του Συλλόγου αλληλεγγύης στα θύματα τρομοκρατίας Θάνος Αξαρλιάν και του «Ως Εδώ»

Το ντοκιμαντέρ του Αλέξη Παπαχελά στον ΣΚΑΪ για την 17Ν έδωσε, για πρώτη φορά, τηλεοπτικό βήμα στον αμετανόητο κατά συρροή δολοφόνο της τρομοκρατικής οργάνωσης, κάνοντας κάτι που από θέση αρχής είχαν αρνηθεί επί δεκαετίες όλοι οι «θεσμικοί» ειδησεογραφικοί οργανισμοί της χώρας. Με αυτόν τον τρόπο του προσφέρθηκε απλόχερα η δημοσιότητα για την οποία δολοφονούσε, γεγονός που θα έχει αναπόφευκτα ως συνέπεια να συνεχίσει να εμπνέει τα απανταχού «κουφοντινάκια», ξανά δολοφονώντας, παράλληλα, τους δικούς μας ανθρώπους. Μάλιστα, το ανέλπιστο δώρο της δημοσιότητας του δίνεται μεθοδικά, επεισόδιο – επεισόδιο, μεγιστοποιώντας το «ενδιαφέρον» γύρω από τον ίδιο και τα εγκλήματά του.

Αυτή δεν είναι μία δημοσιογραφική επιτυχία του Αλέξη Παπαχελά. Είναι μία τεράστια επιτυχία του Δημήτρη Κουφοντίνα. Κάναμε ό,τι μπορούσαμε, αλλά δεν εισακουστήκαμε. Να χαίρεστε τη ματωμένη σας τηλεθέαση.

-Τέλος-

(α) Τα μέλη του Συλλόγου αλληλεγγύης στα θύματα τρομοκρατίας Θάνος Αξαρλιάν.

(β) Τα μέλη του «ΩΣ ΕΔΩ».

 Αθήνα, 3 Μαρτίου 2026

Πηγή: athensreviewofbooks.com

Το άρθρο Ο ξεπεσμένος σίριαλ κίλερ της «17Ν» στις οθόνες εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Με αίτησή μας που την υπόγραψαν δύο εκπρόσωποί μας, ζητήσαμε σήμερα από τον Μεταξά να πάρουμε τη θέση μας κάτω από τις διαταγές του στην πρώτη γραμμή της φωτιάς για την υπεράσπιση της γλυκιάς πατρίδας.
Ναπολέων Σουκατζίδης, Ακροναυπλία 29 Οκτωβρίου 1940

Όταν έγινε γνωστό ότι πωλούνται στο eBay φωτογραφίες του ναζί λοχία Χέρμαν Χόιερ σχετικές με την εκτέλεση των 200 Ελλήνων στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944, ο γνωστός ελαφρολαϊκός εφημεριδογράφος Στάθης Καλύβας έσπευσε να γράψει ένα κείμενο με τίτλο «Από την εικόνα στην ουσία» (Η Καθημερινή, 22.2.2026). Και η ουσία του αρθριδίου ποια είναι; Ξεκινάει με το δηλητηριώδες ερώτημα τι δείχνουν οι εικόνες; «Hρωισμό και αυτοθυσία, [αλλά] για ποιον ακριβώς σκοπό;». Χρειαζόμαστε τη σοφία του περί ού ο λόγος Καλύβα για να καταλάβουμε τι βλέπουμε στις φωτογραφίες, διότι «τα γεγονότα είναι πολύ σύνθετα και απαιτούν βαθύτερες γνώσεις και κριτική σκέψη: απλουστευτικός και συναισθηματικός λόγος, ερμηνευτική ισοπέδωση, τοξικότητα και πολιτική χειραγώγηση». Και συνεχίζει ο αρθριδιογράφος: «Τι ακριβώς συνεισφέρει η ανακάλυψη αυτών των φωτογραφικών ντοκουμέντων; Η απάντηση είναι διπλή: συγκινησιακή φόρτιση και πολιτική χειραγώγηση. Πιθανότατα όχι βαθύτερη ιστορική γνώση, ενδεχομένως και ιστορική στρέβλωση». Μιλάει ο διαστρεβλωτής της Ιστορίας όσο και οι εμφυλιοπολεμικοί της άκρας αριστεράς. Μιλάει ο μονόφθαλμος και αλλήθωρος παραϊστορικός για «ιστορική στρέβλωση», τώρα που είδαν το φως της δημοσιότητας τα τεκμήρια από την εκτέλεση των 200 Ελλήνων στην Καισαριανή. Αυτός βλέπει όσα δεν βλέπουμε όλοι εμείς οι άλλοι με γυμνό μάτι. Βλέπει 200 αγνώστου εθνικότητας, κομμουνιστές ανεξαιρέτως, που οδηγούνται για εκτέλεση και ότι «πρωταγωνιστεί ένα πολιτικό κόμμα με άμεσο συμφέρον στην υπόθεση, το ΚΚΕ [και] ένας εσμός… δημοσιολογούντων, που σκοπό έχουν να μας πείσουν ότι οι κομμουνιστές υπήρξαν οι πιο αγνοί και ανιδιοτελείς πατριώτες τους οποίους οφείλουμε όλοι να τιμούμε και να θαυμάζουμε». Και γι’ αυτό «θα πρέπει να αφήσουμε την εικόνα και να στραφούμε στην ουσία. Και αυτή δεν είναι τόσο αυτονόητη όσο φαντάζει εκ πρώτης όψεως». Δεν μιλάει για «200 Έλληνες» ομήρους της φασιστικής Δικτατορίας Μεταξά που διατηρώντας τις αντιδικτατορικές αντιλήψεις τους παραδόθηκαν στους κατακτητές και εκτελέστηκαν, αλλά για 200 κομμουνιστές, των οποίων «σκοπός τους δεν ήταν μόνο η απελευθέρωση, αλλά και η συγκρότηση ενός σοβιετικού κράτους, δηλαδή μιας ολοκληρωτικής δικτατορίας».

Και στη συνέχεια αρχίζει τους μπακαλίστικους συμψηφισμούς: γιατί δεν αναφέρουμε την Λέλα Καραγιάννη και τους 59 που εκτελέστηκαν στο Χαϊδάρι το 1944, γιατί δεν αναφέρουμε την εκτέλεση στο Κοντομαρί το 1941, γιατί δεν αναφέρουμε τον Δημήτριο Ψαρρό κ.ο.κ. Και βάλλει κατά της «διαδικτυακής δημοσιότητας, ιδίως στη viral εκδοχή της» την οποία έλαβε το θέμα των «200 κομμουνιστών». Και εδώ αναλαμβάνει να υπενθυμίσει ότι «ο ρόλος των ιστορικών (και όχι μόνο) είναι κομβικός: και αυτός δεν είναι να μετατρέπονται σε ψηφιακούς κομματικούς cheerleaders και fanboys με επικολυρικό λόγο που μιξάρει το στυλ της “Βουλής των Εφήβων”…». Αυτό που δήθεν κάνουν οι πολιτικοί αντίπαλοί του και καταγγέλλει ο Καλύβας («μας οδηγεί σε πολιτικούς διχασμούς με παροντικό διακύβευμα», «[θα έπρεπε να] μιλούν με ψυχραιμία αντί να φανατίζουν και να χειραγωγούν») είναι αυτό ακριβώς που επιδιώκει ο ίδιος –ο, μετά συγχωρήσεως, «ιστορικός» με ρόλο!– και μάλιστα χωρίς να το διακηρύσσει ανοιχτά. Ανασκάπτει εμφυλιοπολεμικά πάθη και χειραγωγεί για να φανατίσει και να γαλβανίσει το κοινό στο οποίο απευθύνεται προκειμένου να αποσπάσει το οπαδικό χειροκρότημά του. Όμως, τον διαβάζουν και διαβασμένοι! Ο περί ού ο λόγος  αρθριδιογράφος προσβάλλει βάναυσα τη μνήμη 200 Ελλήνων που εκτελέστηκαν από τους κατακτητές στους οποίους τους παρέδωσαν οι ιδεολογικοί πρόγονοί του. Υψώνει το ανάστημά του, ποιος; Κάποιος Καλύβας στους «200» και στον εμβληματικό, τον άνθρωπο-σύμβολο Ναπολέοντα Σουκατζίδη!

Πρώτα απ’ όλα θα σχολιάσουμε την αθλιότητα του νηπιακού συμψηφισμού συνοδευόμενη από καταιγιστικά ψεύδη ενός ευτελούς προπαγανδιστή: Όταν τη δεκαετία του 1980 ανακαλύφθηκαν στα Ομοσπονδιακά Αρχεία της Γερμανίας 32 φωτογραφίες του Franz Peter Weixler από τις εκτελέσεις στο Κοντομαρί της Κρήτης (2 Ιουνίου 1941) γνώρισαν τεράστια δημοσιότητα. Ο Καλύβας εκτός από το Κοντομαρί αναφέρει και την πρόσφατη εκτενή βιογραφία της Λέλας Καραγιάννη από τον Στέλιο Περράκη, αλλά και τον Ψαρρό. Πρόσφατα είχαμε παρουσιάσει στην Athens Review of Books το βιβλίο του ιστορικού Γιάννη Στεφανίδη για τον Δημήτριο Ψαρρό. Και τα δύο βιβλία προλόγιζε ο Καθηγητής και όντως σπουδαίος ιστορικός Ιωάννης Ο. Ιατρίδης. Το ποια είναι η μοίρα και η ιστορική αντιμετώπιση της Λέλας Καραγιάννη και του συνταγματάρχη Δημητρίου Ψαρρού δεν είναι –και δεν έχει λόγο να είναι τώρα– το θέμα της τρέχουσας συζήτησης.

Λοιπόν, όταν ανακαλύπτονται ντοκουμέντα ενός τέτοιου εγκλήματος, συζητούμε για το συγκεκριμένο έγκλημα και δεν καταφεύγουμε σε δόλιους συμψηφισμούς, ούτε διαστρέφουμε τα γεγονότα. Ο συμψηφισμός και η παραπλανητική παρουσίαση των γεγονότων όμως είναι το λιγότερο. Περισσότερα λέει ο Καλύβας με εκείνα που αποκρύπτει: πιο σημαντικό είναι το αρθρίδιο όχι γι’ αυτά που λέει, αλλά γι’ αυτά που υπονοεί και δεν εκφράζει ανοιχτά, καθώς και για το υποδόριο σήμα που δίνει σε ένα συγκεκριμένο κοινό, αυτό των κατά φαντασίαν φιλελεύθερων με εμφυλιοπολεμικό μένος στη θέση μιας αυτόνομης και αυτόφωτης πολιτικής κουλτούρας. Εν ολίγοις όλα όσα γράφει για το θέμα των φωτογραφιών της εκτέλεσης είναι εκτός θέματος, και ο ίδιος υπούλως υποβάλλει απαντήσεις σε όσους επαναλαμβάνουν ανεξέταστα και απερίσκεπτα τα ασυνάρτητα επιχειρήματά του, εν είδει προπαίδειας της γλώσσας. Το θέμα σήμερα είναι (ή θα έπρεπε να είναι) η φωτογραφική τεκμηρίωση και μόνο, για πρώτη φορά, της εκτέλεσης των 200 Ελλήνων στην Καισαριανή.

Αλλά προτού καταρρίψουμε όλα τα προπαγανδιστικά φληναφήματα του Καλύβα, πρέπει να επισημάνουμε την αναλγησία, την εξωφρενική απανθρωπιά του – και επιπλέον την χαμερπή συμπεριφορά του να παριστάνει αυτός το θύμα! Υψώνει το ανάστημά του, ποιος; Ο Καλύβας στους «200» και τον Ναπολέοντα Σουκατζίδη! Ο ίδιος που καταγγέλλει τα social media είναι πιο τακτικός θαμώνας τους κι από τα δεκαεξάχρονα εξαρτημένα, αναρτώντας τι τρώει, τι πίνει, τι βλέπει, διάγοντας βίον πολυτελή και ακαλαίσθητο, την ώρα που οι σοβαροί επιστήμονες είναι αλλού: μελετούν στα σπουδαστήριά τους και εργάζονται. Οι αναρτήσεις του στο Facebook και η αρθρογραφία του, τύπου Kalyvas Pass (έχει προτείνει κρατική επιδότηση για VIP τουρισμό των Ελλήνων!),[1] είναι ύλη παραϊστορίας/υποϊστορίας για ιστορικούς, αλλά νομίζω και για τους σατιρικούς του μέλλοντος. Κι επειδή διάφοροι της αντίθετης όχθης αλλά και σοβαροί ερευνητές και επιστήμονες τον επικρίνουν, αυτός διατείνεται (25.2.2026, στο Facebook –πού αλλού;–, αφού εκεί σερφάρει εντυπωσιάζοντας τους ακαλλιέργητους με τις πιρουέτες του) ότι το αρθρίδιό του «οδήγησε σε μια γενικευμένη επίθεση [εναντίον του] που υλοποιεί ένας ολόκληρος μηχανισμός»! Ισχυρίζεται ότι δήθεν «Ξεδιπλώνεται όλη η βεντάλια των εργαλείων απαξίωσης και δολοφονίας χαρακτήρα» – αν πιστέψουμε τον αχαρακτήριστο, τον έχουν δολοφονήσει ως χαρακτήρα κάμποσες χιλιάδες φορές, αλλά αυτός είναι αθάνατος. «Στην επίθεση πρωταγωνιστούν “δημοσιογράφοι” και περσόνες των σόσιαλ μήντια. … Σκοπός είναι όπως πάντα ο ίδιος: ο εκφοβισμός. … Τελικά όμως όλη αυτή η επίθεση δείχνει πως αυτοί που φοβούνται περισσότερο είναι οι ίδιοι οι επιτιθέμενοι. … Οι επιθέσεις αυτές αποκαλύπτουν, τέλος, και μάλιστα με τον προφανέστερο τρόπο τη στόχευση του όλου εγχειρήματος. Την χρήση ενός ιστορικού τεκμηρίου (των φωτογραφιών στη συγκεκριμένη περίπτωση) και της συγκίνησης που προκαλεί για να χειραγωγήσουν τους πολίτες». Όμως το «Θρυλικό Ελληνόπουλο» καταλήγει ότι: «Όπως όμως απέτυχαν στο παρελθόν, έτσι θα αποτύχουν και τώρα». Ναι, ένας influencer Stathis Kalyvas θα εξαφανίσει από την Ιστορία τους «200» και τον Ναπολέοντα Σουκατζίδη.

Ευτυχώς, του συμπαραστάθηκε και ο παραϊστορικός που εξέφρασε μαχητική συμπαράσταση τον Φεβρουάριο 2021 στον ειδεχθή πολυδολοφόνο Κουφοντίνα (τον οποίο θα άφηνε δήθεν να πεθάνει η ανελέητη κυβέρνηση Μητσοτάκη), ονόματι Αριστείδης Χατζής. Τις κόσμιες ή και επιθετικές αντιρρήσεις που εκφράστηκαν εναντίον των θέσεων Καλύβα τις χαρακτήρισε συλλήβδην «τζιχαντιστικές»: «Θέλουν να του πάρουν το κεφάλι»! Και καταλήγει: «Τι ντροπή!». Κερδίζει μερικά Kalyvas Pass για πεντάστερα στη Μύκονο, Σαντορίνη και Βενετία. Τώρα μαζί υψώνουν το ανάστημά τους, ποιοι; Ο Καλύβας και ο εν λόγω συνάδελφός του, γνωστός και ως «Πίθηκος του Φιλελευθερισμού», στους «200» και τον Ναπολέοντα Σουκατζίδη!

Ας πάμε τώρα στα πραγματολογικά δεδομένα για να τελειώνουμε με τις Cheerleader της εμφυλιοπολεμικής Ακροδεξιάς. Φορώντας το χάρτινο περιβραχιόνιο του παραϊστορικού, διατείνεται ότι οι «200» είχαν σκοπό με επανάσταση και εμφύλιο να εγκαθιδρύσουν δικτατορία. Καταρχάς, οι συγκεκριμένοι άνθρωποι δεν ήταν όλοι μέλη του κομμουνιστικού κόμματος, γι’ αυτό και στις επόμενες σελίδες δημοσιεύουμε τα ονόματα των όντως εκτελεσθέντων, διότι η παρ’ ημίν κομμουνιστική ορθοδοξία εξαφάνισε με τον οικείο της σταλινικό τρόπο αυτούς που δεν ήταν δικοί της, αντικαθιστώντας τα ονόματά τους με ονόματα άλλων. Οι συγκεκριμένοι όμηροι είχαν συλληφθεί από διάφορες περιοχές της Ελλάδας με την επιβολή της Δικτατορίας το 1936 και κατέληξαν στο στρατόπεδο του Χαϊδαρίου και τελικά το 1944 στο εκτελεστικό απόσπασμα. Λ.χ. ο 26χρονος Ναπολέων Σουκατζίδης συνελήφθη γιατί συμπαραστάθηκε στους απεργούς του εργοστασίου στο οποίο ήταν στέλεχος στην Ιεράπετρα. Πολλοί από αυτούς, με τις φυλακίσεις, εξορίες, βασανιστήρια, αν δεν ήσαν ριζοσπαστικοποιήθηκαν και κατέληξαν μέλη του ΚΚΕ. Κάποιοι άλλοι όχι. Αποσιωπά ο Καλύβας ξεδιάντροπα ότι πρόκειται για ένα από τα πιο μαζικά εγκλήματα στην Ελλάδα της Κατοχής, με μια όμως μοναδική ειδοποιό διαφορά που το ξεχωρίζει από όλα τα άλλα: η παράδοση των θυμάτων είχε γίνει από την Ελληνική δικτατορική μεταξική κυβέρνηση! Αυτός είναι και ο λόγος της εσκεμμένης απόκρυψής του από την επίσημη Ιστορία.

Ένας «πολιτικός επιστήμονας» που παριστάνει και τον ιστορικό, θα έπρεπε να γνωρίζει επίσης ότι οι Γεβγκένι Ζαμιάτιν, Άρθουρ Καίσλερ, Μανές Σπέρμπερ, Ινιάτσιο Σιλόνε, Μπόρις Σουβάριν, Μίλοβαν Τζίλας, Τσέσλαβ Μίλος, Βικτόρ Σερζ, Τζορτζ Όργουελ, και μια στρατιά άλλων Δυτικών στοχαστών και συγγραφέων, γοητεύθηκαν τη δεκαετία του 1920 και του 1930 από τις σοσιαλιστικές («κοινωνιστικές») ιδέες και τις μαρξιστικές χιλιαστικές επαγγελίες. Μέχρι την εποχή του Μεγάλου Τρόμου το σοβιετικό καθεστώς όχι μόνο δεν ήταν κακόφημο αλλά δημοφιλέστατο στον υπόλοιπο κόσμο, όπως άλλωστε και ο φασισμός. Ωστόσο ο Καλύβας έχει άραγε διαβάσει λ.χ. Κολακόφσκι;

Δεν υπάρχει μεγαλύτερο επιστημονικό κακούργημα από το να ισχυρίζεσαι ότι ο 26χρονος λόγιος και αγνός ουμανιστής Ναπολέων Σουκατζίδης σχεδίαζε να κάνει επανάσταση, εμφύλιο, δικτατορία, κ.τ.τ. Αναφέρομαι ειδικά στον Ναπολέοντα –με απεριόριστη τιμή και σεβασμό στη μνήμη των υπόλοιπων 199 που εκτελέστηκαν μαζί του–, διότι λόγω του γεγονότος ότι είμαστε κληρονόμοι του, παραθέτουμε στις επόμενες σελίδες την πλήρη τεκμηρίωση από το αρχείο του. Πρόκειται για έναν άνθρωπο-φαινόμενο πολυμάθειας που συνελήφθη 26 ετών χωρίς να έχει διαπράξει κανένα αδίκημα, φυλακίστηκε 8 χρόνια, χωρίς απολογία, δίκη και καταδίκη, και παραδόθηκε από την Ελληνική φασιστική κυβέρνηση μαζί με τους άλλους Έλληνες κρατούμενους στους κατακτητές για να εκτελεσθεί την 1η Μαΐου 1944. Δηλαδή εφτά μήνες προτού αρχίσει η πρώτη επίσημη πράξη του Εμφυλίου, τα «Δεκεμβριανά». Ο ισχυρισμός αυτός θέτει τον Καλύβα αυτομάτως εκτός επιστήμης και του απονέμει τον χαρακτηρισμό του ωμού, έξαλλου, δόλιου και ευτελέστατου προπαγανδιστή. Κι επειδή πρέπει να αντιμετωπίζουμε τέτοιους σκυλευτές και ασεβείς με τον προσήκοντα τρόπο, θα λέγαμε ότι η «επιστημονική» του μέθοδος είναι σαν του Καραγκιόζη που χάρη στον Μεγαλέξανδρο με τη βοήθεια και της Παναγίας εξοντώνει προληπτικώς τον κατηραμένο όφι της επανάστασης υπό την ηγεσία του Σουκατζίδη. Υψώνει το ανάστημά του, ποιος; Ο Καλύβας στους «200» και τον Ναπολέοντα Σουκατζίδη!  Έτσι πρέπει να διαβαστεί το αγελαίο κήρυγμά του από την Καθημερινή που εξελίχθηκε σε πανηγύρι της ασημαντότητας.

Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να σημειώσουμε ότι στο άλλο άκρο, ένας αριστερός ιστοριοδίφης κάνει όχι δίλεπτα μίσους ως άσκηση για τις οργουελικές «εβδομάδες μίσους», αλλά κάθε εβδομάδα πολύωρες «ξεναγήσεις» σε τόπους εκτελέσεων ή βασανιστηρίων κατά την Κατοχή και για τα «Δεκεμβριανά», ονόματι Μενέλαος Χαραλαμπίδης. Αυτός διατείνεται ότι «Αν η κυβέρνηση Τσουδερού παρέδωσε τους προπολεμικούς κομμουνιστές πολιτικούς κρατούμενους στους κατακτητές, … η κυβέρνηση Τσολάκογλου τους κράτησε φυλακισμένους στη διάθεση των κατακτητών».[2] Αναφέρομαι αναλυτικά στο επόμενο κείμενο παραθέτοντας τα σχετικά ντοκουμέντα, για τον (βενιζελικό) Φιλελεύθερο Εμμανουήλ Τσουδερό, επικεφαλής της εξόριστης κυβέρνησης (21 Απριλίου 1941) η οποία αναχώρησε στις 23 Απριλίου για την Κρήτη και εν συνεχεία κατέληξε στο Κάιρο. Ο Τσουδερός ήταν ουσιαστικός προστάτης της Χαράς Λιουδάκη-Σουκατζίδη, την φιλοξενούσε στο σπίτι του κάθε Σαββατοκύριακο, και συντετριμμένος μετά τον πόλεμο απολογούνταν διότι σε αυτές τις συνθήκες δεν είχε τον χρόνο να σκεφτεί τον Ναπολέοντα και τους συγκρατούμενούς του, αλλά ο φανατικός ιστοριοδίφης δεν τα γνώριζε αφού δεν διαβάζει φιλελεύθερα έντυπα και όταν τα πληροφορήθηκε αρνήθηκε να τα λάβει υπόψη του, αφού δεν ταιριάζουν με την εγκύκλιο του Υπουργείου Αλήθειας. 

Την Ιστορία δεν θα την γράψει ο κάθε Σπιθαμιαίος προπαγανδιστής. Η Ιστορία γράφεται με τεκμήρια. Ο Καλύβας ανήκει στην εφημεριδοσύνη, στις τηλεοράσεις, στις πάσης φύσεως εκπομπές αερίων και στα ένδοξα Facebook, Χ, στον VIP «σοσιαλιστικό» τουρισμό με κρατική δαπάνη κ.λπ. Όχι πάντως στην επιστήμη.

Ο Εμφύλιος έχει τερματιστεί προ πολλού, οι εμπόλεμοι γονείς και παππούδες μας είναι στους τάφους τους, ο Ψυχρός Πόλεμος που συντήρησε το εμφυλιοπολεμικό κλίμα και η Απριλιανή Δικτατορία που μας έσωσε δήθεν από τον κομμουνισμό κατέρρευσε ατιμωτικά το 1974 – παρά ταύτα έχει ο Καλύβας και γι’ αυτήν επαίνους.[3] Ωστόσο, παρά τις προσπάθειες του Κωνσταντίνου Καραμανλή με τη νομιμοποίηση του ΚΚΕ, του Ανδρέα Παπανδρέου για αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης και του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη για Εθνική Συμφιλίωση και μη ανάξεση των πληγών του παρελθόντος, υπάρχουν ακόμη και σήμερα ανάμεσά μας φανατικοί που τρέφονται από τον Εμφύλιο. Είναι καιρός να κλείσει αυτό το κεφάλαιο, ίσως με ένα μνημείο στην κοινή μας ιστορία και κληρονομιά, με αποδοχή των τραγικών σφαλμάτων της κομμουνιστικής Αριστεράς και την μισαλλόδοξη μικρόνοια της μετακατοχικής Δεξιάς.

Όπως περιγράφω στο κείμενο που ακολουθεί, όταν ο γερμανός διοικητής του στρατοπέδου Χαϊδαρίου Καρλ Φίσερ πρότεινε να χαρίσει την ζωή στον Ναπολέοντα Σουκατζίδη, εκείνος απέρριψε την πρόταση εξαίρεσής του. Δεν θέλησε να εκτελεστεί άλλος στη θέση του. Ο Φίσερ επανήλθε με το «ακαταμάχητο» ναζιστικό επιχείρημα ότι θα εκτελεστεί στη θέση του ένας Εβραίος ή ένας ανάπηρος! Ο Ναπολέων και πάλι αρνήθηκε. Η λέξη ήρωας ενδεχομένως δεν θα του άρεσε, γιατί θεωρούσε ότι ο ίδιος ανήκει στην πνευματική και ηθική επικράτεια της δημοκρατικής Ελλάδας.

Η Καθημερινή οφείλει να αποδοκιμάσει το απάνθρωπο και ύπουλο πόνημα του VIP παραϊστορικού των τηλεοπτικών και διαδικτυακών πεζοδρομίων και ρείθρων, που δεν δίνει σχήμα παρά σε μια καρικατούρα του προσώπου του ογδονταετούς και ακατανόητου πια μίσους. Αλλά να υψώνει το ανάστημά του, ποιος; Ο Καλύβας στους «200» και τον Ναπολέοντα Σουκατζίδη! Θα συνεχίσουμε!

[1] Η Καθημερινή, 24 Αυγούστου 2025. Θα φορολογούμε την είσοδο των ξένων τουριστών. Έτσι θα ενισχύσουμε το ελληνικό ανθρωπογενές περιβάλλον οικονομικά απρόσιτων τουριστικών προορισμών, κατάλληλο για την ανάπτυξη της «επιστήμης» από τον Καλύβα και τους ομοίους του, δημιουργώντας «ένα σύστημα επιδοτήσεων που θα επιτρέπει στους Ελληνες να επισκέπτονται ακριβούς προορισμούς, με χρηματοδότηση από τα τέλη εισόδου» των ξένων.

[2] Μ. Χαραλαμπίδης, Οι δωσίλογοι, Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2024, σ. 51.

[3] Βλ. εγκώμιο Καλύβα για τα 50 χρόνια από την 21η Απριλίου και τον εξωραϊσμό της Χούντας: «Μια παράδοξη κληρονομιά», Η Καθημερινή, 18.6.2017.

Πηγή: athensreviewofbooks.com

Το άρθρο Στάθης Καλύβας: Cheerleader της εμφυλιοπολεμικής Ακροδεξιάς… Του Μανώλη Βασιλάκη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Oφτηνός προπαγανδιστής ψυχροπολεμικών ιδεολογημάτων Στάθης Καλύβας ισχυρίστηκε στο επονείδιστο αρθρίδιό του στην Καθημερινή της 22.2.2026 κάνοντας επίδειξη της επιστημονικής ανεπάρκειάς του ότι:

«Οι περισσότεροι Έλληνες που εκτελέστηκαν από τους Γερμανούς … ήταν απλοί πολίτες δίχως πολιτική δράση…. Δεν ήταν επίσης λίγοι εκείνοι που ήταν αντιστασιακοί, χωρίς όμως να είναι κομμουνιστές ή να έχουν κάποια πολιτική ατζέντα πέρα από την απελευθέρωση της Ελλάδας. Έχει η θυσία τους παρόμοια αξία με αυτή των κομμουνιστών; Ή έχει μήπως μεγαλύτερη; [sic] Η Λέλα Καραγιάννη, για παράδειγμα, υπήρξε μία από τις πιο αποτελεσματικές και ανιδιοτελείς μορφές της αντίστασης στην Ελλάδα. Εκτελέστηκε στο Χαϊδάρι, στις 8 Σεπτεμβρίου 1944, μαζί με άλλους 59 ανθρώπους, άνδρες και γυναίκες, μέλη μη κομμουνιστικών αντιστασιακών οργανώσεων στην πλειονότητά τους. Οι φωτογραφίες μετά την εκτέλεσή τους κυκλοφορούν στο Διαδίκτυο, όμως για κάποιο λόγο δεν φαίνεται να συγκλονίζουν εξίσου και σίγουρα διαφημίζονται [sic] πολύ λιγότερο από τους κομμουνιστές της Καισαριανής». Παρέλειψε ο περί ού ο λόγος να ζυγίσει και να επισημάνει τη… «διαφήμιση» των δεκάδων χιλιάδων Ελλήνων Εβραίων του Ολοκαυτώματος.

Ζυγίζει τα πτώματα και τον πατριωτισμό των εκτελεσθέντων από τους ναζί Ελλήνων, βαφτίζοντας συλλήβδην με νοσηρό τρόπο «κομμουνιστές» όσους θεωρεί ιδεολογικούς του εχθρούς. Με τον ίδιο τρόπο που αδιακρίτως τους βάφτιζαν «κομμουνιστές» οι μεταξικοί, οι ναζί, οι δωσίλογοι, οι χουντικοί, οι νεοναζί, οι νεοφασίστες και η ακροδεξιά πάσα.

Αν ο Καλύβας επιδιδόμενος σε μεταθανάτιες ψυχοστασίες ενδιαφερόταν ειλικρινά για την ιστορία της περιόδου, αντί να γράφει μισαλλόδοξα κείμενα και επιπλέον ανοητολογίες στο Facebook, θα όφειλε πρώτα να ερευνήσει και να πληροφορηθεί ότι είχαμε δημοσιεύσει στο τεύχος 95 (Μάιος 2018) της Athens Review τον φάκελο και τη δικογραφία κατά του Καρλ Φίσερ, ναζί διοικητή του Χαϊδαρίου. Αν όμως τα γνώριζε αλλά απλώς «κατάπιε τη γλώσσα του», το ατόπημά του γίνεται έτι ειδεχθέστερο. Εκεί λοιπόν περιλαμβάνονταν δύο συγκλονιστικές μαρτυρίες για την Λέλα Καραγιάννη: του Δημητρίου Κοτρώτση και του γιου τής Λέλας, Βύρωνα Ν. Καραγιάννη. Εδώ παραθέτουμε τις πρωτότυπες καταθέσεις φωτογραφικά, ενώ στις σελίδες 49-50 μπορείτε να τις διαβάσετε όπως δημοσιεύθηκαν το 2018. Κανείς όμως από τους «ιστορικούς» και τους λογής ερευνητές που κόπτονται για την ηρωίδα Λέλα Καραγιάννη δεν ενδιαφέρθηκε σχετικά. Αν, όπως λένε οι Γάλλοι «pas de documents pas d’histoire», τι ιστορία μπορούν να γράψουν αποστρέφοντας τα μάτια από τα ντοκουμέντα;

Δυστυχώς, όπως φαίνεται, το μόνο που ενδιαφέρει τη συγκεκριμένη μαζορέτα των βρικολάκων της δωσιλογικής προπαγάνδας, είναι να εκτελέσει ξανά, χωρίς δίκη αλλά και χωρίς κρίση, τη μνήμη των «200» θυμάτων των δωσιλόγων και των ναζί! Να δολοφονήσει ξανά, χωρίς δίκη, τη μνήμη του Ναπολέοντα Σουκατζίδη!  

Πορτρέτο του Ναπολέοντα Σουκατζίδη από τον Δημήτρη Χαντζόπουλο για την ARB.

Πηγή: athensreviewofbooks.com

Το άρθρο Καλυβογράμματα στην «Καθημερινή»… Του Μανώλη Βασιλάκη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

ΗΑμερικανική Επανάσταση ήταν κάτι παραπάνω από ένας αποικιακός πόλεμος για την ανεξαρτησία. Ήταν μια βαθιά μεταρρύθμιση της πολιτικής σκέψης, της κοινωνικής ταυτότητας και της συνταγματικής αντίληψης. Πολύ πριν ξεσπάσουν οι πυροβολισμοί στο Λέξινγκτον και στο Κόνκορντ, οι Βρετανοί άποικοι βίωναν μια δραματική ψυχολογική αλλαγή: από πιστοί υπήκοοι της Βρετανικής Αυτοκρατορίας μετατράπηκαν σε λαό που τελικά θα αυτοπροσδιοριζόταν ως Αμερικανοί. Αυτή η εξέλιξη δεν ήταν ούτε γρήγορη ούτε αναπόφευκτη. Αντίθετα, προέκυψε από τις ιδιαίτερες αποικιακές συνθήκες, τις αμφιλεγόμενες αυτοκρατορικές πολιτικές και τη σταδιακή συνειδητοποίηση ότι οι παραδοσιακές αγγλικές ελευθερίες δεν ήταν πλέον συμβατές με τη μεταρρύθμιση της Βρετανικής Αυτοκρατορίας. Η Αμερικανική Επανάσταση αποτέλεσε ουσιαστικά έναν εμφύλιο πόλεμο μέσα στον ίδιο τον βρετανικό κόσμο που τροφοδοτήθηκε από συγκρούσεις γύρω από την ταυτότητα, την κυριαρχία και τη δημιουργία μιας νέας πολιτικής πραγματικότητας. Οι άποικοι εγκατέλειψαν σταδιακά την προσκόλλησή τους στη Βρετανική Αυτοκρατορία, μέχρι που δεν απέμεινε τίποτα από αυτήν εκτός από τα δικαιώματα που διεκδικούσαν να κληρονομήσουν και την ταυτότητα που είχαν αρχίσει να ξεπερνούν.

Αποικιακή ταυτότητα πριν από την κρίση

Οι αποικίες διέφεραν ως προς τα κίνητρα ίδρυσής τους και τη δομή της κοινωνίας τους επηρεάζοντας τις σχέσεις τους με την μητρική χώρα[1]. Εύκολα υποτιμάται ο βαθμός στον οποίο λειτουργούσαν πραγματικά σαν μικρά ανεξάρτητα έθνη-κράτη. Η Νέα Αγγλία[2], η οποία είχε ιδρυθεί από θρησκευτικές ομάδες με αυστηρές πεποιθήσεις που επεδίωκαν την ηθική τάξη, κατέληξε σε δυναμικές κοινότητες με υψηλό αλφαβητισμό. Οι Μέσες Αποικίες[3] χαρακτηρίζονταν από ποικιλομορφία· η Πενσυλβάνια προωθούσε την ανεκτικότητα, ενώ η Νέα Υόρκη κυριαρχούνταν από ισχυρές οικογένειες και πολιτικές αντιπαλότητες, γεγονός που τις έκανε να φαίνονται στα μάτια των άλλων ύποπτα κοσμοπολίτικες. Αντίθετα, οι Νότιες Αποικίες[4], βασίζονταν στις φυτείες και στη δουλεία, διαμορφώνοντας μια ιεραρχική και λιγότερο ισότιμη κοινωνία.

Για πολλές γενιές, οι Αμερικανοί άποικοι θεωρούσαν τους εαυτούς τους περήφανους Βρετανούς. Μοιράζονταν τη γλώσσα, τον πολιτισμό και τις πολιτικές παραδόσεις με άξονα την ελευθερία, την τάξη και τα δικαιώματα των Άγγλων. Η αγάπη τους για την Αγγλία δεν ήταν επιφανειακή αλλά βασιζόταν στην πεποίθηση ότι η Βρετανία αποτελούσε κορυφή του πολιτισμού. Παράλληλα διακατέχονταν από ένα σύμπλεγμα κατωτερότητας. Ζώντας στην περιφέρεια μιας περιοχής που έβλεπαν ως απέραντη και πρωτόγονη έρημο, φοβούνταν ότι οι Βρετανοί στο Λονδίνο τους θεωρούσαν καθυστερημένους ή επαρχιώτες. Οι ταξιδιώτες επέστρεφαν με ιστορίες για την εκλεπτυσμένη κουλτούρα της Αγγλίας, τα κομψά ρούχα, την πνευματική ζωντάνια και την κοινωνική λάμψη. Σε σύγκριση με αυτό, ακόμη και οι πιο πλούσιοι άποικοι αισθάνονταν σαν χωριάτες.

Ωστόσο, η αποικιακή κοινωνία διέφερε σε θεμελιώδη σημεία από εκείνη της μητρικής χώρας. Στην Αμερική δεν υπήρχε μια άκαμπτη αριστοκρατία και μια παγιωμένη αγροτική τάξη. Αντ’ αυτής, αναπτύχθηκε μια «μεσαία κοινωνία» χωρίς τα άκρα των Ευρωπαϊκών ταξικών δομών, με αυξημένη ιδιοκτησία γης, ευρύτερη πολιτική συμμετοχή και ρευστά κοινωνικά όρια. Η κοινωνική θέση επιβεβαιωνόταν μέσω της συμπεριφοράς και των συστατικών επιστολών, όχι μέσω κληρονομικών τίτλων. Αυτή η διευθέτηση γεννούσε εξίσου άγχος και φιλοδοξία. Επιπλέον, οι κοινοτικές συμβάσεις ευνοούσαν την δημόσια αντιπαράθεση. Οι άποικοι είχαν συνηθίσει να εκφράζουν την δυσαρέσκειά τους και να υπερασπίζονται την αυτονομία τους με αποτέλεσμα να συγκρούονται συχνά τόσο για θεολογικά ζητήματα όσο και για θέματα πολιτικής εξουσίας στις τοπικές συνελεύσεις και στις εκκλησιαστικές κοινότητες. Οι εκλογές ήταν θορυβώδεις εκδηλώσεις που περιλάμβαναν δωροδοκίες με αλκοόλ, δημόσια γλέντια και έντονες συζητήσεις.  

Η θρησκευτική πολυμορφία, ο εθνοτικός πλουραλισμός και οι δημοκρατικές τάσεις που αναζωπυρώθηκαν κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Αφύπνισης προώθησαν περαιτέρω τον ατομικισμό και την αντίσταση στον κεντρικό έλεγχο. Η αναγέννηση της ευαγγελικής πίστης, αν και ήταν κατά κύριο λόγο θρησκευτικό κίνημα, ενθάρρυνε πολιτικά ισχυρές νοοτροπίες. Όταν ένας αγρότης μπορούσε να αμφισβητήσει την εξουσία μιας καθιερωμένης Εκκλησίας, θα μπορούσε να αμφισβητήσει την εξουσία ενός μακρινού Κοινοβουλίου ή ενός Βασιλιά, ακόμα και αν οι άποικοι δεν σκέπτονταν ακόμη με τόσο ριζοσπαστικούς όρους.

Παρά τις διαφορές τους όμως, οι άποικοι παρέμεναν βαθιά προσκολλημένοι στη βρετανική τους ταυτότητα. Η αφοσίωσή τους θα δοκιμαζόταν για πρώτη φορά από τις αλλαγές στην αυτοκρατορική πολιτική.

Η κατάρρευση της αυτοκρατορικής σχέσης

Μέχρι τη δεκαετία του 1760, η Βρετανία αγνοούσε σε μεγάλο βαθμό τις αποικίες της στη Βόρεια Αμερική. Η αυτοκρατορική εποπτεία ήταν χαλαρή και οι τοπικές συνελεύσεις απέκτησαν εκτεταμένη εξουσία επί των εσωτερικών υποθέσεων. Αυτή η «επωφελής παραμέληση» επέτρεψε στους αποίκους να αναπτύξουν μια πολιτική κουλτούρα που διαμορφώθηκε τόσο από την αγγλική παράδοση όσο και από την τοπική αυτονομία. Αυτό δεν οφειλόταν σε κάποια πολιτική στρατηγική, αλλά στην έλλειψη διοικητικών μηχανισμών, πολιτικής βούλησης και γεωγραφικής δυσκολίας. Ο Γαλλοϊνδιανικός Πόλεμος ενίσχυσε πρόσκαιρα την αποικιακή υπερηφάνεια για τη βρετανική ταυτότητα, καθώς οι άποικοι και τα βρετανικά στρατεύματα πολέμησαν δίπλα-δίπλα ενάντια σε έναν κοινό εχθρό. Όμως, μετά το τέλος του πολέμου η ισορροπία μεταβλήθηκε προκαλώντας σοκ στον αποικιακό πληθυσμό, ο οποίος πίστευε ότι είχε εξασφαλίσει τον σεβασμό που οφειλόταν στους πιστούς Βρετανούς υπηκόους. Λίγοι συνειδητοποιούσαν ότι η αντίληψή τους για τα αγγλικά δικαιώματα έμοιαζε μόνο εν μέρει με τις πραγματικές πρακτικές διακυβέρνησης στην ίδια την Αγγλία.

Αντιμετωπίζοντας χρέη και νέες ευθύνες στη Βόρεια Αμερική, ο πρωθυπουργός Τζορτζ Γκρένβιλ εισήγαγε μέτρα αύξησης των εσόδων, όπως τον Νόμο περί της Ζάχαρης (1764)[5] και τον Νόμο περί του Χαρτοσήμου (1765)[6]. Σύμφωνα με την οπτική των Βρετανών επρόκειτο για ήπια μέτρα υπέρ της χρηματοδότησης της άμυνας των αποικιών. Πίστευαν ότι οι άποικοι θα ήταν ευγνώμονες για την προστασία που τους προσέφερε η αυτοκρατορία. Ωστόσο για τους αποίκους οι φόροι αποτελούσαν ένα επικίνδυνο προηγούμενο: το Κοινοβούλιο, στο οποίο δεν είχαν εκπροσώπηση, διεκδικούσε το δικαίωμα να τους φορολογεί άμεσα. Αυτό συνιστούσε παραβίαση της βασικής αρχής ότι μόνο οι τοπικοί εκπρόσωποι μπορούσαν να επιβάλλουν εσωτερικούς φόρους. Το ζήτημα δεν ήταν απλώς οικονομικό, αλλά συνταγματικό.

Ο Νόμος περί του Χαρτοσήμου ριζοσπαστικοποίησε την αποικιακή πολιτική. Επειδή επηρέαζε δικηγόρους, τυπογράφους, εκδότες, εμπόρους και άλλες ομάδες με επιρροή, που είχαν τα μέσα να αντιδράσουν, η αντίσταση εξαπλώθηκε γρήγορα. Οι ηγέτες των αποικιών συνέταξαν τα Ψηφίσματα της Βιρτζίνιας[7], το Συνέδριο για τον Νόμο περί του Χαρτοσήμου συντόνισε διαμαρτυρίες σε όλες τις αποικίες, και δημοφιλείς ομάδες όπως οι «Γιοι της Ελευθερίας» επιδόθηκαν σε εκστρατείες προπηλακισμού των φοροεισπρακτόρων και εκφοβισμού των βρετανών αξιωματούχων αναγκάζοντάς τους σε παραίτηση. Το Κοινοβούλιο απέσυρε τον Νόμο, αλλά παράλληλα ψήφισε τον Επεξηγηματικό Νόμο, με τον οποίο διεκδικούσε την πλήρη εξουσία να νομοθετεί για τις αποικίες «σε όλες τις περιπτώσεις» υπονομεύοντας τις προσπάθειες για συμφιλίωση.

Ο κύκλος επαναλήφθηκε με τους Δασμούς του Τάουνσεντ (1767)[8], τα μποϊκοτάζ, την αποικιακή προπαγάνδα μετά τη Σφαγή της Βοστώνης (1770)[9] και την αυξανόμενη δυσπιστία και από τις δύο πλευρές. Κάθε αυτοκρατορικό μέτρο έπειθε όλο και περισσότερους αποίκους ότι η Βρετανία σκόπευε να τους στερήσει τα παλιά τους δικαιώματα. Κατά την περίοδο της ψήφισης του Νόμου περί του Τσαγιού[10] του 1773 και των Δυσβάσταχτων Νόμων που οδήγησαν στην Εξέγερση του Τσαγιού στη Βοστώνη[11] και στο Πρώτο Ηπειρωτικό Συνέδριο, πολλοί άποικοι ήταν πλέον πεπεισμένοι ότι το Κοινοβούλιο επιδίωκε την επιβολή αυθαίρετης εξουσίας.

Ο δρόμος προς την ανεξαρτησία

Αν και οι αποικίες ήταν συνηθισμένες στην περιφερειακή αντιπαλότητα και την αμοιβαία καχυποψία, οι βρετανικές πολιτικές ενίσχυσαν ακούσια την ενότητα. Ο Νόμος περί του Χαρτοσήμου αφορούσε όλες τις αποικίες εξίσου και οι Δυσβάσταχτοι Νόμοι κατά της Μασαχουσέτης έπεισαν τις άλλες αποικίες ότι παρόμοια τιμωρία θα μπορούσε να επιβληθεί και σε αυτές. Τοπικές επιτροπές δημιούργησαν δίκτυα επικοινωνίας, συνδέοντας τους ριζοσπάστες της Νέας Αγγλίας με τους μετριοπαθείς και τους εμπόρους άλλων αποικιών. Η Ηπειρωτική Ένωση, ένα όργανο που δημιούργησε το Πρώτο Ηπειρωτικό Συνέδριο,  προέβη σε κινητοποιήσεις και μποϊκοτάζ ενθαρρύνοντας την λαϊκή συμμετοχή σε πρωτοφανή κλίμακα.

Οι βασιλόφρονες παρέμεναν ισχυροί σε πολλές περιοχές, ειδικά στη Νέα Υόρκη, στις Μέσες Αποικίες και σε μέρη του Νότου. Πολλοί φοβούνταν την κοινωνική αναταραχή περισσότερο από την αυτοκρατορική εξουσία. Άλλοι ήλπιζαν σε συμφιλίωση και θεωρούσαν εξτρεμιστές τους ριζοσπάστες ηγέτες. Αλλά ακόμη και οι μετριοπαθείς συμφωνούσαν ότι οι βρετανικές ενέργειες παραβίαζαν τους συνταγματικούς κανόνες.

Η δημοσίευση του μικρού βιβλίου του Τόμας Πέιν Common Sense τον Ιανουάριο του 1776 διέλυσε τις τελευταίες αμφιβολίες. Ο Πέιν διατύπωσε με σαφήνεια την θέση ότι η μοναρχία ήταν μια παράλογη μορφή διακυβέρνησης και ότι το πεπρωμένο της Αμερικής βρισκόταν στην ανεξαρτησία. Τοποθετώντας την ανεξαρτησία στο επίκεντρο της συζήτησης, ο Πέιν επιτάχυνε τη μεταμόρφωση της πολιτικής συνείδησης που είχε ξεκινήσει από τη δεκαετία του 1760.

Όταν συγκλήθηκε το Δεύτερο Ηπειρωτικό Συνέδριο, οι μάχες είχαν ήδη αρχίσει στο Λέξινγκτον, το Κόνκορντ και το Μπάνκερ Χιλ. Το Συνέδριο οργάνωσε έναν Ηπειρωτικό Στρατό υπό τον Τζορτζ Ουάσιγκτον, έστειλε ειρηνευτική πρόταση στον βασιλιά και ενέκρινε τις στρατιωτικές προετοιμασίες. Όταν ο βασιλιάς Γεώργιος Γ΄ κήρυξε τις αποικίες σε εξέγερση και προσέλαβε Γερμανούς μισθοφόρους, η ελπίδα για συμφιλίωση κατέρρευσε εντελώς. Οι τοπικές διακηρύξεις ανεξαρτησίας πολλαπλασιάστηκαν σε όλες τις αποικίες. Τον Ιούλιο του 1776, το Ηπειρωτικό Συνέδριο υιοθέτησε επίσημα τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας την οποία συνέταξε κυρίως ο Τόμας Τζέφερσον και επιμελήθηκε το Συνέδριο – μια πράξη τόσο επαναστατική όσο και απαραίτητη κατά την άποψη πολλών Αμερικανών για την υπεράσπιση της συνταγματικής ελευθερίας.

Η διεξαγωγή του πολέμου

Η επανάσταση περιελάμβανε τεράστιες προκλήσεις. Το Ηπειρωτικό Συνέδριο είχε μικρή κεντρική εξουσία, καμία φορολογική αρμοδιότητα και περιορισμένη εμπειρία στον συντονισμό ενός εθνικού στρατού. Οι τοπικές προσηλώσεις συχνά έρχονταν σε σύγκρουση με τις εθνικές ανάγκες, και οι αμερικανικές δυνάμεις ταλαιπωρούνταν από την έλλειψη προμηθειών. Ο Ουάσιγκτον δυσκολευόταν να επιβάλει στρατιωτική πειθαρχία σε στρατιώτες που ήταν συνηθισμένοι στην ανεξαρτησία της πολιτικής ζωής.

Οι Βρετανοί, εντωμεταξύ, αντιμετώπιζαν τα δικά τους προβλήματα. Η διεξαγωγή του πολέμου στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού καθιστούσε την ανεφοδιαστική αλυσίδα αργή και ακριβή. Η απέραντη αμερικανική ύπαιθρος δεν παρείχε κανέναν κεντρικό στόχο για αποφασιστική νίκη. Επιπλέον, οι Βρετανοί διοικητές υποτιμούσαν συστηματικά την αμερικανική αποφασιστικότητα και υπερτιμούσαν την υποστήριξη των βασιλοφρόνων. Η σκληρή μεταχείριση των αμάχων οδήγησε τους ουδέτερους στο στρατόπεδο των πατριωτών.

Ο πόλεμος εξελίχθηκε σε τέσσερις φάσεις. Η πρώτη φάση επικεντρώθηκε στη Νέα Αγγλία, όπου οι Βρετανοί ήλπιζαν ότι η επίδειξη δύναμης θα οδηγούσε σε παράδοση. Αφού απέτυχαν να συντρίψουν την αντίσταση, προσπάθησαν να καταλάβουν τη Νέα Υόρκη το 1776, με στόχο να διαιρέσουν τις αποικίες και να απομονώσουν τη Νέα Αγγλία. Οι αιφνιδιαστικές νίκες του Ουάσιγκτον στο Τρέντον και στο Πρίνστον ενίσχυσαν το ηθικό του στρατού, αλλά δεν έθεσαν τέλος στην βρετανική απειλή.

Η καμπή ήρθε το 1777 με τη μάχη της Σαρατόγκα, όπου έξι χιλιάδες άνδρες του βρετανικού στρατού υπό τον στρατηγό Μπουργκόιν παραδόθηκαν. Αυτή η αποφασιστική νίκη έπεισε τη Γαλλία ότι οι Αμερικανοί επαναστάτες είχαν σοβαρές πιθανότητες επιτυχίας. Η επακόλουθη γαλλοαμερικανική συμμαχία μετέβαλε τον πόλεμο, προσφέροντας οικονομική υποστήριξη, στρατιωτικό εξοπλισμό και, το πιο σημαντικό, το γαλλικό ναυτικό.

Ο πόλεμος μεταφέρθηκε στον Νότο στην τελική του φάση, όπου οι Βρετανοί ήλπιζαν να εκμεταλλευτούν τη επιρροή των βασιλοφρόνων. Αν και κατέλαβαν αρκετές πόλεις του Νότου, η εκτεταμένη αντίσταση και η επέμβαση του γαλλικού ναυτικού παγίδευσαν τον στρατηγό Κορνουάλις στο Γιορκτάουν το 1781. Η παράδοσή του έθεσε ουσιαστικά τέλος στις μεγάλες εχθροπραξίες. Δύο χρόνια αργότερα, η Συνθήκη του Παρισιού αναγνώρισε την αμερικανική ανεξαρτησία.

Οι επιπτώσεις στην κοινωνία

Η ρητορική της Επανάστασης για την ελευθερία επηρέασε τους σκλάβους, τις γυναίκες και τους ιθαγενείς με άνισο τρόπο. Οι σκλάβοι άκουσαν να μιλάνε για «φυσικά δικαιώματα» και «ελευθερία» και προσπάθησαν να εξασφαλίσουν την ελευθερία τους μέσω της απόδρασης, της στρατολόγησης στον βρετανικό στρατό ή διεκδικώντας νομικά την απελευθέρωσή τους. Ενώ οι βόρειες πολιτείες άρχισαν τη σταδιακή απελευθέρωση κατά τη διάρκεια και μετά τον πόλεμο, η δουλεία εδραιώθηκε ακόμη περισσότερο στον Νότο, καθώς η ελίτ των λευκών επανέκτησε τον έλεγχο.

Ο πολιτικός ρόλος των γυναικών επεκτάθηκε κατά τη διάρκεια της αντίστασης και των κινητοποιήσεων και σε ορισμένα μέρη απέκτησαν προσωρινά το δικαίωμα ψήφου, όπως στο Νιου Τζέρσεϊ. Συνολικά η Επανάσταση αναβάθμισε την κοινωνική σημασία των γυναικών αν και δεν τους παραχώρησε πολιτική ισότητα.

Τις πιο καταστροφικές συνέπειες υπέστησαν τα έθνη των ιθαγενών. Πολλά έθνη συμμάχησαν με τους Βρετανούς, ελπίζοντας να περιορίσουν την επέκταση προς τα δυτικά. Μετά την ήττα των Βρετανών, οι Αμερικανοί τα αντιμετώπισαν ως κατακτημένους λαούς, καταλαμβάνοντας τη γη τους και αγνοώντας την κυριαρχία τους. Οι πόλεμοι και οι εκτοπισμοί εντάθηκαν στις δεκαετίες που ακολούθησαν μετά την Επανάσταση αναδεικνύοντας το χάσμα ανάμεσα στα ιδεώδη της Διακήρυξης και την εφαρμογή τους στην πραγματική ζωή.

Αν και η επίτευξη της ισότητας θα απαιτούσε μεταγενέστερους αγώνες, ωστόσο το ιδρυτικό όραμα της Διακήρυξης, βασισμένο στις αρχές του Διαφωτισμού, αποτελούσε μια ριζοσπαστική απόρριψη όλων των ιεραρχικών συστημάτων όπου είτε οι ηγεμόνες παραχωρούσαν δικαιώματα είτε η αξία του ανθρώπου εξαρτιόταν από την κοινωνική θέση ή τη φύση του. Θεμελιώνοντας για πρώτη φορά στην ιστορία την πολιτική εξουσία στα εγγενή και καθολικά δικαιώματα του ανθρώπου, η Διακήρυξη αναδείχθηκε σε σύμβολο ελπίδας, καλώντας τους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο που πιστεύουν στο συνταγματικό σύστημα και την κληρονομιά του, να συμμετάσχουν σε έναν πολιτισμό που διαμορφώνεται από τα δικαιώματα στη ζωή, την ελευθερία και την επιδίωξη της ευτυχίας.

Οι νέες κυβερνήσεις και τα Άρθρα της Συνομοσπονδίας

Η ανεξαρτησία απαιτούσε νέους θεσμούς. Μεταξύ του 1776 και των αρχών της δεκαετίας του 1780, κάθε «κράτος» συνέταξε δικό του σύνταγμα. Επηρεασμένα από τις αρχές της Επανάστασης, τα περισσότερα υιοθέτησαν διμερή νομοθετικά σώματα, αδύναμες εκτελεστικές εξουσίες, ετήσιες εκλογές και διακηρύξεις δικαιωμάτων. Η Πενσυλβάνια προχώρησε ακόμη περισσότερο, ιδρύοντας ένα μονομερές νομοθετικό σώμα και καταργώντας τα περιουσιακά κριτήρια για την ψήφο.

Σε εθνικό επίπεδο, το Ηπειρωτικό Συνέδριο συνέταξε τα Άρθρα της Συνομοσπονδίας. Τα Άρθρα δημιούργησαν μια αδύναμη κεντρική κυβέρνηση – ουσιαστικά μια χαλαρή «ένωση φιλίας» μεταξύ κυρίαρχων κρατών. Το Συνέδριο δεν είχε φορολογική εξουσία, δεν μπορούσε να ρυθμίζει το εμπόριο και δεν είχε εκτελεστική ή δικαστική εξουσία. Αν και αυτή η δομή αντανακλούσε τους φόβους για μια κεντρική εξουσία, γρήγορα αποδείχθηκε ανεπαρκής. Η οικονομική αστάθεια, οι αντιπαραθέσεις για την αποπληρωμή του πολεμικού χρέους, οι διακρατικές, εμπορικές και διασυνοριακές διαφορές, οι εξωτερικές απειλές και γεγονότα όπως η Εξέγερση του Σέις και η Συνωμοσία του Νιούμπεργκ[12] υπογράμμισαν την ανάγκη για μια ισχυρότερη ένωση.

Από την κρίση στο Σύνταγμα

Στα μέσα της δεκαετίας του 1780, πολλοί φεντεραλιστές[13] –συμπεριλαμβανομένων των Τζορτζ Ουάσιγκτον, Αλεξάντερ Χάμιλτον, Τζον Άνταμς και Τζέιμς Μάντισον– φοβούνταν ότι η Συνομοσπονδία θα αποτύγχανε. Οι διαμάχες μεταξύ των πολιτειών οδήγησαν στην ανάγκη για περιφερειακές διασκέψεις στο Μάουντ Βέρνον και την Αννάπολη, οι οποίες τελικά κατέληξαν στη σύγκληση της Συνέλευσης της Φιλαδέλφειας του 1787.

Ο Μάντισον είχε προετοιμάσει το Σχέδιο της Βιρτζίνιας, το οποίο πρότεινε την πλήρη κατάργηση των Άρθρων και την ίδρυση μιας εθνικής κυβέρνησης βασισμένης στην λαϊκή κυριαρχία, με ξεχωριστά νομοθετικά, εκτελεστικά και δικαστικά όργανα. Οι εκπρόσωποι συζήτησαν την εκπροσώπηση, τη φύση της εκτελεστικής εξουσίας, τον ρόλο της δικαστικής εξουσίας και το ζήτημα της δουλείας. Το Σύνταγμα που προέκυψε αντιπροσώπευε μια σειρά συμβιβασμών, αλλά δημιούργησε ένα θεμελιωδώς νέο πολιτικό πλαίσιο – μια δημοκρατία βασισμένη σε μια ισχυρότερη εθνική κυβέρνηση, η οποία όμως εξακολουθούσε να προστατεύει τα συμφέροντα των πολιτειών. Οι αντιφεντεραλιστές πέτυχαν μια σημαντική νίκη εξασφαλίζοντας την προσθήκη ενός Χάρτη Δικαιωμάτων – ενός καταλόγου εξουσιών που η κυβέρνηση δεν θα μπορούσε ποτέ να ασκήσει εναντίον του λαού των Ηνωμένων Πολιτειών.

Σύμφωνα με μια από τις πιο γνωστές ιστορίες από τα πρώτα χρόνια των Ηνωμένων Πολιτειών, κατά τη διάρκεια ενός δείπνου στο σπίτι του Τόμας Τζέφερσον, ο Αλεξάντερ Χάμιλτον, παρατηρώντας τα πορτρέτα του Φράνσις Μπέικον, του Ισαάκ Νεύτωνα και του Τζον Λοκ που κρέμονταν στον τοίχο, ρώτησε ποιοι ήταν αυτοί. Ο Τζέφερσον απάντησε ότι ήταν η προσωπική του «τριάδα των σημαντικότερων ανδρών που είχε ποτέ γεννήσει ο κόσμος», οι οποίοι ενσάρκωναν τα υψηλότερα επιτεύγματα της επιστήμης, της λογικής και της πολιτικής φιλοσοφίας. Μετά από μια παύση, ακολούθησε η γεμάτη ειρωνεία απάντηση του Χάμιλτον, ότι «ο σημαντικότερος άνθρωπος που έζησε ποτέ ήταν ο Ιούλιος Καίσαρας».

Ο Τόμας Τζέφερσον και ο Αλεξάντερ Χάμιλτον εκπροσώπησαν δύο αντίθετες αντιλήψεις για τη νέα Αμερικανική Δημοκρατία δημιουργώντας το πρώτο κομματικό σύστημα της Αμερικής. Σύμφωνα με τον Χάμιλτον οι συνταγματικοί μηχανισμοί και το κράτος δικαίου προστάτευαν την δημοκρατία από τους δημαγωγούς. Σύμφωνα με τον Τζέφερσον οι ίδιοι θεσμοί έπρεπε να είναι υπόλογοι απέναντι στους πολίτες, επειδή η εξουσία χωρίς λαϊκή νομιμοποίηση προκαλεί την οργή που τροφοδοτεί την δημαγωγία[14]. Σε αυτή τη σύνθεση βρίσκεται η άμυνα ενάντια στην απλότητα του λαϊκισμού και την κατασταλτική ισχύ του αυταρχισμού.

Το 2026 οι ΗΠΑ θα γιορτάσουν τα διακόσια πενήντα χρόνια από την γέννησή τους. Δεδομένου ότι η μέση διάρκεια ζωής των δημοκρατιών σπάνια υπερβαίνει τους δύο αιώνες, αυτό το ορόσημο αποτελεί λόγο για εορτασμό αλλά και για ανησυχία. Θα συνεχίσει η δημοκρατία να υπάρχει για άλλα διακόσια πενήντα χρόνια;

Η Ομιλία του Γκέτισμπεργκ

Η Ομιλία του Γκέτισμπεργκ είναι η πιο διάσημη ομιλία του Προέδρου Αβραάμ Λίνκολν και μία από τις πιο διάσημες ομιλίες της αμερικανικής ιστορίας. Εκφωνήθηκε κατά τα εγκαίνια του Στρατιωτικού Νεκροταφείου στο Γκέτισμπεργκ της Πενσυλβανίας λίγους μήνες μετά την αιματηρή μάχη του Γκέτισμπεργκ. Με την ομιλία αυτή ο Λίνκολν μετέτρεψε τον Εμφύλιο Πόλεμο από μία σύγκρουση για την διατήρηση της Ένωσης σε ηθικό αγώνα για την ισότητα και τη δημοκρατία. Υπάρχουν πέντε γνωστά χειρόγραφα της ομιλίας, το καθένα με μικρές διαφορές. Η μετάφραση που ακολουθεί βασίζεται στο αντίγραφο Bliss.

Πριν από ογδόντα επτά χρόνια, οι πατέρες μας ανέδειξαν σε αυτήν την ήπειρο ένα νέο έθνος, γεννημένο στην Ελευθερία και προσηλωμένο στην αρχή ότι όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται ίσοι.

Τώρα έχουμε εμπλακεί σε έναν τρομερό εμφύλιο πόλεμο, που θέτει σε δοκιμασία αν αυτό το έθνος, ή οποιοδήποτε άλλο έθνος που στηρίχθηκε και πίστεψε σε τέτοιες αρχές, μπορεί να αντέξει για πολύ ακόμη.

Συγκεντρωθήκαμε σε ένα σπουδαίο πεδίο μάχης αυτού του πολέμου. Ήρθαμε να αφιερώσουμε ένα τμήμα αυτού του πεδίου, ως τόπο τελικής ανάπαυσης για εκείνους που εδώ έδωσαν τη ζωή τους ώστε να υπάρξει αυτό το έθνος. Είναι απολύτως δίκαιο και πρέπον να το πράξουμε.

Αλλά, υπό μία ευρύτερη έννοια – δεν μπορούμε να αφιερώσουμε – δεν μπορούμε να καθαγιάσουμε – δεν μπορούμε να ιεροποιήσουμε – αυτή τη γη. Οι γενναίοι άνδρες, ζωντανοί και νεκροί, που αγωνίστηκαν εδώ, το έχουν ήδη καθαγιάσει πολύ πάνω από τις φτωχές μας δυνάμεις να προσθέσουμε ή να αφαιρέσουμε. Ο κόσμος θα προσέξει ελάχιστα και δεν θα θυμάται για πολύ τι λέμε εμείς εδώ, αλλά δεν μπορεί ποτέ να ξεχάσει όσα έκαναν αυτοί εδώ.

Είναι μάλλον δικό μας καθήκον, των ζωντανών, να αφιερωθούμε εδώ στο ανολοκλήρωτο έργο που εκείνοι που πολέμησαν εδώ έχουν έως σήμερα τόσο γενναιοφρόνως ξεκινήσει. Είναι μάλλον δικό μας καθήκον να αφιερωθούμε στο μεγάλο έργο που έχουμε μπροστά μας – ώστε από αυτούς τους τιμημένους νεκρούς να αντλήσουμε ακόμη μεγαλύτερη αφοσίωση για τον σκοπό για τον οποίον εκείνοι έδωσαν το τελευταίο ύψιστο παράδειγμα αφοσίωσης – ώστε εμείς εδώ να αποφασίσουμε αμετάκλητα ότι αυτοί οι νεκροί δεν πέθαναν μάταια – ότι αυτό το έθνος, με τη βοήθεια του Θεού, θα γνωρίσει μια νέα αναγέννηση της Ελευθερίας – και ότι αυτή η κυβέρνηση του λαού, από τον λαό, για τον λαό, δεν θα χαθεί από τη γη.

Αβραάμ Λίνκολν
19 Νοεμβρίου 1863

[1] Οι αποικίες που ανήκαν στον βασιλιά ήταν η Νέα Υόρκη, η Καρολίνα, η Τζόρτζια και η Μασαχουσέτη (η Βιρτζίνια πέρασε στην ιδιοκτησία του στέμματος μετά την χρεοκοπία της εταιρείας Virginia Company)· το Κονέκτικατ και το Ρόουντ Άιλαντ ήταν εταιρικές αποικίες γεγονός που τις καθιστούσε δυνητικά πιο ανεξάρτητες· οι ιδιόκτητες αποικίες όπου ο βασιλιάς παραχωρούσε την ιδιοκτησία σε ιδιώτες ήταν η Πενσυλβάνια των κουάκερων και το Μέριλαντ των καθολικών.

[2] Μασαχουσέτη, Νιου Χάμσαϊρ, Κονέκτικατ, Ρόουντ Άιλαντ, Ντέλαγουερ.

[3] Νέα Υόρκη, Νιου Τζέρσεϊ, Πενσυλβάνια.

[4] Βιρτζίνια, Μέριλαντ, Τζόρτζια, Βόρεια και Νότια Καρολίνα.

[5] Δασμοί επί της ζάχαρης και άλλων εισαγόμενων αγαθών με σκοπό την καταπολέμηση του λαθρεμπορίου.

[6] Ο νόμος απαιτούσε να φέρουν χαρτόσημο τα έντυπα υλικά όπως εφημερίδες, νομικά έγγραφα κτλ..

[7] Σύμφωνα με το οποίο μόνο η αποικιακή συνέλευση είχε την εξουσία να φορολογεί τους κατοίκους της Βιρτζίνιας.

[8] Φόροι επί εισαγόμενων αγαθών όπως γυαλί, χαρτί, χρώματα.

[9] Το γεγονός δεν πήρε το όνομά του από την κλίμακα της τραγωδίας –ο αριθμός των νεκρών ήταν πέντε– αλλά από την αποικιακή προπαγανδιστική μηχανή που λειτούργησε άμεσα με μεγάλη δεξιοτεχνία.

[10] Ο νόμος αποσκοπούσε στη διάσωση της χρεοκοπημένης Εταιρείας Ανατολικών Ινδιών και στην πραγματικότητα μείωσε την τιμή του τσαγιού. Ωστόσο οι άποικοι τον ερμήνευσαν ως μια απειλητική απόπειρα δημιουργίας μονοπωλίου και επιβολής φόρου στις τσαγιέρες τους.

[11] Η Βοστώνη αντέδρασε με μια θεατρική επίδειξη αγανάκτησης όταν άνδρες μεταμφιεσμένοι ως Μοϊκανοί ιθαγενείς πέταξαν στη θάλασσα ολόκληρο το φορτίο τσαγιού τριών πλοίων που ήταν αγκυροβολημένα στο λιμάνι. Το Κοινοβούλιο απάντησε θεσπίζοντας τους αποκαλούμενους «Δυσβάσταχτους» Νόμους οι οποίοι επέβαλλαν το κλείσιμο του λιμανιού της Βοστώνης, της αλλαγή της κυβέρνησης της Μασαχουσέτης και έδιναν την δυνατότητα σε βασιλικούς αξιωματούχους που κατηγορούνταν για εγκλήματα να δικάζονται αλλού.

[12] Η εξέγερση αγροτών στη Μασαχουσέτη λόγω οικονομικών δυσχερειών, αφενός και, αφετέρου, η απειλή ανταρσίας απλήρωτων αξιωματικών του Πολέμου της Ανεξαρτησίας.

[13] Ο όρος ήταν μια στρατηγικά επιλεγμένη επωνυμία που μετρίαζε το ισχυρό εθνικιστικό πρόγραμμα κατά τη διάρκεια των συζητήσεων για την επικύρωση του Συντάγματος. Αυτή η ρητορική κίνηση επέτρεψε στους φεντεραλιστές να ορίσουν το πολιτικό κέντρο αποφεύγοντας τον αντιδημοφιλή όρο «εθνικός».

[14] Βλ. Alexander Hamilton, The Federalist No. 1, No. 70, No. 78 και Thomas Jefferson, Letter to William Charles Jarvis (1820); First Inaugural Address (1801).

Πηγή: athensreviewofbooks.com

Το άρθρο Το πείραμα του αμερικανικού έθνους εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Επίσης, στο τεύχος, ο Αθ. Χ. Παπανδρόπουλος, αποκαλύπτει πιθανό σχέδιο του Ντόναλντ Τράμπ να ανατρέψει την παγκόσμια νομισματική τάξη και να εκβιάσει τους συμμάχους του να συμβάλλουν στη διατήρηση διεθνώς ενός υποτιμημένου δολαρίου. Στην ουσία δηλαδή, ο Αμερικανός πρόεδρος «οραματίζεται» ένα παγκόσμιο ολοκληρωτικό νομισματικό σύστημα, το οποίο μάλλον θα επιδιώξει να εγκαταστήσει και στο εσωτερικό των ΗΠΑ, σε πολιτικό επίπεδο.

Σε όλα αυτά τα πιθανά σενάρια, η Ευρώπη πρέπει να αντιδράσει γράφει στο ARB ο Γάλλος οικονομολόγος Ζακ Ατταλί πρώην σύμβουλος του Γάλλου προέδρου Φρανσουά Μιττεράν:

«……Η Ευρώπη πρέπει να αποδειχθεί την πραγματικότητα ως έχει και να κατανοήσει ότι της προσφέρεται μια μοναδική ευκαιρία, να συγκεντρώσει, σε μια γεωστρατηγική συμμαχία, όλους εκείνους που δεν θέλουν να βρίσκονται κάτω από τον έλεγχο κανενός από τους τρεις μεγάλους τυράννους. Για να το κάνει αυτό, πρέπει πρώτα να προστατεύσει τον εαυτό της: με το να εξοπλιστεί ενάντια στη Ρωσία· με το να προστατευτεί, μέσω δασμών και ποσοστώσεων, από την εισβολή των κινεζικών προϊόντων που θα έχουν αποκλειστεί από τις αμερικανικές αγορές· με το να αναπτύξει τα μέσα για να αντισταθεί σε πιθανούς μελλοντικούς αμερικανικούς εκβιασμούς (σχετικά με το ηλεκτρονικό νόμισμα, τα ομόλογα του Δημοσίου, τη στρατιωτική προστασία, τη χρήση των ψηφιακών εργαλείων και του λογισμικού τους)· και με το να προσελκύσει επενδύσεις και ταλέντα που φεύγουν από αυτές τις τρεις κολάσεις. Αυτό είναι ένα τεράστιο εγχείρημα. Και είναι εξαιρετικά επείγον.

Το άρθρο ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΤΟ ΝΕΟ ΤΕΥΧΟΣ ΤΟΥ ARB εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Αθ. Χ. Παπανδρόπουλος, Στο μυαλό του Τραμπ – Νο 1

Τραμπ και Ρωσία: μια παλιά σχέση

Αθ. Χ. Παπανδρόπουλος, Στο μυαλό του Τραμπ – Νο 2

Ο άνθρωπος που ήθελε να γίνει μάρκα!

Αθ. Χ. Παπανδρόπουλος, Στο μυαλό του Τραμπ – Νο 3

Πώς προετοιμάζεται μια πιθανή «Συμφωνία Μαρ-α-Λάγκο»;

Ζακ Ατταλί (Jacques Attali), Οι ΗΠΑ ως εφαλτήριο για την Κίνα

Μάικλ Σέρινταν (Michael Sheridan), Κίνα και Αμερική, η μεγάλη αποσύζευξη;

Ρόελ Στερξ (Roel Sterckx), Κοιτάζοντας στο παρελθόν το μέλλον της Κίνας

Πέρρυ Λινκ (Perry Link), Η αντι-ιστορία της Κίνας

Ιωάννης Δ. Στεφανίδης, Ποιος μας φυλάει από τους φύλακες;

— Οι εσωτερικές δοκιμασίες και ο πολιτικός ρόλος του στρατεύματος κατά την κρίσιμη δεκαετία 1935-45

Νηλ Άσερσον (Neal Ascherson), Συνηθισμένοι Γερμανοί

Νικόλαος Χ. Κονομής, Η φιλολογική «επιστημοσύνη» του A. Κουνάδη και η Ακαδημία Αθηνών

Τζέιμς Γκλέικ (James Gleick), Οι μπίζνες του «προφήτη»

Βίκτωρ Ιβάνοβιτς, O Μάριο Βάργκας Λιόσα εντός της «γενεάς» του

Ιωάννης Μ. Κωνσταντάκος, Μέγας Αλέξανδρος, μύθος και μπεστ-σέλερ

— Η μυθιστορική βιογραφία του Μακεδόνα στρατηλάτη στην αρχαιότητα και στο Βυζάντιο

Λεόν Σαλτιέλ, Φωτίζοντας σκοτεινές πτυχές της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας

Αθ. Χ. Παπανδρόπουλος, Μάριο Βάργκας Λιόσα: Κορυφαίος διανοούμενος της ελευθερίας (web only)

Εικόνα εξωφύλλου: Ο Χρυσός Δράκος της Κίνας © Alamy / Visual Hellas

Πηγή: athensreviewofbooks.com

Το άρθρο Περιεχόμενα τεύχους 172, Μάιος 2025 εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

ΣΤΕΦΑΝ ΤΒΑΪΧ, ΕΡΑΣΜΟΣ: ΘΡΙΑΜΒΟΣ ΚΑΙ ΤΡΑΓΩΔΙΑ

Μετάφραση: Δημήτρης Δημοκίδης, Επιμέλεια – Επίμετρο: Έφη Παπαδόδημα

Στον πνευματικό κόσμο χωρούν όλες οι αντιθέσεις: αυτό το οποίο στον πραγματικό κόσμο δεν επικρατεί ποτέ παραμένει ενεργό στον κόσμο των ιδεών, και ακριβώς τα ανεκπλήρωτα ιδεώδη αναδεικνύονται σε δυνάμεις ανυπέρβλητες. Μια ιδέα που δεν αποκτά ενεργό ρόλο στο ιστορικό γίγνεσθαι δεν σημαίνει ότι έχει νικηθεί ή αποδειχθεί εσφαλμένη· μια αναγκαιότητα, όσο κι αν ματαιωθεί η εκπλήρωσή της, δεν σημαίνει ότι καθίσταται λιγότερο αναγκαία· αντίθετα, μόνο τα ιδανικά τα οποία δεν υπέστησαν τη φθορά της έκθεσής τους στον στίβο της πραγματικότητας εξακολουθούν να λειτουργούν για κάθε νέα γενιά ως προωθητικό στοιχείο ηθικής ανάτασης. Μόνον αυτά, τα ανεκπλήρωτα, γνωρίζουν την αιώνια επάνοδο. Γι’ αυτό στο πνευματικό πεδίο δεν αποτελεί απαξίωση το γεγονός ότι το ανθρωπιστικό, το εράσμειο ιδανικό, αυτή η πρώτη ορατή απόπειρα ευρωπαϊκής συνεννόησης δεν κατάφερε ποτέ να επικρατήσει και να ασκήσει την παραμικρή πολιτική επίδραση: η φύση της άρνησης ένταξης σε κάποια παράταξη δεν της επιτρέπει να μετατραπεί η ίδια σε παράταξη, να επιδιώξει εξουσία.

***

«Αυτό που θέλω να δουλέψω τώρα είναι μια μελέτη για τον Έρασμο από το Ρότερνταμ, τον άνθρωπο που ήταν κι αυτός ουμανιστής στην καρδιά και που υπέστη από τον Λούθηρο τις ίδιες ήττες που υφίστανται σήμερα από τον Χίτλερ οι ανθρωπιστές της Γερμανίας. Θέλω να αναπαραστήσω και να αναπτύξω αναλογικά, με τρόπο αβίαστο και πλήρως αντάξιο του προσώπου του, τον δικό μας τύπο και τον δικό του. Ας ελπίσουμε πως θα ’ναι μια ωδή στην ήττα» (Στέφαν Τσβάιχ προς τον Κλάους Μαν, 15 Μαΐου του 1933).

STEFAN ZWEIG (1881-1942)

Πολυγραφότατος και πολυσχιδής, ο πιο πολυμεταφρασμένος γερμανόφωνος συγγραφέας του κόσμου. Από την Athens Review of Books εκδόθηκε το έργο του που ουσιαστικά πρόκειται για την ανατομία των ολοκληρωτισμών: Μια συνείδηση ενάντια στη βία. Καστελιόν κατά Καλβίνου. Υπό έκδοση επίσης είναι το Η Ευρώπη του χθες. Η Ευρώπη του αύριο και ο Φουσέ.

Το άρθρο ΣΤΕΦΑΝ ΤΒΑΪΧ, ΕΡΑΣΜΟΣ: ΘΡΙΑΜΒΟΣ ΚΑΙ ΤΡΑΓΩΔΙΑ εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

1.

Έγιναν τέρατα

Στις περισσότερες αναφορές για τον πόλεμο στη Γάζα ο πόλεμος δεν ξεκινά από εκεί που ξεκίνησε. Ο πόλεμος δεν άρχισε στη Γάζα. Ο πόλεμος ξεκίνησε στις 7 Οκτωβρίου 2023, ακριβώς πενήντα χρόνια μετά από την εισβολή της Αιγύπτου και της Συρίας στο Ισραήλ. Παλαιστίνιοι τρομοκράτες της Χαμάς διέπραξαν μια αδιανόητη ανθρωποσφαγή στο Ισραήλ. Βιντεοσκόπησαν τους εαυτούς τους σαν να ήταν ήρωες και πανηγύρισαν για το αιματοκύλισμα. Οι νικητήριοι πανηγυρισμοί συνεχίστηκαν στη Γάζα, όπου οι τρομοκράτες έσυραν τους βάναυσα κακοποιημένους ομήρους και τους παρουσίασαν ως λάφυρα πολέμου στον περιχαρή παλαιστινιακό πληθυσμό. Αυτή η μακάβρια ικανοποίηση έφτασε ως το Βερολίνο. Στο Νοϊκέλν [την πιο hip συνοικία του Βερολίνου] γιόρτασαν το γεγονός με χορούς στους δρόμους και η παλαιστινιακή οργάνωση Σαμιντούν μοίρασε γλυκά. Το Ίντερνετ βούιξε από περιχαρή σχόλια.

Περισσότεροι από 1.200 άνθρωποι πέθαναν στη σφαγή. Ύστερα από βασανιστήρια, ακρωτηριασμούς και βιασμούς, 239 άτομα απήχθησαν. Αυτή η σφαγή[1] της Χαμάς συνιστά πλήρη εκτροχιασμό από τον πολιτισμό. Υπάρχει μια αρχαϊκή φρίκη σε αυτή τη δίψα για αίμα που δεν θεωρούσα πλέον δυνατή στις μέρες μας. Αυτή η σφαγή έχει το μοτίβο της εξόντωσης μέσω πογκρόμ, ένα μοτίβο που οι Εβραίοι γνωρίζουν εδώ και αιώνες. Αυτός είναι ο λόγος που ολόκληρη η χώρα τραυματίστηκε ψυχικά, επειδή ο σκοπός της ίδρυσης του κράτους του Ισραήλ ήταν η προστασία των Ισραηλιτών από τέτοια πογκρόμ. Και ως τις 7 Οκτωβρίου θεωρούσαν ότι η χώρα τους ήταν προστατευμένη. Έστω κι αν η Χαμάς κάθεται στον σβέρκο του κράτους του Ισραήλ από το 1987. Το Καταστατικό της Χαμάς[2] [1988] διακηρύσσει απερίφραστα ότι ο στόχος ήταν η καταστροφή των Εβραίων και ότι «Ο θάνατος για χάρη του Αλλάχ είναι η πιο υψηλή επιθυμία του[ς]».[3]

Μολονότι έκτοτε έχουν γίνει αλλαγές στο Καταστατικό, είναι σαφές πως τίποτε δεν έχει αλλάξει στη νοοτροπία: η καταστροφή των Εβραίων και η καταστροφή του Ισραήλ παραμένουν στόχος και διακαής επιθυμία της Χαμάς. Είναι ακριβώς όπως στο Ιράν. Στην Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν η καταστροφή των Εβραίων αποτελεί επίσης κρατικό δόγμα από την ίδρυσή της, δηλαδή από το 1979.

Όταν μιλάμε για την τρομοκρατία της Χαμάς πρέπει πάντοτε να συμπεριλαμβάνουμε το Ιράν στη συζήτηση. Και οι δύο διαπνέονται από τις ίδιες αρχές, γι’ αυτό και ο Μεγάλος Αδελφός Ιράν χρηματοδοτεί, οπλίζει και έχει κάνει τον μικρό αδερφό Χαμάς πρωτοπαλίκαρό του. Και οι δύο αποτελούν αμείλικτες δικτατορίες. Και ασφαλώς γνωρίζουμε πως όλοι οι δικτάτορες γίνονται πιο ακραίοι όσο περισσότερο κυβερνούν. Σήμερα, η κυβέρνηση του Ιράν αποτελείται αποκλειστικά από σκληροπυρηνικούς. Το κράτος των μουλάδων, με τους Φρουρούς της Επανάστασης, είναι μια αδίστακτη στρατιωτική δικτατορία με επεκτατικές τάσεις. Η θρησκεία δεν είναι τίποτε παραπάνω από καμουφλάζ, ένας «φερετζές». Πολιτικό Ισλάμ σημαίνει περιφρόνηση για την ανθρωπιά, δημόσια μαστιγώματα, θανατικές καταδίκες και εκτελέσεις στο όνομα του Αλλάχ. Το Ιράν έχει εμμονή με τον πόλεμο, αλλά ταυτόχρονα υποκρίνεται ότι δεν φτιάχνει πυρηνικά όπλα, αν και ο ιδρυτής τής αυτοαποκαλούμενης θεοκρατίας, ο Αγιατολάχ Χομεϊνί, εξέδωσε ένα θρησκευτικό διάταγμα, μια φετφά που δήλωνε ότι τα πυρηνικά όπλα δεν συνάδουν με τον Ισλαμισμό.

Το 2002, διεθνείς επιθεωρητές είχαν ήδη αποκαλύψει στοιχεία για ένα μυστικό πρόγραμμα πυρηνικών όπλων στο Ιράν. Ένας Ρώσος κλήθηκε να κατασκευάσει τη βόμβα. Ο ειδικός από το σοβιετικό ερευνητικό πυρηνικό πρόγραμμα εργάστηκε στο Ιράν για χρόνια. Φαίνεται ότι το Ιράν επιδιώκει να επιτύχει πυρηνική αποτροπή, ακολουθώντας το παράδειγμα της Βόρειας Κορέας – κι αυτή η σκέψη είναι τρομακτική. Ιδίως για το Ισραήλ, αλλά και για ολόκληρο τον κόσμο.

Η εμμονή των μουλάδων και της Χαμάς με τον πόλεμο είναι τόσο κυρίαρχη που –όσον αφορά την εξολόθρευση των Εβραίων– υπερβαίνει ακόμη και το θρησκευτικό σχίσμα Σιιτών και Σουνιτών. Όλα τα υπόλοιπα υπάγονται σε αυτή την εμμονή με τον πόλεμο. Ο πληθυσμός εγκαταλείπεται εσκεμμένα στη φτώχεια, ενώ ταυτόχρονα ο πλούτος της ηγεσίας της Χαμάς αυξάνεται ανυπολόγιστα – στο Κατάρ, ο Ισμαήλ Χανίγια λέγεται ότι έχει δισεκατομμύρια στη διάθεσή του. Και η περιφρόνηση για τον άνθρωπο δεν έχει όρια. Για τον πληθυσμό δεν μένει σχεδόν τίποτα πέρα απ’ το να μεταβληθούν σε μάρτυρες. Στρατός και θρησκεία ως όργανα επιτήρησης χωρίς στεγανά. Δεν υπάρχει κυριολεκτικά ο παραμικρός χώρος για αντίθετες απόψεις εντός της παλαιστινιακής πολιτικής στη Γάζα.[4] Η Χαμάς έχει εκδιώξει όλα τα άλλα πολιτικά ρεύματα από τη Λωρίδα της Γάζας[5] με απίστευτη βαναυσότητα. Ύστερα από την απόσυρση του Ισραήλ από τη Λωρίδα της Γάζας[6] το 2007, μέλη της Φατάχ πετάχτηκαν από την ταράτσα ενός δεκαπενταώροφου κτιρίου προς παραδειγματισμό.

2.

Τα δικά μας συναισθήματα είναι το ισχυρότερο όπλο τους

Έτσι η Χαμάς πήρε τον έλεγχο ολόκληρης της Λωρίδας της Γάζας[7] και εγκαθίδρυσε αμαχητί μια δικτατορία. Αμαχητί επειδή οποιοσδήποτε την αμφισβητεί δεν ζει για πολύ. Αντί κοινωνικού δικτύου για τον πληθυσμό, η Χαμάς κατασκεύασε ένα δίκτυο από σήραγγες κάτω από τα πόδια των Παλαιστινίων. Ακόμη και κάτω από νοσοκομεία, σχολεία και νηπιαγωγεία που χρηματοδοτούνται από τη διεθνή κοινότητα. Η Γάζα είναι ένας στρατώνας, ένα βαθύ κράτος αντισημιτικής αντίστασης. Ένα κράτος ολοκληρωμένο κι ωστόσο αόρατο. Στο Ιράν υπάρχει ένα ρητό: «Το Ισραήλ χρειάζεται τα όπλα του για να προστατέψει τον λαό του. Και η Χαμάς χρειάζεται τον λαό της για να προστατέψει τα όπλα της».

Αυτό το ρητό είναι η συντομότερη περιγραφή του διλήμματος ότι στη Γάζα δεν μπορείς να ξεχωρίσεις το πολιτικό στοιχείο από το στρατιωτικό. Κι αυτό δεν ισχύει μόνο για τα κτίρια, αλλά και για το προσωπικό μέσα σ’ αυτά. Ο ισραηλινός στρατός εξωθήθηκε σε αυτή την παγίδα στην απάντησή του στην 7η Οκτωβρίου. Δεν παρασύρθηκε, εξωθήθηκε. Εξωθήθηκε να υπερασπιστεί τον εαυτό του και να αυτοενοχοποιηθεί, καταστρέφοντας τις υποδομές με όλα τα άμαχα θύματα. Και ακριβώς αυτό το αναπόφευκτο ποθούσε και εκμεταλλεύεται η Χαμάς. Έκτοτε, με αυτό κατευθύνει τις ειδήσεις που φτάνουν στον κόσμο. Το θέαμα του πόνου μάς συγκλονίζει καθημερινά. Όμως κανένας πολεμικός ανταποκριτής δεν μπορεί να εργαστεί χωρίς εξάρτηση από τη Γάζα. Η Χαμάς ελέγχει την επιλογή των εικόνων που θα προβληθούν ενορχηστρώνοντας έτσι τα συναισθήματά μας. Τα συναισθήματά μας είναι το ισχυρότερο όπλο τους εναντίον του Ισραήλ. Και μάλιστα, μέσω της επιλογής των εικόνων, κατορθώνει να παρουσιάσει τον εαυτό της ως τον μοναδικό υπερασπιστή των Παλαιστινίων. Αυτός ο κυνικός υπολογισμός έχει αποδώσει καρπούς.

3.

Ganz normale Männer (Εντελώς φυσιολογικοί άνθρωποι)

Από τις 7 Οκτωβρίου σκέφτομαι ξανά και ξανά ένα βιβλίο για τη ναζιστική περίοδο, το βιβλίο Ganz normale Männer (Εντελώς φυσιολογικοί άνθρωποι) του Κρίστοφερ Ρ. Μπράουνινγκ.[8] Που περιγράφει τον αφανισμό των εβραϊκών χωριών στην Πολωνία από το Εφεδρικό Αστυνομικό Τάγμα 101, τον καιρό που οι μεγάλοι θάλαμοι αερίων και τα κρεματόρια του Άουσβιτς δεν υπήρχαν ακόμη. Θυμίζει τη δίψα για αίμα των τρομοκρατών της Χαμάς στο μουσικό φεστιβάλ και στα κιμπούτς. Μέσα σε μία μόλις μέρα τον Ιούλιο του 1942, οι 1.500 Εβραίοι κάτοικοι του χωριού Γιόζεφοβ σφαγιάστηκαν. Παιδιά και βρέφη τουφεκίστηκαν στον δρόμο μπροστά από τα σπίτια τους, οι γέροι και οι άρρωστοι στα κρεβάτια τους. Όλοι οι υπόλοιποι οδηγήθηκαν στο κοντινό δάσος, όπου τους ανάγκασαν να γδυθούν και να συρθούν στο έδαφος. Αφού τους χλεύασαν και τους βασάνιζαν, μετά τους τουφέκισαν και τους παράτησαν στο ματωμένο δάσος. Αυτή η μαζική δολοφονία έγινε με τρόπο διεστραμμένο.

Το βιβλίο λέγεται Ganz normale Männer (Εντελώς φυσιολογικοί άνθρωποι) επειδή αυτό το εφεδρικό αστυνομικό τάγμα δεν το αποτελούσαν άνδρες των Ες-Ες ή της Βέρμαχτ, αλλά πολίτες που δεν θεωρούνταν πλέον ικανοί για στρατιωτική υπηρεσία λόγω προχωρημένης ηλικίας. Προέρχονταν από εντελώς συνηθισμένα επαγγέλματα και μεταβλήθηκαν σε τέρατα. Μόλις το 1962 έγινε η δίκη για αυτό το έγκλημα πολέμου. Τα πρακτικά της δίκης δείχνουν ότι κάποιοι από τους εν λόγω άντρες «έκαναν πολύ γούστο με όλα αυτά». Ο σαδισμός έφτασε σε τέτοιο σημείο που ένας νεόνυμφος λοχαγός έφερε τη σύζυγό του στις σφαγές για να γιορτάσουν τον μήνα του μέλιτος. Κατόπιν το αιματοκύλισμα συνεχίστηκε και σε άλλα χωριά. Και η γυναίκα σουλατσάριζε με το λευκό νυφικό που είχε φέρει μαζί της, ανάμεσα στους Εβραίους που είχαν συγκεντρωθεί σαν τα πρόβατα στην πλατεία της αγοράς. Δεν ήταν η μοναδική σύζυγος που της επιτράπηκε να παραβρεθεί. Στα έγγραφα της δίκης, η σύζυγος ενός υπολοχαγού λέει: «Ένα πρωί καθόμουν με τον σύζυγό μου στον κήπο του καταλύματός του και παίρναμε πρωινό, όταν ένας απλός άνθρωπος από τη διμοιρία του μας πλησίασε, στάθηκε προσοχή και δήλωσε: “Κύριε υπολοχαγέ, δεν έχω φάει ακόμα πρωινό!”. Όταν ο σύζυγός μου τον κοίταξε ερωτηματικά, του εξήγησε: “Δεν έχω σκοτώσει ακόμη ούτε έναν Εβραίο”».

4.

Δεν συνειδητοποιούν πια την ελευθερία τους

Είναι σωστό να σκεφτόμαστε τις ναζιστικές σφαγές την 7η Οκτωβρίου; Νομίζω ότι είναι, επειδή η ίδια η Χαμάς ήθελε να επικαλεστεί την ανάμνηση του Ολοκαυτώματος. Και ήθελε να δείξει ότι το Κράτος του Ισραήλ δεν αποτελεί πλέον εγγύηση για την επιβίωση των Εβραίων. Ότι το κράτος τους είναι μια οφθαλμαπάτη που δεν θα τους σώσει. Η λογική μάς απαγορεύει να αναφέρουμε τη λέξη Ολοκαύτωμα. Γιατί να το απαγορεύει όμως; Επειδή τα συναισθήματα που έχουμε δεν μπορούν να αποφύγουν αυτή την σφύζουσα ομοιότητα.

Κι έπειτα υπάρχει και κάτι άλλο που μου περνάει από το μυαλό και μου θυμίζει τους Ναζί: το κόκκινο τρίγωνο της παλαιστινιακής σημαίας. Στα στρατόπεδα συγκέντρωσης ήταν το σύμβολο των κομμουνιστών κρατουμένων. Σήμερα; Σήμερα εμφανίζεται ξανά σε βίντεο της Χαμάς[9] και σε προσόψεις κτιρίων στο Βερολίνο. Στα βίντεο χρησιμοποιείται ως κάλεσμα σε θανάτωση. Στις προσόψεις σημαδεύει στόχους προς επίθεση. Ένα μεγάλο κόκκινο τρίγωνο δεσπόζει πάνω από την είσοδο του κλαμπ techno «About Blank». Επί χρόνια Σύροι πρόσφυγες και γκέι Ισραηλινοί χόρευαν εκεί, πράγμα αυτονόητο. Μα τώρα πια τίποτα δεν είναι αυτονόητο. Τώρα το κόκκινο τρίγωνο ουρλιάζει πάνω από την είσοδο. Ένας ρέιβερ που η εβραϊκή του οικογένεια προέρχεται από τη Λιβύη και το Μαρόκο λέει σήμερα: «Το πολιτικό κλίμα ξυπνά όλους τους δαίμονες. Για τη Δεξιά, εμείς οι Εβραίοι δεν είμαστε αρκετά λευκοί· για την Αριστερά, παραείμαστε λευκοί». Το μίσος για τους Εβραίους έχει ριζώσει στη νυχτερινή ζωή του Βερολίνου. Μετά την 7η Οκτωβρίου ο κόσμος των βερολινέζικων κλαμπ κυριολεκτικά δείλιασε. Παρότι 364 νέοι άνθρωποι, ρέιβερ σαν εκείνους, σφαγιάστηκαν σε ένα φεστιβάλ techno μουσικής, ο σύλλογος των κλαμπ δεν το σχολίασε παρά μόνο αρκετές μέρες αργότερα. Αλλά ακόμη κι αυτό ήταν μια επιδερμική άσκηση, αφού ο αντισημιτισμός και η Χαμάς δεν αναφέρθηκαν καν.

Έζησα για περισσότερα από τριάντα χρόνια σε μια δικτατορία [Τσαουσέσκου]. Κι όταν ήρθα στη Δυτική Ευρώπη δεν μπορούσα να φανταστώ ότι η δημοκρατία θα μπορούσε ποτέ να αμφισβητηθεί με τέτοιο τρόπο. Νόμιζα ότι σε μια δικτατορία οι άνθρωποι υφίστανται συστηματικά πλύση εγκεφάλου. Και ότι στις δημοκρατίες οι άνθρωποι μαθαίνουν να σκέφτονται αυτόνομα επειδή το άτομο μετράει. Σε αντίθεση με τη δικτατορία, όπου η ανεξάρτητη σκέψη απαγορεύεται και η εξαναγκασμένη συλλογικότητα ντρεσάρει τους ανθρώπους. Και όπου το μεμονωμένο άτομο δεν είναι μέλος της συλλογικότητας, αλλά εχθρός. Έχω συγκλονιστεί που νέοι άνθρωποι, φοιτητές στη Δύση, βρίσκονται σε τέτοια σύγχυση που δεν έχουν πια επίγνωση της ελευθερίας τους. Που έχουν καταπώς φαίνεται χάσει την ικανότητα να ξεχωρίζουν τη δημοκρατία από τη δικτατορία.

Είναι παράλογο που ομοφυλόφιλα και κουήρ άτομα, για παράδειγμα, διαδηλώνουν υπέρ της Χαμάς – όπως έκαναν στο Βερολίνο στις 4 Νοεμβρίου. Δεν είναι μυστικό ότι όχι μόνο η Χαμάς, αλλά και ολόκληρη η παλαιστινιακή κουλτούρα, απεχθάνεται και τιμωρεί τα LGBTQ άτομα. Και μόνο η σημαία με το ουράνιο τόξο είναι αδιανόητη στη Λωρίδα της Γάζας. Οι κυρώσεις της Χαμάς για τους γκέι κυμαίνονται από τουλάχιστον εκατό βουρδουλιές έως τη θανατική ποινή. Σε δημοσκόπηση του 2014 στα Παλαιστινιακά Εδάφη, το 99% των ερωτηθέντων απάντησαν ότι η ομοφυλοφιλία είναι ηθικά απαράδεκτη. Μπορείτε επίσης να ακολουθήσετε σατιρική προσέγγιση, όπως κάνει ο μπλόγκερ Ντέιβιντ Λέδεργουντ στο «X»: να κατεβαίνεις σε διαδήλωση υπέρ της Παλαιστίνης ως κουήρ άτομο είναι σαν να κατεβαίνεις σε διαδήλωση υπέρ του Kentucky Fried Chicken όντας κότα.

Αναρωτιέμαι επίσης αν οι φοιτητές σε πολλά αμερικανικά πανεπιστήμια[10] ξέρουν τι κάνουν όταν φωνάζουν στις διαδηλώσεις «Είμαστε η Χαμάς» ή ακόμη «Αγαπημένη Χαμάς, βομβάρδισε το Τελ Αβίβ!» ή «Πίσω στο 1948». Είναι ακόμη αθώο ή σαφώς βλακώδες; Ωστόσο η μαζική σφαγή της 7ης Οκτωβρίου δεν αναφέρεται πλέον σε αυτές τις διαδηλώσεις. Και είναι ακόμη πιο εξοργιστικό όταν η 7η Οκτωβρίου ερμηνεύεται μάλιστα ως ένα γεγονός στημένο από το Ισραήλ. Ή όταν δεν ακούγεται ούτε μία λέξη που να απαιτεί την απελευθέρωση των ομήρων. Όταν, απεναντίας, ο πόλεμος του Ισραήλ στη Γάζα παρουσιάζεται ως ένας αυθαίρετος πόλεμος κατάκτησης και εξόντωσης από μια αποικιοκρατική δύναμη.

Άραγε οι νέοι βλέπουν μόνο βιντεάκια στο TikTok; Στο μεταξύ, οι όροι ακόλουθος, ινφλουένσερ, ακτιβιστής, δεν μου φαίνονται πλέον ακίνδυνοι. Αυτές οι κομψές ιντερνετικές λέξεις είναι σοβαρές. Προϋπήρχαν όλες του Ίντερνετ. Τις μεταφράζω πίσω στον χρόνο. Και ξαφνικά γίνονται άκαμπτες σαν λαμαρίνα και υπερβολικά διαυγείς. Επειδή έξω από το διαδίκτυο σημαίνουν οπαδοί, παράγοντες επιρροής, ακτιβιστές. Σαν να αντλήθηκαν από εκπαιδευτήρια κάποιας φασιστικής ή κομμουνιστικής δικτατορίας. Η ελαστικότητά τους είναι άλλωστε μια ψευδαίσθηση. Επειδή τυχαίνει να γνωρίζω ότι οι λέξεις κάνουν αυτό που λένε. Προωθούν τον οπορτουνισμό και την υπακοή στη μάζα και απαλλάσσουν τα άτομα από το να αναλάβουν την ευθύνη για αυτό που κάνει η ομάδα.

Δεν θα εκπλαγώ αν μάθω ότι κάποιοι από τους διαδηλωτές ήταν φοιτητές οι οποίοι, μόλις πριν από λίγους μήνες, διαδήλωναν κατά της καταπίεσης[11] στο Ιράν με το σύνθημα «Γυναίκες-Ζωή-Ελευθερία». Με τρομάζει που οι ίδιοι διαδηλωτές σήμερα δείχνουν αλληλεγγύη στη Χαμάς. Μου φαίνεται ότι πλέον δεν κατανοούν την αβυσσαλέα αντίφαση του περιεχομένου. Και αναρωτιέμαι γιατί δεν νοιάζονται που η Χαμάς δεν θα επέτρεπε την παραμικρή διαδήλωση για κανένα δικαίωμα των γυναικών. Και που [οι «μαχητές» της] περιέφεραν σαν λάφυρα πολέμου στις 7 Οκτωβρίου τις γυναίκες που βίασαν.

Στο Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον οι διαδηλωτές παίζουν το ομαδικό παιχνίδι «Λαϊκό Δικαστήριο» για διασκέδαση. Εκπρόσωποι του Πανεπιστημίου δικάζονται για αστείο. Ακολουθούν οι ετυμηγορίες και όλοι κραυγάζουν εν χορώ «Στην κρεμάλα!» ή «Στην γκιλοτίνα!». Ακούγονται χειροκροτήματα και γέλια και βαφτίζουν τον χώρο όπου έχουν κατασκηνώσει «Πλατεία Μαρτύρων». Με τη μορφή χάπενινγκ, τιμούν τη συλλογική τους ηλιθιότητα με τη συνείδηση καθαρή. Είναι να αναρωτιέται κανείς τι διδάσκεται στα πανεπιστήμια σήμερα.

Μου φαίνεται ότι από τις 7 Οκτωβρίου ο αντισημιτισμός έχει εξαπλωθεί σαν συλλογικό κροτάλισμα των δαχτύλων, ωσάν η Χαμάς να είναι ο ινφλουένσερ και οι φοιτητές οι ακόλουθοι. Στον μιντιακό κόσμο των ινφλουένσερ και των ακολούθων τους μόνο τα γρήγορα κλικ των βίντεο μετράνε. Το πετάρισμα των βλεφαρίδων, η αξιοποίηση των έντονων συναισθημάτων. Πιάνει εδώ το ίδιο κόλπο όπως και στις διαφημίσεις.

Είναι άραγε η επιρρέπεια των μαζών ο λόγος για τις καταστροφές του εικοστού αιώνα, που παίρνει νέα τροπή; Το περίπλοκο περιεχόμενο, οι λεπτές αποχρώσεις, τα συμφραζόμενα και οι αντιφάσεις, οι συμβιβασμοί, όλα αυτά είναι ξένα στον κόσμο των μίντια.

Αυτό είναι επίσης έκδηλο σε ένα ηλίθιο κάλεσμα από ακτιβιστές του διαδικτύου κατά του Διεθνούς Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους του Ομπερχάουζεν. Πρόκειται για το αρχαιότερο φεστιβάλ ταινιών μικρού μήκους στον κόσμο που φέτος γιορτάζει τα εβδομήντα του χρόνια. Πολλοί σπουδαίοι κινηματογραφιστές ξεκίνησαν από εδώ την καριέρα τους με πρώιμα έργα. Ο Μίλος Φόρμαν, ο Ρόμαν Πολάνσκι, ο Μάρτιν Σκορσέζε, ο Ίστβαν Σάμπο και η Ανιές Βαρντά. Δύο εβδομάδες μετά τους πανηγυρισμούς της Χαμάς στους δρόμους του Βερολίνου, ο διευθυντής του φεστιβάλ Λαρς Χένρικ Γκας έγραψε: «Μισό εκατομμύριο άνθρωποι βγήκαν στους δρόμους τον Μάρτιο του 2022 για να διαδηλώσουν κατά της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία. Αυτό ήταν σημαντικό. Παρακαλώ επιτρέψτε μας τώρα να στείλουμε ένα εξίσου δυνατό μήνυμα. Να δείξουμε στον κόσμο ότι οι φίλοι της Χαμάς στο Νοϊκέλν και όσοι μισούν τους Εβραίους είναι μειοψηφία. Ελάτε! Σας παρακαλούμε!».

Αυτό πυροδότησε εχθρικές αντιδράσεις στο Ίντερνετ. Μια ανώνυμη ομάδα τον κατηγόρησε για δαιμονοποίηση της αλληλεγγύης στην παλαιστινιακή απελευθέρωση. Η ομάδα τον διαβεβαίωσε ότι θα «ενθάρρυνε» τη διεθνή κινηματογραφική κοινότητα να αναθεωρήσει τη συμμετοχή της στο φεστιβάλ. Ήταν ένα συγκαλυμμένο κάλεσμα σε μποϊκοτάζ, το οποίο πολλοί κινηματογραφιστές ακολούθησαν και ακύρωσαν τη συμμετοχή τους. Ο Λαρς Χένρικ Γκας δικαίως λέει ότι αυτή τη στιγμή βιώνουμε μια οπισθοδρόμηση στον πολιτικό διάλογο. Αντί για πολιτική σκέψη κυριαρχεί μια εσωτεριστική αντίληψη της πολιτικής. Πίσω της βρίσκεται μια επιθυμία για συνέπεια και η πίεση για κομφορμισμό. Και στον χώρο της τέχνης έχει γίνει αδύνατη η διαφοροποίηση της προάσπισης του δικαιώματος του Ισραήλ να υπάρχει και της ταυτόχρονης άσκησης κριτικής στην κυβέρνησή του.

Γι’ αυτό δεν περνάει καν σαν σκέψη μήπως η παγκόσμια κατακραυγή για τους πολλούς νεκρούς και την οδύνη στη Γάζα μπορεί να είναι μέρος της στρατηγικής[12] της Χαμάς. Κωφεύει και κλείνει τα μάτια στην οδύνη του λαού της. Διότι για ποιον άλλο λόγο θα έκανε επίθεση στο συνοριακό πέρασμα Κερέμ Σαλόμ όπου φτάνει η περισσότερη ανθρωπιστική βοήθεια; Ή για ποιον άλλο λόγο θα χτυπούσε το εργοτάξιο ενός προσωρινού λιμανιού όπου θα έφτανε σύντομα ανθρωπιστική βοήθεια; Δεν έχουμε ακούσει ούτε μία λέξη συμπόνιας για τον λαό της Γάζας από τον κύριο Σινουάρ και τον κύριο Χανίγια. Και αντί για επιθυμία για ειρήνη ακούγονται μόνο μαξιμαλιστικά αιτήματα τα οποία γνωρίζουν ότι δεν μπορεί να ικανοποιήσει το Ισραήλ. Η Χαμάς ποντάρει σε έναν διαρκή πόλεμο με το Ισραήλ. Αυτή θα ήταν η καλύτερη εγγύηση της συνέχισης της ύπαρξής της. Η Χαμάς ελπίζει επίσης να απομονώσει διεθνώς το Ισραήλ, πάση θυσία.

Στο μυθιστόρημα του Τόμας Μαν Δόκτωρ Φάουστους, ο Εθνικοσοσιαλισμός λέγεται ότι έκανε «καθετί το γερμανικό μισητό στον κόσμο». Έχω την εντύπωση ότι η στρατηγική της Χαμάς και των υποστηρικτών της είναι να κάνει καθετί ισραηλινό, και ως εκ τούτου οτιδήποτε εβραϊκό, μισητό στον κόσμο. Η Χαμάς θέλει να διατηρήσει τον αντισημιτισμό ως μόνιμη παγκόσμια διάθεση. Αυτός είναι ο λόγος που θέλει επίσης να επανερμηνεύσει το Ολοκαύτωμα. Οι ναζιστικές διώξεις και η φυγή στην Παλαιστίνη τίθενται επίσης υπό αμφισβήτηση. Και, εντέλει, το δικαίωμα του Ισραήλ στην ύπαρξη. Αυτή η χειραγώγηση φτάνει στο σημείο να ισχυρίζεται ότι η υπόμνηση του Γερμανικού Ολοκαυτώματος λειτουργεί μόνο ως πολιτιστικό όπλο για τη νομιμοποίηση του Δυτικού-λευκού «προγράμματος εποικισμού» του Ισραήλ. Τέτοιες ανιστόρητες και κυνικές αντιστροφές της σχέσης θύτη-θύματος έχουν σκοπό να εμποδίσουν οποιαδήποτε διαφοροποίηση μεταξύ Ολοκαυτώματος και αποικιοκρατίας. Με όλα αυτά τα στημένα κατασκευάσματα, το Ισραήλ δεν εκλαμβάνεται πλέον ως η μοναδική δημοκρατία στη Μέση Ανατολή, αλλά ως αποικιοκρατικό πρότυπο κράτους. Και ως αιώνιος επιτιθέμενος, εναντίον του οποίου το τυφλό μίσος είναι δικαιολογημένο. Ακόμη και η επιθυμία για την καταστροφή του.

Ο Εβραίος ποιητής Γεχούντα Αμιχάι λέει ότι ένα ερωτικό ποίημα στα εβραϊκά είναι πάντοτε ένα ποίημα για τον πόλεμο. Συχνά είναι ένα ποίημα για πόλεμο εν μέσω πολέμου. Το ποίημά του «Ιερουσαλήμ 1973» θυμίζει τον πόλεμο του Γιόμ Κιππούρ:

Θλιμμένοι άντρες κουβαλούν τη μνήμη
των αγαπημένων στο σακίδιό τους, στις πλαϊνές τους τσέπες
στις φυσιγγιοθήκες, στους σάκους των ψυχών τους,
σε βαριές φυσαλίδες ονείρων κάτω από τα μάτια τους.

Το 1969 που ο Πάουλ Τσέλαν επισκέφθηκε το Ισραήλ, ο Αμιχάι μετέφρασε ποιήματά του και τα απήγγειλε στα Εβραϊκά. Εκεί συναντήθηκαν οι δύο επιζώντες του Ολοκαυτώματος. Ο Γεχούντα Αμιχάι λεγόταν Λούντβιχ Πφόιφερ (Ludwig Pfeuffer) όταν έφυγαν οι γονείς του από το Βύρτσμπουργκ.

Η επίσκεψη στο Ισραήλ συγκίνησε τον Τσέλαν. Συνάντησε συμμαθητές από το Τσέρνοβιτς της Ρουμανίας που, σε αντίθεση με τους δολοφονημένους γονείς του, κατόρθωσαν να διαφύγουν στην Παλαιστίνη. Ο Πάουλ Τσέλαν έγραψε στον Γεχούντα Αμιχάι μετά την επίσκεψή του και λίγο πριν τον θάνατό του στον Σηκουάνα: «Αγαπητέ Γεχούντα Αμιχάι, επίτρεψέ μου να επαναλάβω τα λόγια που ήρθαν αυθόρμητα στα χείλη μου κατά τη συζήτησή μας: Δεν μπορώ να φανταστώ τον κόσμο χωρίς το Ισραήλ· ούτε θέλω να τον φανταστώ χωρίς το Ισραήλ».

© 2024 HERTA MÜLLER

 
— Μετάφραση: Νίνα Μπούρη

            Επιμέλεια: Χ. Ε. Μαραβέλιας

Σημ. ARB: Η συγγραφέας διάβασε αυτό το κείμενο στο Φόρουμ για την 7η Οκτωβρίου του «Εβραϊκού Πολιτισμού στη Σουηδία» στην Στοκχόλμη στις 25 Μαΐου 2024.

[1] “7 OCTOBER MASSACRE”, Τruth of the Middle East. Διαθέσιμο στο λινκ: https://tinyurl.com/2rvhu2y4

[2] Δημοσιεύθηκε μεταφρασμένο ολόκληρο στα ελληνικά στην Athens Review of Books («Το Mein Kampf της Χαμάς», τχ. 158, Φεβρουάριος 2024. Βλ. https://tinyurl.com/yex8bsct).

[3] Καταστατικό της Χαμάς, ό.π., άρθρο 8.

[4] “What is life like for Palestinians in Gaza?”, Τruth of the Middle East, 23 Δεκεμβρίου 2023. Διαθέσιμο στο λινκ: https://tinyurl.com/4awbv37x

[5] “The Gaza Strip: The Road to Hamas”, Τruth of the Middle East, 4 Φεβρουαρίου 2024. Διαθέσιμο στο λινκ: https://tinyurl.com/y66kz2d9

[6] “Israel’s Withdrawal from Gaza: A First Experience”, Τruth of the Middle East, 19 Φεβρουαρίου 2024. Διαθέσιμο στο λινκ: https://truthofthemiddleeast.com/withdrawal/

[7] “Arab Public Opinion on the Israeli War on the Gaza Strip”, Τruth of the Middle East, 31 Ιανουαρίου 2024. Διαθέσιμο στο λινκ: https://tinyurl.com/4zm83ux7

[8] Ο πλήρης τίτλος του πρωτοτύπου: Ordinary Men: Reserve Police Battalion 101 and the Final Solution in Poland (1992), και της γερμανικής έκδοσης: Ganz normale Männer: Das Reserve-Polizeibataillon 101 und die «Endlösung» in Polen (1993).

[9] “The Woman in the Hamas Video Is My Daughter”, Τruth of the Middle East, 10 Δεκεμβρίου 2023. Διαθέσιμο στο λινκ: https://tinyurl.com/6zeha3bm

[10] “Kennedy: Israel and world”, Τruth of the Middle East, 21 Μαρτίου 2024. Διαθέσιμο στο λινκ: https://tinyurl.com/ykbk5c48

[11] “Oppression in the Middle East”, Τruth of the Middle East, 1 Μαρτίου 2024. Διαθέσιμο στο λινκ: https://truthofthemiddleeast.com/oppression/

[12] David Leonhardt, “The Battle of Khan Younis”, Τruth of the Middle East, 21 Δεκεμβρίου 2023. Διαθέσιμο στο λινκ: https://truthofthemiddleeast.com/strategy-battle/

Πηγή: athensreviewofbooks.com

Το άρθρο Χέρτα Μύλλερ: Μια σοκαριστική προειδοποίηση για τη Δύση εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Εμείς μιλήσαμε.

Εμείς κατονομάσαμε τους βιαστές μας.

Οι βιαστές πρώτα απ’ όλα επιδιώκουν τη φίμωση του θύματος.

Να μη μιλήσει, να μη μπορεί να μιλήσει.

Και πολύ περισσότερο οι βιαστές της Δικαιοσύνης, αφού έχουν τη δύναμη μιας ανεξέλεγκτης εξουσίας: το θύμα φοβάται να μιλήσει.

Όμως, εμείς μιλήσαμε.

Μιλήστε κι εσείς για τους πιο βάρβαρους βιαστές προσώπων,

για τους πιο ειδεχθείς βιαστές της ίδιας της Δικαιοσύνης και της Δημοκρατίας.

Οργάνωσαν τη σκευωρία αλλοίωσης του πολιτεύματος.

Εξέδωσαν σε χρόνο dt την απόφαση-όνειδος 1001/2019 ΑΠ υπέρ του Κουφοντίνα (βλ. https://bit.ly/2OkF8q7 ).

Έδωσαν γραπτές εξετάσεις για τις προαγωγές τους με θέμα «Λευτεριά στον Κουφοντίνα», προαγωγές που ούτε ο Παυλόπουλος δεν τόλμησε να υπογράψει.

Οργάνωσαν την εξόντωση της Athens Review of Books με άτιμες αποφάσεις, χωρίς να υπάρχει καν αδίκημα.

Μας εβίασαν επανειλημμένως, κτηνωδώς, μας υπέβαλαν σε πολυετή ψυχικά και διανοητικά βασανιστήρια.

Κράτησαν δεσμευμένους τους λογαριασμούς μας επί 3,5 χρόνια για να πετύχουν τον θάνατό μας από οικονομική ασφυξία.

Είναι οι πωρωμένοι «δικαστές-εργαλεία», οι κακούργοι τον καιρό της Θάνου, του Πέππα, της Δημητρίου, του Παπαγγελόπουλου.

Τόσο πωρωμένοι, που η αυταπόδεικτα εξαγορασμένη Πηνελόπη Ζωντανού διεκδίκησε και την προεδρία του ΑΠ.

Τόσο πωρωμένοι, που η αριστεύσασα Δήμητρα Κοκοτίνη στο «διαγώνισμα Κουφοντίνα», χρίστηκε εισαγγελέας του ΑΠ από την αλληλέγγυα (στον Κουφοντίνα) κυβέρνηση Τσίπρα.

Η Athens Review of Books αντιστάθηκε στην τρομοκρατία τη Δικαστικής Πέππας & Co.

Τους οδηγήσαμε στο Ειδικό Δικαστήριο.

Και θα τους οδηγήσουμε ξανά σε δίκη, μαζί με τους εντολείς και συνεργούς τους.

Κατάντησαν τη Δικαιοσύνη από οχυρό της Δημοκρατίας και έσχατο καταφύγιο κάθε αδικούμενου πολίτη, το πρώτο καταφύγιο κάθε λογής (πολιτικού) παλιανθρώπου.

Εμείς μιλήσαμε.

Εσείς;

— The Athens Review of Books

ΥΓ. Θέλουμε να παρατηρήσουμε πως την θανάσιμη καταδίωξη της Athens Review of Books δεν είδαν ούτε άκουσαν οι αηδιαστικά ευαίσθητοι «ανθρωπιστές» τύπου Μάρως Δούκα και Βασίλη Βασιλικού, και πλήθος άλλων συγγραφίσκων και διανοουμένων της συμφοράς, πολλοί από τους οποίους τώρα μιλούν για την «άμεμπτη συμπεριφορά» του Κουφοντίνα και αγωνίζονται στο πλευρό του αμετανόητου serial killer «για να διασωθεί η ευαισθησία και η τιμή της κοινωνίας μας»!

Το άρθρο Εμείς μιλήσαμε. Εμείς κατονομάσαμε τους βιαστές μας εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Του Αθανασίου  Χ. Παπανδρόπουλου

Το τελευταίο τεύχος του ARB, που εκδίδουν οι υπό θλιβερό δικαστικό τραπεζικό περιορισμό Μαρία και Μανώλης Βασιλάκης, είναι μεν αφιερωμένο στον Εμμ.Ροιδη, πλην όμως περιέχει και ένα πολύ επίκαιρο στη χώρα μας αρθρο-γροθιά,του καθηγητή Φιλοσοφίας Περικλή Βαλλιάνου. Διαβάζοντας το, γύρισα πάρα πολλά χρόνια πίσω. Τότε που η άσκηση κριτικής στον κομμουνιστικό ολοκληρωτισμό αποτελούσε έγκλημα κατά της ανθρωπότητας,γιατί αυτό είχαν αποφασίσει διανοούμενοι-εισαγγελείς.

Ήταν η εποχή όπου αυτά που αποκάλυπταν, έλεγαν, έγραφαν και ανέλυαν οι Μπόρις Σουβάριν, Μπράνκο Λάζιτς, Μίλοβαν Τζίλας, Κώστας Παπαϊωάννου, Ραιημόν Αρόν, Βλαδίμηρος Μπουκόφσκι, Αλέξανδρος Ζηνόβιεφ, Αλέξανδρος Σολζενίτσιν, Λετσέκ Κολακόφσκι, Ήλιος Γιαννακάκης και άλλοι Πλιούτς, Κουζνέτσωφ, Λόντον και Βαλαντόρες, ήσαν μυθεύματα της CIA και συκοφαντίες της διεθνούς αντίδρασης!!

Όλοι οι παραπάνω και άλλοι πολλοί ήσαν πράκτορες,μίσθαρνα όργανα του καπιταλισμού και απόβλητα της  αστικής κοινωνίας.

Αυτά τότε υποστήριζαν δημοσιογράφοι, συγγραφείς, όπως ο Ζαν-Πωλ Σάρτρ και γενικά οι αποκαλούμενοι «συνοδοιπόροι» του σταλινισμού διανοούμενοι.

Αφιερωμένο, λοιπόν, στην σταλινοφιλία αυτών των διανοουμένων είναι το μεστό σε περιεχόμενο άρθρο του Περικλή Βαλλιάνου, ο οποίος μεταξύ άλλων γράφει:

«Δανείζομαι τον τίτλο «Διανοητές εχθροί της διάνοιας» από τον Λετσέκ Κολακόφσκι, επειδή αποδίδει με τον αδρότερο τρόπο την αντίφαση που διαπερνούσε την σκέψη των δυτικών στοχαστών που επάλειψαν με θεωρητική αίγλη την θηριωδία του Στάλιν. Στο «Intellectuals against Intellect», ένα πυκνό σχεδίασμα της πορείας του ευρωπαϊκού πολιτισμού από την ύστερη αρχαιότητα ως τα νεώτερα χρόνια, ο Κολακόφσκι δείχνει ότι πάντα στις κρίσιμες μεταβατικές περιόδους ξεχώριζε μια ομάδα στοχαστών που προσδοκούσε την επέλαση μιας εξαγνιστικής βαρβαρότητας για να σαρώσει τα συντρίμμια του δικού τους πεθαμένου κόσμου. Οι «συνοδοιπόροι» είναι η τελευταία έκφανση αυτής της διαχρονικής τάσης».

Γιατί όμως υπήρξαν τόσοι πολλοί συνοδοιπόροι; Ποιος τελικά ήταν και είναι ακόμα ο ρόλος τους ακόμα και σήμερα, παρά τα συντρίμμια και τα αμέτρητα πτώματα που άφησε πίσω του ο σταλινισμός;

Ο Περικλής Βαλλανος κάνει λόγο για τη νόσο της ιδεοκρατίας. «Δεν ήταν όλοι τέτοιοι», γράφει, «αλλά ήταν μαχητικοί και έδιναν τον τόνο στη δημόσια ζωή της Ευρώπης και της Αμερικής. Δεν ήταν ενταγμένοι στα ΚΚ ούτε καν μαρξιστές. Απετέλεσαν όμως το χορό των απατηλών λόγων μιας εγκληματικής τυραννίας…»Συμπληρώνουμε ότι δίπλα στούς συνοδοιπόρους υπήρξαν και οι κατά Λένιν «χρήσιμοι ηλίθιοι»,με τους οποίους θα πρέπει η πολιτική επιστήμη να ασχοληθεί.

Το φαινόμενο έγινε αντικείμενο εκτεταμένης ιστορικής έρευνας τα τελευταία χρόνια. Μόνο την δική μας διανόηση δεν απασχόλησε. Παρ΄ημίν ο σταλινισμός εξακολουθεί να θεωρείται γενικώς ως η άρτια μορφή του προοδευτισμού. Εξωτερικοί παράγοντες που ώθησαν τους «συνοδοιπόρους» προς τον λενινοσταλισμό ήταν η σφαγή του Μεγάλου Πολέμου, η άνοδος του φασισμού και η οικονομική κατάρρευση του 1929. Φαινόταν να είχε φθάσει το τέλος της αστικής δημοκρατίας την στιγμή που αχνορόδιζε στη σοβιετική Ρωσία η Νέα Ιερουσαλήμ. 

Η σκοτεινή πραγματικότητα πίσω από το ρόδινο αυτό νεφέλωμα διαφαινόταν από την αρχή. Οι δυτικοί απολογητές επέλεξαν όμως να μην την δουν. Ενίοτε από αφέλεια, και με την αυταπάτη ότι θα μπορούσαν να επηρεάσουν την πορεία των πραγμάτων. Αλλά κάτω από την αφέλεια, την ματαιοδοξία και τα γιγαντιαία τιράζ των βιβλίων τους στα ρωσικά με την αντίστοιχη κερδοφορία, λειτουργούσε ένα βαθύτερο ψυχολογικό σύνδρομο. Ο Λετσέκ Κολακόφσκι το ονομάζει «ιδεοκρατία».

Η επαγγελματική παραμόρφωση του στοχαστή είναι ότι ζει στο σύμπαν των διαλογισμών του και όσο πιο υψιπετές το τάλαντό του τόσο πιο ερμητικός ο εγκλεισμός. Δεν πιστεύει αυτό που βλέπει, αλλά βλέπει αυτό που πιστεύει. Κάθε εμπειρικό  γεγονός που δεν εντάσσεται στην μήτρα των ιδεασμών του το διαγράφει. Αυτή η «βούληση για πίστη» που είναι η πηγή της θρησκευτικής εμπειρίας γενικά, όπως είχε δείξει ο Ουίλλιαμ Τζαίημς, εκφράσθηκε με μια γκροτέσκα μορφή την δεκαετία του 1930 με την προσήλωση εμβληματικών δυτικών προσωπικοτήτων στον Στάλιν.

Μπολσεβικισμός, τρομοκρατία και διανόηση

Ένας ιστοριογραφικός μύθος είναι ότι η δεκαετία του 1920 στη Ρωσία ήταν περίοδος ελεύθερου πολιτιστικού πειραματισμού. Όμως, από την πρώτη στιγμή το Κόμμα επιδίωξε να ποδηγετήσει την πνευματική ζωή, με το Πολιτικό Γραφείο να καταπιάνεται με την λογοκρισία των θεατρικών παραστάσεων και να επιβάλλει ποινές σε «αποκλίνοντες» συγγραφείς και σκηνοθέτες. Ο Λουνατσάρσκι στα γραπτά του επιχειρηματολογούσε ότι η προλεταριακή εξουσία έπρεπε να αφήσει ελεύθερη την έκφραση όλων των αισθητικών τάσεων – χωρίς βεβαίως στην πράξη να αντιτάσσεται στην εντεινόμενη χειραγώγηση. Τα χρόνια της ΝΕΠ εκδηλώθηκαν όντως πειραματικές αναζητήσεις που έθεταν μαχητικά τον εαυτό τους στην υπηρεσία της «επανάστασης», και στον βαθμό αυτό ήταν ανεκτές. Οι αυτοκτονίες του Γιεσένιν το 1925 και του Μαγιακόφσκι το 1930 σημάδευαν τη διάλυση του αντικατοπτρισμού της πολιτιστικής ελευθερίας.

Εκείνα τα χρόνια στήθηκαν οι καταπιεστικοί μηχανισμοί του ολοκληρωτικού κράτους. Η Τσεκά, που ιδρύθηκε ως σώμα «εκτάκτου ανάγκης» του εμφυλίου (όπως άλλωστε δηλώνει και το όνομά της), έγινε μόνιμος θεσμός από το 1922. Διακλαδώθηκε σε όλη την χώρα υπό την επωνυμία Γκεπεού και της δόθηκαν δικαιοδοσίες ελέγχου κάθε πτυχής της κοινωνικής ζωής. Έτσι η «Κόκκινη Τρομοκρατία» ενσωματώθηκε ως μόνιμο δομικό στοιχειό του καθεστώτος. Οι οδηγίες του Λένιν προς τον κομισάριο της Δικαιοσύνης για την σύνταξη του νέου ποινικού κώδικα ήταν σαφείς: «Είναι αναγκαίο να διατυπωθεί με την μεγαλύτερη δυνατή ευρύτητα το άρθρο που αφορά την Τρομοκρατία, επειδή μόνον επαναστατική κατανόηση της δικαιοσύνης και η επαναστατική συνείδηση είναι δυνατόν να καθορίσουν τις συνθήκες της πρακτικής του εφαρμογής» (επιστολή 17.5.1922).

Με άλλα λόγια δεν υπάρχει κανένα νομικό όριο στη χρήση της βίας, και οι τσεκίστες είναι ελεύθεροι να την ασκούν κατά βούληση για τις ανάγκες της συγκυρίας ή για να επιδεικνύουν την «συνείδησή» τους.

Η καταστολή της εξέγερσης των ναυτών της Κροστάνδης συνοδεύθηκε από την απαγόρευση των τάσεων και της ελεύθερης συζήτησης μέσα στο κόμμα, την κατάργηση της αυτονομίας των συνδικάτων, ιμάντων για την επιβολή των κομματικών αποφάσεων στους χώρους εργασίας, και βεβαίως την απαγόρευση όλων των κομμάτων που δεν είχαν ήδη τεθεί εκτός νόμου. Η διαφορά ανάμεσα στον Λένιν και στον Στάλιν είναι ότι ο πρώτος παραδεχόταν ευθαρσώς την «αμείλικτη  ταξική τρομοκρατία» της νέας εξουσίας, ενώ ο δεύτερος αργότερα έλεγε ότι έστελνε τα θύματά του σε κατασκηνώσεις αθλοπαιδιών».

Στη συνέχεια του άρθρου του ο Περικλής Βαλλιάνος αναφέρεται στις κριτικές των Μπόρις Σουβάριν, Βικτόρ Σέρζ, Παναϊτ Ιστράτι, Τζωρτζ Όργουελ και Μπέρτραντ Ράσσελ, τονίζοντας ότι οι δύο τελευταίοι έσωσαν και την τιμή της βρετανικής αριστεράς.

Ιδιαίτερα αποκαλυπτική είναι η αναφορά του αρθρογράφου και στην κυνική τύφλωση του Νίκου Καζαντζάκη απέναντι στον σταλινισμό, ο οποίος κατά τη γνώμη μας κάθε άλλο παρά ιστορικό ατύχημα υπήρξε. Ο σταλινισμός είναι εγγενής με τον ολοκληρωτισμό και άρα με την κομμουνιστική ιδεολογία. Υπό αυτή την έννοια, οι προσπάθειες που γίνονται ώστε να διαχωριστεί η μαρξιστική θεωρία από τις πρακτικές εφαρμογές της είναι ατυχέστατες. Δείχνουν δε την πενιχρή γνώση που έχουν για το έργο του Μαρξ οι δήθεν οπαδοί του. Διότι απλούστατα τους διαφεύγει ότι ο μεγάλος θεωρητικός του καπιταλισμού και των φαινομένων που προκαλεί, σε κοινωνίες και οικονομίες, είχε γράψει ότι «οι ιδέες ατιμάζονται στο βαθμό που παραμένουν ξεχωριστές από τα συμφέροντα». Ο Λένιν πρώτος το κατάλαβε, το εφάρμοσε και η συνέχεια είναι γνωστή. Ο δε Π.Ιστράτι,μας υπενθυμίζει κάτι εξόχως επίκαιρο.»Ο ανθρωπος χωρίς καρδιά είναι ένας νεκρός,που εμποδίζει του ζωντανούς να ζήσουν…»

Το άρθρο Η Σταλινοφιλία ως όπλο μαζικής πνευματικής καταστροφής εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.