Το άρθρο Η ατελής δημοκρατία των ραντιέρηδων… Του Αρίστου Δοξιάδη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Με αφορμή τις προεδρικές εκλογές στη Γαλλία, πολλοί αναλυτές γράφουν ότι η κυρίαρχη αντίθεση στις σύγχρονες δημοκρατίες δεν είναι ανάμεσα σε Δεξιά και Αριστερά, αλλά είναι ανάμεσα σε εθνικιστές και διεθνιστές, ή πατριώτες και κοσμοπολίτες, ή στους οπαδούς της κλειστής και της ανοιχτής κοινωνίας – υπάρχουν πολλές παραλλαγές, χρωματισμένες από την ευρύτερη κοσμοθεωρία του σχολιαστή.

Μια εκδοχή αυτού του νέου δίπολου, που αναδείχθηκε μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, είναι η αντίθεση ανάμεσα στην προστασία της εγχώριας παραγωγής και στο ανοιχτό διεθνές εμπόριο. Έτσι, παρόλο που οι Ρεπουμπλικανοί ήσαν υπέρ της ελευθερίας των συναλλαγών για πολλά χρόνια, ο Τραμπ έγινε πρόεδρος υποσχόμενος υψηλή προστασία με δασμούς για πολλούς κλάδους της αμερικανικής οικονομίας. Η Λεπέν λέει ότι προέχει η απασχόληση στη γαλλική βιομηχανία απέναντι στην ευρωπαϊκή συνεργασία και ο Ευκλείδης Τσακαλώτος ότι θα ήθελε να διασωθεί «κάθε θέση εργασίας» στη ΛΑΡΚΟ. Οι πολιτικοί τους αντίπαλοι λένε ότι το διεθνές εμπόριο μειώνει το κόστος ζωής για όλους και ότι δίνει ευκαιρίες για νέες δουλειές με καλύτερες αμοιβές από αυτές που θα είχαν οι εργαζόμενοι αν έμεναν στις παλιές εκείνες που χάνονται από τον ανταγωνισμό.

Από την εποχή Ρέιγκαν και Θάτσερ και μέχρι πριν από 15 χρόνια, στις μεγάλες δημοκρατίες το ελεύθερο εμπόριο ήταν ταυτισμένο με τα δεξιά κόμματα και η προστασία με τα πιο αριστερά – όχι παντού, γιατί η σοσιαλδημοκρατία στις μικρότερες χώρες της Βόρειας Ευρώπης ήταν πάντα υπέρ της ανοιχτής οικονομίας. Μετά το 2008 πολλά δεξιά κόμματα, βλέποντας τη λαϊκή τους βάση να υποφέρει, έγιναν συντηρητικά και στην οικονομία, θέλησαν δηλαδή να διατηρήσουν συγκεκριμένες θέσεις εργασίας και όχι γενικά τα εισοδήματα της μεσαίας τάξης. Έμεινε το φιλελεύθερο Κέντρο να προωθεί τον μετασχηματισμό της οικονομίας με νέες τεχνολογίες και με έναν παγκόσμιο καταμερισμό παραγωγής με κριτήρια ανταγωνιστικότητας.

Σε αυτό το Κέντρο εντάσσεται ο Μακρόν, αλλά και ο Μητσοτάκης, ίσως και ο Ανδρουλάκης. Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι με την άλλη πλευρά, αυτή που θέλει να επιστρέψουμε στις προ δεκαπενταετίας καλοπληρωμένες θέσεις με τη χαμηλή παραγωγικότητα.

Ήδη, όμως, το φιλελεύθερο Κέντρο αναγκάζεται να μετριάσει την προσήλωσή του στην παγκοσμιοποίηση. Οι γεωπολιτικές φιλοδοξίες της Κίνας και σήμερα η επιθετικότητα της Ρωσίας του Πούτιν έδειξαν ότι οι παγκόσμιες αλυσίδες παραγωγής είναι εύθραυστες. Οι πολυεθνικές επιχειρήσεις, που μέχρι πρόσφατα άπλωναν παντού το δίκτυο των προμηθειών τους, τώρα επιδίδονται στο onshoring: να φέρουν μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής τους πίσω στη Δύση και να βρουν προμηθευτές κοντά στα δικά τους εργοστάσια. Ο Μακρόν, ο Σολτς και οι Βρυξέλλες σχεδιάζουν βιομηχανική πολιτική σε ευρωπαϊκή κλίμακα για απεξάρτηση από τις άλλες δυνάμεις.

Παραμένει όμως η άλλη μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο Κέντρο και στους συντηρητικούς των δύο άκρων. Οι μεν σχεδιάζουν με βάση τις εξελίξεις στην τεχνολογία, στο κλίμα, στην άνοδο των οικονομιών της Ανατολής, οι δε απλώς αμύνονται σε αυτά. Οι μεν επενδύουν σε εργοστάσια μικροκυκλωμάτων και νέων εμβολίων, ακόμα κι αν είναι σε διπλανή ευρωπαϊκή χώρα, οι δε ελπίζουν να μπορούν να εξάγουν αυτοκίνητα στην Αφρική με το ίδιο εργατικό δυναμικό και τα ίδια εργοστάσια που είχαν πριν από είκοσι χρόνια.
Σε εμάς η διχογνωμία φαίνεται στην παιδεία. Οι μεν σχεδιάζουν πώς θα έχουν οι νέοι δεξιότητες για όλο το φάσμα της παραγωγής του παρόντος και του μέλλοντος, οι δε θέλουν να έχουμε άφθονους νομικούς και φιλολόγους, και ας βρει το κράτος πώς θα ζήσουν.

Σκέφτομαι το σύνθημα των οικολόγων της δεκαετίας του ’70: think global, act local. Εδώ, στον τόπο μας, πρέπει να παράγουμε τα πιο βασικά προϊόντα, μαζί με τους δημοκρατικούς γείτονές μας, για να έχουμε την απαραίτητη κλίμακα. Αλλά πρέπει να κοιτάμε σε όλο τον κόσμο, να βλέπουμε τις τάσεις του μέλλοντος, να ανταλλάσσουμε ιδέες και γνώσεις με όλους. Χωρίς φόβο, με λογισμό και με όνειρο.

*εταίρος στο κεφάλαιο επενδύσεων τεχνολογίας Big Pi

Το άρθρο Think global, act local… Του Αρίστου Δοξιάδη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Μου ζήτησαν από το Ίδρυμα Μποδοσάκη να μιλήσω «με αφορμή το ’21», για ένα τρίλεπτο βίντεο που αναρτήθηκε στο blod.gr. Παραθέτω όσα είπα και τα συμπληρώνω.
Επί 200 χρόνια η θέση της Ελλάδας στον σύγχρονο κόσμο παρουσίαζε το εξής παράδοξο: ήταν κοντά στο κέντρο των εξελίξεων στην παραγωγή ιδεών, αλλά ήταν πολύ μακριά από το κέντρο των εξελίξεων στην παραγωγή προϊόντων.

Οι Ελληνες λογοτέχνες και ζωγράφοι πολλές φορές βρέθηκαν στην ευρωπαϊκή πρωτοπορία, διατηρώντας την ελληνική τους ταυτότητα. Οι πολιτικοί επεξεργάστηκαν τις ιδέες και τους θεσμούς της αστικής δημοκρατίας ταυτόχρονα με την υπόλοιπη Δύση, και μερικές φορές νωρίτερα. Οι επιστήμονες που μεγάλωσαν κι εκπαιδεύτηκαν εδώ βρέθηκαν συχνά στην κορυφή της επιστήμης τους παγκοσμίως, αν και χρειάστηκε συνήθως να μεταναστεύσουν για να το πετύχουν.

Την ίδια περίοδο, όμως, η Ελλάδα δεν είχε κανέναν βιομηχανικό κλάδο που να βρέθηκε στην πρωτοπορία της εποχής του. Δεν είχε ούτε καν ανταγωνιστικές αγροτικές εξαγωγές (με ελάχιστες εξαιρέσεις). Είχαμε, τα τελευταία 50 χρόνια, την επιτυχία του τουρισμού, που βασίστηκε κυρίως στη γεωγραφία και τη φύση μας, και όχι σε οργανωτική ή τεχνολογική πρωτοπορία.

Η θετική εξαίρεση είναι η ναυτιλία, που χωρίς κάποιο φυσικό πλεονέκτημα βρίσκεται στην κορυφή του κόσμου για περισσότερο από μισό αιώνα. Αλλά για να το πετύχει, χρειάστηκε να λειτουργεί χωρίς πολλές διασυνδέσεις με την υπόλοιπη οικονομία.

Οι συχνές χρεοκοπίες ήταν επακόλουθο αυτού του χάσματος: συμμετείχαμε στις ιδέες και στον τρόπο ζωής της Δύσης, χωρίς να συμμετέχουμε στον τρόπο παραγωγής και στις αλυσίδες αξίας της Δύσης.

Έχουμε τώρα την ευκαιρία να το αλλάξουμε αυτό, και νομίζω ότι θα το καταφέρουμε. Πού στηρίζω την αισιοδοξία μου;

Πρώτο, στη νέα μορφή παραγωγής που τείνει να κυριαρχήσει στον αιώνα μας: την οικονομία της γνώσης. Οι ιδέες θα οδηγούν την παραγωγή με τέτοιο τρόπο ώστε με λίγους εργαζομένους και χωρίς τεράστιες επενδύσεις σε εξοπλισμό να παράγουμε πολύτιμα αγαθά. Δεύτερο, στη τεχνολογία της επικοινωνίας που επιτρέπει τη συνεργασία από μακριά. Οι Έλληνες της διασποράς μπορούν να είναι σε διαρκή συνεργασία με τους εγχώριους, και να συμμετέχουν στην παραγωγή.

Συμπληρώνω, όμως, εδώ ότι οι ιδέες οδηγούν σε προϊόντα και υπηρεσίες με πολύ διαφορετικό τρόπο από ό,τι οδηγούν σε πολιτική δράση ή σε καλλιτεχνική δημιουργία. Η παραγωγή χτίζεται βήμα βήμα, με συνεργασία διαφορετικών ειδικοτήτων, με πολλές δοκιμές σε πολλά στάδια, με συχνές αποτυχίες, με χρηματοδότηση και επιχειρηματικό ρίσκο. Για να συμβούν αυτά στη χώρα μας χρειάζεται το κατάλληλο θεσμικό πλαίσιο: στη φορολογία μισθών και κερδών, στην παιδεία που θα παρέχει δεξιότητες για πειραματισμό, συνεργασία και διαρκή μάθηση, στην έρευνα, και στις κοινωνικές υπηρεσίες που θα υποστηρίζουν την αποτυχία και την κινητικότητα.

Το μεγάλο πολιτικό διακύβευμα της εποχής είναι αυτό: να οικοδομήσουμε το πλαίσιο για έναν παραγωγικό καπιταλισμό της γνώσης, ένα κοινωνικό κράτος που θα αντισταθμίζει τους κινδύνους του, και μια κοινωνία που δεν θα αφήνει πολλούς στο περιθώριο. Η παράδοση των 200 ετών δείχνει ότι έχουμε δυνατότητες να τα καταφέρουμε καλύτερα από ό,τι με τον βιομηχανικό καπιταλισμό του περασμένου αιώνα.

* Ο κ. Αρίστος Δοξιάδης είναι εταίρος στο κεφάλαιο επενδύσεων τεχνολογίας Big Pi.

Πηγή: kathimerini.gr

Το άρθρο Οι ιδέες και η παραγωγή μετά το 2021… Του Αρίστου Δοξιάδη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

της συντακτικής Ομάδας Newideas

Πραγματοποιήθηκε πριν λίγες ημέρες, η διαδικτυακή εκδήλωση που διοργάνωσε το Κέντρο Ερευνών Προοδευτικής Πολιτικής (ΚΕΠΠ), σε συνεργασία με την TsomokosS.A., με θέμα «Πολιτικές για την Aνόρθωση της Ελληνικής Οικονομίας» και στην οποίαν πήραν μέρος, οι:

Γιάννος Παπαντωνίου, Πρόεδρος ΚΕΠΠ, πρώην υπουργός
Μάρκος Βερέμης, Πρόεδρος, Upstream, Εταίρος Big Pi Ventures
Αρίστος Δοξιάδης, Partner, Big Pi Ventures
Οδυσσέας Κυριακόπουλος, Επιχειρηματίας , πρώην Πρόεδρος του ΣΕΒ, της ΕΛΣ και του ΙΟΒΕ

Με συντονιστή τον δημοσιογράφο Νίκο Φιλιππίδη, οι εισηγητές αναγνώρισαν την κρισιμότητα των επιλογών που πρέπει να γίνουν στην ελληνική οικονομία και υπογράμμισαν τις δυσκολίες που εγείρει η σημερινή υγειονομική κρίση.

Κατά τον πρώην υπουργό κύριο Γιάννο Παπαντωνίου, η Ελλάδα στην μετά τον κορωνοιό εποχή θα είναι σοβαρά αποδυναμωμένη.

Η παγκόσμια χρηματοοικονομική κρίση του 2008-2009 προκάλεσε πολλαπλάσιο κόστος σε όρους απώλειας εισοδημάτων, αύξησης της ανεργίας και εκτίναξης του δημοσίου χρέους, σε σύγκριση με οποιαδήποτε άλλη ευρωπαϊκή χώρα. Επιπλέον, η πρόσφατη κρίση της πανδημίας προσθέτει περισσότερα, αναλογικά, προβλήματα λόγω της εξάρτησης της οικονομίας μας από τομείς ιδιαίτερα εκτεθειμένους σε υγειονομικούς κινδύνους, όπως ο τουρισμός και οι υπηρεσίες.

Η οικονομική ανόρθωση μετά από μία τόσο επώδυνη εμπειρία απαιτεί χρόνο και προσπάθεια. Η έκθεση της Επιτροπής Πισσαρίδη αποτελεί ένα πρώτο σημαντικό βήμα καταγραφής των προβλημάτων. Η έκθεση διαγράφει άξονες πολιτικής, αλλά παραμένει σχετικά ουδέτερη για το περιεχόμενό τους. Ποιες πολιτικές θα πρέπει να εφαρμοστούν και με ποιες προτεραιότητες, είναι μία συζήτηση που ανοίγει σήμερα.

Το ξεπέρασμα της κρίσης απαιτεί συνολική αλλαγή οικονομικού μοντέλου, που συνεπάγεται επαχθείς προσαρμογές. Ορισμένες δραστηριότητες ενδέχεται να συρρικνωθούν, ενώ η έλευση της 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης με τις νέες ψηφιακές τεχνολογίες, τη ρομποτική και την τεχνητή νοημοσύνη, μας βρίσκει ανέτοιμους. Επιπλέον, η κλιματική αλλαγή επιταχύνει την εισαγωγή καθαρών πηγών ενέργειας και τον περιορισμό της εξάρτησης από το κάρβουνο και το πετρέλαιο. Μέσα σε αυτό το νέο περιβάλλον, είναι βέβαιος ότι θα απαιτηθούν τεράστιες επενδύσεις για τη μετάβαση στις νέες τεχνολογίες και την πράσινη οικονομία. Το υπερβολικά υψηλό δημόσιο χρέος της χώρας περιορίζει τις δημόσιες επενδύσεις. Εξάλλου, η εκδήλωση υγειονομικών κρίσεων, όπως οι πανδημίες, κλονίζει την ασφάλεια του περιβάλλοντος μέσα στο οποίο αναπτύχθηκε η παγκοσμιοποίηση περιορίζοντας τις διεθνείς επενδυτικές δραστηριότητες των μεγάλων επιχειρηματικών ομίλων.

Η έλλειψη επαρκών κεφαλαίων αποτελεί έτσι κρίσιμη παράμετρο για την επιτυχία της προσπάθειας οικονομικής ανόρθωσης. Για να ξεπεραστεί, η ελληνική κυβέρνηση πρέπει να επιδιώξει, μαζί με άλλες χώρες, να εξαιρεθούν οι δημόσιες επενδύσεις από το πεδίο εφαρμογής του Συμφώνου Σταθερότητας της ΕΕ. Η αξιοποίηση των 32 δις ευρώ από το νέο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης θα συμβάλει στην κάλυψη του επενδυτικού κενού. Για τις ιδιωτικές επενδύσεις, πρέπει το ταχύτερο να απαλλαγούν οι τράπεζες από τα «κόκκινα δάνεια» για να ανοίξει ο τραπεζικός δανεισμός, ιδιαίτερα προς τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Θα απαιτηθούν επίσης μεγάλες μεταρρυθμίσεις στον τρόπο οργάνωσης της οικονομίας και της κοινωνίας, για να μπορέσουν να ανταποκριθούν στις προκλήσεις των νέων τεχνολογιών και των νέων μεθόδων παραγωγής.

• Αναβάθμιση της εκπαίδευσης για τη βελτίωση της ποιότητας του εργατικού δυναμικού και την άνοδο της παραγωγικότητας μέσα από την εκτεταμένη χρήση προηγμένων τεχνολογιών. Νέα προγράμματα σπουδών, νέες μέθοδοι διδασκαλίας και βαθιά μεταρρύθμιση στα πανεπιστήμια με μεταφορά αποφασιστικών αρμοδιοτήτων σε Συμβούλιο όπου θα συμμετέχουν ανεξάρτητα πρόσωπα κύρους ώστε να μην είναι ανεκτές αντιεκπαιδευτικές συμπεριφορές και να μην καλύπτονται συντεχνιακά συμφέροντα.
• Δραστική επέκταση της προσφοράς προγραμμάτων κατάρτισης για την αναδιάταξη του προσωπικού μεταξύ δραστηριοτήτων που συρρικνώνονται και νέων τομέων τεχνολογικής αιχμής. Σε αντίθετη περίπτωση, θα διογκωθεί επικίνδυνα η ανεργία.
• Αναβάθμιση της δημόσιας διοίκησης και της δικαιοσύνης για να αποκτήσουμε, επιτέλους αποτελεσματικό και δίκαιο κράτος. Οι επιχειρήσεις χρειάζονται στήριξη για να παράγουν και να επενδύουν. Ο πολίτης έχει ανάγκη προστασίας: Ο άνεργος για να βρει δουλειά, ο συνταξιούχος για να ζήσει με αξιοπρέπεια, ο φτωχός και αδύναμος για να ξεπεράσει βιοτικά προβλήματα, ο άρρωστος για δωρεάν ποιοτική περίθαλψη. Κοινωνική συνοχή εξασφαλίζεται όταν υπάρχει ισχυρό κοινωνικό κράτος.

Θεσμικές αλλαγές προσκρούουν σε ισχυρές συντεχνιακές και γραφειοκρατικές αντιστάσεις. Γι’ αυτό, χρειάζεται προσεκτικός σχεδιασμός και μεγάλη αποφασιστικότητα. Οι αναγκαίες μεταρρυθμίσεις, ιδιαίτερα στην παιδεία, τη διοίκηση, και τη δικαιοσύνη θα ταράξουν τα νερά. Η καθιέρωση αξιολόγησης είναι θέμα ταμπού για ορισμένους συνδικαλιστικούς παράγοντες. Η αλλαγή της δομής διοίκησης στα πανεπιστήμια θίγει πολλά συμφέροντα.

Το πρόβλημα των μεταρρυθμίσεων είναι πρωτίστως πολιτικό. Εξαρτάται από την ικανότητα και το σθένος των κυβερνώντων. Η Ελλάδα είναι σήμερα αντιμέτωπη με μία μεγάλη πρόκληση: Να ξαναστήσει την οικονομία, αλλά και την ίδια την κοινωνική ζωή, σε νέες βάσεις. Το εγχείρημα χρειάζεται, πέρα από μεγάλο όγκο επενδύσεων, θαρραλέες μεταρρυθμίσεις. Το πολιτικό σύστημα θα κριθεί από το βαθμό ανταπόκρισης σε αυτήν την πρόκληση».

Από την πλευρά του, ο κ. Μάρκος Βερέμης, στην παρέμβασή του, επισήμανε τις τεράστιες δυνατότητες που υπάρχουν για την ανάπτυξη τεχνολογικών προϊόντων στη χώρα μας, αν αξιοποιηθεί το υπάρχον ερευνητικό δυναμικό. Συνέστησε μία αναπτυξιακή πολιτική εστιασμένη στην έρευνα και την καινοτομία, ώστε η τεχνολογία να εξελιχθεί στο βασικό εξαγώγιμο προϊόν υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκε και ο κ. Αρίστος Δοξιάδης, θεωρώντας ότι η τεχνολογία μπορεί να εξελιχθεί σε κινητήρια δύναμη της αναπτυξιακής διαδικασίας. Πρόσθεσε, όμως, ότι ορισμένες δομικές αδυναμίες της οικονομίας, όπως το μικρό μέγεθος των επιχειρήσεων, η υπερ- φορολόγηση της μισθωτής εργασίας – ιδιαίτερα στα μεσαία και τα υψηλότερα εισοδήματα – και η έκταση της παραοικονομίας, περιορίζουν την εμβέλεια των προσπαθειών στήριξης της καινοτομίας.

Ο κ. Οδυσσέας Κυριακόπουλος ανέδειξε σημαντικές αναπτυξιακές δυνατότητες που παραμένουν αδρανείς, ιδιαίτερα στη μεταποιητική επεξεργασία προϊόντων του πρωτογενούς τομέα. Συμφώνησε για την ανάγκη θαρραλέων θεσμικών παρεμβάσεων, εστιάζοντας στις αδυναμίες που εκδηλώνονται στο στάδιο της υλοποίησης και, κυρίως, στην ανεπαρκή προσπάθεια ενημέρωσης των ενδιαφερομένων μερών και, ευρύτερα, της κοινής γνώμης για τα οφέλη των μεταρρυθμίσεων, ώστε να εξασφαλιστεί μία στοιχειώδης συναίνεση. Το έλλειμμα διαβούλευσης πολώνει τις αντιπαραθέσεις οδηγώντας σε ματαίωση των μεταρρυθμίσεων, όπως συνέβη με το ασφαλιστικό το 2001. Επίσης ο πρώην πρόεδρος του ΣΕΒ, αναφέρθηκε και στον σημαντικό ρόλο της μεταλλευτικής βιομηχανίας στη χώρα μας, η οποία τα χρόνια της κρίσης έκανε και κάνει σοβαρά βήματα τόνωσης της εξωστρέφειας της.

Το άρθρο Για μια προοδευτική οικονομική πολιτική εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.