Μπορεί το πρόσφατο σκάνδαλο διαφθοράς να συγκλονίζει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αλλά, συγκριτικά, δεν είναι κάτι πρωτοφανές. Παρόμοια –ελάχιστα, βεβαίως– σκάνδαλα έχουν συμβεί και σε χώρες με μεγάλη δημοκρατική παράδοση, όπως η Βρετανία και οι ΗΠΑ. Οπου πολιτικοί αξιωματούχοι λαμβάνουν αποφάσεις ή ασκούν επιρροή, πάντα θα υπάρχουν οργανωμένα συμφέροντα που θα επιζητούν την αθέμιτη ή παράνομη συνεργασία τους. Δεδομένης της ανθρώπινης φύσης, κάποιοι αξιωματούχοι πάντα θα ενδίδουν. Έτσι ήταν, έτσι θα είναι.

Το πραγματικό ερώτημα είναι άλλο: Πώς λειτουργεί το κράτος δικαίου όταν πολιτικοί αξιωματούχοι παρανομούν; Αυτό που εντυπωσιάζει, για τα ελληνικά δεδομένα, είναι ο επαγγελματισμός των βελγικών διωκτικών αρχών. Κανείς δεν είναι πάνω από τον νόμο. Ενας εκλεγμένος εκπρόσωπος του λαού οφείλει να σέβεται το αξίωμά του και τη νομιμότητα. Οταν υπάρχουν ενδείξεις ότι παρανομεί, ερευνάται αρμοδίως. (Με την ευκαιρία: όσοι υποστήριξαν την άποψη ότι οι βουλευτές δεν πρέπει, επ’ ουδενί λόγω, να παρακολουθούνται από τις μυστικές υπηρεσίες, θα αναθεωρήσουν τώρα την άποψή τους;).

Η ανακοίνωση της βελγικής εισαγγελίας ήταν λιτή και πραγματολογική· η δράση των διωκτικών αρχών οργανωμένη, μυστική, και ακαριαία. Κατοικίες ύποπτων ευρωβουλευτών ερευνήθηκαν, γραφεία σφραγίστηκαν. Η πρόεδρος του Ευρωκοινοβουλίου στέρησε άμεσα την αντιπρόεδρο Καϊλή από τις αρμοδιότητές της – δεν περίμενε να ακούσει και τη δική της εκδοχή! Οταν οι διωκτικές αρχές του κράτους δικαίου σε θέτουν υπό κράτηση, με βάσιμες υποψίες για διαφθορά, έχεις ήδη υπερβεί την κόκκινη γραμμή της θεσμικά οφειλόμενης εμπιστοσύνης. Το πολιτικό αξίωμα δεν προστατεύει μια αξιωματούχο. Αντιθέτως, αυτή καλείται να αποδεικνύει διαρκώς ότι είναι άξια της εμπιστοσύνης μας. Φαντάζεστε, αντιστοίχως, τις ελληνικές διωκτικές αρχές να ερευνούν την κατοικία εν ενεργεία βουλευτών; Ακόμα κι αν εύρισκαν το κουράγιο να το κάνουν, το θέμα θα είχε τάχιστα πολιτικοποιηθεί: θα είχε ενταχθεί στη συνήθη πολωτική κομματική σύγκρουση και η αμιγώς δικαιοδοτική του διάσταση θα είχε υποβαθμιστεί. Το μείζον –η απόδοση δικαιοσύνης– θα είχε χαθεί. Αυτό συνέβη με τα σκάνδαλα της Siemens και της Novartis.

Το σκάνδαλο διαφθοράς λειτουργεί ως προβολέας για τους πρωταγωνιστές του. Πώς έφθασε σε ένα υψηλό πολιτικό αξίωμα η κ. Καϊλή; Πέρα από τη θωριά της και τις διασυνδέσεις της με σταδιοδρομιστές πολιτικούς και επιχειρηματίες, τι άλλα προσόντα διέθετε; Πότε άρθρωσε, και τι είδους, πολιτικό λόγο; Πότε είπε κάτι ενδιαφέρον; Τι ιδέες εκπροσωπούσε;

Τα ερωτήματα είναι ρητορικά. Η κ. Καϊλή είναι ένα χαρακτηριστικό προϊόν της ελληνικής μιντιόσφαιρας. Γνωστή για την (τηλεοπτική) φήμη της, είχε μετεωρική άνοδο στη μιντιοκρατούμενη πολιτική. Ως νεαρή γυναίκα ταίριαζε με την πολιτική ορθότητα της εποχής. Τα ΜΜΕ ήταν γεμάτα κολακευτικές αναφορές στην «ωραία Εύα», την οποία, με αντεστραμμένο σεξισμό, αντιμετώπιζαν περισσότερο ως μοντέλο και λιγότερο ως πολιτικό. Η χειραγωγούμενη κοινή γνώμη αγκάλιασε το κατασκευασμένο είδωλο. Οταν καταφέρεις να ταυτισθείς με το πνεύμα της εποχής (νέα, ωραία, φιλόδοξη, «προοδευτική», από «αδύναμη» χώρα), θα κληθείς, πιθανότατα, να το εκπροσωπήσεις. Υπάρχει, όμως, ένα πρόβλημα: η ηθικοπολιτική κενότητα δεν γεμίζει κατά παραγγελία. Ισως, πρόσκαιρα μόνο, ο αξιωματούχος ξεγελά τον εαυτό του με μαύρα δολάρια για χλιδάτη ζωή.

* Ο κ. Χαρίδημος Κ. Τσούκας (www.htsoukas.com) είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κύπρου και ερευνητής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Warwick.

Πηγή: kathimerini.gr

Το άρθρο Σκάνδαλο διαφθοράς στο Ευρωκοινοβούλιο: Το ηθικοπολιτικό κενό που βοά… Του Χαρίδημου Κ. Τσούκα εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Το άρθρο Η ειρήνη είναι πάντα η απάντηση;… Του Χαρίδημου Τσούκα εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Στο μεγαλύτερο μέρος της επαγγελματικής μου ζωής διετέλεσα και αξιολογούμενος και αξιολογητής. Στα πρώτα στάδια έπρεπε να συζητώ με ανώτερης βαθμίδας συναδέλφους για το τι έκανα, τι προτίθεμαι να κάνω και τι χρειάζομαι για να γίνω καλύτερος. Με τη σταδιοδρομική άνοδο, οι ρόλοι αντιστράφηκαν, αν και η λογοδοσία ουδέποτε εξέλιπε. Αυτή η εμπειρία είναι ο κανόνας στον θεσμικά ανεπτυγμένο κόσμο. Οχι μόνο στα πανεπιστήμια, αλλά σε κάθε βαθμίδα εκπαίδευσης.
Οι καθηγητές μέσης εκπαίδευσης της γενιάς μου (χονδρικά, όσοι γεννήθηκαν τη δεκαετία του ’60) δεν είχαν αντίστοιχη εμπειρία. Οδεύουν στην αφυπηρέτηση και ουδείς ποτέ τους ζήτησε τον λόγο για το πώς κάνουν τη δουλειά τους. Ακόμα και ολοφάνερα ανεπαρκείς εκπαιδευτικοί αφέθηκαν, ως επί το πλείστον, στην ανεπάρκειά τους. Μετά το 1981, η αξιολόγηση εκλήφθηκε ευρύτατα ως μια μορφή πειθαρχικού!

Ατολμες κυβερνήσεις είτε δεν ασχολήθηκαν με το θέμα είτε νομοθέτησαν νόμους που παρέμειναν ανεφάρμοστοι – «χάρη στη σθεναρή αντίσταση του εκπαιδευτικού κινήματος» (ΟΛΜΕ). Οι συνέπειες έφεραν και φέρουν, βεβαίως, ταξικό πρόσημο. Η μεγάλη μάζα εκπαιδεύεται στο αναξιολόγητο δημόσιο σχολείο, αλλά η εισοδηματικώς ανώτερη τάξη και ένα μέρος της μεσαίας τάξης προτιμούν να στέλνουν τα παιδιά τους σε ιδιωτικά σχολεία (ρωτήστε επ’ αυτού τον «αριστερό» κ. Τσίπρα).
Ο πρόσφατος νόμος της κυβέρνησης Μητσοτάκη για την εκπαιδευτική αξιολόγηση συνάντησε τις αναμενόμενες συνδικαλιστικές αντιδράσεις – αρνητικές, φυσικά. Αν μελετήσει κανείς το γλωσσικό ιδίωμα των ανακοινώσεων της ΟΛΜΕ, θα δει την ίδια αριστερίζουσα ρομποτική γλώσσα που χρησιμοποιείται εδώ και σαράντα χρόνια. Το νομοσχέδιο είναι «αντιδραστικό», προωθεί την «ιδιωτικοποίηση», «θα δημιουργήσει ένα νέο πρωτόγνωρο καθεστώς εξαρτήσεων και πελατειακών σχέσεων μέσα στο σχολείο, αφού ο διευθυντής αποκτά τον ρόλο του αξιολογητή των εκπαιδευτικών», και, φυσικά, «επιδιώκει τον απόλυτο έλεγχο και τη χειραγώγηση των εκπαιδευτικών».

Το αντιστασιακό φαντασιακό, σαν βαθύ σεισμικό ρήγμα, ενεργοποιείται ξανά.

Τίποτε από τα παραπάνω δεν τεκμηριώνεται, ούτε ευλόγως συνάγεται. Η ΟΛΜΕ μιλάει σαν ιδεολογικός κατηχητής που εκφράζει φοβίες, προφητεύει τα φοβερά μελλούμενα και φοβερίζει. Οδηγείται σε αυτο-εξυπηρετικά λογικά άλματα, όπως έκανε το 2016 ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών αντιτιθέμενος στα γενόσημα φάρμακα.
Το μοτίβο είναι αξιοπρόσεκτο. Οι ταγοί ενός επαγγελματικού χώρου τείνουν πρώτα να σκέπτονται συντεχνιακά (δηλαδή συμφεροντολογικά) και κατόπιν επαγγελματικά. Φυσικά, για να γίνουν πιστευτοί, πρέπει να μεταμφιέσουν τη συντεχνιακή ιδιοτέλεια. Διατείνονται, λοιπόν, ότι προτάσσουν το συμφέρον αυτών που υπηρετεί το λειτούργημά τους, αλλά οι αντιδράσεις τους αποσκοπούν στο να συντηρήσουν την υφιστάμενη κατάσταση, στην οποία έχουν βολικά προσαρμοσθεί.

Γιατί είναι «αντιδραστική» η αξιολόγηση όταν ουδεμία σχεδόν κύρωση προβλέπεται γι’ αυτούς των οποίων η επίδοση κρίνεται ως «μη ικανοποιητική»; Μπορώ να αντιληφθώ την κριτική για το βαθμοκεντρικό μοντέλο αξιολόγησης, σύμφωνα με το οποίο οι εκπαιδευτικοί κρίνονται ανάλογα με τις βαθμολογικές επιδόσεις των μαθητών τους. Τέτοια μοντέλα προστιθέμενης αξίας βασίζονται σε επιφανειακές αναλογίες με άλλες υπηρεσίες και εδράζονται σε προβληματικές παραδοχές για τη μάθηση. Σπανίως συναντώνται στην Ευρώπη.

Το πιο διαδεδομένο μοντέλο είναι το συμμετοχικό-αναπτυξιακό, στόχος του οποίου είναι η διαρκής ανάπτυξη των δεξιοτήτων του εκπαιδευτικού, με την ενεργό συμμετοχή του στη διαδικασία. Στη Φινλανδία, λ.χ., μια πρότυπη εκπαιδευτικά χώρα διεθνώς, το κύριο μέσον αξιολόγησης είναι ο δομημένος διάλογος εκπαιδευτικών – διεύθυνσης. Τα σχολεία ελέγχονται από τους δήμους και οι διευθυντές είναι υπόλογοι για τη λειτουργία τους. Η κυβέρνηση, ουσιαστικά, μεταφέρει στην Ελλάδα μια ήπια εκδοχή του σκανδιναβικού προτύπου.

Υπάρχει μια κρίσιμη διαφορά, ωστόσο. Στη Φινλανδία τα συνδικάτα έχουν εποικοδομητική συμμετοχή σε όλες τις όψεις της εκπαιδευτικής ζωής, αντανακλώντας το βαθιά συνεργατικό ήθος που διαπερνά τη χώρα. Δεν φαντασιώνονται «αυταρχισμό» και «πελατειακές σχέσεις», γιατί τα στοιχεία αυτά δεν χαρακτηρίζουν τον δημόσιο βίο της Φινλανδίας. Εμείς, αντιθέτως, ιστορικά, δεν έχουμε εμπεδώσει νοοτροπία συνεργασίας αλλά σύγκρουσης. Τα συνδικάτα μας μεταποιούν υπαρκτά προβλήματα (π.χ. πελατειακές σχέσεις, αυθαίρετη συμπεριφορά ιθυνόντων) σε ιδεολογήματα προκειμένου να δικαιολογήσουν τον μόνο τρόπο ύπαρξης που γνωρίζουν – τη σύγκρουση. Αυτή η νοοτροπία αναπαράγει την εμπεδωμένη κουλτούρα καχυποψίας και αντιπαλότητας. Δίχως κλίμα εμπιστοσύνης, όμως, η ουσιαστική αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου δεν είναι εφικτή. Η βελτίωση προϋποθέτει την ειλικρίνεια.

Στον βαθμό που τα συνδικάτα είτε χρησιμοποιούνται πολιτικά για τη φθορά της εκάστοτε κυβέρνησης είτε εγκλωβίζονται στην αυτοεξυπηρετική υπεράσπιση συντεχνιακών συμφερόντων, δεν γίνονται προοδευτική δύναμη αλλαγής, αλλά καθηλωτικό βαρίδι. Αφενός μάχονται χθεσινές μάχες, αφετέρου παγιδεύονται στο συγκρουσιακό φαντασιακό, που δεν προάγει ούτε το συμφέρον των μελών τους ούτε τη μαθησιακή διαδικασία που καταστατικά υπηρετούν.
Σε συνθήκες πληροφορικής αφθονίας και απαιτήσεων αποτελεσματικότητας, οι κυβερνήσεις είναι υποχρεωμένες να λογοδοτούν για τις δημόσιες δαπάνες. H αξιολόγηση είναι ο ορθολογικός «μύθος» –η αυταπόδεικτη αξία– που μας επιτρέπει να τις εμπιστευόμαστε. Ως έννοια και πρακτική ήρθε για να μείνει. Οι αυτοχρισθέντες «προοδευτικοί» αποδεικνύονται άκρως συντηρητικοί, στο μέτρο που διαιωνίζουν το φοβικό φαντασιακό της πιθανής απώλειας αγιοποιημένων «κεκτημένων» και ομνύουν στην αέναη «αντίσταση» για την υπεράσπισή τους. Συντηρούν το status quo για να μη χρειαστεί να επανεφεύρουν τον εαυτό τους. Καταφεύγουν στη σύγκρουση για να αποφύγουν την επίπονη δοκιμασία της δημιουργίας.

* Ο κ. Χαρίδημος Τσούκας (www.htsoukas.com) είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κύπρου και ερευνητής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Warwick.

Πηγή: kathimerini.gr

Το άρθρο Ποιος είναι ο «αντιδραστικός»;… Του Χαρίδημου Τσούκα εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Η προστασία της νομιμότητας είναι από τα πιο ευαίσθητα θέματα σε μια φιλελεύθερη δημοκρατία. Η Αστυνομία έχει εξόχως δύσκολο έργο: να ελέγχει τη συμμόρφωση των πολιτών με τον νόμο, σεβόμενη, παράλληλα, τα δικαιώματά τους. Το έργο της απαιτεί οξεία ικανότητα ευθυκρισίας: πώς πρέπει να επεμβαίνει όταν παραβιάζεται η νομιμότητα; Εμπεριέχει, επίσης, δυνητικά, την άσκηση βίας: όταν λ.χ. διασαλεύεται η δημόσια τάξη (βλ. τα επεισόδια στο Καπιτώλιο των ΗΠΑ), η Αστυνομία καλείται να την αποκαταστήσει, ενίοτε βιαίως.

Tο κάνει καθότι της έχει εκχωρηθεί το μονοπώλιο της βίας. Επειδή, όμως, όλα τα μονοπώλια είναι εν δυνάμει αυτο-εξυπηρετικά και, ως εκ τούτου, επικίνδυνα, η Αστυνομία υπόκειται σε ένα σύστημα θεσμικών ελέγχων, εντός του κράτους δικαίου. Ακριβώς επειδή διαθέτει το μονοπώλιο της βίας, δεν είμαστε βέβαιοι ότι δεν θα το χρησιμοποιήσει καταχρηστικά. Ακόμα και αυτός που ελέγχει τη συμμόρφωση των άλλων με τον νόμο, υπόκειται στον νόμο.

Σε θεσμικά ώριμες δημοκρατίες, όπως λ.χ. η Βρετανία, οι ανεξάρτητοι ελεγκτικοί θεσμοί, όπως η Ανεξάρτητη Υπηρεσία για τη Συμπεριφορά της Αστυνομίας, είναι ιδιαίτερα στιβαροί. Ενώ το δύσκολο έργο της Αστυνομίας εκτιμάται, ζητείται, συγχρόνως, από την Αστυνομία να αποδεικνύει ότι είναι άξια της εκτίμησης των πολιτών.

Η φρόνιμη στάση έναντι του αστυνομικού έργου είναι εγγενώς παράδοξη: και εμπιστευόμαστε και δυσπιστούμε. Διαφορετικά: εμπιστευόμαστε τον επαγγελματισμό της Αστυνομίας· είμαστε φιλύποπτοι για τις πράξεις της. Το παράδοξο αυτό καθιστά τον περί Αστυνομίας δημόσιο λόγο μετρημένο, στοχαστικό και σχετικά αυτο-τελή, δηλαδή μη κομματικό (βλ. τις συνετές δηλώσεις του δημάρχου του Λονδίνου για τη βίαιη αστυνομική στάση σε ειρηνική διαμαρτυρία για τη βία κατά των γυναικών, «Κ», 16/3/21).

>Η αυτο-τέλεια αντανακλάται θεσμικά στην οργάνωση της Αστυνομίας: αν και λογοδοτεί στην κυβέρνηση, το Αρχηγείο διαθέτει λειτουργική ανεξαρτησία και το Αστυνομικό Σώμα καθοδηγείται από ένα πλέγμα εσωτερικών κωδίκων και πρακτικών επαγγελματικής συμπεριφοράς. Σε δημοκρατίες με μικρό βαθμό θεσμικής ωριμότητας, η Αστυνομία εκλαμβάνεται ως κυβερνητικός βραχίονας. Επίμαχες υποθέσεις αστυνομικού ενδιαφέροντος κομματικοποιούνται. Οι προαγωγές σε ηγετικές θέσεις καθίστανται αντικείμενο κομματικής διαμάχης. Η Αστυνομία διαθέτει περιορισμένη οργανωτική αυτο-τέλεια. Ο Αρχηγός της επισκιάζεται από τον αρμόδιο υπουργό και, ενίοτε, τους συνδικαλιστές. Οι ανεξάρτητοι θεσμικοί έλεγχοι είναι ισχνοί και αναξιόπιστοι.

Η Ελλάδα είναι χαρακτηριστική περίπτωση. Το ταραγμένο απώτερο πολιτικό παρελθόν της οδήγησε ευλόγως το αριστερού προσανατολισμού μέρος της κοινής γνώμης να ταυτίζει τη δράση της Αστυνομίας με πολιτικά υποκινούμενη αυθαιρεσία. Η φιλελεύθερη μεταπολίτευση δεν συνοδεύτηκε απαραίτητα με νέες αντιλήψεις για το αστυνομικό έργο.

Η σημερινή Αριστερά λ.χ. προτιμά να βλέπει στη σημερινή Αστυνομία την αυθαίρετα τιμωρό δύναμη που γνώρισε μετεμφυλιακά, παρά να εγκύψει στον σύνθετο ρόλο της Αστυνομίας σε μια φιλελεύθερη δημοκρατία. Αν το έκανε, θα αντίκριζε μια πραγματικότητα διαφορετική από τον αχυράνθρωπο που αρέσκεται να κατασκευάζει για να καταρρίπτει ευχερώς. Η σημερινή ευρωπαϊκή Ελλάδα δεν είναι αστυνομοκρατούμενη χώρα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν αντιμετωπίζει πρόβλημα αστυνομικής βίας.
Ιστορικά, ένα μείζον θεσμικό κενό ήταν η καχεκτική λογοδοσία της Αστυνομίας. Δεν υπήρχε ένα στιβαρό ανεξάρτητο όργανο για τη διερεύνηση καταγγελιών αστυνομικής βίας. Συναφείς νομοθετικές ρυθμίσεις το 2011 και 2014 δεν εφαρμόστηκαν ποτέ. Η σοβαρή τομή έγινε το 2016 και, κατόπιν, το 2020, με την καθιέρωση του Εθνικού Μηχανισμού Διερεύνησης Περιστατικών Αυθαιρεσίας στον Συνήγορο του Πολίτη.

Αν και ο θεσμός είναι καινούργιος, έχει ήδη δημοσιεύσει δύο εμπεριστατωμένες εκθέσεις. Διαβάζοντάς τες, νιώθεις το σπάνιο στην Ελλάδα αίσθημα της υπερηφάνειας: να ένας θεσμός που κάνει με ανεξαρτησία και επαγγελματισμό τη δουλειά του. Αξίζουν συγχαρητήρια στον Συνήγορο του Πολίτη κ. Ποττάκη και στο επιτελείο του. Συνειδητοποιείς, επιπλέον, πόσο δύσκολη είναι η αλλαγή νοο-τροπίας: γραφειοκρατίες όπως η Αστυνομία αλλάζουν αργόσυρτα. Απαιτείται συστηματική δουλειά και εμμονική επιμονή. Τα ΜΜΕ και η κοινή γνώμη βλέπουν μόνο στατικά στιγμιότυπα. Αλλά μόνον οι θεσμικά εμπλεκόμενοι και οι υποψιασμένοι γνωρίζουν τον μόχθο της προσπάθειας.

Οι εκθέσεις αναγνωρίζουν ότι στην Ελλάδα υπάρχει «καταγεγραμμένο ιστορικό αστυνομικής αυθαιρεσίας» αλλά και «οξυμμένη ευαισθησία στη λογοδοσία της κρατικής δράσης». Το 2019, ο Μηχανισμός εξέδωσε πορίσματα για 70 υποθέσεις. Πάνω από τις μισές καταγγελίες που διερεύνησε αφορούσαν σε προσβολές της ανθρώπινης ακεραιότητας και αξιοπρέπειας. Ο Μηχανισμός συχνά εντοπίζει πλημμέλειες στις υπηρεσιακές έρευνες και τη λειτουργία των πειθαρχικών οργάνων. Καταγράφει περιπτώσεις μεροληπτικής εξέτασης μαρτύρων και αγνόησης αποδεικτικού υλικού, αναφέρει «δυστοκία διερεύνησης και τεκμηρίωσης στις διοικητικές έρευνες της ΕΛ.ΑΣ.», ενώ παρατηρεί ότι η συντριπτική πλειονότητα ενδοϋπηρεσιακής αναζήτησης ευθυνών τίθεται στο αρχείο. Προτείνει, τέλος, στην Αστυνομία μέτρα αντιμετώπισης των φαινομένων αυτών. Ερώτημα προς διερεύνηση: πώς ανταποκρίνεται η Αστυνομία;

Αυτή είναι η θεσμική δουλειά που έχουμε ανάγκη αν θέλουμε καλύτερο αστυνομικό έργο – διαρκώς βελτιούμενο νομιμόφρονα επαγγελματισμό. Δεν χρειαζόμαστε την κομματική κοκορομαχία, η οποία ανάγει όλα τα προβλήματα σε θέματα δήθεν υψηλής πολιτικής, αλλά την αθόρυβη χαμηλή πολιτική που, με το συστηματικό έργο της, εκλεπτύνει τους θεσμούς.

* Ο κ. Χαρίδημος Τσούκας (www.htsoukas.com) είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κύπρου και ερευνητής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Warwick.

Πηγή: kathimerini.gr

Το άρθρο Αστυνομική βία: Πώς την αντιμετωπίζουμε;… Του Χαρίδημου Κ. Τσούκα εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.