Οι δύο «πατριάρχες» της Λατινοαμερικάνικης Έκρηξης [Latin American Boom], ο Κολομβιανός Gabriel García Márquez (1927-2014) και ο Περουβιανός Mario Vargas Llosa (1936-), αμφότεροι τιμημένοι με το Νόμπελ Λογοτεχνίας, έπαψαν να είναι φίλοι όταν ο Llosa γρονθοκόπησε τον Márquez στην πρεμιέρα μιας κινηματογραφικής ταινίας.

Επιμέλεια: Σόλωνας Παπαγεωργίου

Ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες και ο Μάριο Βάργκας Λιόσα είναι δίχως αμφιβολία δυο από τους σημαντικότερους συγγραφείς της περιόδου της Λατινοαμερικανικής Έκρηξης: τα μυθιστορήματά τους, μαζί με τα έργα του Χούλιο Κορτάσαρ, του Κάρλος Φουέντες κ.ά., έστρεψαν την προσοχή του δυτικού κόσμου προς τη λογοτεχνία των χωρών της Λατινικής Αμερικής. Αμφότεροι τιμήθηκαν με το Νόμπελ Λογοτεχνίας για την προσφορά τους στα γράμματα και για πολλά χρόνια, τους ένωνε δυνατή φιλία. Μάλιστα, η διδακτορική διατριβή του Βάργκας Λιόσα είχε τον τίτλο Γκαρσία Μάρκες: Το χρονικό μιας θεοκτονίας, και πραγματευόταν το γνωστότερο έργο του Μάρκες, το μυθιστόρημα Εκατό χρόνια μοναξιά (1967).

«[Το μυθιστόρημα Εκατό χρόνια μοναξιά] με συγκλόνισε σε τέτοιο βαθμό που έσπευσα να γράψω ένα άρθρο με τίτλο ‘’El Amadis en America’’ [ΣτΜ: Πρόκειται για μια αναφορά στο έργο Amadís de Gaula, μια ιπποτική μυθιστορία, περισσότερο γνωστή στο ισπανόφωνο αναγνωστικό κοινό]. Σκέφτηκα πως η Λατινική Αμερική είχε αποκτήσει επιτέλους το δικό της μυθιστόρημα για τους ιππότες, μια ιστορία όπου το φανταστικό είχε έρθει στο προσκήνιο χωρίς να χαθεί η υποβόσκουσα ουσία της πραγματικότητας. Είχε επίσης μια σπάνια αρετή: την ικανότητα να γοητεύει τον απαιτητικό αναγνώστη που ενδιαφέρεται για τη γλώσσα, και ταυτοχρόνως, τον τυπικό αναγνώστη που ενδιαφέρεται απλώς να παρακολουθήσει την πλοκή», είχε πει κάποτε ο Βάργκας Λιόσα στην El Pais.

Ωστόσο, οι δυο τους έπαψαν να μιλούν από τον Φεβρουάριο του 1976 κι έπειτα, εξαιτίας ενός καυγά κατά τον οποίο ο Λιόσα γρονθοκόπησε τον Μάρκες, μελανιάζοντας το μάτι του.

Όλα άρχισαν όταν ο Λιόσα, σε ένα ταξίδι με προορισμό το Καλάο του Περού, ερωτεύτηκε μια άγνωστη γυναίκα και αποφάσισε να εγκαταλείψει τη σύζυγό του, την Πατρίσια, κάτι που δεν έκανε μεγάλη εντύπωση στους κοντινούς του ανθρώπους, καθώς ο Λιόσα συνήθιζε να μπλέκει σε τέτοιου είδους περιπέτειες, όπως ανέφερε στο Paris Review ο Guillermo Angulo, σχολιάζοντας το περιστατικό.

Η Πατρίσια γύρισε στο σπίτι της στη Βαρκελώνη, οπού την επισκέφτηκαν ο Μάρκες και η σύζυγός του, η Μερσέντες. Κατά τα λεγόμενα του Μάρκες, η Πατρίσια προσπάθησε να ερωτοτροπήσει μαζί του, μα εκείνος δεν ανταποκρίθηκε. Παρόλα αυτά, τη μετέφερε ως το αεροδρόμιο με το αμάξι του, για να προλάβει την πτήση της για το Σαντιάγκο, και πριν την αποχαιρετήσει, της είπε: «Αν το αεροπλάνο φύγει χωρίς εσένα, τότε υπέροχα, θα κάνουμε πάρτι». Σύμφωνα με τον Plinio Apuleyo Mendoza, αυτή η έκφραση χρησιμοποιείται συχνά στην Καραϊβική περιοχή της Κολομβίας, απ’ όπου καταγόταν ο Μάρκες, και ίσως να παρερμηνεύτηκε από την Πατρίσια.

Όταν ο Βάργκας Λιόσα επέστρεψε στη σύζυγό του και έμαθε για τη συνάντησή της με τον Μάρκες, δεν χειρίστηκε με ψυχραιμία την κατάσταση. Ακολουθεί μια περιγραφή όσων συνέβησαν, από τον βραβευμένο φωτογράφο Rodrigo Moya, φίλο του Μάρκες:

«Του έδωσε μια γροθιά εκείνο το βράδυ. Ξέρετε την ιστορία, έτσι δεν είναι; Συνέβη στην πρεμιέρα μιας ταινίας, αυτής για τους επιζώντες στις Άνδεις. Λοιπόν, ο Γκάμπο έφτασε και είπε: ‘’Μάριο’’ και ο Μάριο γύρισε και μπαμ!, τον χτύπησε με το δεξί του χέρι και τον έριξε στο πάτωμα. Αιμορραγούσε όταν έπεσε επειδή ένας από τους φακούς στα γυαλιά του έσπασε στη μύτη του και ο μώλωπας ήταν πολύ μεγάλος. Μετριάσαμε τη ζημιά με τις πρώτες βοήθειες, δεν ξέρω αν ήταν η China Mendoza ή η Elena Poniatowska που πήγε να αγοράσει κρέας για να το βάλει στο μάτι του. Αυτό πράγματι βοηθάει. Για ένα μικρό διάστημα, όταν ήμουν παιδί, έπαιζα μποξ, και τότε βάζαμε μπριζόλες στα μαύρα μάτια. Για κάποιο λόγο, δεν είμαι βέβαιος, αφαιρούν τον μώλωπα. Πλέον, χρησιμοποιούν άρνικα».

Δυο ημέρες μετά από τη σύγκρουση των δύο πεζογράφων, ο Μάρκες και η Μερσέντες εμφανίστηκαν στο κατώφλι του Moya. Ο Moya τράβηξε φωτογραφίες με τον Μάρκες να χαμογελά με το μάτι του πρησμένο, οι οποίες είδαν το φως της δημοσιότητας το 2007:

«Ακούγεται ένας χτύπος στην πόρτα και είναι ο Γκάμπο και η Μερσέντες. Χάρηκα πολύ, έμεινα έκπληκτος. Ο Γκάμπο ήταν ήδη φίλος μου, αλλά ακόμα και στις φιλίες, υφίστανται ιεραρχίες. Ήμουν συγκρατημένος απέναντί του. Ήμουν ένας απλός φωτογράφος για εφημερίδες και αυτός ήταν αυτός που ήταν. Εκείνη την περίοδο δεν πίστευα ποτέ πως θα τον αποκαλούσα κάποτε Γκάμπο. Το να τον αποκαλώ ‘’Γκαμπίτο’’ ήταν σαν να αποκαλώ τον Θερβάντες ‘’Μιγκελίτο’’. Για εμένα, ήταν ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες. Είχαν έρθει για να τον φωτογραφίσω. Μου είπε: ‘’Θέλω να με βγάλεις μερικές φωτογραφίες με το μαύρο μου μάτι’’. Είχαν έρθει στο σπίτι μου γιατί με εμπιστεύονταν.

»Φορούσε ένα σακάκι. Όχι το καρό. Κάποιο άλλο. Εκείνη φορούσε μαύρα και γυαλιά ηλίου. Οπότε του είπα: ‘’Τι συνέβη;’’ Είπε κάποιο αστείο, ‘’έπαιξα μποξ και έχασα’’».

Πέρα από το συγκεκριμένο περιστατικό, είναι γνωστό πως οι δυο συγγραφείς διαφωνούσαν για θέματα σχετικά με την πολιτική – πιο συγκεκριμένα, αποτιμούσαν διαφορετικά το καθεστώς του Φιντέλ Κάστρο στην Κούβα. Ο Λιόσα αρχικά στήριζε την Κουβανική Επανάσταση, αλλά κατόπιν τάχθηκε υπέρ του φιλελευθερισμού. Στον αντίποδα, ο Μάρκες ήταν πιο επιφυλακτικός στην αρχή, ώσπου εξελίχθηκε σε υποστηρικτή του Κουβανού πολιτικού κι επαναστάτη. Παρότι δεν δίσταζε να διατυπώσει δημόσια τις διαφωνίες του με ορισμένες αποφάσεις του Κάστρο, ο Μάρκες φωτογραφήθηκε στο πλευρό του Φιντέλ, και συναντήθηκε με τον Μπιλ Κλίντον για να συζητήσει για τις τεταμένες σχέσεις των ΗΠΑ με την Κούβα.

«Νομίζω πως ήταν ένας πολύ πρακτικός άνθρωπος και συνειδητοποίησε πως ήταν προτιμότερο να είσαι με την Κούβα παρά να είσαι εναντίον της. Κατάφερε να αποφύγει τις επιθέσεις λάσπης που δεχτήκαμε όσοι ήμασταν επικριτικοί για τον τρόπο με τον οποίο η επανάσταση εξελίχθηκε προς τον κομμουνισμό, αποκλίνοντας από τις αρχικές θέσεις της, που ήταν πιο φιλελεύθερες και σοσιαλιστικές», είπε ο Βάργκας Λιόσα, που, σε κάποια άλλη συνέντευξή του, δεν δίστασε να χρησιμοποιήσει τον λιγότερο ευγενικό χαρακτηρισμό «εταίρα του Κάστρο», μιλώντας για τον Μάρκες.

Μετά από τη χειροδικία στην κινηματογραφική αίθουσα, οι δύο συγγραφείς δεν ξαναμίλησαν ποτέ, όπως παραδέχτηκε στην El Pais ο Βάργκας Λιόσα. Το 2017, σχεδόν τρία χρόνια μετά από τον θάνατο του Μάρκες, ο Λιόσα έλυσε τη σιωπή του:

«Ήρθε η ώρα να βάλουμε μια τελεία σε αυτή τη συζήτηση. Λυπήθηκα όταν πέθανε, όπως λυπήθηκα και με τον θάνατο του Κορτάσαρ ή του Κάρλος Φουέντες. Δεν ήταν απλώς σπουδαίοι συγγραφείς, ήταν και σπουδαίοι φίλοι. Είναι θλιβερό να συνειδητοποιείς πως είσαι ο τελευταίος αυτής της γενιάς».

Πηγές: The Paris Review, El Pais, Lit Hub

Πηγή: bookpress.gr

Το άρθρο Συγγραφικές κόντρες: Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες εναντίον Μάριο Βάργκας Λιόσα εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Συνέντευξη με τον Γερμανό συγγραφέα Φόλκερ Κούτσερ για τη σειρά μυθιστορημάτων του με ήρωα τον Γκέρεον Ρατ, «για τους εχθρούς και τις απειλές που αντιμετωπίζει η δημοκρατία μας και ο δυτικός τρόπος ζωής μας», για τον ήρωά του, αλλά και για τη μεταφορά των βιβλίων του στην τηλεοπτική σειρά Babylon Berlin.

Του Λεωνίδα Καλούση

Κύριε Κούτσερ, τι σας ώθησε να γράψετε το μυθιστόρημα Το βρεγμένο ψάρι;

Το Βρεγμένο ψάρι είναι το πρώτο βιβλίο μιας σειράς που θα περιλαμβάνει συνολικά δέκα αστυνομικά μυθιστορήματα, με τα οποία θέλω να περιγράψω την πορεία της Γερμανίας από τη δημοκρατία στη δικτατορία. Η σειρά ξεκινάει το 1929 και θα τελειώσει το 1938. Στη Γερμανία κυκλοφόρησε πρόσφατα το όγδοο βιβλίο, που διαδραματίζεται την εποχή των Ολυμπιακών Αγώνων του 1936.

Δηλαδή θα πάρει παράταση η σειρά με τον Γκέρεον Ρατ; Στην αρχή σχεδιάζατε να γράψετε οκτώ βιβλία.

Τα οκτώ βιβλία είχαν προκύψει καθαρά λογιστικά: Σκόπευα να ξεκινήσω το 1929 και να χρησιμοποιήσω το έτος 1933 ως σημείο καμπής. Τέσσερα μυθιστορήματα θα διαδραματίζονταν την εποχή της υπό κατάρρευση δημοκρατίας και άλλα τέσσερα στην αρχή της δικτατορίας, με το τελευταίο να λαμβάνει χώρα το 1936, το έτος των Ολυμπιακών Αγώνων του Βερολίνου. Στην αρχή σκέφτηκα: Τι ωραίο σκηνικό για μια αστυνομική ιστορία! Αλλά μετά συνειδητοποίησα πως ήταν προτιμότερο να ολοκληρωθεί η σειρά σε μια χρονική στιγμή όπου έχει καταστεί πλέον σαφές πού οδηγεί η διαδρομή του Τρίτου Ράιχ: στον πόλεμο και στο Ολοκαύτωμα. Γι’ αυτό και το καταλληλότερο φινάλε είναι το έτος 1938 με το πογκρόμ του Νοεμβρίου, που έμεινε γνωστό ως Νύχτα των Κρυστάλλων. Συνεπώς, μετά το μυθιστόρημα που διαδραματίζεται το 1936 θα κυκλοφορήσει τουλάχιστον άλλο ένα, όμως το 1938 θα σημάνει το τέλος της σειράς. Αυτή είναι η τελευταία μου λέξη!

Στα μυθιστορήματά σας ξαναζωντανεύετε το Βερολίνο όπως ήταν στα τέλη της δεκαετίας του ’20 και στις αρχές της δεκαετίας του ’30. Πώς το κάνετε; Πώς μεταφέρεστε νοερά σ’ εκείνη την εποχή;

Διαβάζω πολύ, κι επειδή είμαι οπτικός τύπος, μου αρέσει να βλέπω παλιές φωτογραφίες και ταινίες, αλλά και πίνακες ζωγραφικής. Το καλλιτεχνικό ρεύμα της Νέας Αντικειμενικότητας έχει να προσφέρει πολλά, τόσο στη λογοτεχνία όσο και στη ζωγραφική, διότι περιέχει άφθονα ρεαλιστικά στοιχεία από την καθημερινή ζωή. Αλλά το σημαντικότερο βοήθημά μου είναι οι εφημερίδες. Αν θέλω να βυθιστώ πραγματικά στην εποχή εκείνη, αν θέλω να μάθω τι σκέφτονταν και πώς ένιωθαν οι άνθρωποι τότε, η εφημερίδα αποτελεί την ιδανική χρονομηχανή. Με πληροφορεί επίσης πόσο κόστιζε ένα καπέλο, ένα ζευγάρι παπούτσια, μισό κιλό βούτυρο ή ένα αυτοκίνητο.

Ο αστυνόμος Γκέρεον Ρατ παίρνει μετάθεση από την Κολονία στο Βερολίνο, όπου έρχεται αντιμέτωπος με πολιτικές και κοινωνικές αναταραχές. Γιατί υπήρχε τόσος αναβρασμός και έλλειψη πολιτικής σταθερότητας κατά την ύστερη περίοδο της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης και της ανόδου του εθνικοσοσιαλισμού;

Η Δημοκρατία ήταν φορτωμένη με το βάρος της ήττας στον πόλεμο, δηλαδή τις υπέρογκες πολεμικές αποζημιώσεις, τη διεθνή κατακραυγή, την κατοχή της Ρηνανίας και της περιοχής του Ρουρ. Οι παλιές ελίτ από την εποχή του Κάιζερ έριχναν στη νεαρή Δημοκρατία την ευθύνη για όλα αυτά, καθώς και για την ίδια την ήττα στον πόλεμο, για την οποία στην πραγματικότητα έφταιγαν εκείνες. Στις αρχές της δεκαετίας του ’30 προστέθηκε σε όλα αυτά και η οικονομική κρίση, που κλόνισε σημαντικά την εμπιστοσύνη που είχαν αρχίσει να δείχνουν δειλά δειλά οι πολίτες στη Δημοκρατία.

Babylon Berlin, η τηλεοπτική σειρά που βασίζεται στα μυθιστορήματα του Φόλκερ Κούτσερ.

Περιγράφετε έναν κόσμο που χάθηκε. Τι σας έδωσε την ιδέα να χρησιμοποιήσετε ως σκηνικό το Βερολίνο όπως ήταν στα τέλη της δεκαετίας του ’20;

Ο Έριχ Κέστνερ και οι άλλοι συγγραφείς του κινήματος της Νέας Αντικειμενικότητας. Με συναρπάζει ο κόσμος που περιγράφουν και ήθελα να περιπλανηθώ κι εγώ συγγραφικά σ’ αυτή την εποχή. Άλλος ένας λόγος ήταν η αναζήτηση των αιτίων που οδήγησαν στην κατάρρευση εκείνου του κόσμου. Άλλωστε, ήταν μια εποχή γεμάτη ελπίδα, υπήρχε η αίσθηση ενός νέου ξεκινήματος. Μα όλα αυτά τελείωσαν αρκετά ξαφνικά το 1933. Με τη συγκεκριμένη σειρά μυθιστορημάτων θέλω να δείξω –από την οπτική γωνία των ανθρώπων εκείνης της εποχής– πώς βίωσαν άτομα με διαφορετικές καταβολές αυτή την ακραία μεταβολή των αξιών.

Γιατί ακριβώς επιλέξατε για τη συγκεκριμένη σειρά την εποχή της ανάδυσης του εθνικοσοσιαλισμού; Θεωρείτε πως έτσι προειδοποιείτε, κατά κάποιον τρόπο, τον κόσμο για την απότομη στροφή προς τα δεξιά που παρατηρείται στη διεθνή πολιτική σκηνή;

Δεν θεωρώ πως προειδοποιώ κανέναν. Άλλωστε κι εγώ δυσφορώ με τις ισοπεδωτικές συγκρίσεις. Δεν μου αρέσει να βλέπω να χαρακτηρίζονται συλλήβδην «ναζιστές» όσοι έχουν δεξιά φρονήματα. Δεν είναι όλοι οι δεξιοί αυτομάτως ακροδεξιοί. Στην εποχή μας υπάρχει η τάση να γενικεύουμε. Και με εξοργίζει αυτό, ακόμα κι αν προσωπικά τοποθετώ τον εαυτό μου αρκετά αριστερά στο πολιτικό φάσμα. Ο κόσμος στη Γερμανία θα πρέπει να επιτρέπεται να είναι συντηρητικός, χωρίς να κατατάσσεται αμέσως στα καθάρματα. Αυτή η στάση προσομοιάζει σε απολυταρχικές νοοτροπίες και είναι απειλητική για τη δημοκρατία μας.

Ο λόγος που με ενδιαφέρει τόσο πολύ η δεκαετία του ’30 είναι ότι πάντα αναρωτιόμουν (και εξακολουθώ να αναρωτιέμαι) πώς ήταν δυνατόν να συμβεί κάτι τέτοιο: Πώς ήταν δυνατόν η Δημοκρατία της Βαϊμάρης, που δεν ήταν και τόσο κακή, να δώσει τη θέση της σε ένα τερατώδες κράτος αδίκου σαν το Τρίτο Ράιχ; Δεν υπάρχει κάποια απλή, ικανοποιητική απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα κι έτσι προσπαθώ να το προσεγγίσω εμβαθύνοντας στην εποχή εκείνη, βοηθώντας τον κόσμο να τη βιώσει κι αυτός. Πώς έβλεπαν οι άνθρωποι τότε τους μετέπειτα νεκροθάφτες της Δημοκρατίας; Πόσο σοβαρά έπαιρναν τους κινδύνους;

Η δημοκρατία μας, η ελευθερία μας, το κράτος δικαίου, δεν είναι καθόλου αυτονόητα πράγματα· απεναντίας, είναι πολύ ευάλωτα. Πρέπει να κρατάμε τα μάτια μας ανοιχτά και να πολεμάμε όλους τους εχθρούς της δημοκρατίας, από όπου κι αν προέρχονται.

Η γενιά μας, που γεννήθηκε την εποχή της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας, θεωρεί τη δημοκρατία δεδομένη και αυτονόητη. Όμως η δημοκρατία μας, η ελευθερία μας, το κράτος δικαίου, δεν είναι καθόλου αυτονόητα πράγματα· απεναντίας, είναι πολύ ευάλωτα. Πρέπει να κρατάμε τα μάτια μας ανοιχτά και να πολεμάμε όλους τους εχθρούς της δημοκρατίας, από όπου κι αν προέρχονται. Στους εχθρούς της δεν κατατάσσεται, φερειπείν, μόνο ο δεξιός λαϊκισμός, αλλά και ο σαλαφισμός. Μπορεί αυτά τα δύο να αλληλοθεωρούνται εχθροί, όμως και τα δύο απειλούν την ελεύθερη δημοκρατία. Επίσης, δεν θα πρέπει να ξεχνάμε τις τράπεζες και τους πολυεθνικούς ομίλους, που έχουν αποκτήσει πλέον τέτοια ισχύ, ώστε να διαφεύγουν όλο και περισσότερο τον έλεγχο των εθνικών μας κυβερνήσεων. Διότι μπορεί οι όμιλοι να είναι πολλά πράγματα, αλλά σίγουρα δεν διαθέτουν δημοκρατική νομιμοποίηση.

Αυτά είναι μόνο λίγα παραδείγματα για τους εχθρούς και τις απειλές που αντιμετωπίζει η δημοκρατία μας και ο δυτικός τρόπος ζωής μας. Θα πρέπει να τα λάβουμε όλα αυτά εξίσου στα σοβαρά. Δεν γίνεται να προσπαθήσουμε να επιλέξουμε το λιγότερο χειρότερο, όπως έκανε η αστική τάξη της δεκαετίας του ’30, που φοβόταν τον υποτιθέμενο κομμουνιστικό κίνδυνο περισσότερο από τους ναζί.

Γι’ αυτό λοιπόν θέλω να δείξω πώς καταστράφηκε τότε μια δημοκρατία, στη Γερμανία. Ένας από τους λόγους ήταν η νωθρότητα των ανθρώπων που μπορεί να μην επιθυμούσαν την εγκαθίδρυση του Τρίτου Ράιχ, αλλά αφέθηκαν να διαφθαρούν.

Ο Γκέρεον Ρατ είναι νέος, γοητευτικός και ερωτεύεται τη Σαρλότε. Τι τον κάνει να ξεχωρίζει από τους άλλους αστυνομικούς, που μοιάζουν να είναι βυθισμένοι σε τέλμα;

Ο ίδιος ο Γκέρεον Ρατ θεωρεί πως είναι ένας εντελώς συνηθισμένος αστυνομικός. Αυτό που τον κάνει να ξεχωρίζει από τους άλλους είναι πως, όταν κρίνει πως είναι αναγκαίο, δεν υπακούει πάντα στο δίκαιο και στους νόμους. Η δικαιοσύνη είναι σημαντικότερη γι’ αυτόν απ’ ό,τι το νομοθετημένο δίκαιο. Επίσης, προτιμά να δουλεύει μόνος του παρά με τους συναδέλφους του, γεγονός που πάντα του δημιουργεί προβλήματα με τους προϊσταμένους του.

Το μυθιστόρημα Το βρεγμένο ψάρι έγινε best seller και γνώρισε μεγάλη επιτυχία διεθνώς. Πώς νιώθετε γι’ αυτό;

Χαίρομαι, φυσικά. Στο κάτω κάτω, κάθε συγγραφέας θέλει να διαβάζονται τα βιβλία του από όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους.

Μείνατε ικανοποιημένος με την τηλεοπτική σειρά Babylon Berlin;

Η τηλεοπτική εκδοχή έχει αρκετές διαφορές από τα βιβλία, όμως δεν με πειράζει καθόλου, διότι είναι μια εξαιρετικά καλοφτιαγμένη σειρά. Και μπορεί σε μερικά σημεία να αφηγείται την ιστορία με λίγο διαφορετικό τρόπο, όμως σε τελική ανάλυση έχει τον ίδιο στόχο με τα βιβλία: να δείξει πώς μπορεί να πάει κατά διαόλου μια δημοκρατία.

Πηγή: bookpress.gr

Το άρθρο Φόλκερ Κούτσερ: «Ήθελα να δείξω πώς μπορεί να πάει κατά διαόλου μια δημοκρατία»… Του Λεωνίδα Καλούση εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Σειρά σημειώσεων και προβληματισμού πάνω σε επίκαιρα θέματα φιλοσοφικού διαλόγου στις μέρες του κατ’ οίκον περιορισμού, συνδεδεμένες με κλασικές ή και νεότερες βιβλιογραφικές αναφορές, για την πληρέστερη θεώρηση κάθε ζητήματος.

Του Άλκη Γούναρη

Τι έκαναν οι φιλόσοφοι στην καραντίνα; Μπορεί να μη βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή του πυρός για την καταπολέμηση της πανδημίας, όμως προσέφεραν θεραπεία με αντίδοτα ιδεών, καθώς η κρίση συνέβαλε στον ανορθολογισμό και ανέδειξε παλαιότερα και νέα προβλήματα θέτοντας σε δοκιμασία το ηθικό, πολιτικό και οικονομικό μας σύστημα. Σε αυτήν τη σειρά σημειώσεων, κατέγραψα ορισμένα επίκαιρα σημεία που αποτέλεσαν αντικείμενο φιλοσοφικού διαλόγου στις μέρες του κατ’ οίκον περιορισμού, συνδέοντάς τα με κλασικές ή και νεότερες βιβλιογραφικές αναφορές βάσης, αν θέλει κάποιος να αποκτήσει μια πληρέστερη θεωρητική αντίληψη κάθε θέματος.

Keywords
πεποίθηση / γνώση / το πρόβλημα της επαγωγής

Κατά την πανδημία, χάθηκαν ή κινδύνεψαν να χαθούν εκατοντάδες χιλιάδες ζωές. Εκτός από την οδύνη και τον φόβο μπροστά στον θάνατο, πολλοί άνθρωποι βίωσαν μια πρωτόγνωρη ανασφάλεια: Την ανασφάλεια που γεννάει το άγνωστο και η πιθανότητα ο κόσμος να μην είναι ποτέ ξανά ο ίδιος. Προκειμένου να μην έρχονται αντιμέτωποι καθημερινά με το ερώτημα για το τι πρόκειται να συμβεί στο μέλλον, οι άνθρωποι δημιουργούν βεβαιότητες, οι οποίες τους δίνουν ένα αίσθημα σιγουριάς. Πέφτουν το βράδυ για ύπνο και θεωρούν βέβαιο ότι σε λίγες ώρες ο ήλιος θα ανατείλει ξανά, θα πάνε στη δουλειά τους, θα συναντήσουν τα αγαπημένα τους πρόσωπα. Σημειώνουν τα μελλοντικά ραντεβού τους, κάνουν μακροπρόθεσμα πλάνα, προγραμματίζουν τα ταξίδια και τις διακοπές τους. Έχουν την πεποίθηση και τη βεβαιότητα ότι η ζωή θα συνεχιστεί και στο μέλλον όπως την ήξεραν στο παρελθόν ή –ακόμα περισσότερο– την ελπίδα ότι στο μέλλον θα πραγματοποιήσουν τους στόχους τους.

Τα αισθήματα σιγουριάς και σταθερότητας κλονίζονται και το βάρος της ύπαρξης σε έναν κόσμο που τελικά δεν είναι φτιαγμένος στα μέτρα τους, γεννάει άγχος, θυμό, οδύνη και την αναζήτηση ευθυνών στους «άλλους», στις δυνάμεις εκείνες δηλαδή, που θεωρούν ότι ευθύνονται για το τέλος της δικής τους βεβαιότητας.

Και κάποια στιγμή έρχεται το αναπάντεχο. Ένας ξαφνικός θάνατος, μια κρίση, μια φυσική καταστροφή, μια ασθένεια, ένας πόλεμος ή ένας χωρισμός και το σύμπαν των βεβαιοτήτων καταρρέει. Το αίσθημα σιγουριάς και σταθερότητας κλονίζεται και το βάρος της ύπαρξης σε έναν κόσμο που τελικά δεν είναι φτιαγμένος στα μέτρα τους γεννάει άγχος, θυμό, οδύνη και την αναζήτηση ευθυνών στους «άλλους», στις δυνάμεις εκείνες δηλαδή που θεωρούν ότι ευθύνονται για το τέλος της δικής τους βεβαιότητας. Δεν κατανοούν όμως ότι οι βεβαιότητες που είχαν μέσα στο κεφάλι τους ποτέ δεν αντιστοιχούσαν στα γεγονότα του κόσμου που βρίσκεται έξω από το κεφάλι τους.

Οι άνθρωποι συχνά μπερδεύουν τις πίστεις, τα συναισθήματα και τις πεποιθήσεις τους για τον κόσμο, με το τι συμβαίνει ή τι μπορεί να συμβεί στην πραγματικότητα. Θεωρούν ότι οι ψυχολογικές καταστάσεις τους, που δημιουργούν το αίσθημα σιγουριάς για την αγάπη του συντρόφου τους ή για το γεγονός ότι έχουν δυο χέρια και ο ήλιος ανατέλλει κάθε πρωί, συνιστούν βεβαιότητες που ισχύουν σήμερα και θα ισχύουν και στο μέλλον. Η πλάνη αυτή οφείλεται σε δύο λόγους: Ο ένας είναι ότι θεωρούν πως τα γεγονότα που συνέβησαν στο παρελθόν, θα συμβούν και στο μέλλον σύμφωνα με μια κανονικότητα. Ο δεύτερος, ότι πιστεύουν πως η εμπειρία τους από τον κόσμο αποδεικνύει αυτό που πράγματι συμβαίνει στον κόσμο.

Ο Χιουμ[i] υποστήριζε ότι υπάρχει μια εγγενής τάση της ανθρώπινης νόησης να βρίσκει κανονικότητες στη φύση. Κάποιος βλέπει τον ήλιο να ανατέλλει καθημερινά και θεωρεί βέβαιο ότι και αύριο θα γίνει το ίδιο. Βρίσκει κάποια μοτίβα ομοιομορφίας και πιστεύει πως αυτό που παρατηρεί να ισχύει στο παρελθόν, θα ισχύει και στο μέλλον. Αυτή η συνήθεια του νου, να εξάγει συμπεράσματα για το μέλλον απ’ όσα έχουν συμβεί στο παρελθόν, η επαγωγική σκέψη, καθοδηγεί τα επόμενα σχέδια των ανθρώπων και τους δίνει τη βεβαιότητα ότι τα πράγματα θα εξακολουθήσουν να συμβαίνουν όπως συνέβησαν μέχρι τώρα. Σε τι διαφέρει όμως αυτός ο επαγωγικός συλλογισμός από τον τρόπο που σκέφτονται τα κοτόπουλα όταν βλέπουν να πλησιάζει εκείνος που τα ταΐζει, μέχρι τελικά να τους κόψει τον λαιμό; Όπως καυστικά αποφαίνεται ο Ράσελ [1], σε τίποτα.

Τόσο για τα κοτόπουλα όσο και για τους ανθρώπους θα ήταν χρήσιμο να αναθεωρούν συχνότερα την άποψή τους για τις ομοιότητες και τις κανονικότητες των γεγονότων του παρελθόντος και τα συμπεράσματα που βγάζουν για το μέλλον. Το ότι κάτι ίσχυε μέχρι χθες δεν δικαιολογεί τη βεβαιότητα ότι αυτό το κάτι θα ισχύει και αύριο. Πρόκειται για σφάλμα κυκλικότητας, όπως εξηγεί ο Χιουμ. Το να θεωρεί κάποιος βέβαιο ότι τα πράγματα στο μέλλον θα συμβούν όπως στο παρελθόν, δικαιολογώντας την πεποίθηση αυτή στο γεγονός ότι συνέβησαν έτσι στο παρελθόν επειδή υπάρχει μια κανονικότητα, τον εγκλωβίζει σε μια κυκλική συλλογιστική[ii] όπου η «κανονικότητα» (η ισχύς της οποίας θα πρέπει να αποδειχθεί) λαμβάνεται ως δεδομένη και τον οδηγεί με αίσθημα βεβαιότητας να προβλέψει ότι κάτι θα συνεχίσει να συμβαίνει. Όμως αυτό δεν συνιστά παρά μια ψυχολογική προσδοκία, έναν «ευσεβή πόθο».

Η επιστήμη, όπως ισχυρίζεται ο φιλόσοφος, δεν στηρίζεται στην επαληθευσιμότητα, αλλά στη διαψευσιμότητα. Στην πορεία της επιστήμης δηλαδή, τα προβλήματα επιλύονται με προσωρινές θεωρίες, οι οποίες στη συνέχεια διαψεύδονται και αναθεωρούνται.

Ο Πόπερ κατάλαβε ότι η επαγωγική συλλογιστική δημιουργεί την ψυχολογική βεβαιότητα σύμφωνα με την οποία, βασισμένοι σε κάποιες αρχές, οδηγούμαστε σε γενικευμένες παραδοχές και προβλέψεις για το τι πρόκειται να ακολουθήσει στο μέλλον και αυτό θέτει σε κίνδυνο τη δικαιολόγηση της επιστημονικής γνώσης [2]. Η συσσώρευση εμπειρικών αποδείξεων του παρελθόντος για την απόδειξη των γεγονότων του μέλλοντος, όπως συμβαίνει στην επαγωγή, δεν συνιστά έγκυρη επιστημονική μέθοδο. Το ότι όλοι οι κύκνοι που έχουμε δει και έχουμε καταγράψει στο παρελθόν είναι λευκοί, δεν συνεπάγεται την ισχύ του συμπεράσματος «όλοι οι κύκνοι είναι λευκοί», γιατί υπάρχει πάντα το ενδεχόμενο κάποια στιγμή στο μέλλον να ανακαλύψουμε μαύρους κύκνους (όπως και συνέβη). Η επιστήμη, όπως ισχυρίζεται ο φιλόσοφος, δεν στηρίζεται στην επαληθευσιμότητα, αλλά στη διαψευσιμότητα. Στην πορεία της επιστήμης, δηλαδή, τα προβλήματα επιλύονται με προσωρινές θεωρίες, οι οποίες στη συνέχεια διαψεύδονται και αναθεωρούνται. Η επιστήμη εν προκειμένω, είναι μια διαρκής διαδικασία «εικασιών και ανασκευών»[iii] που δεν θεμελιώνεται εντέλει στην επαγωγική σκέψη.

Τον προβληματισμό του για την έγκυρη δικαιολόγηση μιας «βεβαιότητας» βασισμένης πάνω στην εμπειρία διατύπωσε και ο Βιτγκενστάιν [3]. Οι πεποιθήσεις, σύμφωνα με τον Αυστριακό, συνθέτουν μία «κοσμοεικόνα», η οποία καθοδηγεί τόσο την καθημερινή ζωή όσο και την επιστημονική έρευνα. Η εικόνα αυτή, όμως, δεν συνιστά έγκυρη γνώση. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να στρέφεται κανείς σε έναν καθολικό σκεπτικισμό, όπως έκανε ο Χιουμ; Όχι, γιατί ακόμα και η ίδια η διαδικασία της γενικής αμφιβολίας, προϋποθέτει ένα είδος «ελάχιστης βεβαιότητας»[iv]. Αυτή τη βεβαιότητα αναζητά ο Βιτγκενστάιν στις συνθήκες ορθολογικότητας γύρω από τις οποίες περιστρέφεται εντέλει η επιστημονική έρευνα. Μια ορθολογικότητα, που επιτρέπει να διακρίνουμε την πλάνη των πεποιθήσεων αλλά και την εγκυρότητα ορισμένων εξ αυτών, ως βάση για την επιστημονική εξέλιξη.

Η πανδημία υπενθύμισε στους ανθρώπους ότι τόσο στην καθημερινή τους ζωή όσο και στην επιστημονική έρευνα οφείλουν να βρίσκονται σε ετοιμότητα. Οι βεβαιότητες που τους προσφέρουν αυτή τη μικρή προσωρινή ανακούφιση από το άγχος της καθημερινής αμφιβολίας μπορεί να τους οδηγήσουν τελικά σε βαθιά κρίση και κατάρρευση όλου του οικοδομήματος και της εικόνας που έχουν φτιάξει για τον κόσμο. Η φιλοσοφική στάση απέναντι στη ζωή προϋποθέτει ετοιμότητα και προσαρμογή. Ετοιμότητα, για την αποδοχή της πιθανότητας ότι οι μέχρι σήμερα βεβαιότητες μπορεί να διαψευστούν, και προσαρμογή στις κάθε φορά νέες συνθήκες. Η ικανότητα αυτή επιτρέπει στον άνθρωπο μέσα στις διαρκείς προκλήσεις και αλλαγές να ερμηνεύει και να νοηματοδοτεί ξανά αλλά και να διαμορφώνει την επόμενη μέρα.

Το άρθρο Η φιλοσοφία ως θεραπεία: Μετά το τέλος της βεβαιότητας εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Ηλίας Μαμαλάκης με αφορμή το βιβλίο του «Οι αναμνήσεις ενός μαγειριστή», το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Book Press

Στην αρχή είναι ο τίτλος. Γιατί «μαγειριστής»;

Είναι ο Μάγειρας που γυρίζει και ψάχνει, είναι ο γυριστής Μάγειρας που ταξιδεύει αναζητώντας τη γεύση.

Ιστορίες καθημερινής τρέλας που έχουν στο κέντρο τους κάποιο φαγητό. Έχουν και κάτι άλλο κοινό αυτές οι ιστορίες;

Κάθε μια είναι μια ξεχωριστή εμπειρία, μια ξεχωριστή στιγμή. Το μόνο κοινό που έχουν είναι η αγάπη για την μαγειρική και τη γεύση, του ανθρώπου που τις έζησε.

Τούτο τον καιρό συλλέγω στοιχεία για το επόμενο βιβλίο μου που είναι μια εγκυκλοπαίδεια του ελληνικού τυριού. Δύσκολη και επίπονη δουλειά.

Τι είναι για τον καθένα μας το «γαστρονομικό προφίλ» του. Είναι αυτά που τρώμε, πώς τα τρώμε ή τι σκεφτόμαστε γι’ αυτά που τρώμε; 

Είναι το γούστο στο φαγητό που διαμορφώνει ο καθένας μας από τα πρώτα χρόνια της ζωής του, από τα φαγάκια που δοκιμάζει και του αρέσουν ή δεν του αρέσουν.

Για πολλούς το φαγητό έχει πλέον γίνει συνώνυμο της «διατροφής». Εξέλιξη ή έλλειψη φαντασίας;

Δεν είναι κακό να έχεις ένα μοντέλο διατροφής στην ζωή σου, πράγμα που δεν αποκλείει να είναι γευστικό και απoλαυστικό.

Πώς θα περιγράφατε τον ιδανικό αναγνώστη του βιβλίου σας; 

Όλοι οι Έλληνες είναι δυνάμει αναγνώστες του βιβλίου. Ιδιαίτερα όσοι ψάχνουν ένα βιβλίο εμπειριών ανάλαφρο που ξυπνά συναισθήματα και που σε κάνει άλλοτε να χαμογελάς άλλοτε να γελάς δυνατά άλλοτε να δακρύζεις και άλλοτε να βλέπεις τον εαυτό σου στις σελίδες του.

Ποιο βιβλίο διαβάζετε αυτές τις μέρες;

Τούτο τον καιρό δεν διαβάζω γιατί συλλέγω στοιχεία για το επόμενο βιβλίο μου, που είναι μια εγκυκλοπαίδεια του ελληνικού τυριού. Δύσκολη και επίπονη δουλειά.

Πηγή: bookpress.gr

Το άρθρο 5 λεπτά με τον Ηλία Μαμαλάκη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Για το μυθιστόρημα του Ocean Vuong «Στη γη είμαστε πρόσκαιρα υπέροχοι» (μτφρ. Έφη Φρυδά, εκδ. Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Αντλημένο από το παρθενικό βιβλίο του Τσαρλς Τζάκσον The Lost Weekend, το οποίο καθόρισε, εν πολλοίς, την αφηγηματική προσέγγιση του Ουίλιαμ Μπάροουζ στο πυρίκαυστο Queer. Στην αρχή του εν λόγω μυθιστορήματος, ο πρωταγωνιστής του Τζάκσον, Ντον Μπίρμαν, μπαίνει σε ένα μπαρ του Γκρίνουιτς Βίλατζ σαν «θεατής σε εκπαιδευτική εκδρομή με θέμα την Κοινωνιολογία» και μεθάει με την αίσθηση ότι «ίσως να ήταν αόρατος, μια φιγούρα της μυθοπλασίας».

Αυτή η νοτερή φορεσιά της αορατότητας, απότοκη της έλλειψης μιας συγκεκριμένης ταυτότητας, είναι που κάνει τον Όσιαν Βουόνγκ τόσο σημαντικό στις μέρες μας. Καίτοι μόλις 33 ετών, έχει καταφέρει να αποσπάσει το σημαντικό βραβείο T.S. Eliot Prize (το 2017) για το ποιητικό του έργο Νυχτερινός oυρανός με τραύματα εξόδου (μτφρ. Δημήτρης Μαύρος, εκδ. Gutenberg), ενώ το πρώτο του μυθιστόρημα Στη γη είμαστε πρόσκαιρα υπέροχοι (μτφρ. Έφη Φρυδά, εκδ. Gutenberg) έχει διανύσει ήδη μεγάλη απόσταση μεταξύ αναγνωστών ανά τον κόσμο, ενώ και η υποδοχή του από την κριτική είναι άκρως εγκωμιαστική.

Ωστόσο, ο Βουόνγκ είναι ένα εν εξελίξει μυστήριο, το οποίο και ο ίδιος προσπαθεί να το αποκρυσταλλώσει μέσα του γράφοντας. Είναι σαν τον ήρωα του Τζάκσον που μπαίνει από την κύρια πόρτα του λογοτεχνικού κόσμου σαν παρατηρητής (και δρών πρόσωπο) σε μια εκδρομή αυτογνωσίας που, σαφώς, περιλαμβάνει την κοινωνιολογική τοποθέτηση ενός ατόμου, την καταγωγική του ρίζα, τη σεξουαλική του ταυτότητα, τη θέση του, εντέλει, σ’ αυτόν τον μάταιο κόσμο.

Πετώντας πάνω από τον Ειρηνικό Ωκεανό η μητέρα του θα τον «βαφτίσει» Όσιαν. Μεγαλώνει ως παιδί που δεν μπορεί να έχει ισότιμη σχέση με τους λευκούς, ενώ ταυτόχρονα η ομοφυλοφιλία του θα τον τοποθετήσει στη γωνία της εργατικής συνοικίας που διέμενε.

Ο Βουόνγκ γεννήθηκε το 1988 στη Σαϊγκόν, αλλά δεν έζησε ποτέ στον γενέθλιο τόπο. Σε ηλικία μόλις δύο ετών μεταναστεύει στις ΗΠΑ μαζί με τη μητέρα του και τη γιαγιά του. Ο πατέρας του θα τους παρατήσει, κάπως έτσι ξεκινάει η περιπέτειά του. Ο Βουόνγκ, αίφνης, γίνεται το παιδί ενός περάσματος, μια γέφυρα που ενώνει το παρελθόν της μητέρας του με το δικό του παρόν. Πετώντας πάνω από τον Ειρηνικό Ωκεανό η μητέρα του θα τον «βαφτίσει» Όσιαν. Είναι μια δάνεια ταυτότητα από τις πολλές που θα αναγκαστεί να φέρει πάνω του.

Μια νέα ζωή

Εγκαθίσταται στο Κονέκτικατ μόνο που αυτός ο νέος τόπος του προσδίδει ολοένα και περισσότερο το αίσθημα της ξενότητας. Μεγαλώνει ως παιδί που δεν μπορεί να έχει ισότιμη σχέση με τους λευκούς, ενώ ταυτόχρονα η ομοφυλοφιλία του θα τον τοποθετήσει στη γωνία της εργατικής συνοικίας που διέμενε. Ένας γκέι σε έναν κόσμο στρέιτ εκείνα τα χρόνια ήταν πάντα ένα ζήτημα, που αν δεν κουκουλωνόταν σίγουρα προκαλούσε αντιδράσεις. Κι όμως, ο μικρός Βουόνγκ έχει ένα παράξενο φλέγμα. Είναι παιδί που παίρνει τα γράμματα. Γίνεται ο μόνος στην οικογένεια που καταφέρνει να κάνει ανώτατες σπουδές, τη στιγμή που η μητέρα του ήταν αναλφάβητη και δούλευε ως μανικουρίστα για τα προς το ζην.

Διαπερνώντας τις ειδολογικές διαφορές και ενσωματώνοντας την ποιητική αύρα στο πεζό του και την ευρυχωρία μιας πλοκής στην ποιητική γραφή του, ο Βουόνγκ είναι ένας «ολικός» δημιουργός, αλλά και πνεύμα των δημιουργημάτων του. Δεν είναι τυχαίο ότι ο τίτλος του πεζού του είναι, αντιστοίχως, τίτλος ενός ποιήματος της συλλογής του. Το συγγραφικό του σύμπαν είναι ενιαίο, διαβάζεται ως μια κύρια πτύχωση της προβληματικής του που είναι η αναζήτηση αυτής της ταυτότητας.

Η προφορικότητα της ποίησής του, αλλά και η απόφασή του να γράψει το πεζό του σε μορφή μονολογικής επιστολής προς τη μητέρα του, δείχνουν πως γι’ αυτόν η γλώσσα έχει πρωτίστως φωνή πριν αποκτήσει γραπτό σώμα.

Κι αν στην ποίησή του η μορφή του απόντος πατέρα είναι κυρίαρχη, στο πεζό η μητρική θωριά είναι εκείνη που αναζωπυρώνει την πληγή του. Ναι, υπάρχει μια ανοιχτή πληγή στον Βουόνγκ, διότι η ζωή του είναι σαν να πηγαίνει παράλληλα μ’ αυτόν, και τώρα, πιο ώριμος και έτοιμος, είναι αποφασισμένος διά της γραφής να συνενώσει τα κομμάτια. Η συντροφικότητα, το θάλπος του σώματος, η θέρμη της επιθυμίας, το σκίρτημα του σώματος, η κληρονομικότητα, ο γενέθλιος τόπος που παραμένει μακρινός και ξένος, ο νέος κόσμος στον οποίο εντάχθηκε βιαίως, η σχέση με τους γονείς. Όλα τούτα είναι ζητήματα που ο Βουόνγκ τα απλώνει σε έναν καμβά που τον διαμορφώνει με λέξεις που προσπαθεί να οικειοποιηθεί. Μια γλώσσα που την έμαθε γράμμα-γράμμα αναζητώντας –τι άλλο;– τη νέα του ταυτότητα.

Η προφορικότητα της ποίησής του, αλλά και η απόφασή του να γράψει το πεζό του σε μορφή μονολογικής επιστολής προς τη μητέρα του, δείχνουν πως γι’ αυτόν η γλώσσα έχει πρωτίστως φωνή πριν αποκτήσει γραπτό σώμα. Η φωνοαισθητική διάσταση της δημιουργίας του δεν γίνεται να μείνει εκτός ανάλυσης, διότι είναι αυτή που τον συνεγείρει και τον κινητοποιεί. Όπως έχει πει και ο ίδιος: «Η βιετναμέζικη γλώσσα είναι τονική, πχ. οι λέξεις má, mả, ma. στα βιετναμέζικα διαφοροποιούνται στην προφορά και σημαίνουν: μητέρα, μνήμα, φάντασμα». Ανάμεσα σ’ αυτές τις δύο γλώσσες-κόσμους τοποθετείται ο Βουόνγκ δημιουργώντας τον δικό του.

O Ocean Vuong γεννήθηκε το 1988 σε έναν ορυζώνα στο Βιετνάμ. Στα δύο του χρόνια, η οικογένειά του αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το Βιετνάμ και να μείνει για οκτώ μήνες σε καταυλισμό προσφύγων στις Φιλιππίνες πριν μεταναστεύσει στην Αμερική. Είναι ο πρώτος στην οικογένειά του που έμαθε να διαβάζει σε ηλικία 11 ετών και 18 χρόνια αργότερα (2017) έλαβε το βραβείο T.S. Eliot. Φωτογραφία: Ο δίχρονος Ocean Vuong με τη μητέρα του και τη θεία του, σε καταυλισμό προσφύγων, λίγο πριν ταξιδέψουν στις Ηνωμένες Πολιτείες. © Από το προσωπικό αρχείο του Vuong.

Εντάσσεται, άραγε, το μυθιστόρημά του στην queer λογοτεχνία; Πάλι με τα δικά του λόγια: «Τo queer προσκαλεί το καινούργιο, το καινοτόμο και είναι ευρύτερο από την σεξουαλικότητα και το φύλο. Είναι δράση. Κι η δράση αυτή ξεκινά στην ακινησία, όπου η σιωπή γίνεται μία αρχιτεκτονική στην υπηρεσία της πρόθεσης». Σαν κάτι να θέλει να μας πει εδώ ο Βουόνγκ. Δεν είναι ένας Ζενέ, ούτε ένας Βιντάλ. Δεν είναι ένας Ίσεργουντ ούτε ένας Καπότε. Προφανώς και δεν αποποιείται τη σεξουαλική του ταυτότητα ούτε την υποβιβάζει σε μια μικρή πτυχή της ζωής του. Αντιθέτως, είναι κεντρικό σημείο στο επιστολικό του μυθιστόρημα. Όσο βαραίνει μέσα του ο θάνατος της γιαγιάς του, άλλο τόσο βαραίνει και ο θάνατος του πρώτου εραστή του από ναρκωτικά.

Ωστόσο, πώς γίνεται να συνδέεσαι με το τραύμα του ακόμη κι αν δεν έχεις τον ίδιο σεξουαλικό προσανατολισμό μαζί του; Η απάντηση είναι απλή: η σημαντική λογοτεχνία, καίτοι εντός της έχει ευδιάκριτες διαφορές, στην ουσία της συμπεριλαμβάνει κάθε άνθρωπο. Ο Βουόνγκ γράφει πρώτα για εκείνον, μια δραστική και αποκαλυπτική autofiction, συμπεριλαμβάνοντας όλους μας. Δεν είναι το φύλο η βασική του μέριμνα, αλλά ο άνθρωπος.

Ακόμη κι αυτός που δεν μπορεί να διαβάσει την επιστολή του; Κυρίως αυτός. Ο Βουόνγκ στέλνει αυτό το μακροσκελές γράμμα στη μητέρα του γνωρίζοντας πως θα μείνει αδιάβαστο και αναπάντητο. Πώς αλλιώς; Δεν γνωρίζει γραφή και ανάγνωση. Γι’ αυτόν, όμως, είναι μια λυτρωτική πράξη αυτογνωσίας και αναζήτησης. Είναι ένας τρόπος να την πλησιάσει, να αγγίξει μια πρώτη φορά τόσα άμεσα και πραγματικά τη μητέρα του. Η σχέση τους ορίζεται από μια παρουσία-απουσία. Οι συχνές εκρήξεις βίας της μητέρας του (μια γυναίκα που έχει βιώσει στο πετσί της τις θηριωδίες του πολέμου στο Βιετνάμ) θέτουν οριακά ερωτήματα στον μικρό Βουόνγκ και αφήνουν μια χαίνουσα πληγή στον ενήλικο εαυτό του. Αν επουλώνονται αυτές οι πληγές μέσω της γραφής; Ο συγγραφέας/ποιητής αντιδράει: «όχι, δεν έχει τέτοια λειτουργία η λογοτεχνία».

Ωστόσο, πώς γίνεται να συνδέεσαι με το τραύμα του ακόμη κι αν δεν έχεις τον ίδιο σεξουαλικό προσανατολισμό μαζί του; Η απάντηση είναι απλή: η σημαντική λογοτεχνία, καίτοι εντός της έχει ευδιάκριτες διαφορές, στην ουσία της συμπεριλαμβάνει κάθε άνθρωπο. Δεν είναι το φύλο η βασική του μέριμνα, αλλά ο άνθρωπος.

Τούτη η επιστολή ακολουθώντας τις παραβολικές τροχιές της μνήμης κάνει ένα συνεχές μπρος-πίσω, κουβαλώντας τα φερτά υλικά της θύμησης με έναν άτακτο τρόπο, αλλά που στην ουσία είναι ο μόνος για να συνθέσει τις σπασμένες ψηφίδες της ζωής. Γράφει σε μια γλώσσα που δεν είναι η μητρική του ευελπιστώντας έτσι να του γίνει πιο οικεία, σαν ένα δεύτερο δέρμα που δεν σκιάζει το πρώτο. Είναι μια προσπάθεια να μιλήσει ανοιχτά για τη σεξουαλικότητά του και πώς αυτή τον καθόρισε σε έναν κόσμο του οποίου η πλειοψηφία στοιχίζεται στο βασίλειο των στρέιτ.

Ο Βουόνγκ είναι ομοίως βίαιος και λυρικός. Ωμός, αλλά και στοχαστικός. Ρεαλιστής, αλλά και ποιητικός. Η επιστολή του φέρνει στο νου το Ημερολόγιο πένθους του Ρολάντ Μπαρτ. Εντέλει μάς προσφέρει μια βιωμένη ιστορία, ανεπεξέργαστη και ατόφια, την οποία καθώς τη γράφει την τοποθετεί μέσα του, την αναστυλώνει, επιθυμεί να της δώσει ένα περίγραμμα και μια ουσία κατανόησης.

Πρόκειται για μια αποκάλυψη. Από τις ωραιότερες της τρέχουσας χρονιάς. Η μετάφραση της Εφης Φρυδά, αλλά και του Δημήτρη Μαύρου στα ποιήματα του Βουόνγκ, αξίζουν ιδιαίτερης μνείας. Εδώ δεν έχουμε απλώς λέξεις, είναι ένα λεκτικό σύμπαν που επιθυμεί να αποκτήσει υπόσταση, να νοηματοδοτήσει την ύπαρξή του. Καθόλου εύκολη δουλειά για έναν μεταφραστή. Ευδόκιμη, εντούτοις.

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, η ποιητική συλλογή «Ποτέ πια εμείς» (εκδ. Μελάνι).

Στη γη είμαστε πρόσκαιρα υπέροχοι
OCEAN VUONG
Μτφρ. ΕΦΗ ΦΡΥΔΑ
GUTENBERG 2021
Σελ. 328, τιμή εκδότη €16,00

Νυχτερινός ουρανός με τραύματα εξόδου
OCEAN VUONG
Μτφρ. ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΑΥΡΟΣ
GUTENBERG 2021
Σελ. 195, τιμή εκδότη €14,00

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Σε ένα παλιότερο προσχέδιο αυτής της επιστολής, ένα που έχω πλέον σβήσει, σου έγραφα πώς κατέληξα να γίνω συγγραφέας. Πώς εγώ, ο πρώτος από την οικογένεια που έκανε ανώτερες σπουδές, τις κατασπατάλησα σε ένα πτύχιο Αγγλικής Φιλολογίας. Πώς ξέφυγα από τα φριχτά γυμνασιακά μου χρόνια περνώντας τις μέρες μου χαμένος στις βιβλιοθήκες της Νέας Υόρκης ανάμεσα σε στοίβες βιβλίων διαβάζοντας άγνωστα κείμενα νεκρών, που οι περισσότεροί τους ούτε που φαντάστηκαν ποτέ πως ένα πρόσωπο σαν το δικό μου θα αιωρούνταν πάνω από τις δικές τους προτάσεις – πόσο μάλλον πως οι προτάσεις αυτές θα μου έσωζαν τη ζωή. Όμως τίποτα απ’ όλα αυτά δεν έχει σημασία. Σημασία έχει ότι όλα αυτά –αν και το αγνοούσα τότε– με έφεραν εδώ, σε τούτη τη σελίδα, για να σου πω όλα όσα ποτέ δεν θα μάθεις».

Πηγή: bookpress.gr

Το άρθρο Στη γη είμαστε πρόσκαιρα υπέροχοι, του Όσιαν Βουόνγκ εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από το μνημείο του Ολοκαυτώματος στη Μόσχα.

Επιμέλεια: Ελένη Κορόβηλα, Κώστας Κατσουλάρης

Μαρτυρίες που γνώρισαν στον κόσμο το Ολοκαύτωμα

«Εμείς, οι διασωθέντες, είμαστε μάρτυρες, και κάθε μάρτυρας υποχρεούται, και από το νόμο εξάλλου, να δίνει πλήρεις και αληθοφανείς απαντήσεις», έλεγε πριν από περίπου τέσσερις δεκαετίες ο Πρίμο Λέβι. Στο Καθήκον της μνήμης (μτφρ. Χαρά Σαρλικιώτη, εκδ. Άγρα), ένα μικρό βιβλίο περίπου ενενήντα σελίδων, έχει αποτυπωθεί στο χαρτί η συζήτηση που έκανε ο Λέβι το 1983, λίγα χρόνια πριν από τον θάνατό του το 1987, με τους ιστορικούς Φεντερίκο Σερέγια και Άννα Μπράβο. Οι δυο ερευνητές, καταγόμενοι από το Πιεμόντε όπως και ο Λέβι, διεξήγαγαν τότε μια ευρεία καταγραφή μαρτυριών για τα ναζιστικά στρατόπεδα. Παρόμοιες έρευνες σε πολλές χώρες οδήγησαν στην καταγραφή των πολύτιμων μαρτυριών όσων επέζησαν από το Ολοκαύτωμα.

Πολλά χρόνια από αυτή τη συζήτηση που έγινε στη δύση της ζωής του, ο Πρίμο Λέβι έγραψε το 1947 μια από τις πιο συγκλονιστικές μαρτυρίες για τα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Στο βιβλίο του Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος (μτφρ. Χαρά Σαρλικιώτη, εκδ. Άγρα) καταθέτει την προσωπική του αφήγηση για τα όσα έζησε από τις 22 Φεβρουαρίου 1944 ως τον Ιανουάριο 1945 και την απελευθέρωση από τον σοβιετικό στρατό. Με ήπιο λόγο συνθέτει την κόλαση και διατυπώνει έναν ηθικό προβληματισμό.

Αυτός ο ηθικός προβληματισμός γέννησε την ανάγκη στον πολεμικό ανταποκριτή του σοβιετικού στρατού Βασίλι Γκρόσσμαν, ο οποίος έφτασε στην Τρεμπλίνκα το καλοκαίρι του 1944, να καταθέσει την δική του μαρτυρία για την φρίκη που αντίκρισε. Η κόλαση της Τρεμπλίνκα (εισαγωγή-μετάφραση Αλεξάνδρα Ιωαννίδου, εκδ. Άγρα) θέτει τον αναγνώστη ενώπιον του χρέους του: να γνωρίζει. Ο Γκρόσσμαν αποκαλύπτει τις μεθόδους της μαζικής «βιομηχανίας», όπως την αποκαλεί, μαζικής εξόντωσης χιλιάδων ανθρώπων. «Στην αρχή αφαιρούσαν από τον άνθρωπο την ελευθερία, το σπίτι, την πατρίδα και τον οδηγούσαν σε μια ανώνυμη δασική ερημιά. Ύστερα, σε μια αλάνα δίπλα στο σιδηρόδρομο, τού έπαιρναν τα ρούχα του, τις επιστολές, τις φωτογραφίες των δικών του, ακολούθως, πίσω από το φράκτη του στρατοπέδου, τού έπαιρναν τη μητέρα, τη γυναίκα, το παιδί. Μετά έπαιρναν από τον γυμνό άνθρωπο τα έγγραφά του, τα πετούσαν στη φωτιά: του αφαιρούσαν το όνομά του. Τον έσπρωχναν σε έναν διάδρομο με ένα χαμηλό πέτρινο ταβάνι – τού αφαιρούσαν τον ουρανό, τα αστέρια, τον άνεμο, τον ήλιο. Και τότε άρχιζε η τελευταία πράξη της ανθρώπινης τραγωδίας – ο άνθρωπος περνούσε στον τελευταίο κύκλο της κόλασης της Τρεμπλίνκα».

Το 1958, έπειτα από παρότρυνση του Γάλλου λογοτέχνη Φρανουά Μωριάκ, ο Ελί Βιζέλ έγραψε το βιβλίο του Η Νύχτα (μτφρ. Γιώργος Ξενάριος, εκδ. Μεταίχμιο) που κυκλοφόρησε με πρόλογο του Μωριάκ. «Ποτέ δεν θα ξεχάσω εκείνη τη νύχτα, την πρώτη νύχτα που πέρασα στο στρατόπεδο, που μετέτρεψε όλη μου τη ζωή σε μια μακριά, επτασφράγιστη νύχτα. Ποτέ δεν θα ξεχάσω εκείνο τον καπνό». Η ανταπόκριση στο βιβλίο που πλέον κατέχει κορυφαία θέση μεταξύ των αφηγήσεων που έχουν γραφτεί για το Ολοκαύτωμα ήταν επί χρόνια μικρή. Το 1996 του απονεμήθηκε το Νόμπελ Ειρήνης με την επιτροπή να τον χαρακτηρίζει «αγγελιοφόρο προς την ανθρωπότητα» που μετέδωσε μήνυμα «ειρήνης, εξιλέωσης και ανθρώπινης αξιοπρέπειας».

Στο Μπούχενβαλντ, αμέσως μετά την Απελευθέρωση. Ο Ελί Βιζέλ, συγγραφέας της συγκλονιστικής μαρτυρίας «Η νύχτα», είναι ο έβδομος από αριστερά, στην κεντρική σειρά.

Το 1963 κυκλοφόρησε το βιβλίο του Χόρχε Σεμπρούν Το μεγάλο ταξίδι (μτφρ. Άρης Αλεξάνδρου, εκδ. Εξάντας) και το 2001 επανήλθε με το βιβλίο Ο νεκρός που μας χρειάζεται (μτφρ. Οντέτ Βαρών-Βασάρ, εκδ. Εξάντας). Το αυτοβιογραφικά μυθιστορήματα του επιζήσαντα του στρατοπέδου Μπούχενβαλντ φτάνουν τη διερεύνηση της τραυματικής εμπειρίας σε μεγάλο βάθος. Ο νεαρός κομμουνιστής και αντιστασιακός Σεμπρούν συνελήφθη από τους ναζί και οδηγήθηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Μπούχενβαλντ. Περιγράφει με απλότητα το αδιανόητο, την εμπειρία που τον καθόρισε και οδηγείται στη σκέψη πως «δεν πρέπει ν’ αφήνουμε το θάνατο να καθορίζει ούτε τις πράξεις μας ούτε την ηθική μας».

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η συνεισφορά των βιβλίων που δίνουν πρόσωπο στα θύματα που παύουν έτσι να είναι αριθμοί της μακάβριας στατιστικής του Ολοκαυτώματος. Στο βιβλίο Μην ξεχάσεις το όνομά σου – Τα παιδιά του Άουσβιτς του Γερμανού δημοσιογράφου Alwin Meyer (μτφρ. Καρίνα Λάμψα και Παυλίδα Δηράνη, εκδ. Καπόν) συγκεντρώνονται μαρτυρίες επιζησάντων του Άουσβιτς που είτε εκτοπίστηκαν με τους γονείς τους είτε γεννήθηκαν εκεί. Μετά την απελευθέρωσή τους, κάποια από αυτά δεν γνώριζαν το όνομά τους, ούτε την ηλικία τους ή την καταγωγή τους. Σχεδόν όλα ήταν ορφανά. Ορισμένοι από τους ανθρώπους που έχουν καταθέσει τη μαρτυρία τους στο βιβλίο μίλησαν για πρώτη φορά.

 

Για τους Εβραίους της Ελλάδας

Στα παιδιά της εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης είναι αφιερωμένο το βιβλίο Ολοκαύτωμα στη Θεσσαλονίκη – Η ιταλική στάση και οι Εβραίοι μαθητές του Ουμπέρτο Πρίμο του Ανδρέα Κ. Μπουρούτη, πρόλογος Ρένα Μόλχο (εκδ. Αλεξάνδρεια). Το βιβλίο εξετάζει τη σχέση των Ιταλών με την κοινότητα, καταγράφει το χρονικό του διωγμού τους και του εκτοπισμού από τον Μάρτιο του 1943. Αναζητά ήρωες και μιλά με τεκμήρια για τα θύματα μέσα από τους ελέγχους, τις μαθητικές ταυτότητες, τις σχολικές εκθέσεις δέκα παιδιών της Θεσσαλονίκης, δέκα μαθητών στο ιταλικό γυμνάσιο-λύκειο Ουμπέρτο Πρίμο.

Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης και ο διωγμός τους ήταν επί σειρά ετών ζήτημα ξεχασμένο από την επίσημη Ιστορία και τον δημόσιο διάλογο. Το βιβλίο της Ρένας Μόχλο Το Ολοκαύτωμα των Ελλήνων Εβραίων (εκδ. Πατάκη) αποτελεί μια πολύ σημαντική μελέτη για τη διατήρηση της μνήμης και την προώθηση της ιστορικής έρευνας καθώς εξετάζει τους λόγους της αποσιώπησης και του εξοβελισμού της από την επίσημη Ιστορία. Μέσα από δημοσιεύματα, αρχειακές πηγές, μαρτυρίες παρουσιάζονται στοιχεία για το πώς οδηγήθηκε σε αφανισμό το μεγαλύτερο κομμάτι των εβραϊκών κοινοτήτων της Ελλάδας και σε λεηλασία οι περιουσίες τους.

Σε αυτή την προσπάθεια ανασυγκρότησης της μνήμης η συνεισφορά των τεκμηρίων έχει τεράστια αξία. Στον τόμο Προφορικές μαρτυρίες Εβραίων της Θεσσαλονίκης για το Ολοκαύτωμα των Έρικας Κούνιο-Αμαρίλιο και Αλμπέρτου Ναρ (επιμέλεια: Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου, εκδ. Ευρασία) συγκεντρώνονται συγκλονιστικές μαρτυρίες επιζησάντων μέσα από τις οποίες καταγράφονται ανατριχιαστικές περιγραφές για τη δύναμη του κακού, ερωτήματα και ευχές. «Κι εμείς μυρίζαμε όλο τον καπνό. Ήτανε μυρωδιά από κρέας καμένο. Και το πιστεύαμε και δεν το πιστεύαμε. Είναι άσχημα να το πεις αυτό σ’ έναν άνθρωπο, ότι καίγονται άνθρωποι εκεί μέσα. Είναι δύσκολο να το πιστέψεις. Μπορεί να το κάνουν αυτό άνθρωποι; Κι εντούτοις, μετά, με τον καιρό… Βλέπεις η συνήθεια σου δίνει μια ανακούφιση. Συνηθίζεις το κακό. Στην αρχή υποφέρεις πολύ. Μετά το συνηθίζεις και λες, αυτή είναι η ζωή, και δεν μπορείς να κάνεις τίποτα. Είμαστε σ’ ένα στρατόπεδο και είναι αδιέξοδο». (απόσπασμα μαρτυρίας)

Το βιβλίο του Ιωσήφ Βεντούρα Ibbur – Οι Εβραίοι της Κρήτης (1900-1950) συνδυάζει την έρευνα με την προσωπική μαρτυρία και τη συγκέντρωση τεκμηρίων και είναι μοναδικό στο είδος του. Όπως είναι εμφανές κι από τον τίτλο του, αφορά τη ζωή των Εβραίων της Κρήτης από το 1900 έως και την κατοχή του νησιού από τους Γερμανούς, το διάστημα της Κατοχής, και τέλος τη μοίρα της εβραϊκής κοινότητας στη φάση που τίθεται σε κίνηση ο μηχανισμός του Ολοκαυτώματος. Ξεχωριστή αξία έχει η προσωπική μαρτυρία του ίδιου του Ιωσήφ Βεντούρα, που επέζησε του τορπιλισμού του πλοίου Τάναϊς, και βρήκε καταφύγιο σε οικογένεια χριστιανών στην Αθήνα.

Όπως γράφει ο Αλέξη Ζήρας σε κείμενό του στην Book Press: «Μέσα από τις επάλληλες μαρτυρίες –αρκετές από αυτές σωστά λογοτεχνικά κείμενα– που συγκέντρωσε από Εβραίους της Κρήτης ή συνομήλικους με εκείνον χριστιανούς Χανιώτες που σχετίζονταν με μέλη της εβραϊκής κοινότητας των Χανίων, έμεινε σταθερά προσηλωμένος στη χαρτογράφηση γεγονότων, περιστατικών αλλά και προσωπικών συναισθημάτων που προήλθαν από το γίγνεσθαι της εποχής».

Εβραίοι της Θεσσαλονίκης υφίστανται «καψώνια». Είναι η πρώτη φάση του στιγματισμού τους, θα ακολουθήσει η μαζική μεταφορά τους με τρένα στο Άουσβιτς, απ’ όπου στην συντριπτική πλειονότητά τους δεν θα επιστρέψουν ποτέ.

Η Φραγκίσκη Αμπαζοπούλου έχει συνεισφέρει πολύ ουσιαστικά στην ανασύσταση της μνήμης των Ελλήνων Εβραίων με το βιβλίο της Το Ολοκαύτωμα στις μαρτυρίες των Ελλήνων Εβραίων (εκδ. Επίκεντρο – πρώτη έκδοση Παρατηρητής, 1993). Εντοπίζοντας την ανάγκη μελέτης του εβραϊσμού της Θεσσαλονίκης, στοχεύει να βγάλει από την αφάνεια τα πρόσωπα και να βελτίωση της πρόσληψη του Ολοκαυτώματος των Ελλήνων Εβραίων μέσα από γραπτές και προφορικές μαρτυρίες.

Ερωτήματα που αποσκοπούν στην ανατροπή στερεοτύπων θέτουν στο βιβλίο τους Η διάσωση – Η σιωπή του κόσμου, η αντίσταση στα γκέτο και τα στρατόπεδα, οι Έλληνες Εβραίοι στα χρόνια της Κατοχής οι Καρίνα Λάμψα και Ιακώβ Σιμπή (εκδ. Καπόν). Παρουσιάζουν τον εγκλωβισμό εκατοντάδων χιλιάδων Εβραίων σε πάνω από 400 γκέτο στην ανατολική Ευρώπη, τον εκτοπισμό και την εξόντωσή τους. Και ρωτούν: Πότε έμαθε ο κόσμος; Τι έκαναν οι Σύμμαχοι; Τι έκανε η εβραϊκή ηγεσία; Υπήρξε εβραϊκή αντίσταση; Μπορούσε να αποτραπεί ο αφανισμός της εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης; Πώς και από ποιους οργανώθηκαν οι επιχειρήσεις διάσωσης;

Η εβραϊκή κοινότητα των Ιωαννίνων μεταφέρθηκε σχεδόν ολόκληρη στα στρατόπεδα εξόντωσης.

Ελλάδα, Βαλκάνια, Ευρώπη

Σε μια συνολικότερη θεώρηση του τι συνέβη στην Ελλάδα αλλά και στη βαλκανική γειτονιά μας κινείται ο συλλογικός τόμος Το Ολοκαύτωμα στα Βαλκάνια (εκδ. Επίκεντρο) σε επιμέλεια των Γιώργου Αντωνίου, Στράτου Δορδανά και Νίκου Μαραντζίδη. Οι περιπτώσεις της Βουλγαρίας, της Κροατίας, της Σερβίας, της Υπερδνειστερίας και της Ελλάδας εξετάζονται από τους συμμετέχοντες στον τόμο υπό το πρίσμα των εκάστοτε εθνικών πολιτικών που υιοθετήθηκαν, της αναγνώρισης ή της απώθησης του Ολοκαυτώματος από τη συλλογική μνήμη, την στάση της ορθόδοξης Εκκλησίας, το θέμα των περιουσιών, του πώς χρησιμοποιήθηκε ή δεν χρησιμοποιήθηκε το διεθνές δίκαιο.

Ακόμη ευρύτερα, τα βιβλία του Γιώργου Κόκκινου, Το ολοκαύτωμα και η ευρωπαϊκή ιστορική συνείδηση (εκδ. Παπαζήση) και Το Ολοκαύτωμα – Η διαχείριση της τραυματικής μνήμης: θύτες και θύματα (εκδ. Gutenberg), εξετάζουν τις συγκρουσιακές αναγνώσεις που προκαλεί η συζήτηση για το Ολοκαύτωμα στις ευρωπαϊκές κοινωνίες. Πραγματεύεται το θέμα της μνήμης που ενώνει και της μνήμης που διαιρεί, αναδεικνύει τη μοναδική ιστορικότητα του Ολοκαυτώματος, συζητά τον ρόλο της τέχνης και της αισθητικής αναπαράστασης του τραύματος και εξηγεί τις επικρατούσες τάσεις διεθνοποίησης και οικουμενικοποίησης της τραυματικής μνήμης καθώς και το ηθικό αίτημα για αναδρομική απονομή δικαιοσύνης.

Στοχασμοί για το Ολοκαύτωμα και τον αντισημιτισμό

Το θέμα του ευσύνοπτου αλλά διαφωτιστικού βιβλίου του Robert Eaglestone με τίτλο Μεταμοντερνισμός και άρνηση του Ολοκαυτώματος (εκδ. Επέκεινα, μτφρ. Άννυ Σπυράκου, πρόλ. Γιώργος Κόκκινος) αφορά τον προβληματισμό αναφορικά με την κατηγορία που έχει εκτοξευτεί από πολλές και διαφορετικές μεταξύ τους αφετηρίες εναντίον του ιστοριογραφικού μεταμοντερνισμού και κυρίως εναντίον της έκφρασης της μεταμοντέρνας θεωρίας στο πεδίο της επιστημολογίας της ιστορίας: ότι δηλαδή καθιστώντας την ιστορική αναπαράσταση του παρελθόντος άθυρμα της γλωσσικής και της πολιτισμικής αιτιοκρατίας, όπως και του παροντισμού, και συσχετίζοντας ή εξισώνοντας την ιστορική αφήγηση με τη μυθοπλασία, ο ιστοριογραφικός μεταμοντερνισμός σχετικοποιεί την έννοια της αλήθειας, ακυρώνει την επιστημολογική παράδοση που διατρέχει τόσο την συμβατική όσο και τη Νέα Ιστορία, προτάσσει τον ρόλο της οπτικής γωνίας και της ιδεολογικής και κοσμοθεωρητικής συγκρότησης του ιστορικού και θέτει σε δεύτερη μοίρα τα ίδια τα αυτούσια κατάλοιπα, τα μνημονικά ίχνη του παρελθόντος.

Το βιβλίο Σκέψεις για το ναζισμό (μτφρ. Γιώργος Καράμπελας, εκδ. Πόλις) είναι η καταγραφή των συζητήσεων του Σαούλ Φριντλέντερ, ενός εκ των κορυφαίων ιστορικών του ναζισμού, με τον δημοσιογράφο Στεφάν Μπου. Τα θέματα της μνήμης, του ανείπωτου κακού και πώς μιλάμε για αυτό, των αντιπαραθέσεων και πού έχουν τις ρίζες τους, το αποτύπωμα του σκέψης της Χάνα Άρεντ, του Μάρτιν Βάλζερ, του Κλοντ Λανζμάν και άλλων αναλύονται και εξηγούνται με άξονα την ανάγκη για ηθική στάση και πολιτική εγρήγορση.

Ειδικότερα στο θέμα της συνεισφοράς της τέχνης, η μελέτη O άλλος εν διωγμώ – Η εικόνα του Εβραίου στη λογοτεχνία και στον κινηματογράφο της Φραγκίσκης Αμπαζοπούλου (εκδ. Πατάκη – πρώτη έκδοση Θεμέλιο, 1998) έθεσε ζητήματα ορίων, εξέτασε την πρόσληψη και τις όψεις λογοτεχνικών αναπαραστάσεων και ανέλυσε την εικόνα του Εβραίου στη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο. Στην εμπλουτισμένη έκδοση που κυκλοφόρησε πρόσφατα αναλύονται έργα μυθοπλασίας της περιόδου 1945-2010 και γίνεται παρουσίαση της κινηματογραφικής αποτύπωσης της εικόνας του Εβραίου, σε ελληνικές και ξένες ταινίες, από τις αρχές του 20ού αιώνα μέχρι το 2015, με έμφαση στις ταινίες για το Ολοκαύτωμα.

Στη συζήτηση για το Ολοκαύτωμα, τα πέντε δοκίμια του ιστορικού Πιέρ Βιντάλ-Νακέ που συνθέτουν το βιβλίο Οι δολοφόνοι της μνήμης – Ένας χάρτινος Άιχμαν και άλλα δοκίμια για τον αναθεωρητισμό (μτφρ. Καρίνα Λάμψα, εκδ. Καπόν) δίνεται ίσως η πιο ολοκληρωμένη απάντηση στους αρνητές του Ολοκαυτώματος, σε όσους υποστήριξαν ή υποστηρίζουν πως το Ολοκαύτωμα είναι μια κατασκευασμένη θεωρία του διεθνούς σιωνισμού.

Στο στοιχείο της μοναδικότητας της γενοκτονίας των Εβραίων εστιάζει ο Σταύρος Ζουμπουλάκης στο κείμενό το Για το Ολοκαύτωμα (εκδ. Πόλις). Μιλά για την ιστορικότητα του κακού, διερευνά τα αίτια και περιγράφει τον τρόπο, τον ψυχρό, μεθοδικό, συστηματικό τρόπο εξόντωσης μέχρι και του τελευταίου Εβραίου. Προτάσσει τη σημασία της ανθρώπινης συνείδησης ως απάντηση και μόνη εγγύηση για να μην επαναληφθεί η φρίκη και καταδικάζει την παθητικότητα ως ανήθικη.

Με δημοσιογραφική ματιά συνεισφέρει σε αυτό τον διάλογο και αναδεικνύει στερεότυπα η Ξένια Κουναλάκη με το κείμενό της Ο αντισημιτισμός στην Ελλάδα (εκδ. Πόλις). Στην Ελλάδα «φλυαρούμε για το Ολοκαύτωμα, συγκρίνουμε την κρίση χρέους με το Ολοκαύτωμα, εμάς με τους Εβραίους, σκιτσάρουμε τη Μέρκελ και τον Σόιμπλε ως ναζιστές δεσμοφύλακες στρατοπέδων συγκέντρωσης», λέει μεταξύ άλλων και σημειώνει πως «αναφερόμαστε διαρκώς στο Ολοκαύτωμα, χωρίς να μιλάμε πραγματικά για αυτό».

Μια απάντηση στους αρνητές του Ολοκαυτώματος συμβάλλοντας στον δημόσιο διάλογο και καταθέτοντας στοιχεία για την αναπαραγωγή στερεοτύπων και θεωριών συνωμοσίας, ειδικότερα στο διαδίκτυο, κάνει η Ξένια Ελευθερίου με το βιβλίο της Η δημόσια ιστορία ως συγκρουσιακό θέμα – Το ολοκαύτωμα των Ελλήνων Εβραίων στο διαδίκτυο (εκδ. Ταξιδευτής). Επισημαίνει την ημιτελή γνώση και τον κίνδυνο να χαθεί η μνήμη καθώς διαπιστώνει πως έπειτα από μια εποχή κορύφωσης του ενδιαφέροντος για την εβραϊκή γενοκτονία, καταγράφεται άνοδος του αντισημιτισμού και τελικά άγνοια ειδικά στις νεότερες γενιές που κατακλύζονται μεν από πληροφορίες όμως συχνά τροφοδοτούν τον αναθεωρητισμό και καλλιεργούν τον φόβο και το μίσος.

Ο Ιταλός φιλόσοφος Τζόρτζιο Αγκάμπεν, με το βιβλίο του Αυτό που μένει από το Άουσβιτς (μτφρ. Παναγιώτης Καλαμαράς, εκδ. Εξάρχεια), «προσπαθεί να ακούσει όχι τόσο τη φωνή των μαρτύρων όσο το κενό που δεν μπορεί να κατατεθεί, την «απρόσωπη παρουσία» που κάθε μαρτυρία αναγκαστικά εμπεριέχει. Στη βάση αυτή, το Άουσβιτς δεν παρουσιάζεται μονάχα ως ένα στρατόπεδο θανάτου, αλλά ως ο τόπος διεξαγωγής ενός πειράματος ακόμη πιο απροσδόκητου, όπου τα όρια μεταξύ ανθρώπινου και απάνθρωπου ακυρώνονται και, μέσω της δοκιμασίας του Άουσβιτς, ολόκληρος ο ηθικός στοχασμός της εποχής μας δείχνει την ανεπάρκειά του ως προς το να μπορέσει να αφήσει να φανεί μέσα από τα ερείπιά του το αβέβαιο προφίλ μιας νέας ηθικής γης: εκείνη της μαρτυρίας».

Μαρτυρίες & ιστορίες για πρόσωπα

Δυο ιστορίες επιζησάντων που επιβίωσαν χάρη στο μουσικό τους χάρισμα είναι αυτές της Βιέρα Γκραν και του Εστρόγκο Ναχάμα. Στο βιβλίο Βιέρα Γκραν – Η κατηγορούμενη (μτφρ. Θωμάς Σκάσσης, εκδ. Καπόν) της Αγκάτα Τουσίνσκα διαβάζουμε την ιστορία της πανέμορφης τραγουδίστριας του γκέτο της Βαρσοβίας που η ζωή της συνδέθηκε με τον πιανίστα (που έγινε γνωστός από την ταινία του Πολάνσκι «Ο πιανίστας») Βλαντίσλαφ Σπίλμαν. Η Βιέρα κατηγορήθηκε ότι συνεργάστηκε με τους ναζί, δικάστηκε, απαλλάχθηκε, αλλά δεν δικαιώθηκε.

Ελληνικό ενδιαφέρον έχει Ο τραγουδιστής του Άουσβιτς Εστρόγκο Ναχάμα – Θεσσαλονίκη 1918-Βερολίνο 2000 της Κατερίνας Οικονομάκου (εκδ. Καπόν). Είναι η άγνωστη ιστορία του Θεσσαλονικιού τραγουδιστή που εκτοπίστηκε στο Άουσβιτς, επιβίωσε χάρη στη φωνή του και μετά την απελευθέρωσή του έγινε ο κάντορας της εβραϊκής κοινότητας του Δυτικού Βερολίνου, όπου έζησε μέχρι το θάνατό του.

Με Το πορτρέτο της Χέντι Ντίνερ (εκδ. Καπόν) η Ευριδίκη Τρισόν-Μιλσανή αποπειράται την ανασύσταση της ιστορίας της μητέρας της. Από το μικρό χωριό στην κοιλάδα του Δούναβη ως την Αθήνα, τον χαμό της οικογένειάς της σε στρατόπεδο συγκέντρωσης και την δική της επιβίωση χάρη στον γάμο της με Έλληνα. Μια αφήγηση που ξεκινά στην ανεμελιά της προπολεμικής Βουδαπέστης και Βιέννης, περνά από την κατοχική Αθήνα και αποκτά ξεχωριστό βάθος φτάνοντας στην σχέση μάνας-κόρης.

Την ιστορία της, μιας από τις λίγες γυναίκες που επέστρεψαν στην Ελλάδα μετά τη φρίκη των στρατοπέδων, καταγράφει η Μπέρρυ Ναχμίας στο βιβλίο της Κραυγή για το αύριο (εκδ. Αλεξάνδρεια). Η αφήγηση της σύλληψης, του εκτοπισμού και του εγκλεισμού στο στρατόπεδο εξόντωσης Άουσβιτς-Μπιρκενάου ήταν από τις πρώτες μαρτυρίες που εκδόθηκαν στην Ελλάδα. Η Μπέρρυ Ναχμία, Εβραία από την Καστοριά, είδε όλη την οικογένειά της να χάνεται στο ναζιστικό στρατόπεδο. Επιστρέφοντας στην Ελλάδα συνέβαλε με τη μαρτυρία της στη διαφύλαξη της μνήμης. Η Οντέτ Βαρών-Βασάρ επιμελήθηκε αυτή την ανατύπωση του βιβλίου της και έγραψε κι ένα πολύ ενδιαφέρον επίμετρο.

Στο βιβλίο της Ρίκας Μπενβενίστε Αυτοί που επέζησαν (εκδ. Πόλις) παρακολουθούμε τις αφηγήσεις που έχουν προκύψει από διαφορετικές μαρτυρίες ανθρώπων που υπέστησαν τον διωγμό. Η συγγραφέας ασχολείται με την ελληνοεβραϊκή ταυτότητα, αναζητά ενιαία φωνή στις ατομικές αφηγήσεις της κοινής ιστορίας καταστροφής και στέκεται σε μικρές πράξεις, με σωτήρια ή ολέθρια αποτελέσματα, που είναι ψηφίδες της μεγάλης ιστορίας του Ολοκαυτώματος. Πιο βαθιά στο προσωπικό τραύμα σκύβει η Μπενβενίστε με το βιβλίο της Λούνα (εκδ. Πόλις). Η βιογραφία της Λούνας, μιας Εβραίας από τη Θεσσαλονίκη, μιας γυναίκας φτωχής κι αγράμματης, μας βοηθά να μπούμε στη ζωή και τον κόσμο αφανών ανθρώπων.

 

Αγόρι περπατάει ανάμεσα σε πτώματα στο στρατόπεδο Μπέλσεν μετά την απελευθέρωσή του τον Απρίλιο του 1945.

Πειράματα στο Άουσβιτς

Το βιβλίο του Καθηγητή Εμπειρικής Ιστορίας του Πολιτισμού στο Πανεπιστήμιο του Τύμπινγκεν Hans-Joachim Lang Οι γυναίκες του μπλοκ 10 – Ιατρικά πειράματα στο Άουσβιτς (μτφρ. Νίκη Eideneir-Αναστασιάδη, εκδ. University Studio Press) δίνει πρόσωπο στις περίπου οκτακόσιες γυναίκες-θύματα που υπέστησαν ιατρικά πειράματα των ναζί και κατάφερε να ταυτοποιήσει. Μεταξύ αυτών των γυναικών ήταν και περίπου εκατό Ελληνίδες τα ονόματα των οποίων αναφέρονται στον κατάλογο που συμπληρώνει το βιβλίο. Βασισμένο σε ιατρικούς φακέλους, δικογραφίες, συνεντεύξεις, το βιβλίο εκθέτει αναλυτικά τα εγκλήματα των ναζί σε βάρος εκατοντάδων γυναικών-κρατουμένων στο Άουσβιτς.

Σημαντικές λογοτεχνικές μαρτυρίες

«Τούτες οι σελίδες είναι η περιγραφή μιας πάλης, για να χρησιμοποιήσουμε την έκφραση του Κάφκα. Και σε αυτή την πάλη παίρνουν μέρος όλες οι συνιστώσες της ψυχής: η ανάμνηση του σπιτιού και των γονιών, η διάφανη βουκολική ομορφιά των Καρπαθίων, οι παππούδες μου και τα πολυάριθμα φώτα που έλουζαν τότε την ψυχή μου. Έπειτα, ο πόλεμος, η καταστροφή που έφερε μαζί του και τα σημάδια που άφησε. Και, τέλος, τα χρόνια στο Ισραήλ: η δούλεψη της γης, η αναζήτηση γλώσσας, οι νεανικές ανησυχίες, το πανεπιστήμιο και η γραφή. Το βιβλίο αυτό δεν είναι μια σύνοψη, παρά μάλλον μια προσπάθεια (απεγνωσμένη, αν θέλετε) να ενώσω τα διάφορα κομμάτια της ζωής μου και να τα επανασυνδέσω με την πηγή της ύπαρξής μου». Με αυτά τα λόγια συστήνει ο σημαντικός Ισραηλινός συγγραφέας Άαρων Άππελφελντ το αυτοβιογραφικό βιβλίο του με τίτλο Ιστορία μιας ζωής (μτφρ. Μάγκυ Κοέν, εκδ. Εστία).

Ίσως η πιο εμβληματική ιστορία για το Ολοκαύτωμα με ήρωα ένα παιδί είναι το Τσίλι – ζωή στη σκιά του θανάτου, του Άαρων Άππελφελντ (μτφρ. Ιακώβ Σιμπή, εκδ. Καπόν). Η ιστορία του; Το μικρότερο παιδί μιας πολυμελούς εβραϊκής οικογένειας της Ανατολικής Ευρώπης, διαφέρει από τα αδέλφια της και προβληματίζει τους γονείς της. Οι επιδόσεις της στο σχολείο είναι κακές, και η ίδια νιώθει πιο άνετα στους αγρούς παρά με τους ανθρώπους. Έτσι, όταν η πανικόβλητη οικογένειά της φεύγει για να γλιτώσει από τους Ναζί, εκείνη μένει πίσω να φυλάει το σπίτι. Σύντομα, όμως, οι στρατιώτες λεηλατούν την πόλη και η Τσίλι καταφεύγει στο δάσος. Μέσα από πρωτόγνωρες εμπειρίες, η Τσίλι θα ωριμάσει και θα βρει την δύναμη να επιβιώσει, έτσι ώστε, μετά τον πόλεμο, να αρχίσει μια νέα ζωή..

Ο Ούγγρος Ίμρε Κέρτες σε ηλικία δεκατεσσάρων ετών συνελήφθη και οδηγήθηκε στο Άουσβιτς και στη συνέχεια στο Μπούχενβαλντ. Σε ένα από τα σημαντικότερα βιβλία του, Το μυθιστόρημα ενός ανθρώπου δίχως πεπρωμένο (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου, εκδ. Καστανιώτη) που κυκλοφόρησε το 1975, περιγράφει την εμπειρία ενός δεκαπεντάχρονου εφήβου, του Γκιόρκι Κέβες, στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Αρνούμενος τον τίτλο της αυτοβιογραφίας, μιλούσε για το παγκόσμιο βίωμα των στρατοπέδων συγκέντρωσης, των στρατοπέδων θανάτου, μια κατάσταση χωρίς πεπρωμένο.

Το βιβλίο της Μαργκαρέτε Μπούμπερ-Νόυμαν, με τον τίτλο Μίλενα από την Πράγα (μτφρ. Τούλα Σιετή, εκδ. Κίχλη), εμπεριέχει και την πρώτη βιογραφία της Μίλενα Γιέσενσκα, γνωστής μας από τη σχέση της με τον Κάφκα. Η αφήγηση της Μπούμπερ-Νόυμαν, εστιάζοντας στο χρονικό της φιλίας των δύο γυναικών, της Μαργκαρέτε και της Μίλενα, που καλλιεργήθηκε μέσα στη σκληρή καθημερινότητα του ναζιστικού στρατοπέδου του Ράβενσμπρουκ όπου βρέθηκαν έγκλειστες, επιτυγχάνει τελικά διπλό στόχο: ως στρατοπεδική μαρτυρία, παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς τη ραγδαία επιδείνωση των συνθηκών διαβίωσης των κρατουμένων, με αποκορύφωμα τη μετατροπή του Ράβενσμπρουκ από στρατόπεδο εργασίας σε στρατόπεδο εξόντωσης. Ως βιογραφία, ανατρέχει στα χρόνια της νεότητας και της ωριμότητας της Μίλενα στη γενέθλια Πράγα, αλλά και στη Βιέννη, αναδεικνύοντας την αντισυμβατική προσωπικότητά της.

Γκράφικ νόβελ

Το Maus – Η ιστορία κάποιου που επέζησε (μτφρ. Σάββας Μιχαήλ, εκδ. ZOOBUS) είναι η ιστορία του Βλάντεκ Σπίγκελμαν, ενός Εβραίου επιζώντα της χιτλερικής Ευρώπης, και του γιου του, ενός καρτουνίστα που προσπαθεί να συμφιλιωθεί με την τρομακτική ιστορία του πατέρα του και με την ίδια την Ιστορία. Η μορφή του σχεδίου (οι Ναζί είναι γάτες, οι Εβραίοι ποντίκια) πετυχαίνει τέλεια να αφαιρέσει και την παραμικρή εναπομείνασα αίσθηση οικειότητας με τα γεγονότα που περιγράφονται, προσεγγίζοντας με τον δικό του τρόπο το ανείπωτο. Το γκράφικ νόβελ του Art Spiegelman είναι ένα σύγχρονο κλασικό του είδους, μια από τις καλύτερες μαρτυρίες και αναστοχασμούς για το Ολοκαύτωμα, και μάλιστα σε μια μορφή κατάλληλη και για παιδιά κι εφήβους. Το έργο αποτελείται από δύο βιβλία, που είναι -δυστυχώς- αμφότερα εξαντλημένα.

Ο Μποξέρ – Η αληθινή ιστορία του Χέρτζκο Χαφτ, επιζήσαντα του ολοκαυτώματος του Reinhard Kleist (κείμενο και εικονογράφηση), μτφρ. Γεωργία Τσάκωνα (εκδ. Ηλίβατον). Ο έφηβος Χέρτζκο εκτοπίζεται σε ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης όπου θα υποστεί τα πάνδεινα. Εκεί εξαναγκάζεται να παίρνει μέρος σε σαδιστικούς αγώνες πυγμαχίας με μισοπεθαμένους συγκρατούμενούς του για την διασκέδαση των Ες Ες. Για να επιβιώσει, γαντζώνεται από μία και μόνο σκέψη: να ξαναδεί την αγαπημένη του Λέα.

* Η Ελένη Κορόβηλα είναι δημοσιογράφος. Ο Κ.Β. Κατσουλάρης είναι συγγραφέας.

Πηγή: bookpress.gr

Το άρθρο Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Επιλογή από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, δοκιμίων και βιογραφιών.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Με σκεπτικισμό αλλα και συγκρατημένη αισιοδοξία κινούνται οι περισσότεροι από τους εκδοτικούς οίκους ενόψει ενός χειμώνα με πολλές άγνωστες παραμέτρους. Οι πωλήσεις την περίοδο του καλοκαιριού δεν ήταν ίσως οι αναμενόμενες (αν και επίσημα στοιχεία, ως γνωστόν, δεν υπάρχουν), ενώ τα διαρκώς αυξανόμενα μέτρα και οι περιορισμοί που επιβάλλονται καθιστούν δύσκολες τις παρουσιάσεις νέων εκδόσεων, ακόμη κι αν ο καιρός επιτρέπει τραπεζάκια έξω και διάθεση να μιλήσουμε για βιβλία. Παρόλα αυτά, εκδότες, συγγραφείς, μεταφραστές, επιμελητές, βιβλιοπώλες και αναγνώστες ευελπιστούμε ότι το βιβλίο θα βγει και πάλι νικητής, αποτελώντας την ποιοτική «εναλλακτική» σε σχέση με άλλες δραστηριότητες που πλήττονται εντονότερα από την πανδημία.

Επιλέξαμε φέτος όχι την εξαντλητική παρουσίαση των νέων εκδόσεων αλλά την ενδεικτική σταχυολόγηση τάσεων και προτάσεων από 24 εκδοτικούς οίκους. Ιδού μερικά από τα πιο ενδιαφέροντα βιβλία που θα συναντήσουμε τους επόμενους μήνες στα φυσικά και ηλεκτρονικά βιβλιοπωλεία.

 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ 

Σημαντική επιστροφή, έπειτα από τέσσερα χρόνια, είναι αυτή του Σωτήρη Δημητρίου με τη νουβέλα Ουρανός απ’ άλλους τόπους (εκδ. Πατάκη). Πρωτοπρόσωπη αφήγηση από άλλους τόπους, τους τόπους όπου οι άνθρωποι πάλεψαν με την πέτρα, τα αυστηρά ήθη, την κλειστή κοινωνία, για να επιβιώσουν κυριολεκτικά μα και ψυχικά. Ο Σωτήρης Δημητρίου επιστρέφει στους πατρογονικούς τόπους και επανασυνδέεται με τους τρόπους της εκφραστικής ακρίβειας των πρώτων του βιβλίων.

Νέο μυθιστόρημα από τη Μαρία Κουγιουμτζή Νύχτες πυρετού και τον Μιχάλη Μοδινό Παραγουάη. Και τα δύο από τις εκδόσεις Καστανιώτη. Η Κουγιουμτζή γράφει για μια νέα γυναίκα, που μπορεί –σε συνθήκες πυρετού– και διασχίζει τις ζωές των ανθρώπων με τους οποίους ήρθε σε επαφή. Αισθάνεται μέσα από το σώμα τους, διαμορφώνει τις σκέψεις τους, τα αναποδογυρίζει όλα, τα ελευθερώνει εκ μέρους τους, τα αφήνει να εκφράζουν τον εαυτό τους μέσα από τον έρωτα του ανθρώπου για τον άνθρωπο και την ασίγαστη δίψα του σεξ. Το σωστό και το λάθος δεν υπάρχουν, υπάρχει μόνο η ζωή. Ο Μοδινός μοιράζει την αφήγησή του ανάμεσα σε δύο εποχές, δύο ζωές, δύο αποδράσεις, δύο ουτοπίες εντέλει, οι οποίες συγκλίνουν στον ίδιο τόπο, την Παραγουάη, με χρονική απόσταση τριών αιώνων.

Το ζητούμενο στο προηγούμενο βιβλίο του Χάρη Βλαβιανού ήταν να ανασυστήσει, μέσα από τη γραφή των (υποτιθέμενων) ημερολογίων του, τον Αδόλφο Χίτλερ. Στη νέα του νουβέλα Τώρα θα μιλήσω εγώ (εκδ. Πατάκη) πρωτεύοντα ρόλο, στην ανασύσταση της φωνής της αδελφής του, έχει η ενσυναίσθηση και οι μνήμες της παιδική τους ηλικίας. Η Μαρίνα μπαινόβγαινε σε διάφορες κοινότητες απεξάρτησης, σε πόλεις της Ιταλίας και της Πορτογαλίας, επί τριάντα χρόνια. Αυτή «είναι η ιστορία της και αυτά είναι τα λόγια της».

Ιδιαίτερα φιλόδοξο και πρωτότυπο εμφανίζεται το μυθιστόρημα του Μισέλ Φάις Η ερευνήτρια (εκδ. Πατάκη). Ημερολόγια, όνειρα και επιστολές είναι η πρώτη ύλη της αφήγησης γύρω από την απροσδιόριστη φιγούρα μιας εμμονικής αναγνώστριας του Κάφκα. Στοιχεία νουάρ, δοκιμίου και παρωδίας διαπλέκονται σε μια πρόζα που μεταμορφώνει την αγωνία του κενού σε αγωνία της ύπαρξης.

Μυθιστόρημα αποτελούμενο από τρεις ονειρικές ιστορίες, που εκτυλίσσονται η καθεμιά με φόντο μια αρχαιολογική ανασκαφή και με αφηγήτρια την Αριάδνη, είναι το νέο βιβλίο του Δημήτρη Οικονόμου Το απόκρυφο ημερολόγιο της Αριάδνης (εκδ. Πατάκη). Από την άλλη, η Κατερίνα Μαλακατέ στο νέο της μυθιστόρημα Χωρίς πρόσωπο (εκδ. Μεταίχμιο) θέτει ζητήματα βιοηθικής, μιλά για τη ζωή, τους μητρικούς και πατρικούς δεσμούς, τον έρωτα και τις σχέσεις στην εποχή του διαδικτύου. Η Βίκυ Τσελεπίδου στο μυθιστόρημά της Ο μεγάλος σκύλος (εκδ. Νεφέλη) κινεί τους ήρωές της σε ένα περιβάλλον δυστοπίας, σε χρόνο και χώρο απροσδιόριστο, έχοντας όμως τις ίδιες αγωνίες και προβληματισμούς, που είχε ανέκαθεν ο άνθρωπος, όταν βρεθεί αντιμέτωπος με τον θάνατο και το επέκεινα.

Στο καινούργιο μυθιστόρημα της Βάσιας Τζανακάρη, Αδελφικό (εκδ. Μεταίχμιο) διαβάζουμε την ιστορία δύο νέων ανθρώπων με ορμή και όνειρα για το μέλλον τους, μέχρι τη στιγμή που αντίκρυσαν την αποτυχία τους κατάματα και βρέθηκαν και οι δύο σ’ εκείνο το χωριό έξω από τις Σέρρες, το Αδελφικό, όπου ο θρύλος λέει ότι όσοι πηγαίνουν εκεί λησμονούν τις λύπες τους και διαγράφουν τις άσχημες μνήμες. O Γιώργος Μελισσινός (χειρούργος) και η Μάρω (διορθώτρια σε εφημερίδα και ανύπαντρη μητέρα ενός μωρού), θα συναντηθούν στο Αδελφικό και αναπόφευκτα θα έρθουν αντιμέτωποι με ό,τι τους έχει καθηλώσει σε μια αναμονή ζωής. Οι δυσκολίες μιας ολόκληρης γενιάς, οι αποτυχίες αλλά και το φως της παιδικής (μας) ηλικίας καταγράφονται με θάρρος και συγκίνηση. Από το Αδελφικό δεν θα μπορούσαν να λείπουν οι μουσικές και κινηματογραφικές αναφορές, κοινός τόπος όλων των βιβλίων της Τζανακάρη, ένα σύμπαν μοναδικό, μέσα στο οποίο κινείται με άνεση και απόλυτο έλεγχο.

Το εξωτερικό έχουν επιλέξει ορισμένοι Έλληνες συγγραφείς, ως τον καμβά της ιστορίας των νέων τους βιβλίων: Ο Νίκος Δαββέτας στο Άντρες χωρίς άντρες (εκδ. Πατάκη) παρακολουθεί τους ήρωές του (πατέρα και γιο) στο Παρίσι της δεκαετίας του ‘60 και του ‘70. Ο Μίνως Ευσταθιάδης στο Κβάντι (εκδ. Ίκαρος) τοποθετεί τα ίχνη της δολοφονία ενός άγνωστου άντρα στους δρόμους της Μονμάρτης. Τέλος, η Αργυρώ Μαντόγλου, αναπόφευκτα βάζει τον ήρωά της στο Άμστερνταμ, μιας και στο μυθιστόρημα Τρικυμίες παθών: Τα νεανικά χρόνια του Κοραή στο Άμστερνταμ (εκδ. Κλειδάριθμος) αναφέρεται στον Αδαμάντιο Κοραή.

Έπειτα από το βραβευμένο Κήτος, το επόμενο διάστημα αναμένουμε την κυκλοφορία της νουβέλας της Ούρσουλας Φωσκόλου Η Παναγία των εντόμων (εκδ. Κίχλη).

Μυθιστόρημα με πολιτική χροιά και τίτλο Η σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία (εκδ. Πατάκη) αναμένουμε από την Έλενα Χουζούρη. Αθήνα, Οκτώβριος 1989. Ένα ανώνυμο τηλεφώνημα πληροφορεί τον δημοσιογράφο Δημήτρη Κ. για την εν ψυχρώ εκτέλεση, από αστυνομικές δυνάμεις ενός 27χρονου αναρχικού, του «Άτακτου», πυροδοτώντας σειρά απρόβλεπτων και ανεξέλεγκτων καταστάσεων.

Με ένα ιστορικό μυθιστόρημα επανέρχεται και η Ισμήνη Καπάνταη. Τίτλος του Το βρωμερόν ύδωρ της λήθης (εκδ. Ίκαρος). Μια ιστορία που διαδραματίζεται στην Αθήνα, πρωτεύουσα του ελληνικού κράτους ύστερα από τη δολοφονία του Καποδίστρια.

ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ & ΠΡΩΤΟΕΜΦΑΝΙΖΟΜΕΝΟΙ

Ένας τόμος όπου συγκεντρώθηκαν όλα τα διηγήματα της Έλλης Αλεξίου αναμένεται να κυκλοφορήσει σύντομα. Τα διηγήματα (1923-1983) με πρόλογο της Άντας Κατσίκη-Γκίβαλου, επίμετρο του Θανάση Θ. Νιάρχου και παράρτημα που περιλαμβάνει τρία κείμενα: του Φ. Πολίτη, του Μ. Αυγέρη και της Σοφίας Μαυροειδή-Παπαδάκη, θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Με ενδιαφέρον περιμένουμε επίσης την έκδοση με διηγήματα του Αργύρη Χιόνη και τίτλο Ο λαβύρινθος και άλλες αθησαύριστες ιστορίες (Κίχλη). Προλογικό σημείωμα & σχόλια από τον Κυριάκο Ραμολή και το επίμετρο από τη Γιώτα Κριτσέλη.

Συλλογές διηγημάτων αναμένουμε από τους: Νίκο Παναγιωτόπουλο Ανήσυχα άκρα (εκδ. Μεταίχμιο), Κοραή Δαμάτη Αφορμές (εκδ. Βακχικόν), Ανδρέα Νικολακόπουλο Αποδοχή κληρονομιάς (εκδ. Ίκαρος), Λευτέρη Ξανθόπουλο Warum (και άλλες ιστορίες) (εκδ. Καστανιώτη), Γιάννη Ευσταθιάδη Ανοιχτό μικρόφωνο (εκδ. Μελάνι) και Μαριάννα Τζιαντζή Το αηδόνι του τρένου (και άλλες ιστορίες) (εκδ. Καστανιώτη).

Το πρώτο τους βήμα στην πεζογραφία κάνουν οι: Θοδωρής Παπαϊωάννου Από την αρχή (εκδ. Ίκαρος), Φοίβος Οικονομίδης Βορράς (εκδ. Εστία), Τατιάνα Κίρχοφ Ιστορίες που (δεν) είπα στον ψυχολόγο μου (εκδ. Πόλις), Γιάννης Μπαλαμπανίδης Largo (εκδ. Πόλις).

ΕΠΑΝΕΚΔΟΣΕΙΣ

Οι προσεγμένες επανεκδόσεις των βιβλίων του Μένη Κουμανταρέα συνεχίζονται με τη συλλογή διηγημάτων Η γυναίκα που πετάει (εκδ. Πατάκη), ενώ έκπληξη προκάλεσε η μεταφορά των δικαιωμάτων των βιβλίων του Κώστα Ταχτσή στις εκδόσεις Ψυχογιός. Τρίτο στεφάνι, Τα ρέστα, Η γιαγιά μου η Αθήνα, καθώς και η ποιητική συλλογή Καφενείο το Βυζάντιο είναι οι τέσσερις πρώτοι τίτλοι που θα εκδοθούν.

Επανέκδοση και για το βιβλίο του Κώστα Ακρίβου Ιστορία ενός οδοιπόρου: Στρατής Δούκας (εκδ. Μεταίχμιο). Ο Ακρίβος τοποθετεί τον Στρατή Δούκα στη θέση του αφηγητή ο οποίος και αυτοβιογραφείται με τη χάρη της απλότητας και του μέτρου.

Το εμβληματικό βιβλίο της Ελισάβετ Μουτζάν-Μαρτινέγκου (1801-1832) Αυτοβιογραφία επανακυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, με σχόλια και πλαισιωτικά κείμενα της Κατερίνας Σχινά.

Από τη νεότερη πεζογραφία, θα κυκλοφορήσει μια αναθεωρημένη έκδοση από το μπεστ σέλερ της Βικτόρια Χισλοπ, Το νησί (εκδ. Ψυχογιός) καθώς και το πρώτο βιβλίο του Θάνου Κάππα Πικρούτσικα-πικρούτσικα (εκδ. Εστία) επαυξημένο με επιπλέον υλικό. Τέλος, το πρώτο βιβλίο της Στέργιας Κάββαλου Αλτσάιμερ Trance θα επανεκδοθεί από το Βακχικόν.

 ΠΟΙΗΣΗ 

Το επόμενο διάστημα περιμένουμε την κυκλοφορία της δέκατης ποιητικής συλλογής της Μαρίας Λαϊνά με τίτλο Ό,τι έγινε (εκδ. Πατάκη), καθώς και αυτή του ακαταπόνητου Τίτου Πατρίκιου με τίτλο Ο δρόμος και πάλι – Έντεκα νέα ποιήματα (εκδ. Κίχλη).

Ποιητικές συλλογές αναμένουμε από τους: Δήμητρα Κωτούλα «…Θα ήσουν παντελώς ανυπεράσπιστος…» – Τα ποιήματα της Λευκής Σελίδας (εκδ. Πατάκη), Αντώνη Φωστιέρη Θάνατος ο δεύτερος (εκδ. Καστανιώτη), Γιώργο Καράμπελα Το αγόρι και ο άγγελος (εκδ. Βακχικόν), Γιώργο Αλισάνογλου Κυψέλες (εκδ. Κίχλη), Μαριγώ Αλεξοπούλου Νυχθημερόν (εκδ. Πόλις), Παναγιώτη Ιωαννίδη Ρινόκερως (εκδ. Καστανιώτη), Γιάννη Λειβαδά Ρουτίνες (Κουκούτσι).

Μια ανθολογία της Αμερικανίδας ποιήτριας Ελίζαμπεθ Μπίσοπ, με τίτλο Ποιήματα αναμένουμε το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Gutenberg. Την επιλογή των ποιημάτων και τη μετάφραση έχει κάνει ο Διονύσης Καψάλης.

Νέα μετάφραση για το Κοράκι του Έντγκαρ Άλαν Πόε από τον Γιώργο Αλισάνογλου και τις εκδόσεις Σαιξπηρικόν. Επίσης, αναμένουμε την ανθολογία ποιημάτων του Αμερικανού Ρέιμοντ Κάρβερ, με τίτλο Εκεί που είχαν ζήσει (εκδ. Κίχλη). Μετάφραση και επίμετρο από τον Άκη Παπαντώνη.

Τέλος, το έπος του Τούρκου Ναζίμ Χικμέτ Ανθρώπινα τοπία της πατρίδας μου –μεταφράζεται ολόκληρο για πρώτη φορά στα ελληνικά (500 σελίδες)– σε μετάφραση Αριστοτέλη Μητράρα από τις εκδόσεις Βακχικόν συμπληρώνει ένα κενό χρόνων στη βιβλιογραφία.

 ΜΕΤΑΦΡΑΣΜΕΝΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ 

Σύντομα θα βρίσκεται στα βιβλιοπωλεία το καινούργιο μυθιστόρημα του Ντον Ντε Λίλλο Η σιωπή (εκδ. Gutenberg), σε μετάφραση της Ζωής Μπέλλα-Αρμάου. Στη Σιωπή κυριαρχούν η απώλεια του πραγματικού χρόνου και της διαχείρισης της μνήμης, μια διαφορετική βίωση του περιβάλλοντος χώρου και των σχέσεων με τα πρόσωπα και τα πράγματα. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 20 Οκτωβρίου, ταυτόχρονα με την αμερικανική έκδοση.

Βραβευμένα αλλά και υποψήφια μυθιστορήματα στις διάφορες λίστες κάθε χρόνο, είναι αυτά που συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον μεγάλου μέρους των αναγνωστών. Σημειώνουμε ορισμένα: Πέτερ Χάντκε Η κλέφτρα των φρούτων (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Gutenberg) και Η δεύτερη μάχαιρα (μτφρ. Σπύρος Μοσκόβου, εκδ. Εστία), Γιόκο Ογκάουα Η αστυνομία της μνήμης (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου, εκδ. Πατάκη), Ta-Nehisi Coates Ο χορευτής του νερού (μτφρ. Βάσια Τζανακάρη, εκδ. Ίκαρος), Λάρα Πρέσκοτ Όσα κρατήσαμε κρυφά (μτφρ. Γιώργος Μπαρουξής, εκδ. Μεταίχμιο), Όσιαν Βουόνγκ Στη γη είμαστε πρόσκαιρα υπέροχοι (μτφρ. Έφη Φρυδά, εκδ. Gutenberg), Φερνάντο Αραμπούρου Τα χρόνια της βραδύτητας (μτφρ. Τιτίνα Σπερελάκη, εκδ. Πατάκη), Μανουέλ Βίλας Ορδέσα (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Ίκαρος), Έντα Ο’ Μπράιαν Κορίτσι (μτφρ. Χριστίνα Σωτηροπούλου, εκδ. Κλειδάριθμος), Καζούο Ισιγκούρο Ένας καλλιτέχνης του ρέοντος κόσμου (μτφρ. Αργυρώ Μαντόγλου, εκδ. Ψυχογιός) και Άμος Οζ Η γυναίκα που γνώρισα (μτφρ. Λουίζα Μιζάν, εκδ. Καστανιώτη).

Αναμένουμε επίσης, το νέο βιβλίο της Έμιλι Στ. Τζον Μάντελ, μετά το υποβλητικό δυστοπικό της μυθιστόρημα Σταθμός Έντεκα (Ίκαρος, 2016). Το Γυάλινο ξενοδοχείο (μτφρ. Βάσια Τζανακάρη, εκδ. Ίκαρος) είναι τοποθετημένο σε ένα σταυροδρόμι δύο φαινομενικά ετερόκλητων γεγονότων: τη μαζική οικονομική κατάρρευση στη Νέα Υόρκη και τη εξαφάνιση μιας γυναίκας από ένα πλοίο στην ακτή της Μαυριτανίας.

Ο Βιβλιοπώλης του Σελινούντα (Κριτική, 2019) του Ρομπέρτο Βεκιόνι ήταν από τα βιβλία που ξεχώρισαν και αγαπήθηκαν. Το επόμενο διάστημα αναμένουμε άλλο ένα μυθιστόρημα του Βεκιόνι με τίτλο Ο έμπορος του φωτός (κι αυτό σε μετάφραση του Δημήτρη Παπαδημητρίου) από τις εκδόσεις Κριτική.

Ο Σεμπάστιαν Μπάρυ επανέρχεται με τη φιλόδοξη συνέχεια του σπουδαίου του μυθιστορήματος Μέρες δίχως τέλος και τίτλο Χίλια φεγγάρια. Η μετάφραση είναι της Μαρίας Αγγελίδου για τις εκδόσεις Ίκαρος.

Συνέχεια και για την Άλι Σμιθ, με αυτό το δεύτερο μυθιστόρημα, τον Χειμώνα (μτφρ. Μιλτιάδης Αργυρόπουλος, εκδ. Καστανιώτη) του περίφημου «Κουαρτέτου των Εποχών» – μιας σειράς μυθιστορημάτων με χαλαρή διασύνδεση που ξεκίνησε με το διάσημο πλέον Φθινόπωρο. Η Σμιθ ρίχνει ένα εύθυμο βλέμμα στη ζοφερή μας εποχή, όπου η αλήθεια δεν παίζει πλέον κανέναν ρόλο στη διαμόρφωση της εκάστοτε πολιτικής.

Με το νέο του βιβλίο Άνδρας με κόκκινο μανδύα (μτφρ. Κατερίνα Σχινά, εκδ. Μεταίχμιο), ο Τζούλιαν Μπαρνς μάς ξεναγεί στο Παρίσι της Μπελ Επόκ, αφηγούμενος τη ζωή μιας ιδιαίτερης και έντονης προσωπικότητας, του πρωτοπόρου της ιατρικής Σάμιουελ Πότσι. Από την άλλη, η Αννί Ερνό, χαμηλόφωνα αλλά δυναμικά στο αφήγημα Μια γυναίκα (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, εκδ. Μεταίχμιο) αναζητά το νόημα της ύπαρξης της μητέρας της, σε ένα τρυφερό και συνάμα σκληρό, άκρως συγκινητικό φόρο τιμής σε κάθε γυναίκα.

Με ενδιαφέρον αναμένουμε και τους δύο παρακάτω τίτλους, σύγχρονης γαλλικής πεζογραφίας. Τίτλοι επιλεγμένοι με προσοχή και φροντίδα από τις εκδόσεις Στερέωμα: Αλεξί Ραγκουνιό Νιλς (μτφρ. Μανώλης Πιμπλής): Δανία, 1943. Ο Νιλς Ρασμούσεν, σκηνοθέτης του θεάτρου στο προπολεμικό Παρίσι και στενός φίλος και συνεργάτης του θεατρικού συγγραφέα Ζαν Φρανσουά Κανονιέ, μπαίνει στην αντίσταση και γίνεται ένας από τους πιο τολμηρούς σαμποτέρ. Διχασμένος ανάμεσα στο συναίσθημα και τις επιταγές της ηθικής του, θέτει στους αναγνώστες το κρίσιμο ερώτημα: «Κι εσείς, τι θα κάνατε στη θέση μου;»

Adrien Bosc Καπιτέν (μτφρ. Ανδρέας Παππάς). Στις 24 Μαρτίου 1941 το πλοίο «Capitaine-Paul-Lemerle» αποπλέει από τη Μασσαλία με προορισμό την Αμερική και πρώτο σταθμό τη Μαρτινίκα. Επιβάτες είναι κάθε λογής και εθνικότητας αποσυνάγωγοι: Γερμανοί κομμουνιστές, εβραίοι υπό διωγμόν, «απάτριδες», Ισπανοί που πολέμησαν κατά του Φράνκο. Επίσης, επιχειρηματίες με αδιαφανείς δραστηριότητες, αλλά και λόγιοι και καλλιτέχνες που εγκαταλείπουν τη Γαλλία του Βισύ, όπως ο Κλωντ Λεβί-Στρως, ο Αντρέ Μπρετόν, ο Βιφρέντο Λαμ, ο Βικτόρ Σερζ, η Άννα Ζέγκερς, και άλλοι.

Νέοι τίτλοι και από τις ολοκαίνουργιες εκδόσεις Loggia. Ετοιμάζεται και θα κυκλοφορήσει σύντομα το βιβλίο του Τζον Κίιν Αντιαφηγήσεις (διηγήματα και νουβέλες), σε μετάφραση του Γιώργου Μαραγκού.

Αν και ο κανόνας λέει πως όσο μεγαλύτερη επιτυχία κάνει έξω ένα βιβλίο, τόσο πιο γρήγορα γίνεται και η μετάφρασή του, στην περίπτωση της Μάγκι Νέλσον δεν συνέβη αυτό. Πέντε χρόνια έπειτα από την κυκλοφορία του βιβλίου στις Ηνωμένες Πολιτείες, Οι αργοναύτες (μτφρ. Μαρία Φακίνου, εκδ. Αντίποδες) βρίσκουν τον δρόμο τους και προς τους Έλληνες αναγνώστες.

ΚΛΑΣΙΚΑ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑ/ΜΕΤΑΦΡΑΣΜΕΝΑ

Σημαντικά βιβλία θα επανεμφανιστούν στα ράφια των βιβλιοπωλείων φέτος τον χειμώνα, ορισμένα, μάλιστα, από αυτά θα έχουμε τη δυνατότητα να τα διαβάσουμε σε νέες μεταφράσεις. Το εμβληματικό μυθιστόρημα του Τζ. Ντ. Σάλιντζερ Ο φύλακας στη σίκαλη καθώς και το μυθιστόρημα του Χάινριχ Μπελ Απόψεις ενός κλόουν, είναι δύο τέτοιες περιπτώσεις. Τη νέα μετάφραση του Φύλακα έχει κάνει η Αθηνά Δημητριάδου, για τις εκδόσεις Πατάκη και του Κλόουν ο Δημήτρης Δημοκίδης (επίμετρο Αλεξάνδρα Ρασιδάκη), για τις εκδόσεις Πόλις. Να σημειώσουμε ότι την πρώτη μετάφραση τόσο του Φύλακα όσο και του Κλόουν, έχει κάνει η Τζένη Μαστοράκη.

Στην Orbis Literæ, την εμβληματική σειρά του Gutenberg, θα προστεθεί το σπουδαιότερο ίσως μυθιστόρημα του Χανς Φαλάντα Λύκος ανάμεσα σε λύκους (μτφρ. Ιωάννα Αβραμίδου). Πώς ξεκίνησε η σταδιακή διάβρωση μιας ολόκληρης χώρας από τη ναζιστική ιδεολογία; Πώς κατέρρευσαν η κοινωνία, ο πολιτισμός και η οικονομία έπειτα απ’ την ταπεινωτική ήττα της Γερμανίας στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και την συνθήκη των Βερσαλλιών; Ο Φαλάντα δεν μένει στα ερωτήματα αλλά δίνει και τις δικές του τολμηρές απαντήσεις.

Το μυθιστόρημα του Ζοζέ Σαραμάγκου Η χρονιά θανάτου του Ρικάρντο Ρέις (εκδ. Καστανιώτη) επανεκδίδεται και κυκλοφορεί σε νέα μετάφραση της Αθηνάς Ψυλλιά.

Για χρόνια εξαντλημένο και εκτός κυκλοφορίας, επανεκδίδεται το σπουδαίο μυθιστόρημα του Τζον Ντος Πάσος Manhattan Transfer (μτφρ. Τρισεύγενη Παπαϊωάννου) από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Οι ζυμώσεις και οι κοινωνικές ανακατατάξεις στη Νέα Υόρκη της δεκαετίας του 1920. Η γέννηση μιας πόλης: το μυθιστορηματικό ισοδύναμο της εμβληματικής ταινίας του Γκρίφιθ.

Την εμφάνισή τους θα κάνουν επίσης οι τίτλοι: Άντα (μτφρ. Μυρτώ Αναγνωστοπούλου) του Ναμπόκοφ, Η Λότε στη Βαϊμάρη (μτφρ. Θεόδωρος Παρασκευόπουλος) του Τόμας Μαν, Άτλας (μτφρ. Δημήτρης Καλοκύρης, Αχιλλέας Κυριακίδης) του Μπόρχες (σε συνεργασία με τη Μαρία Κοδάμα), Η κομψότητα του σκαντζόχοιρου (νέα μτφρ. Μήνα Πατεράκη-Γαρέφη) της Μυριέλ Μπαρμπερί. Όλα από τις εκδόσεις Πατάκη.

Στις ίδιες εκδόσεις και στη νέα τους προσεγμένη σειρά «Sub Rosa» θα έχουμε την ευκαιρία να διαβάσουμε πρώτη φορά στα ελληνικά, το τελευταίο μυθιστόρημα του Χέρμαν Μέλβιλ, Ο μεγάλος απατεώνας. Η μετάφραση είναι του Χαράλαμπου Γιαννακόπουλου και το επίμετρο της Ελένης Κεχαγιόγλου.

Επίσης, στην «Κλασική σειρά» των εκδόσεων Μίνωας αναμένουμε την Έμμα της Τζέιν Όστεν, σε μετάφραση της Αργυρώς Μαντόγλου και το Φόρος τιμής στην Καταλονία του Τζόρτζ Όργουελ, σε μετάφραση του Αλέξη Καλοφωλιά.

Άλλη μια ανθολογία διηγημάτων του Φραντς Κάφκα, με τίτλο Γιοζεφίνε η αοιδός & άλλα μικρά και μεγάλα πεζά θα προστεθεί στον μακρύ κατάλογο των μεταφρασμένων έργων του στα ελληνικά. Τούτη τη φορά, ανθολόγος και μεταφράστρια η Μαργαρίτα Ζαχαριάδου (επίμετρο Κατερίνα Καρακάση), για τις εκδόσεις της Κίχλης.

Το επόμενο διάστημα αναμένουμε και τον τέταρτο τόμο από τα Άπαντα του Χ.Φ. Λάβκραφτ. Τον μεταφραστικό μαραθώνιο συνεχίζει ο Κυριάκος Χαλκόπουλος για τις εκδόσεις Οξύ.

Το ενδιαφέρον του αναγνωστικού κοινού δείχνει να έχει αναζωπυρωθεί για τα βιβλία του Τζέιμς Μπόλντουιν. Προσεχώς αναμένουμε το μυθιστόρημα Αν η Beale Street μπορούσε να μιλήσει (μτφρ. Άλκηστις Τριμπέρη, εκδ. Πόλις).

Αναμένουμε, επίσης το επόμενο διάστημα, το σπουδαίο μυθιστόρημα του Ρομαίν Γκαρύ Η υπόσχεση της αυγής (εκδ. Στερέωμα), σε νέα μετάφραση της Μαρίας Παπαδήμα, η οποία έχει γράψει το επίμετρο και το χρονολόγιο, καθώς επίσης και το αφήγημα του Σάμιουελ Μπέκετ Αυτοί που έχουν χαθεί (εκδ. Εστία) σε μετάφραση και με επίμετρο του Θωμά Συμεωνίδη.

Το μυθιστόρημα της Τρούντι Κάντερ Κάποια κορίτσια, κάποια καπέλα και ο Χίτλερ (μτφρ. Ιωάννα Ηλιάδη, εκδ. Κλειδάριθμος) μας ταξιδεύει από τη Βιέννη της δεκαετίας του ’30, στην Πράγα και το Λονδίνο, ακολουθώντας τις περιπέτειες της Τρούντι και του συντρόφου της κατά τη σκοτεινή περίοδο της επέλασης των γερμανικών στρατευμάτων.

Στη σειρά της «Aldina» του Gutenberg θα προστεθεί άλλος ένας τίτλος του Τζον Γουίλιαμς. Το πέρασμα του μακελάρη (μτφρ. Αθηνά Δημητριάδου) τοποθετείται κάπου μεταξύ 1870-1890, με κεντρικό χαρακτήρα έναν απόφοιτο του Χάρβαρντ, ο οποίος αποφασίζει να γνωρίσει την αμερικανική ενδοχώρα. Προσλαμβάνει δύο κυνηγούς και έναν μεταπράτη, και μαζί με μια νεαρή πόρνη, αποτελούν μια ομάδα εξόρμησης για κυνήγι βουβαλιών.

Άλλο ένα διήγημα του Φώκνερ με τίτλο Κόκκινα φύλλα έχει μεταφράσει ο Γιάννης Παλαβός για τις εκδόσεις Κίχλη, ενώ ένα ακόμη βιβλίο του Γιόζεφ Ροτ, το Μυθιστόρημα των εκατό ημερών (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου) θα κυκλοφορήσει από την Άγρα.

Επανέκδοση και για το μυθιστόρημα του Ορχάν Παμούκ Χιόνι, στη μετάφραση της Στέλλας Βρετού για τις εκδόσεις Πατάκη καθώς και για το μυθιστόρημα του Τζόναθαν Σάφραν Φόερ Τρώγοντας ζώα, στη μετάφραση της Στέλλας Κάσδαγλη, για τις εκδόσεις Κέδρος.

Νέος Στήβεν Κίνγκ αναμένεται στις αρχές Δεκεμβρίου με τίτλο Μόνο αν μυρίζει αίμα (μτφρ. Έφη Τσιρώνη, εκδ. Κλειδάριθμος). Το βιβλίο περιέχει τέσσερα διηγήματα με τα οποία επιστρέφει στο κλασικό ύφος γραφής και θεματολογίας του.

Σπουδαίο δείγμα καλής αστυνομικής λογοτεχνίας είναι το βιβλίο του Friedrich Ani Η μέρα χωρίς όνομα – Μια υπόθεση για τον Γιάκομπ Φρανκ (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Gutenberg).

 ΔΟΚΙΜΙΑ / ΜΕΛΕΤΕΣ 

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ – ΤΕΧΝΕΣ

Αν και ειδικευμένο, το προηγούμενο βιβλίο του Σπύρου Κιοσσέ, η Εισαγωγή στη δημιουργική ανάγνωση και γραφή του πεζού λόγου, σημείωσε μια ανέλπιστα καλή πορεία και έβαλε ξανά στο τραπέζι ζητήματα, κάπως παραμελημένα. Με το καινούργιο βιβλίο –το οποίο συνυπογράφει με την Ελένη Χατζημαυρουδή– Η λογοτεχνία στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση – Ερμηνευτική, κριτική και δημιουργική προσέγγιση των λογοτεχνικών κειμένων (εκδ. Κριτική) κάνει προτάσεις, δίνει λύσεις και προσεγγίζει (και) με την ιδιότητα του διδάσκοντα, πλήθος ζητημάτων μέσα από πλούσιο θεωρητικό υπόβαθρο και πλήθος παραδειγμάτων, κυρίως από τα υπάρχοντα σχολικά εγχειρίδια.

Το βιβλίο του Γιώργου Παναγιωτίδη Δημιουργική Γραφή και Λογοτεχνία από τις εκδόσεις Το Μέλλον, θα συνεισφέρει στο διαρκώς αυξανόμενο ενδιαφέρον των αναγνωστών για ζητήματα γύρω από τη γραφή και τα μεγάλα λογοτεχνικά κείμενα.

Η Κλεοπάτρα Λυμπέρη παρουσιάζει τέσσερα κείμενα για τον Νίκο Καρούζο στο βιβλίο της Νίκος Καρούζος: Συναντήθηκα με το θαύμα σαν φίλος (εκδ. Ίκαρος), τα οποία δεν παραμένουν αυστηρά στα λογοτεχνικά χωράφια, αλλά επιχειρούν να ανιχνεύσουν μυστικιστικές θεάσεις ενός σημαντικού ποιητή.

Μεταπολεμική ποίηση, πολιτική ποίηση και δημιουργική πρόσληψη της καλβικής ποίησης είναι οι τρεις άξονες που ενορχηστρώνουν τα περιεχόμενα του βιβλίου της Αγγέλας Γιώτη Μεταπολεμικές δοκιμές πολιτικού λυρισμού. Συνομιλίες με τον Κάλβο. Παλαμάς-Καρυωτάκης, Σεφέρης-Σικελιανός, Ρίτσος-Λεοντάρης (εκδ. Αλεξάνδρεια).

Τέλος, αναμένουμε το συνοπτικό δοκίμιο του Σάμιουελ Μπέκετ Για τον Προυστ (μτφρ. Θωμάς Συμεωνίδης, εκδ. Εστία) καθώς και μια δίτομη βιογραφία του Προυστ από τον Ζαν-Υβ Tadie για τις εκδόσεις Τραυλός.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΕΣ

Η Λένα Διβάνη, επανέρχεται συνδυάζοντας ξανά την ιδιότητα της ιστορικού με αυτή της πεζογράφου. Το πικρό ποτήρι – Ο Καποδίστριας, η Ρωξάνδρα και η Ελλάδα (εκδ. Πατάκη), δεν είναι μια τυπική βιογραφία, είναι η διαδρομή προς τη δόξα και τον θάνατο του πρώτου Έλληνα κυβερνήτη, του Ιωάννη Καποδίστρια – από τη γέννησή του στα ενετοκρατούμενα Επτάνησα ως τον τραγικό θάνατό του στο Ναύπλιο.

Το βιβλίο της βρετανίδας Σου Πράιντουξ Φρίντριχ Νίτσε: Η βιογραφία (μτφρ. Νίνα Μπούρη, εκδ. Πατάκη) είναι μια μελέτη όχι τόσο της σκέψης του φιλοσόφου όσο της καθημερινότητας αυτού του εκκεντρικού και πολύ βασανισμένου ανθρώπου. Επίσης, μια βιογραφία για τον Σπινόζα, της Ρεμπέκα Γκόντστάιν αναμένουμε από τις εκδόσεις Τραυλός.

Μυθιστορηματική βιογραφία του Πάμπλο Πικάσο, το βιβλίο του Λουκ Τζίροντ Κούμερ Η μπλε περίοδος (μτφρ. Αλέξης Καλοφωλιάς, εκδ. Κλειδάριθμος). Τα πρώτα καλλιτεχνικά και ερωτικά σκιρτήματα και η επίδρασή τους στη μετέπειτα δημιουργική του πορεία εξετάζονται με τρόπο πειστικό και ευθύβολο.

Αυτοβιογραφία του Σωτήρη Σπαθάρη με τίτλο «Τα απομνιμονέματά μου» αναμένουμε από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. Ανέκδοτα αυτοβιογραφικά κείμενα του λαϊκού καλλιτέχνη, με εισαγωγή, επιμέλεια και επεξηγηματικά σχόλια του Γιάννη Κόκκωνα.

Πολύκροτη και πολυαναμενόμενη η αυτοβιογραφία του Γούντι Άλεν Σχετικά με το τίποτα. Αναμένεται αρχές Νοεμβρίου, σε μετάφραση Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Η αυτοβιογραφία της Ντέμπορα Φέλντμαν Unorthodox – Η σκανδαλώδης απόρριψη της χασιδικής μου καταγωγής (μτφρ. Χαράλαμπος Γιαννακόπουλος, εκδ. Παπαδόπουλος), η οποία μεταφέρθηκε και στο Netflix αναμένεται σύντομα στους πάγκους των βιβλιοπωλείων για τους φανατικούς της σειράς και όχι μόνο.

Άλλη μια βιογραφία, για μια αμφιλεγόμενη μορφή της σύγχρονης ιστορίας, με τίτλο Μάργκαρετ Θάτσερ – Ζωή, πολιτική πορεία και υστεροφημία (εκδ. Παπαδόπουλος) υπογράφει ο Σερ Ντέιβιντ Κάναντιν, καθηγητής Ιστορίας στο Princeton University, με εξειδίκευση στις βιογραφίες πολιτικών και ιστορικών προσώπων. Η μετάφραση είναι του Γιάννη Βογιατζή και το επίμετρο της ελληνικής έκδοσης υπογράφει η Σώτη Τριανταφύλλου.

Η συλλογή κειμένων που συγκροτεί τον τόμο Η ζωή μου όλη. Καθημερινές ιστορίες δούλων από την αρχαιότητα (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης), με τη μεγάλη της ποικιλία είναι μια άτυπη και ευρύτερη βιογραφία εκείνων των ανθρώπων και ταυτόχρονα δίνει στους αναγνώστες την ευκαιρία να ξεφύγουν από μια αφηρημένη και γενική αντίληψη της δουλείας και να έρθουν σε επαφή με τις εμπειρίες και τις τύχες συγκεκριμένων δούλων. Εισαγωγή – μετάφραση – σχόλια από τον Κώστα Βλασόπουλο & την Ευτυχία Μπαθρέλλου.

Η ΦΥΣΗ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΜΑΣ

Με ενδιαφέρον περιμένουμε και έναν τόμο με επιλογή συνεντεύξεων του Θανάση Βαλτινού και τίτλο Το γράψιμο έχει έναν μυστικό χαρακτήρα… όπως ο έρωτας (επιλογή συνεντεύξεων 1972-2018) (εκδ. Εστία). Το επίμετρο και τη φιλολογική επιμέλεια υπογράφει ο Κωστής Δανόπουλος.

Πέντε κείμενα του Ζακ Ρανσιέρ που θέτουν το ερώτημα για τη φύση της εικόνας και την εργασία της τέχνης βρίσκονται στο βιβλίο Το πεπρωμένο των εικόνων (μτφρ. – επιμ. Θωμάς Συμεωνίδης, εκδ. Στερέωμα).

Στα ίδια (περίπου) ερωτήματα μ’ αυτά που θέτει και ο Ρανσιέρ, απαντά με τον δικό του ξεχωριστό τρόπο ο Θάνος Αλεξανδρής στο βιβλίο του Του οσίου Αλμοδόβαρ ανήμερα (εκδ. Κάκτος). Κείμενα του Αλεξανδρή από το Penthouse και την Athens Voice όπου παρουσιάζονται οι συνήθειες, τα πάθη και τα ήθη των εκάστοτε τηλεοπτικών αστέρων. Το σχεδόν αλμοδοβαρικό σύμπαν που προκύπτει, είναι ένα παλίμψηστο καψούρας και άνομων πράξεων του γλεντιού, της νύχτας και του πάθους.

ΙΣΤΟΡΙΑ

Οι εκδόσεις Μεταίχμιο εγκαινιάζουν μια νέα σειρά βιβλίων με τίτλο «Διακόσια χρόνια από την Επανάσταση: Οι πρωταγωνιστές – Τα καθοριστικά ζητήματα». Υπεύθυνος της σειράς είναι ο καθηγητής Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΑΠΘ Ιάκωβος Δ. Μιχαηλίδης. Στη σειρά εντάσσονται πέντε βιβλία με τους Πρωταγωνιστές και ακόμα πέντε με τα Καθοριστικά ζητήματα της Επανάστασης. Οι τέσσερις πρώτοι τίτλοι της σειράς είναι οι εξής: Θεόδωρος Κολοκοτρώνης: Ο στρατιωτικός ηγέτης της Ελληνικής Επανάστασης, του Ιάκωβου Δ. Μιχαηλίδη, Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης: Ο ηγέτης της Μάνης στην Ελληνική Επανάσταση, του Αθανάσιου Συροπλάκη, Ιωάννης Καποδίστριας: Ο αμνός της Παλιγγενεσίας των Ελλήνων, των Θάνου Μ. Βερέμη και Ιάκωβου Δ. Μιχαηλίδη και 1814-1821: Η προετοιμασία μιας επανάστασης, Πρωταγωνιστές – Γεγονότα – Συγκυρίες, του Στέφανου Καβαλλιεράκη.

Ρίζες και θεμέλια – Οδόσημα της Ιστορίας του Ελληνισμού (εκδ. Πατάκη) είναι ο τίτλος του νέου βιβλίου της Μαρίας Ευθυμίου, το οποίο προέκυψε (και αυτό) μέσα από τις συζητήσεις που είχε με τον δημοσιογράφο Μάκη Προβατά.

Ο Λόρενς Ρις για το νέο του βιβλίο Το Ολοκαύτωμα – Μια νέα ιστορία (μτφρ. Μενέλαος Αστερίου, εκδ. Πατάκη), επί είκοσι πέντε χρόνια συναντούσε επιβιώσαντες και δράστες του Ολοκαυτώματος. Στο βιβλίο συνδυάζει τις μαρτυρίες τους με την πλέον πρόσφατη επιστημονική έρευνα και προτείνει μια νέα ιστορία για το Ολοκαύτωμα, μέσα από μια συναρπαστική αφήγηση που περιλαμβάνει πολλές αδημοσίευτες προηγουμένως μαρτυρίες, τις οποίες αντιπαραβάλλει με την εξέταση της διαδικασίας με την οποία το ναζιστικό κράτος λάμβανε αποφάσεις.

Ο Ζαν-Μισέλ Ρέι στο βιβλίο του H αυτοκτονία της Γερμανίας. Με αφορμή τον Μωϋσή του Τόμας Μαν (μτφρ. Ανδρέας Παππάς, εκδ. Στερέωμα) προσεγγίζει τη συνεισφορά του Ιουδαϊσμού στον Γερμανικό πολιτισμό, δίνοντας έμφαση στις συνέπειες που είχαν και στο πεδίο της κουλτούρας οι διώξεις κατά των Εβραίων από το ναζιστικό καθεστώς.

Την (εξαιρετικά δομημένη) αγόρευση της δικηγόρου Χρύσας Παπαδοπούλου στη δίκη της Χρυσής Αυγής –πού ήδη έχει αφήσει ιστορία– αναμένουμε σε έναν τόμο με τίτλο Ένα κομμάτι χαρτί και λίγο μελάνι από τις εκδόσεις Πόλις.

Ο Νίκος Μπελαβίλας στο βιβλίο του Ιστορία της πόλης του Πειραιά. 19ος και 20ός αιώνας (εκδ. Αλεξάνδρεια) συνοψίζει για τον Πειραιά πολύ εύστοχα: «Η ζωή και η εξέλιξη της πόλης του Πειραιά είναι και θα είναι δεμένη διαχρονικά με το λιμάνι της. Από τις πλούσιες συνοικίες των αστών του 19ου αιώνα ως τις ταλαιπωρημένες από τη φτώχεια και τη βιομηχανική ρύπανση γειτονιές των κάθε λογής πολεμικών προσφύγων και οικονομικών μεταναστών, από την πρώτη στιγμή της ίδρυσής του ως σήμερα, ο Πειραιάς είναι συγκροτημένος ως μία ενιαία πόλη, παρά τις συγκλονιστικές ταξικές αντιθέσεις που χωρίζουν την κοινωνία του».

Πηγή: bookpress.gr

Το άρθρο Βιβλία του φθινοπώρου ή τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.