.

Για παράδειγμα οι κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις της πανδημίας του κορωνοϊού πλήττουν πολύ πιο σκληρά τις γυναίκες. Στο πλαίσιο της ανάπτυξης της ενδοοικογενειακής βίας κινδυνεύουν σε υψηλό βαθμό, ενώ παράλληλα υφίστανται την μεγαλύτερη κοινωνική επιβάρυνση με την φροντίδα των παιδιών και των ηλικιωμένων μελών των οικογενειών.

Σε σχέση με την οικονομική διάσταση ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών εκτιμά, ότι μακροπρόθεσμα οι γυναίκες θα έχουν μείωση εσόδων και αύξηση του ποσοστού ανεργίας. Αυτή την εκτίμηση, ως προς την οικονομική πορεία, επιβεβαιώνουν και οικονομικές αναλύσεις των επιπτώσεων της πανδημίας.

Σύμφωνα με τον Nouriel Roubini, καθηγητή στο Stern School of Business, το οποίο ανήκει στο New York University και ιδρυτή του Roubini Global Economics LLC, τα επόμενα 10 χρόνια θα κυριαρχούνται από οικονομική ύφεση μετά το lockdown για την αντιμετώπιση του κορωνοϊού. Επίσης οι θέσεις εργασίας, που απενεργοποιήθηκαν, θα επανέλθουν εν μέρει, με χαμηλότερους μισθούς, χωρίς παροχές, με μερική απασχόληση, ενώ γενικά θα μεγαλώσει η ανασφάλεια για τις θέσεις εργασίας και τα εισοδήματα και τους μισθούς (συνέντευξη του Roubini στο BBC).

Με αυτά τα δεδομένα το γυναικείο φύλο θα υποστεί τις οικονομικές παρενέργειες με μεγαλύτερη ένταση και σε ανάλογη έκταση.

Βέβαια ο κίνδυνος, που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες με αυτές τις οδυνηρές επιπτώσεις, δεν οφείλεται μόνο στην διαμόρφωση συνθηκών κρίσης στις κοινωνίες λόγω διαφόρων αιτιών, όπως είναι το lockdown λόγω κορωνοϊού, αλλά άπτεται και δομικών στοιχείων του μοντέλου κοινωνικής οργάνωσης.

Συγκεκριμένα, σημαντικό ρόλο παίζουν και οι κοινωνικές αξίες, οι οποίες λειτουργούν ως βασικές συνιστώσες της παροχής ευκαιριών ανέλιξης στα δύο φύλα και διαμορφώνουν κοινωνικές στάσεις σε σχέση με την θέση και τον ρόλο της γυναίκας στο κοινωνικό και οικονομικό γίγνεσθαι.

Σε αυτό το πλαίσιο και με την διοχέτευση προτύπων, τα οποία οριοθετούνται από την λογική της κοινωνίας του θεάματος η γυναίκα εργαλειοποιείται με στόχο την κατανάλωση προϊόντων και την απόκτηση ταυτότητας με σημείο αναφοράς τις κάθε φορά ισχύουσες κατευθύνσεις ως προς το θέαμα (μόδα), που σηματοδοτεί η παρουσία της και τις εντυπώσεις, που προκαλεί με το φύλο της στον κοινωνικό της περίγυρο και κυρίως στους άνδρες.

Τα ποιοτικά της χαρακτηριστικά και προσόντα (π.χ. εργασιακά) υποβαθμίζονται από την κυρίαρχη αντιμετώπιση της γυναίκας ως εργαλείου κατανάλωσης, αποτύπωσης του ενός από τους πυλώνες της σχέσης ανδρός-γυναικός και αναπαραγωγής του είδους. Γι? αυτό και η επιβάρυνση της με τις οικογενειακές υποχρεώσεις είναι πολύ μεγαλύτερη από την ανάλογη των ανδρών, ενώ παράλληλα υποτιμάται η συμβολή της σε άλλους τομείς κοινωνικής και εργασιακής δραστηριοποίησης.

Αυτές οι συνθήκες δρομολογούν ανισότητες σε βάρος της γυναίκας, ενώ ταυτοχρόνως αυξάνουν τον βαθμό διακινδύνευσης ιδιαιτέρως σε περιόδους κρίσης, όπως του κορωνοϊού, ή σε κοινωνίες, στις οποίες ο ρόλος της οριοθετείται και με μεταφυσικού περιτυλίγματος ιδεοληψίες, όπως γίνεται σε χώρες με έντονη διαπλοκή πολιτικής και θρησκείας (ισλαμικές χώρες και άλλες π.χ. Ινδία).

Σε βάθος χρόνου όμως οι κοινωνικές ανισότητες σε συνδυασμό με την μαζοποίηση των κοινωνιών στα μεγάλα αστικά κέντρα και την αύξηση του βαθμού διακινδύνευσης των γυναικών θα οδηγήσουν στην συρρίκνωση της κοινωνικής συνοχής και στην αποδυνάμωση του οικογενειακού μοντέλου στο πλαίσιο του ισχύοντος συστήματος οργάνωσης των κοινωνιών.

Όσο περισσότερο δε αυξάνεται η πολυπλοκότητα της πραγματικότητας, ενώ ο ένας πόλος της οικογένειας περιθωριοποιείται σε σχέση με το κοινωνικό, οικονομικό και πολιτικό (π.χ. εκπροσώπηση γυναικών στα κοινοβούλια και σε κυβερνητικές θέσεις) γίγνεσθαι, οι κοινωνικές ανισότητες θα διευρύνονται και θα θέτουν σε κίνδυνο ακόμη και την δημοκρατική λειτουργία.

Στο πλαίσιο αυτών των συνθηκών όμως τίθεται σε κίνδυνο και η βιωσιμότητα της ανθρώπινης οντότητας και κατ? επέκταση του φυσικού περιβάλλοντος. Η εργαλειοποίηση για την αύξηση της κατανάλωσης, χωρίς κάλυψη των βασικών ανθρώπινων αναγκών και λειτουργικές κοινωνικές ισορροπίες οδηγεί σε αδιέξοδα, που είναι δύσκολα διαχειρίσιμα στο πολιτικό πεδίο.

Το άρθρο Κοινωνικές ανισότητες και φύλο εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Υπερθέρμανση του πλανήτη

Την αλλαγή του κλίματος δείχνει η διαφοροποίηση της θερμοκρασίας στο πέρασμα του χρόνου. Όσο πιο σκούρο το χρώμα, τόσο πιο ανησυχητική είναι η κατάσταση. Σε σύγκριση με το ανοιχτό μπλε και το αχνό κίτρινο στα τέλη του 19ου αιώνα, τα στοιχεία για το 2017 δείχνουν τεράστιες κόκκινες περιοχές που παραπέμπουν σε  διακυμάνσεις δέκα μοιρών ή και περισσότερο.

Προσφυγικές ροές

Ο όλεθρος στη Συρία ευθύνεται για τη μεγαλύτερη από το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο προσφυγική κρίση. Μόνο στην Ευρώπη έχουν περάσει περισσότεροι από ένα εκατομμύριο άνθρωποι.

Τρομοκρατία

Όσο μεγαλύτερος είναι ο κόκκινος κύκλος τόσο μεγαλύτερη είναι η έκταση της τρομοκρατικής δραστηριότητας σε μια συγκεκριμένη περιοχή.

Το 2015, για παράδειγμα, οι αναταραχές στη Νιγηρία και το Καμερούν οδήγησαν σε χιλιάδες θανάτους με ευθύνη των τζιχαντιστών της Boko Haram. Επίσης, οι βομβιστικές επιθέσεις σε Τουρκία και Υεμένη προκάλεσαν εκατοντάδες θύματα.

Φωτιές

Τα στοιχεία δείχνουν τις υποσαχάρια Αφρική, Νότια Αμερική και νότια Ασία να φλέγονται.Κατά περίπτωση ευθύνονται διυλιστήρια πετρελαίου, εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, πυρκαγιές -για εκείνες μάλιστα στην υποσαχάρια Αφρική ευθύνεται η υλοτομία.

Ιός HIV

Τα δεδομένα στο χάρτη αποτυπώνουν το πόσοι άνθρωποι έχουν μολυνθεί από τον ιό HIV από το 2015 και μετά. Το πιο αχνό ροζ ισοδυναμεί με περίπου 1.000 νέα κρούσματα. Το πιο σκούρο με 100.000. Για την ιστορία, χειρότερη χρονιά ήταν το 1997. 3,47 εκατομμύρια είχαν μολυνθεί. Το 2014, ο αριθμός είχε μειωθεί σε περίπου 2,1 εκατομμύρια. Σήμερα, 37 εκατομμύρια παγκοσμίως είναι πάσχοντες και φορείς

«Εύθραυστες πόλεις»

Ως «Εύθραυστες» πόλεις περιγράφονται όσες βρίσκονται αντιμέτωπες με ραγδαία αστικοποίηση, υψηλή ανεργία, κίνδυνο φυσικών καταστροφών, βία. Το 2015, το Ινστιτούτο Igarapé  έδωσε σχετική βαθμολογία σε κάθε πόλη, από 1,0 έως 3,1. Όσο μεγαλύτερος ο βαθμός τόσο μεγαλύτερη η απειλή. Οι πιο «εύθραυστες» πόλεις τοποθετούνται κυρίως στην Αφρική, τη Μέση και ευρύτερη Ανατολή -συγκεκριμένα σε χώρες όπως η Σομαλία, το Αφγανιστάν και το Ιράκ.

Παχυσαρκία

Η παχυσαρκία ευθύνεται μεταξύ άλλων για καρδιακές παθήσεις και εγκεφαλικά επεισόδια. Σε όλο τον κόσμο, τα στοιχεία για το 2013 δείχνουν ότι οι χώρες τείνουν προς τον ανθυγιεινό τρόπο ζωής. Τα πιο υψηλά ποσοστά (30%) καταγράφονται σε ΗΠΑ, περιοχές της Αφρικής και στην Αυστραλίας. Πριν από τρεις δεκαετίες αυτό το ποσοστό αφορούσε μόνο μία χώρα. Το μέσο ποσοστό είναι 15%.

Το άρθρο Οκτώ χάρτες για τους μεγαλύτερους κινδύνους της ανθρωπότητας (φώτο) εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.