Ο μεγαλύτερος κίνδυνος από αυτό το «μαρτύριο της σταγόνας», στο οποίο μας υποβάλλουν ως πολίτες, ως κοινωνία και ως Κοινοβουλευτικούς και Κυβερνητικούς θεσμούς οι διαδοχικές αποκαλύψεις της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας είναι να επέλθει η απονεύρωση των αντανακλαστικών πολιτικής ευαισθησίας και διαφάνειας της κοινής γνώμης και να φτάσουμε να θεωρούμε το ρουσφέτι τίμιο και αναπόσπαστα συνδεδεμένο με την υγιή λειτουργία της εκλογικής διαδρομής και ανάδειξης των κοινοβουλευτικών μας εκπροσώπων. Είναι άλλο πράγμα ο σεβασμός στην προσωπική περιπέτεια των ανθρώπων που αυτή τη στιγμή βρίσκονται αντιμέτωποι με διαδικασίες άρσης της ασυλίας των, δικαστικής διερεύνησης και ενδεχόμενης στέρησης της ευκαιρίας να επαναδιεκδικήσουν την εμπιστοσύνη των πολιτών στις επόμενες εκλογές και άλλο θέμα η αναγκαιότητα ανανέωσης του πολιτικού σκηνικού, τόσο στο επίπεδο της λειτουργίας του, όσο και στο επίπεδο των προσώπων που το στελεχώνουν και των υγιών σχέσεων εμπιστοσύνης που αυτά μπορούν να εγκαθιδρύσουν, εκ νέου, με την κοινωνία που θα κληθεί να τα εκλέξει.

Απέναντι στο νοσηρό μοτίβο που επιχειρεί να μας «φορέσει» ο παλαιοκομματισμός, σε όλες τις ανασυσταμένες εκδοχές του, η Κυβέρνηση οφείλει να αντιπροτάξει, άμεσα, μια στάση καθαρής και διάφανης διαχείρισης του δημοσίου χρήματος και χρηστής διοίκησης, μακριά από φαβοριτισμούς και προτιμήσεις των «δικών μας», «σημαντικών», λες και οι πολίτες που ψηφίζουν άλλα κόμματα ή άλλα πρόσωπα από τους εν ενεργεία Υπουργούς ή από τους «επισπεύδοντες» τα παράτυπα αιτήματα Βουλευτές, είναι «ξένοι» και «ασήμαντοι».

Οι πολίτες ξέρουν, πλέον, να «διαβάζουν» ανθρώπους, βιογραφικά, διαδρομές και καταστάσεις. Γιατί οι πολίτες έχουν πληγωθεί από τις διαταραγμένες σχέσεις αδιαφάνειας του παλαιοκομματικού συστήματος που αντιλαμβάνεται την πολιτική ως διαδικασία φαύλης διαμεσολάβησης, κομματοκρατίας,ονοματοκρατίας, νεποτισμού και άσκησης πίεσης από τον Βουλευτή στους λειτουργούς της Δημόσιας Διοίκησης, για επιτάχυνση διαδικασιών ή -ακόμη χειρότερα- για χειραγώγηση και παρότρυνσή τους στην προώθηση έκνομων και παράτυπων αιτημάτων ορισμένων “Γκρούεζων” του παλιού καιρού που πλουτίζουν σε βάρος του απλού πολίτη που -όποιο κόμμα και αν ψήφιζε ή ψηφίζει- αγωνίζεται τίμια και καθαρά να βιοπορισθεί, ενώ βλέπει τους παρατρεχάμενους μιας εξουσίας που δεν διδάχθηκε από τα λάθη του παρελθόντος και από τη δεκαετία της κρίσης, να εξακολουθούν να πλουτίζουν στρεβλώνοντας διαδικασίες που αντί για αναπτυξιακό πρόσημο αναδίδουν την αναχρονιστική οσμή μιας χαλκευμένης και εκπρόθεσμης αδιαφάνειας.

*Χρίστος Χ. Λιάπης MD, MSc, PhD
Eπικ. Καθηγητής Ψυχιατρικής Δ.Π.Θ.
Αναπλ. Πρόεδρος Επιστημονικού
Συμβουλίου ΕΟΠΑΕ

Το άρθρο Ο ΟΠΕΚΕΠΕ και το μαρτύριο της σταγόνας… Του Χρίστου Χ. Λιάπη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Η στρατηγική της “επιθετικής άμυνας” του Ιράν, θεμελιώθηκε από τον υποστράτηγο Κασέμ Σουλεϊμανί, ο οποίος είχε δολοφονηθεί με εντολή του τότε Αμερικανού Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, στις 3 Ιανουαρίου του 2003, σε μία επίθεση με drone. Σύμφωνα με τις επιταγές του στρατηγικού αυτού δόγματος, η Τεχεράνη είναι σταθερά και στρατηγικά προσανατολισμένη στην εργαλειακή αξιοποίηση των πολυάριθμων Σιιτικών πληθυσμών της Μέσης Ανατολής, έτσι ώστε να μπορεί να πιέζει έμμεσα και να πλήττει χώρες με τις οποίες δεν διατηρεί χερσαία ή θαλάσσια σύνορα.

Έτσι, για παράδειγμα, μπορούσε -και παλαιότερα- να επιτίθεται στο Ισραήλ μέσω της Χεζμπολά του Λιβάνου (εμπλοκή της οποίας και στην παρούσα φάση της αραβοϊσραηλινής σύγκρουσης φοβούνται όλοι οι διεθνείς αναλυτές, ενώ θα πρέπει να σημειώσουμε πως αν κάτι τέτοιο συμβεί θα είναι από τις λίγες φορές που μια σουνιτική -όπως η Χαμάς- και μια σιιτική οργάνωση, αμφότερες ακραίες, θα χτυπούν ταυτόχρονα στα πεδία των μαχών τον κοινό «εχθρό») και στη Σαουδική Αραβία μέσω των Σιιτών ανταρτών Χούτι της βορειοδυτικής Υεμένης. Βλέπουμε, δηλαδή, την Τεχεράνη, να εφαρμόζει τη «στρατηγική της έμμεσης προσέγγισης» του Liddell Hart, καθώς, χωρίς να θέλει η ίδια να εμπλακεί άμεσα, δείχνει να μπορεί να αναζωπυρώνει πολλές εστίες ανάφλεξης στην περιοχή μέσω των “αντιπροσώπων” της, σε έναν ετεροβαρή, μονόπλευρο «πόλεμο δι’ αντιπροσώπων», ο οποίος βλέπουμε -όμως- πως για πρώτη φορά αποκτά αμιγώς ασύμμετρα χαρακτηριστικά, με επίθεση μίας εξτρεμιστικής ομάδας στο ίδιο το κράτος του Ισραήλ, ενώ τις τρεις τελευταίες δεκαετίες, παρακολουθούσαμε έναν διαρκή μεν, αλλά διαφορετικό «πόλεμο δι’ αντιπροσώπων» είτε ανάμεσα στους Σουνίτες Σαουδάραβες και τους Σιίτες Ιρανούς με πεδίο διεξαγωγής τον Λίβανο, το Ιράκ, τη Συρία, την Υεμένη και το Μπαχρέιν, είτε -παλαιότερα- από την εποχή του Πολέμου των 6 ημερών και του Γιομ Κιπούρ, ανάμεσα στις ΗΠΑ και την τότε ΕΣΣΔ με πεδίο τις αραβοϊσραηλινές συγκρούσεις.

Αυτές οι συγκεκριμένες σιιτικές θρησκευτικές ομάδες -οι «πολεμικοί αντιπρόσωποι» της Τεχεράνης στην εχθροπάθειά της κατά του κράτους του Ισραήλ- και πιο συγκεκριμένα οι ένοπλοι βραχίονές τους, θεωρούνται από πολλούς, στην παρούσα φάση, ως το “μακρύ χέρι” του Ιράν στην περιοχή.

Για τους Σιίτες, λοιπόν, της Μέσης Ανατολής, όπως έχω γράψει και στο παρελθόν, ο Κασέμ Σουλεϊμάνι, ήταν κάτι σαν τον James Bond, τον Erwin Rommel και τη Lady Gaga μαζί, όπως είχε σχολιάσει λίγο μετά τη δολοφονία του ο πρώην αναλυτής της CIA , Kenneth Pollack, στους Times. Αντίθετα όμως με αυτά που μαρτυρούν οι τίτλοι των ταινιών του θρυλικού πράκτορα 007, ‘You live only twice’ («Ζεις μονάχα δυο φορές») και ‘Die another day’ («Πέθανε μια άλλη μέρα»), ο Κασέμ Σουλεϊμάνι έζησε μόνον μία φορά και δεν πέθανε κάποια άλλη μέρα, αλλά στις 03 Ιανουαρίου του 2020. Βλέπουμε, όμως, πως μία ενέργεια στοχευμένη σε ένα συγκεκριμένο πρόσωπο, που έλαβε χώρα τρεισήμισι περίπου χρόνια πριν, μπορεί να εκτονώνει τώρα, καθυστερημένα, τις συνέπειές της στην περιοχή, πάνω στους πολίτες του Ισραήλ και στους άμαχους Παλαιστίνιους της λωρίδας της Γάζας.

Μπορεί, ο Ιρανός Υποστράτηγος να συγκρινόταν με την τακτική ιδιοφυΐα του Στρατάρχη Ρόμμελ, όμως οι πολεμικές συγκρούσεις στις οποίες ενεπλάκη ο Σουλεϊμάνι, ως Διοικητής της επίλεκτης μονάδας Αλ-Κουντς (που σημαίνει Ιερουσαλήμ και ανήκει στις τάξεις των «Φρουρών της Επανάστασης» των οποίων ο σημερινός αναπληρωτής διοικητής απειλεί ευθέως «να εξαλείψει το Ισραήλ από τον παγκόσμιο χάρτη ως καρκινικό όγκο»), καθώς και οι τρέχουσες συγκρούσεις, στον βαθμό που μπορούν να λογιστούν και ως απόνερα του θανάτου του, κάθε άλλο παρά ως «Πόλεμος δίχως μίσος» (όπως τιτλοδοτείται ένα από τα βιβλία του Έρβιν Ρόμμελ), θα μπορούσαν να χαρακτηρισθούν.

Στο Ιράν αρέσκονται να παρομοιάζουν τον Σουλεϊμανί με τον Arash, τον μυθικό τοξότη και ήρωα του «Βιβλίου των Βασιλέων», ενός έπους της προϊσλαμικής Περσίας, ο οποίος, όταν συμφωνήθηκε πως τα σύνορα μεταξύ Ιράν και Τουράν θα χαραχτούν με βάση τη μεγαλύτερη δυνατή βολή ενός περσικού βέλους, προθυμοποιήθηκε να ανέβει στο όρος Alborz και να εμφυσήσει όλη τη ζωτική του ενέργεια στη βολή του τόξου του.

Το βέλος ταξίδεψε για ολόκληρα μερόνυχτα πριν πέσει στο έδαφος –σαν ένα μυθολογικό, οξύαιχμο, πρώιμα βιονικό, drone, σε μια υπερπτήση αναζήτησης του μέγιστου βεληνεκούς του- πλαταίνοντας τα σύνορα του Ιράν, αλλά αφήνοντας τον τοξοβόλο Αράς νεκρό στην κορυφή του βουνού, μια και είχε δώσει όλες του τις δυνάμεις στην προσπάθεια να μεγαλώσει την πατρίδα του.

«Στήλωσον, Ἰσραήλ, ὑπὲρ τῶν τεθνηκότων ἐπὶ τὰ ὕψη σου τραυματιῶν· πῶς ἔπεσαν δυνατοί;», («Οι εκλεκτοί σου, Ισραήλ, νεκροί κείτονται πάνω στα υψώματα! Πώς έπεσαν οι δυνατοί!)

«…ἀφ᾿ αἵματος τραυματιῶν καὶ ἀπὸ στέατος δυνατῶν τόξον Ἰωνάθαν οὐκ ἀπεστράφη κενὸν εἰς τὰ ὀπίσω…» («…χωρίς το αίμα των εχθρών και χωρίς το λίπος των γενναίων το βέλος του Ιωνάθαν δεν επέστρεφε,…»), όπως ψέλνει ο Δαβίδ στον θρήνο του για την ήττα του Ισραήλ στα βουνά της Γελβουέ

«Ήμουν και εγώ στον πόλεμο τοξότης, το ριζικό μου, ενός ανθρώπου που ξαστόχησε..», όπως έγραψε στην «Ελένη» του, ο δικός μας Σεφέρης, για έναν άλλο, μάταιο –όπως είναι όλοι οι πόλεμοι- πόλεμο, αυτόν της Τροίας.

Ιρανός δεύτερης γενιάς ήταν ο Καθηγητής μου στο Ιατρικό Κέντρο του Πανεπιστημίου του Tufts, στη Βοστώνη, ο S Nassir Ghaemi, ο οποίος, στο βιβλίο του ‘First Rate Madness’, (σε ελεύθερη μετάφραση: «Τρέλα Πρώτου Βαθμού») περιγράφει τον όρο της «ριζοσπαστικής ενσυναίσθησης» (“radical empathy”), ως το ψυχολογικό και πολιτικό μέγεθος πάνω στο οποίο θα μπορούσαν να βασισθούν οι αρχές της αλληλοπεριχώρησης, της σύμπνοιας και της ειρηνικής συνύπαρξης των λαών, με κύριο παράδειγμα τον θεμελιωτή της “αντίστασης δίχως βία”, Μαχάτμα Γκάντι.
Ενσυναίσθηση είναι, με απλά λόγια, η ικανότητα να μπαίνεις στη θέση του άλλου. Μια ιδιότητα που, μαζί με το υψηλό φυσικό και πολιτικό του IQ, θα περιμέναμε να την εμφανίζει εξίσου ανεπτυγμένη, απέναντι στους ομήρους της Γάζας, είτε πρόκειται για τους Ισραηλινούς και τους αλλοδαπούς αιχμαλώτους της Χαμάς, είτε για τους εγκλωβισμένους Παλαιστίνιους αμάχους και τα παιδιά του βομβαρδισμένου Νοσοκομείου στη Λωρίδα της Γάζας, ο Πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπεντζαμίν Νετανιάχου. Ένας άνθρωπος που το μακρινό 1976 είχε χάσει τον αδερφό του, Ιωνάθαν «Γιόνι» Νετανιάχου σε μια εντυπωσιακή επιχείρηση απελευθέρωσης ομήρων από τον ισραηλινό στρατό.

«πῶς ἔπεσαν δυνατοὶ ἐν μέσῳ τοῦ πολέμου· Ἰωνάθαν ἐπὶ τὰ ὕψη σου τραυματίας. ἀλγῶ ἐπὶ σοί, ἀδελφέ μου Ἰωνάθαν·»
(«Πώς έπεσαν οι ήρωες στη μάχη! Ιωνάθαν, τώρα κείτεσαι νεκρός πάνω στα υψώματα. Ιωνάθαν, αδερφέ μου, για σένα πόσος πόνος στην καρδιά!»)

*Ψυχίατρος – Διδάκτωρ Παν/μιου Αθηνών
Πρόεδρος ΔΣ ΚΕΘΕΑ
Μέλος Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων Δημόσιας Υγείας

Το άρθρο Η “επιθετική άμυνα” του Ιράν, “ο πόλεμος δια αντιπροσώπων” στη Μέση Ανατολή και μία δολοφονία το 2020… Του Χρίστου Λιάπη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Ένας νέος γιατρός έγραφε,

Ήταν Αύγουστος του 2010, με τη χώρα μας να έχει διαβεί το οδυνηρό κατώφλι της καταστροφικής κοινωνικοοικονομικής κρίσης όταν, νέος γιατρός τότε, λίγο πριν ξεκινήσω την ειδικότητα της Ψυχιατρικής, έγραφα με αφορμή την επίσκεψη του -και τότε- Πρωθυπουργού του Ισραήλ Μπεντζαμίν Νετανιάχου στην χώρα μας, στην εφημερίδα «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ», σχολιάζοντας -ανάμεσα στα άλλα- και τον τρόπο επιλογής των πολιτικών μας ηγετών και εκπροσώπων: «Και ίσως, παρά τις όποιες ανθρωπιστικές μας ενστάνσεις, τις ιδεολογικές διαφορές και αποστάσεις, να αξίζει να προβληματιστούμε γόνιμα, τόσο ως κοινή γνώμη, όσο και ως εκλογικό σώμα που επιμένει να ανανεώνει το βασίλειο της μετριότητας και του πολιτικού αβδιρητισμού, σχετικά με το πώς τα αντανακλαστικά εθνικής και κοινωνικής επιβίωσης στο όχι και τόσο μακρινό μας Ισραήλ, αναγκάζουν τους εκεί εκλογείς να επιλέγουν με διαφορετικά κριτήρια. Εκλέγοντας για παράδειγμα ως Πρωθυπουργό έναν άνθρωπο με έναν από τους υψηλότερους δείκτες ευφυΐας, ο οποίος μάλιστα έχει πολεμήσει κατά το παρελθόν, στην πρώτη γραμμή, έχοντας τραυματιστεί ως λοχαγός, κατά την περιώνυμη επιχείρηση «Ισότοπο», των ισραηλινών κομμάντος….»

Αύγουστος 2010, Εφημερίδα «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ», ένας νέος γιατρός έγραφε….«Το IQ του Προέδρου…»

Με τον καύσωνα του Αυγούστου να μας πυρώνει και τα αποθαρρυντικά οικονομικά δεδομένα του προσεχούς Σεπτέμβρη να μας παγώνουν, η κυβέρνηση επιδίδεται σε υψηλής διπλωματίας προσεγγίσεις με το Ισραήλ, καθώς ο πρωθυπουργός Μπεντζαμίν Νετανιάχου επισκέφτηκε πρόσφατα τη χώρα μας για συνομιλίες με τον Έλληνα ομόλογό του.

Δεν θα ήθελα να εστιάσω στο διπλωματικό βάθος και στα γεωστρατηγικά συνεπακόλουθα της επιχειρούμενης αυτής διμερούς προσέγγισης. Μίας προσέγγισης η οποία αποκτά ιδιαίτερο νόημα ιδωμένη μέσα από το τριγωνικό πρίσμα της ραγδαίας επιδείνωσης των τουρκοϊσραηλινών σχέσεων και της συνεχούς αναδιαμόρφωσης των ενεργειακών, στρατιωτικών και γεωπολιτικών συμμαχιών και δογμάτων που συνθέτουν αλλά και σε ορισμένες -ακόμη πιο συχνές το τελευταίο διάστημα- περιπτώσεις αποσυνθέτουν το στρατηγικού τοπίο της ευρύτερης περιοχής.

Το σίγουρο είναι πως στην τόσο δύσκολη οικονομική συγκυρία που βιώνει η χώρα μας, με τα αλλεπάλληλα πλήγματα αναξιοπιστίας, ανασφάλειας, υστέρησης και ύφεσης που δέχεται ο παραγωγικός και κοινωνικός μας ιστός και συνεπακόλουθα η διεθνής μας εικόνα, η αναζήτηση συμμαχιών και διεξόδων προς κατευθύνσεις που μπορούν να δομήσουν προϋποθέσεις συνεργασίας και τόνωσης κρίσιμων πεδίων, όπως είναι η διεθνείς μας σχέσεις, η αμυντική βιομηχανία, η ενέργεια και φυσικά ο τουρισμός, μόνον ελπιδοφόρα μηνύματα μπορεί να εκπέμψει.

Αρκεί, φυσικά, η αναζήτηση αυτή να συνοδεύεται από τον ανάλογο μακρόπνοο σχεδιασμό αντικειμενικής αποτίμησης και ουσιαστικής αξιοποίησης των δυνητικών πλεονεκτημάτων και ευκαιριών που κυοφορούνται από την πολιτική προσέγγιση της χώρας μας με το Ισραήλ και πάντα εντός του ανθρωπιστικού και διπλωματικού πλαισίου που επιτάσσουν τόσο ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όσο και οι παραδοσιακά καλές σχέσεις της Ελλάδας με τον Αραβικό Κόσμο.

Γιατί αλλιώς, η όλη πολιτική προσέγγισης εκπίπτει σε ένα απλό πυροτέχνημα εντυπωσιασμού, το οποίο μάλιστα εκτοξεύεται κατά παραγγελία υπερατλαντικών εντολών –καθώς η ΗΠΑ αγωνιούν να κρατήσουν ανοικτές τις δυτικότροπες γέφυρες του Ισραήλ που κατέπεσαν μετά την κρίση με την Τουρκία- ενώ υπάρχει και ο κίνδυνος να σκάσει κυριολεκτικά στα χέρια μας, λόγω εξ’ αντανακλάσεως κλιμάκωσης της τουρκικής επιθετικότητας αλλά και εξ’ αντιτυπίας απώσεως των αραβικών χωρών.

Αλλά, νομίζω πως αξίζει τον κόπο να αφήσουμε για λίγο την υψηλή διπλωματία και –πιστοί στον τίτλο του άρθρου- να επικεντρώσουμε την προσοχή μας στο επίσης υψηλό ΙQ του ισραηλινού πρωθυπουργού. Πράγματι, ο Βενιαμίν Νετανιάχου φέρεται να έχει έναν από τους υψηλότερους δείκτες νοημοσύνης, καθώς το διανοητικό του πηλίκο εμφανίζει την ιλιγγιώδη τιμή του 180, με τον μέσο όρο να κυμαίνεται πλησίον του 100. Και φυσικά πολλά λέγονται και γράφονται για την αναξιοπιστία, την πολιτισμική ασυμβατότητα και την επιστημολογική ανακρίβεια των tests νοημοσύνης όπως και για την αμφίβολη δυνατότητα καταγραφής με ένα και μόνο αριθμητικό μέγεθος, μιας τόσο σύνθετης έννοιας και ικανότητας, όπως είναι η ανθρώπινη νοημοσύνη. Ίσως μάλιστα και τα προπαγανδιστικά παιχνίδια να διεκδικούν τη δική τους θέση στο κάδρο. Όμως, όταν κορυφαίοι και συνδυαστικοί (αν και όχι και τόσο πολύ ευρέως γνωστοί) επιστημονικοί κλάδοι όπως η ιστοριομετρία, έχουνε φτάσει σε σημείο, ήδη από το 1929, με τη μελέτη της Catherine Cox, να αποτιμήσουν αναδρομικά το IQ ιστορικών προσωπικοτήτων παγκόσμιου βεληνεκούς, που με τη δράση τους άλλαξαν τον επιστημονικό, κοινωνικό, φιλοσοφικό και στρατιωτικό ρου της ιστορίας, νομίζω πως μεγέθη όπως το νοητικό πηλίκο και η εν γένει χαρισματικότητα των εκάστοτε πολιτικών ηγετών μας, δεν πρέπει να προσπερνούνται αβασάνιστα.

Έτσι, σε μία κλίμακα όπου ονόματα όπως αυτό του Αϊνστάιν, του Στέφεν Χόουκιν και ενός άλλου Βενιαμίν, του Φραγκλίνου, λαμβάνουν τιμές IQ της τάξεως του 160, ο Βενιαμίν Νετανιάχου εμφανίζεται με το δυσθεώρητο 180, όταν η θρυλική χαρισματικότητα των Τζον Κέννεντυ και Μπιλ Κλίντον λαμβάνει τις τιμές του 117 και του 137 αντίστοιχα, με την Χίλαρυ στο 140, τον Τζορτζ Μπους τον νεότερο να ανατρέπει την κοινή αντίληψη υπερσκελίζοντας τον Κέννεντυ με το διόλου ευκαταφρόνητο 125 και τον Μέγα Ναπολέοντα να αποτιμάται στο 145, είκοσι δηλαδή μονάδες κάτω από τη μουσική ιδιοφυϊα του Μπετόβεν και τριάντα μονάδες κάτω από την φιλοσοφική μεγαλοσύνη του Κάντ. Που ούτε όμως και αυτός καταφέρνει να ξεπεράσει τον Νετανιάχου, ο οποίος υπερσκελίζεται μόνον από επιστημονικούς μύθους της τάξεως του Λαγκράντζ (185), του Νεύτωνα και του Λαπλάς, οι οποίοι συμπίπτουν στο 190, του Λάιμπνιτζ και του Γκαίτε που εκτοξεύονται στο 205 και το 210 αντίστοιχα, για να συναντήσουμε τα ακρότατα της ανθρώπινης διάνοιας στο 220 του πανεπιστήμονα, του homo universalis, Λεονάρντο ντα Βίντσι.

Φυσικά, μακριά από εμένα οποιαδήποτε προσπάθεια να εμφανιστεί η νοητική ικανότητα, η χαρισμάτικοτητα, το ταλέντο και η ιδιοφυία ως απλή επίδοση σε σύγχρονα ή….μεταθανάτια test ΙQ.

Βέβαια, όπως φάνηκε παραπάνω, από το παράδειγμα του Τζωρτζ Μπους, η κοινή γνώμη συχνά λαθεύει. Και επίσης οι χώρες, οι λαοί και οι κοινωνίες δεν έχουν τόσο ανάγκη από διάνοιες για να τους κυβερνούν, όσο από ανθρώπους με πρακτικό πνεύμα και πολιτική πυγμή, ώστε να λαμβάνουν και να εφαρμόζουν τις συχνά επώδυνες αποφάσεις που απαιτούνται για την προώθηση της προόδου, την εμπέδωση της ασφάλειας και της ειρήνης και την εκ βάθρων θεσμική και διαρθρωτική αναμόρφωση. Όμως αυτό δεν σημαίνει πως η λύση βρίσκεται στους αντίποδες της πολιτικής μεγαλοφυΐας, εκεί δηλαδή όπου κυριαρχούν οι άκαπνοι μεταπράτες των ξενόφερτων οικονομικών προτύπων, οι εντολοδόχοι της προστασίας των αλλότριων συμφερόντων και οι πρεσβευτές των δεικτών της μετριότητας και της υστέρησης, σε μια εποχή, μάλιστα, που η χώρα χρειάζεται όσο τίποτα άλλο τον δυναμισμό την έμπνευση, την αισιοδοξία, την εύρυθμη λειτουργία των θεσμών και την τόνωση των αναπτυξιακών της δομών.

Και ίσως, παρά τις όποιες ανθρωπιστικές μας ενστάνσεις, τις ιδεολογικές διαφορές και αποστάσεις, να αξίζει να προβληματιστούμε γόνιμα, τόσο ως κοινή γνώμη, όσο και ως εκλογικό σώμα που επιμένει να ανανεώνει το βασίλειο της μετριότητας και του πολιτικού αβδιρητισμού, σχετικά με το πώς τα αντανακλαστικά εθνικής και κοινωνικής επιβίωσης στο όχι και τόσο μακρινό μας Ισραήλ, αναγκάζουν εκεί τους εκλογείς να επιλέγουν με διαφορετικά κριτήρια. Εκλέγοντας για παράδειγμα ως πρωθυπουργό έναν άνθρωπο με έναν από τους υψηλότερους δείκτες ευφυΐας, ο οποίος μάλιστα έχει πολεμήσει κατά το παρελθόν, στην πρώτη γραμμή και μάλιστα είχε τραυματιστεί ως λοχαγός, κατά την περιώνυμη επιχείρηση «Ισότοπο», των ισραηλινών κομμάντος.

Στα παραμύθια όλων των λαών και όλων των πολιτισμών κάνει συχνά την εμφάνιση του το μοτίβο των τριών αδερφών. Με τον μεγάλο να είναι συνήθως ο κακός, τον μικρότερο να παντρεύεται στο τέλος την πριγκίπισσα και τον μεσαίο απλά να υπάρχει για να συμπληρωθεί ο «μαγικός» αριθμός τρία. Παρότι Βενιαμίν, ο Νετανιάχου ήτανε ο μεσαίος από τα τρία αδέρφια του και ήτανε αυτός που έφτασε να γίνει πρωθυπουργός.

Ο μεγαλύτερος αδερφός, ο Ιονάθαν σκοτώθηκε στη μάχη ως αντισυνταγματάρχης μιας επίλεκτης μονάδας του στρατού, κατά τη διάρκεια της επιχείρησης «Εντέμπε» για την απελευθέρωση ισραηλινών ομήρων αεροπειρατείας, στην Ουγκάντα του διαβόητου Αμίν Νταντά. Ας ελπίσουμε πως το αιματηρό και μακραίωνο «παραμύθι» της Μέσης Ανατολής θα κλείσει κάποτε, σύμφωνα με τον τίτλο του θεατρικού έργου «Χαρούμενο τελείωμα» που έγραψε ο μικρότερος αδερφός της οικογένειας, ο γιατρός και συγγραφέας Ίντυ Νετανιάχου. Με τους Ισραηλινούς και τους Παλαιστίνιους να ζουν επιτέλους καλά και ειρηνικά μαζί και με εμάς τους Έλληνες, να ζούμε καλύτερα στη χώρα και την καθημερινότητά μας.

*Ψυχίατρος – Διδάκτωρ Παν/μιου Αθηνών, Πρόεδρος ΔΣ ΚΕΘΕΑ, Μέλος Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων Δημόσιας Υγείας

Το άρθρο To ΙQ του Νετανιάχου… Του Χρίστου Χ. Λιάπη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Είδαμε, προσφάτως, τον κ. Αρχηγό της Αξιωματικής Αντιπολιτεύσεως να χάνεται -για πολλοστή φορά στη μετάφραση, επικαλούμενος ένα άρθρο του γαλλικού “Le point”, αδυνατώντας να κατανοήσει πως το γαλλικό κείμενο τον τοποθετεί ανάμεσα στους τσαρλατάνους Ευρωπαίους πολιτικούς (μαζί με τον Ιγκλέσιας, τον Μελανσόν και τη Λε Πεν), ενώ ο ίδιος, για ακόμη μία φορά νοηματικά παραπλανημένος, νομίζει πως το γαλλικό έντυπο τον κατατάσσει στους μεγάλους μεταρρυθμιστές και πως, μετά τη λαμπρή «μεταρρύθμιση» της Ελλάδος, τον αποζητούν για να μεταρρυθμίσει και τη Γαλλία. Εκτός, λοιπόν, από ανδρεοπαπανδρεϊκό κακέκτυπο, βλέπουμε τον κ. Τσίπρα να εξελίσσεται και σε φτωχό αντιγραφέα του «Έξω πάμε καλά» του αειμνήστου Κωνσταντίνου Καραμανλή.

Αυτή η χαμηλή μεταφραστική επίδοση του πρώην Πρωθυπουργού, σε ένα ξενόγλωσσο κείμενο, το οποίο ο ίδιος και νοηματικά παρερμηνεύει και παρορμητικά χρησιμοποιεί, χωρίς αίσθημα αιδημοσύνης για τα λάθη του και χωρίς ίχνος παραδειγματισμού από αυτά, φέρνει ξανά στο μυαλό μου, το γνωστό περιστατικό του Αντιπροέδρου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου -το μακρινό -πλέον- 2014- Othmar Karas και του “κ. Σάιπρους”, 24 χρόνια αφότου ο σημερινός αρχηγός του ΣΥΡΙΖΑ, που στο μεταξύ διετέλεσε και Πρωθυπουργός της χώρας, ηγείτο των δεκαπενταμελών των καταλήψεων της εποχής Κοντογιαννόπουλου.

Βέβαια, τα νεότερα ερευνητικά δεδομένα της επιστήμης της μάθησης υποστηρίζουν πως μια «σφαλαματο-βρίθουσα» μαθησιακή διαδικασία που ακολουθείται από διορθωτική ανάδραση μπορεί να αποδειχθεί επωφελής για τη διαδικασία της μάθησης, με τα οφέλη αυτά να είναι σημαντικότερα όταν τα άτομα που σφάλουν είναι ισχυρώς πεπεισμένα ότι τα λάθη τους είναι “σωστά”. Κρίμα, γιατί ενώ η σύγχρονη επιστήμη συμπεραίνει πως τα λάθη που διαπράττονται υπό καθεστώς υψηλής αυτοπεποίθησης διορθώνονται πιο πρόθυμα σε σχέση με τα λεγόμενα “χαμηλής αυτοπεποίθησης λάθη”, ο πρώην Πρωθυπουργός φαίνεται απλώς να εξακολουθεί να διαπράττει παρόμοια λάθη, υπό καθεστώς αμετροεπούς και αυτοθαυμαζόμενης αυτοπεποίθησης. Εγκλωβισμένος σε ένα μοτίβο διαρκούς ανάγκης για θαυμασμό και επιβεβαίωση, αδυνατεί να αναγνωρίσει και να παραδεχθεί τα λάθη του, ούτε τις συνέπειες που αυτά έχουν για τους πολίτες και για τη διεθνή εικόνα της χώρας στο τιμόνι της οποίας βρέθηκε για πλέον των 4 ετών, ούτε φυσικά τα συναισθήματα που προκάλεσε και προκαλεί ο ίδιος και τα σφάλματά του στην πλειοψηφία του κόσμου. Η διορθωτική ανάδραση που περιλαμβάνει την αιτιολόγηση του κάθε λάθους είναι πολύ σημαντική για να σταματήσει η επανάληψη των ίδιων λαθών στη συμπεριφορά μας, αλλά εν προκειμένω απουσιάζει.

Προφανώς, ο πρώην πρωθυπουργός είναι ακόμη παραδομένος στη βαυκαλιστική επίδραση του προσωπικού του “success-story” που τον ανέδειξε από πρόεδρο 15/μελούς σε Πρόεδρο κόμματος του 3%, σε Πρόεδρο της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης και σε Πρόεδρο της Ελληνικής Κυβέρνησης. Πράγματι, αν και αμφιλεγόμενα, τα επιστημονικά δεδομένα συγκλίνουν περισσότερο στο ότι ο εγκέφαλός μας έχει την τάση να ενεργοποιείται πιο πολύ από τις επιτυχίες μας, σε σχέση με τις αποτυχίες μας. Εάν ο στόχος μιας διαδικασίας μάθησης είναι η εξασφάλιση της βέλτιστης απόδοσης υπό συνθήκες υψηλού ρίσκου, έχει υποστηριχθεί επιστημονικώς πως αξίζει να επιτρέπουμε, ακόμη και να ενθαρρύνουμε τους μαθητές στη διάπραξη και στη διόρθωση λαθών, όταν εκείνοι βρίσκονται, αρχικώς, σε μαθησιακές καταστάσεις “χαμηλού ρίσκου”, αντί να προσπαθούν επιμελώς ή ασύδοτα να αποφεύγουν τα λάθη με κάθε κόστος.

Ως προς το νευροφυσιολογικό ισοδύναμο της διαδικασίας της μαθήσεως εκ των λαθών, οι ενεργείς νευρικές συνάψεις, αρχικώς “επισημαίνονται” και εν συνεχεία καταστέλλονται εάν το τελικό αποτέλεσμα αποδειχθεί ανεπιτυχές. Η μάθηση, λοιπόν, λαμβάνει χώρα -κυρίως- δια μέσω των λαθών. Μοτίβα τα οποία έχουν προηγουμένως αποθηκευτεί στα νευρωνικά κυκλώματα του εγκεφάλου, μπορεί να ανακαλούνται ταχύτατα όταν το περιβάλλον και οι απαιτήσεις που αυτό έχει από τον εγκέφαλο αλλάζουν. Η επιτυχία, όμως, θεωρείται από πολλές ερευνητικές μελέτες ως ισχυρότερος των λαθών παράγοντας ενεργοποίησης των εγκεφαλικών κυκλωμάτων που ενέχονται στη διαδικασία της μάθησης. Η συνδυαστική διαδικασία της επιλογής της ενεργοποίησης από εξωτερικά δυναμικά του τύπου “όλα στον νικητή” (“winner-take-all”) και το συνακόλουθο “ξεδιάλεγμα” των νευρικών συνάψεων που θα παραμείνουν, ενεργές μπορεί να εκληφθεί ως “συναπτικός Δαρβινισμός”. Φαίνεται, όμως πως από όλα τα διδάγματα της παιδαγωγικής αλλά και της νευροφυσιολογίας του “λάθους”, ο κ. Τσίπρας έχει κρατήσει μόνον τα μοτίβα του “όλα στον νικητή” και του πολιτικού Δαρβινισμού, λες και είμαστε ακόμη στο 2014 – 2015, όπου θα έσκιζε τα μνημόνια και θα τα καταργούσε με “1 άρθρο και 1 νόμο”. Για αυτό και εξακολουθεί να επαναλαμβάνει παρόμοια λάθη, χωρίς να παραδειγματίζεται από αυτά.

Τον Ιανουάριο του 2014, πολύ πριν τον μεταφραστικό τραγέλαφο του κ. Τσίπρα με το άρθρο της “Le Point”, ένας νεαρός γιατρός, ανησυχώντας για αυτά που συνέβαιναν και για αυτά που θα ακολουθούσαν στην Ελλάδα, έγραφε:

Χαμένοι στη μετάφραση,
μια χώρα που την έλεγαν……Τσάιπρους.

Ιανουάριος 2014

Γλώσσα (…και μετάφραση…) λανθάνουσα, τα αληθή λέγουν,,,

Ο αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και επικεφαλής της Επιτροπής που διερευνά τη λειτουργία της Τρόικας στην Ελλάδα, κ. Othmar Karas, κατά τη διάρκεια ομιλίας του στη Βουλή των Ελλήνων αναφέρει πως όταν συνάντησε προσφάτως τον κ. Τσίπρα και ενώ συνομίλησε μαζί του για μία ώρα, ο επικεφαλής του ΣΥΡΙΖΑ δεν παρουσίασε καμία εναλλακτική πρόταση για την έξοδο από την κρίση και δεν έκανε καμία κριτική στην Τρόικα. Οι παριστάμενοι βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ δεν αντιδρούν, καθώς η μεταφράστρια της Βουλής αποδίδει λανθασμένα το επίθετο του κ. Τσίπρα ως Cyprus (Σάιπρους, όπως είναι Αγγλιστί το όνομα της επίσης πληγείσης από την κρίση -και μάλιστα μετά συνοδού κουρέματος των καταθέσεων- Κύπρου).

Αυτό το περιστατικό φέρνει ξανά στο μυαλό μου μία προσωπική εμπειρία από τα μεταφραστικά παράδοξα των κοινοβουλίων. Είναι Απρίλιος του 95 και ως μαθητής της Β’ Λυκείου συμμετέχω στη συνεδρίαση της Ευρωβουλής των εφήβων στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο του Στρασβούργου. Ζητάω τον λόγο και διαμαρτύρομαι στα Αγγλικά γιατί η ελληνική γλώσσα έχει αποκλεισθεί από τις υπηρεσίες μετάφρασης. Είμαστε μόλις 4 χρόνια αφότου ο σημερινός αρχηγός του ΣΥΡΙΖΑ ηγείτο των δεκαπενταμελών των καταλήψεων της εποχής Κοντογιαννόπουλου.

Σήμερα, σχεδόν 20 χρόνια μετά από αυτές τις εποχές, αναλογίζομαι πως παρά τις διαχρονικές ευθύνες της ελληνικής κοινωνίας και των παραγωγικών μας δομών, παρά την αβελτηρία και τη διαφθορά μεγάλου μέρους του πολιτικού κόσμου που μας οδήγησε στην κρίση και στη φορομπηχτική καταιγίδα των κάθε λογής χαρατσιών, αν κοιτάξουμε στον πυρήνα των σκληρών μνημονιακών μέτρων που μαστίζουν την κοινωνικοοικονομική μας ζωή, πέρα από τη ρεαλιστική αναγκαιότητα λήψης τους, θα βρούμε και ψήγματα της ίδιας κεντροευρωπαϊκής αδικία που το 95 δεν είχε φροντίσει για την ισότιμη αντιμετώπιση της γλώσσα μας από τις μεταφραστικές υπηρεσίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Η τότε παρέμβασή μου είχε φτάσει να χαρακτηρίζεται μέχρι και ως εθνικιστική. Τώρα, όμως, που ζούμε στο κοινωνικό, πολιτικό και θεσμικό μας πετσί τον αληθινό εθνικισμό που γεννά η εκ των Ευρωπαίων Εταίρων άδικη και άκαμπτη στάση τους απέναντι στις δυσβάσταχτες θυσίες του λαού μας, η σκανδαλοβρίθεια των προσωπικών διαδρομών των μέχρι προσφάτως κυβερνώντων και των παρατρεχάμενών τους και η απουσία ουσιαστικής αντιπολιτευτικής εναλλακτικής πρότασης, σεμνύνομαι να διαπιστώσω αναδρομικά πως εγώ τότε, έφηβος μαθητής στο Ευρωκοινοβούλιο του Στρασβούργου, δεν χρειαζόμουνα ακουστικά μετάφρασης και για αυτό είχα και κράτησα έκτοτε τα αυτιά μου ανοιχτά. Μακριά από τα δημαγωγικά χαϊδέματα των αυτιών που πότε μιλούν για την Ευρώπη των λαών και πότε απλά απαξιώνουν δίχως αντιπρόταση.

Μια εικοσαετία, λοιπόν, μετά και αφού απαξιώθηκε ο πολιτικός, ηθικός και κοινοβουλευτικός βίος της χώρας, αφού είδαμε το βιοτικό μας επίπεδο να υποβαθμίζεται δραματικά και αφού κληθήκαμε αδίκως, ως λαός, να πληρώσουμε τα σπασμένα των ηγετών μας και της παρηκμασμένης ‘Ευρώπης των πολιτών’, επανερχόμαστε στα ερωτηματικά της μετάφρασης.

Ίσως, τελικά, να μην έγινε και τόσο λάθος, από τη μεταφράστρια του Ελληνικού Κοινοβουλίου, στην απόδοση των λεγομένων του Αυστριακού Ευρωβουλευτή. Μήπως τελικά η αντιπρόταση του ΣΥΡΙΖΑ στα μνημόνια και τα χαράτσια που απομυζούν και τις τελευταίες σταγόνες οικονομικής και αγοραστικής ζωτικότητας του παραγωγικού μας ιστού, είναι η μετεξέλιξή μας σε κάτι μεταξύ Κύπρου (με κουρεμένες καταθέσεις) και Αργεντινής;

Γιατί, σε μια τέτοια περίπτωση, είναι, τουλάχιστον, εθνικά επικίνδυνη η απουσία ρεαλιστικής εναλλακτικής πρότασης από τον κ. Τσίπρα, όπως αυτή καθομολογείται από τον αντιπρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και καθ’ ύλην αρμόδιο για τον εποπτικό έλεγχο των όποιων αυθαιρεσιών και των εν γένει αναποτελεσματικών παρεμβάσεων της Τρόικας, στη χώρα μας. Και είναι διεθνώς και εγχωρίως επικίνδυνο το γεγονός πως κατά την ομιλία του κ. Karas στην Ελληνική Βουλή, δεν υπήρχε ούτε ένας εκ των βουλευτών της αξιωματικής αντιπολιτεύσεως που να μη χρειαζόταν ακουστικά μετάφρασης, ώστε να έχει αντιληφθεί την αιχμή κατά του αρχηγού του. Ώστε να έχει καταλάβει έγκαιρα, δηλαδή, πως αυτό που έλεγε ο αντιπρόεδρος του Ευρωκοινοβουλίου και θεσμικός ελέγχων της Τρόικας, ήτανε ότι επί μία ολόκληρη ώρα που συναντήθηκε με τον επί κεφαλής του Σύριζα, εκείνος δεν είχε κάτι ουσιαστικό να του πει σχετικά με τις μέχρι τώρα άστοχες παρεμβάσεις των τροϊκανών, τη διευκόλυνση της άσκησης του θεσμικού ελέγχου επ’ αυτών και την αναδιατύπωση εναλλακτικών προτάσεων για την έξοδο από την κρίση.

Ίσως τελικά, κάπου εκεί στον ασυνείδητο μηχανισμό που υποκίνησε το μεταφραστικό λάθος της υπαλλήλου της Ελληνικής Βουλής να υπολανθάνει το πραγματικό ερώτημα που τόσο ο αντιπρόεδρος του Ευροκοινωβουλίου, όσο και όλοι οι Έλληνες πολίτες θα ήθελαν να υποβάλουν, με αγωνία, στον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης: “Mr Τσάιπρους, μήπως θα το κάνετε όπως στη Cyprus??”

Τελικώς έτσι το έκανε. Και δεν δείχνει να έχει μάθει από τα λάθη του. You are not learning from your mistakes Mr Τσάιπρους!

*Ιατρός- Διδάκτωρ Ιατρικής Εθνικού & Καποδιστριακού Παν/μίου Αθηνών

Το άρθρο Χαμένοι στη μετάφραση: ένας αρχηγός που τον έλεγαν……Τσάιπρους… Του Χρίστου Χ. Λιάπη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

«Έχουμε ήδη πάρει το φάρμακο», δήλωσε το πρωί της Τετάρτης ο Πρόεδρος της Credit Suisse, Axel Lehmann. Την ίδια Τετάρτη που οι μετοχές της Τράπεζας κατακρημνίστηκαν μονομιάς, χάνοντας το 30% της αξίας τους, καθώς ο κύριος μέτοχος του ελβετικού τραπεζικού γίγαντα, η Εθνική Τράπεζα της Σαουδικής Αραβίας (SNB) απέκλεισε την προσφορά επιπλέον αραβικών κεφαλαίων στήριξης στην Credit Suisse, επικαλούμενος νομικές παραμέτρους που επιβάλλουν πλαφόν της τάξεως του 10% στο ποσοστό συμμετοχής των μεριδίων, το οποίο ήδη έχει αγγίξει η SNB, κατέχοντας το 9.9% της Credit Swiss. Είναι ένα πλαφόν με το οποίο είδαμε να ασχολείται -υπό το κύμα φόβου για κατάρρευση της ελβετικής τράπεζας που δύναται να συμπαρασύρει όλο το ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό σύστημα-σημαντική μερίδα και του εγχώριου τύπου, παρότι αποτελεί μια οικονομοτεχνική λεπτομέρεια. Όταν, μία άλλη ημέρα, όχι Τετάρτη, αλλά μία Πέμπτη του Ιανουαρίου του 2015, ένα άλλο ελβετικό πλαφόν, αυτό που κλείδωνε την ισοτιμία του κατρακυλούντος από την κρίση Ευρώ με το Ελβετικό Φράνκο στο 1,2 καταργείτο εν μία νυκτί, κάνοντας 65.000 Έλληνες δανειολήπτες να βλέπουν τα δάνειά τους που είχαν συναφθεί στο ελβετικό νόμισμα, να εκτοξεύονται κατά 20% μέσα σε μία στιγμή, το ενδιαφέρον του τύπου και της κοινής γνώμης δεν υπήρξε ανάλογα μαζικό. Ίσως γιατί σε ελβετικό είχανε δανειστεί «μόνον» 65.000 Έλληνες, δηλαδή μια πόλη σημαντικά μικρότερη -για παράδειγμα- από τα Τρίκαλα, ενώ από μια πιθανή κατάρρευση της Swiss Bank που αποτελεί σημαντικό δανειοδότη των παγκόσμιων αγορών, κινδυνεύουμε όλοι οι Έλληνες και οι Ευρωπαίοι να ξαναζήσουμε τις ημέρες της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008. Ημέρες που, από ότι φαίνεται, θα τις γλιτώσουμε, τουλάχιστον για την ώρα, καθώς η Εθνική Τράπεζα της Ελβετίας (SNB), ανακοίνωσε την άμεση ενίσχυση της Credit Swiss με 50 δισεκατομμύρια Ελβετικού Φράνκου.

Το κύμα πανικού κατέλαβε για δεύτερη φορά, μέσα στην εβδομάδα που διανύουμε, την παγκόσμια αγορά τραπεζικών μετοχών, ακολουθώντας την κατάρρευση της αμερικανικής Silicon Valley Bank (SVB), μολονότι τα αίτια κατάρρευσης της τελευταίας διαφέρουν από αυτά που οδήγησαν την Credit Suisse σε επικίνδυνους χρηματοπιστωτικούς μετεωρισμούς. Τα προβλήματα της SVB, η οποία χρηματοδοτούσε κυρίως νεοφυείς επιχειρήσεις που επένδυαν στην υψηλή τεχνολογία, έχουν να κάνουν με την αύξηση των επιτοκίων και τη συνακόλουθη μείωση της αξίας των ομολόγων, σε ένα περιβάλλον υψηλού πληθωρισμού -λόγω ενεργειακής κρίσης- αυξημένου κόστους δανεισμού και μεταπανδημικής επιβράδυνσης της ζήτησης στους τομείς των ηλεκτρονικών συσκευών και των δικτύων οι οποίοι, στους καιρούς της παγκόσμιας καραντίνας, εμφάνισαν ραγδαία ανάπτυξη η οποία είναι εκ των πραγμάτων δύσκολο να διατηρηθεί.

Αντίθετα, η Credit Suisse αναγκάστηκε να προσφύγει στην Εθνική Τράπεζα της Ελβετίας και στις ελβετικές ρυθμιστικές αρχές (FINMA), λόγω μιας σωρείας σκανδάλων ξεπλύματος μαύρου χρήματος -ακόμη και μελών της βουλγαρικής μαφίας, φορολογικών παραβάσεων, εταιρικής κατασκοπίας, επενδυτικής απάτης (όπως για παράδειγμα το σκάνδαλο των λεγόμενων «ομολόγων τόνου» για τα δάνεια της Μοζαμβίκης), εμπλοκής στην κατάρρευση χρηματοοικονομικών σχημάτων όπως η Greensill Capital και η Archegos Capital και εξυπηρέτησης πελατών που ενέχονταν σε περιστατικά βασανισμού, διακίνησης ναρκωτικών και διαφθοράς.

Σε κάθε περίπτωση, οι ειδικοί του χρηματοπιστωτικού συστήματος μας καθησυχάζουν, υπογραμμίζοντας πως «είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι οι τιμές των μετοχών αντικατοπτρίζουν περισσότερο το συναίσθημα των επενδυτών, παρά την αληθινή ισχύ των ισολογισμών».….

Τα έχουμε ξαναζήσει αυτά. Τώρα, όμως, καταλαβαίνουμε πως είτε δανειστήκαμε σε ευρώ είτε σε ελβετικό φράνκο, είμαστε όλοι στο ίδιο τρένο. Πράγματι, «Έχουμε ήδη πάρει το φάρμακο»…
Για αυτό, τον Ιανουάριο του 2015, ένας Ψυχίατρος έγραφε….

Το δάνειο σε ελβετικό

Μαύρη» ήτανε η Πέμπτη της 15ης Ιανουαρίου του τρέχοντος έτους για τους 65.000 Έλληνες δανειολήπτες που, σε περίοδο παχιών αγελάδων, ακολουθώντας την άφρονα διαφημιστική προπαγάνδα των Τραπεζών της περιόδου 2006-2008 και τη μονοσήμαντη παρόρμηση του Έλληνα να έχει ένα δικό του κεραμίδι πάνω από το κεφάλι του, είχαν λάβει τα στεγαστικά τους δάνεια σε Ελβετικό Φράγκο. «Μαύρη Πέμπτη», λοιπόν κατ’ αναλογία με τη «Μαύρη Δευτέρα» της 19ης Οκτωβρίου του 1987 και της τότε κατακρημνίσεως του δείκτη του Χρηματιστηρίου της Νέας Υόρκης.

«Μαύρη Πέμπτη» με την ισοτιμία EUR / CHF να κατακρημνίζεται απότομα από το 1,2 στο 1 (και ακόμη παρακάτω), καθώς η Κεντρική Τράπεζα της Ελβετίας αποφάσισε να άρει τη στήριξή της στην κλειδωμένη στο 1,2 ισοτιμία των δύο νομισμάτων. Με το Ευρώ σε απώλεια στήριξης και με τα μέσα ενημέρωσης να γεμίζουν με άρθρα συμπόνιας για τους δανειολήπτες που βλέπουνε (και εν προκειμένω βλέπουμε) το άληκτο κεφάλαιο της οφειλής τους να βαίνει ογκούμενο παρά τις μηνιαίες αποπληρωμές του, θα ήθελα να πάμε για λίγο πίσω, στο όχι και τόσο μακρινό 2007, τότε που η ισοτιμία των δύο νομισμάτων ήτανε στο 1,65 και μεγαλύτερη. Γιατί πέρα από το συναλλαγματικό κώνειο της αποτόμου πτώσεως της ισοτιμίας, που κλήθηκαν να πιουν μονορούφι την εν λόγω «Μαύρη Πέμπτη» τόσο οι –ακόμη- συνεπείς όσο και οι -εκ της κρίσεως και εκ της λιτότητας- ασυνεπείς δανειολήπτες του Ελβετικού Φράγκου, θα πρέπει να αναλογιστούμε και τον ισοτιμιακό μιθριδατισμό που δηλητηρίασε και δηλητηριάζει σταδιακά, κάθε μέρα της οικονομικής, οικογενειακής και κοινωνικής τους ζωής καθώς, χρόνο με τον χρόνο, μήνα με τον μήνα η οφειλή τους αυξάνονταν, κατά την τελευταία οχταετία, αντιστρόφως ανάλογα της κατρακυλούσας ισοτιμίας των δύο νομισμάτων.

Μια μορφή σύγχρονης δουλείας με την υπεραξία της εργασίας και του ανθρώπινου κεφαλαίου να εξανεμίζεται στη διαίρεση της μετατροπής των Ευρώ σε Ελβετικά Φράγκα. Με την κρίση να περικόπτει μισθούς και συντάξεις, με τη λιτότητα να επιβάλει νέους ληστρικούς φόρους και με τη χώρα σε προεκλογικό αναβρασμό και μετεκλογική αβεβαιότητα.

Έχουμε 65.000 σπίτια σε όλη τη χώρα τα οποία αγοράστηκαν ακριβά και ξεχρεώνονται ακόμη ακριβότερα σε Ελβετικό Φράγκο, την ώρα που η αγοραστική τους αξία υποβαθμίζεται ενώ η παραμένουσα υψηλή αντικειμενική τους αξία λειτουργεί ως φορομπηχτική μέγγενη για τους δανειολήπτες. Έχουμε μία μεσαίου μεγέθους ελβετική πόλη διασκορπισμένη σε ένα υποθηκευμένο και αξεχρέωτο μωσαϊκό ανά την επικράτεια. Με τους δανειολήπτες να προσδοκούνε νομική προστασία απέναντι στη σχοινοτενή συναλλαγματική ληστεία που υφίστανται σε κάθε καταβολή της μηνιαίας τους δόσης. Μια προστασία που επιβάλλεται να θεσμοθετηθεί γιατί όταν οι Τράπεζες διαφήμιζαν τα εν λόγω Φραγκο-δάνεια επιδιδόμενες σε μια ακατάσχετη άγρα πελατών-δανειοληπτών δεν διευκρίνιζαν τους ενδεχόμενους συναλλαγματικούς κινδύνους και το μέγεθος του ρίσκου στο οποίο εξέθεταν τους πελάτες τους. Στο αίτημα για δάνεια απαντούσαν με μια εκμαυλιστική χρηματοοικονομική προπαγάνδα εμπλοκής σε ένα σισύφειο παιχνίδι υψηλού συναλλαγματικού ρίσκου που τελικά απετέλεσε μια από τις χειρότερες εκφάνσεις του επιλεγόμενου «καζινοκαπιταλισμού». Ένα ακόμη συσφυκτικό εργαλείο συμπιέσεως, μέχρι των ορίων της εξαφανίσεως, της πάλαι ποτέ μεσαίας τάξης. Ένα δανειακό βαρέλι δίχως πάτο, ένας καταραμένος και χρεωμένος Πίθος των τραπεζικών και συναλλαγματικών Δαναΐδων.

Πέρα από αριθμούς, ισοτιμίες κα εξοφλητικές δόσεις, το κάθε δάνειο και οι ρήτρες του, στη σύγχρονη Ελλάδα της κρίσης και της λιτότητας, έχει πάψει προ πολλού να είναι ένα παραγωγικό εργαλείο οικονομικής τόνωσης και ανάπτυξης. Έχει γίνει κάτι εξοντωτικά και εξαντλητικά «παραπάνω». Έχει γίνει μια υποθηκευτική σκιά που ακολουθεί τον δανειολήπτη. Την κουβαλά μαζί του στους επόμενους στόχους και σχεδιασμούς του. Τη βλέπει να κρύβεται στις γωνιές της καθημερινότητάς του να αναμοχλεύει αιχμηρά –ως άλλη χρηματοοικονομική μόχλευση- τις οικογενειακές και κοινωνικές του σχέσεις και τη διαδρομή τους στο παρελθόν και στο μέλλον.

Έχουμε 65.000 δανειολήπτες του Ελβετικού που, σαν σαλίγκαροι με ακριβοπληρωμένα καύκαλα, κουβαλούνε καθημερινά, τα διαρκώς ανατιμούμενα και ανα-χρεωμένα σπίτια τους, αφήνοντας πίσω τους τη γλιστερή γραμμή της απόγνωσης. Έχουμε 65.000 Έλληνες που σαν «χοχλιοί μπουμπουριστοί» βράζουν διαρκώς στο ζουμί της ελβετικής ανατίμησης με τα σπίτια τους να καταντούνε κούφια κελύφη συντριμμένα στα σαγόνια των χαρατσιών, της απομείωσης της αξίας τους και της διογκώσεως του αενάως άληκτου χρέους τους.

Κάθε δανειακή σύμβαση στην τρέχουσα συγκυρία της λιτότητας και της περιστολής των αποδοχών και των δημιουργικών και παραγωγικών μας δυνατοτήτων κουβαλά μαζί της ένα τόσο μεγάλο φορτίο ανασφάλειας, και πίκρας, ένα τόσο υπέρογκο άχθος αυτοκατηγορίας και ετερομομφικότητας που ακόμη και αν, με έναν μαγικό τρόπο αποπληρωνότανε, θα μπορούσε να εξαργυρωθεί –μεταφορικά- μόνον στον συμβολισμό του εξαιρετικού διηγήματος του Μπέρναρντ Μάλαμουντ «Το Δάνειο». Εκεί όπου ο φούρνος του Λιμπ φτιάχνει το πιο γλυκό ψωμί, επειδή είναι ζυμωμένο με τα δάκρυα της απόγνωσης, του πόνου και της δυστυχίας του. Δάκρυα που θολώνουν τα μάτια όσων κινδυνεύουν να τιμωρηθούν ακόμη και με την απώλεια των σπιτιών τους επειδή πριν από χρόνια η κρίση τους είχε θολώσει και δεν αντισταθήκανε στη συναλλαγματική προπαγάνδα των τραπεζών. Όμως «Τα σπίτια πεισματώνουν εύκολα όταν τα γυμνώσεις…» όπως έγραψε ο Σεφέρης.

Τελικά, τα υποθηκευμένα και αγοραστικά απαξιωμένα σπίτια μας, τα σπίτια για τα οποία πληρώνουμε και δόση στεγαστικού στην Τράπεζα και ΕΝΦΙΑ/κό ενοίκιο στο κράτος, είναι η ίδια η υπερχρεωμένη και διεθνώς τεταπεινωμένη Ελλάδα μας. Τελικά, εμείς γίναμε η χώρα μας.

*Ψυχίατρος – Διδάκτωρ Παν/μίου Αθηνών
Πρόεδρος ΔΣ ΚΕΘΕΑ
Μέλος Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων Δημόσιας Υγείας

Το άρθρο Η κατάρρευση της Credit Suisse και το νέο 2008… Του Χρίστου Χ. Λιάπη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

«Η ιστορία του ανθρώπου είναι η ιστορία του λόγου του. Άνθρωπος σημαίνει λόγος, όπως πουλί σημαίνει πέταγμα και σκορπιός δηλητήριο». Όπως έγραφε ο σημαντικός νευροεπιστήμονας, γιατρός και πνευματικός άνδρας Γ. Χειμωνάς.

Κανείς, τελικά, δεν είναι πολύ σκληρός για να ξεχνάει. Είναι όμως πολύ σκληρό το ότι -κάθε άνθρωπος- μπορεί, στο πλαίσιο μιας ανοīκής διαταραχής να αρχίσει να ξεχνά ή να μην μπορεί να μιλήσει ή/και να κατανοήσει την ομιλία, αν παρουσιάσει αφασία εκπομπής ή κατανόησης….Γιατί η μνήμη είναι λόγος….

Η Μετωποκροταφική Άνοια (Frontotemporal dementia -FTD), με την οποία διαγνώστηκε πρόσφατα ο χολιγουντιανός ηθοποιός Μπρους Γουίλις, είναι μια κλινική οντότητα που περιλαμβάνει υποτύπους νευροεκφυλιστικών συνδρόμων με προεξάρχουσες τις διαταραχες της συμπεριφοράς, τα ελλείμματα εκτελεστικών λειτουργιών και / ή τις διαταραχές ομιλίας. Αποτελεί έναν από τους συνηθέστερους τύπους άνοιας στις ηλικίες κάτω των 65 ετών (σημειώνουμε πως ο δημοφιλής ηθοποιός διανύει το 67ο έτος της ηλικίας του, αλλά τα συμπτώματα της νόσου, σύμφωνα με τις σχετικές πληροφορίες, μετρούν ήδη 3 χρόνια από την εκδήλωσή τους) ενώ, ταυτόχρονα, είναι μία από τις πιο υπο-διαγνωσμένες ανοϊκές συνδρομές καθώς, τις περισσότερες φορές, τα συμπτώματά της αλληλοεπικαλύπτονται με ψυχιατρικές εκδηλώσεις.

Ποσοστό 40% των ασθενών με Μετωποκροταφική Άνοια έχουν θετικό οικογενειακό ιστορικό συγγενούς με ανάλογη διάγνωση. Με βάση τα κλινικά της χαρακτηριστικά η Μετωποκροταφική Άνοια διακρίνεται στη συμπεριφορική παραλλαγή (behavioral variant FTD / Bv-FTD) και στην πρωτοπαθώς προϊούσα αφασία (primary progressive aphasia – PPA). Για την τελευταία διακρίνονται δύο, επιπλέον, τύποι: η μη ρέουσα [αγραμματική] πρωτοπαθώς προϊούσα αφασία (nfvPPA) και η σημασιολογική πρωτοπαθώς προϊούσα αφασία (svPPA), (ή αλλιώς σημασιολογική άνοια) που με τη σειρά της ταξινομείται στην αριστερού ή δεξιού τύπου σημασιολογική, πρωτοπαθώς προϊούσα αφασία (left / right) svPPA.

Κυρίαρχα χαρακτηριστικά της συμπεριφορικής παραλλαγής της Μετωποκροταφικής Άνοιας είναι η απάθεια (που αποτελεί δείγμα εκφύλισης της μεσαίας έσω περιοχής του μετωπιαίου λοβού του εγκεφάλου), η απώλεια ενσυναίσθησης (δηλαδή της ικανότητας του ασθενούς να μπαίνει στη θέση του “άλλου”, κατανοώντας τα συναισθήματα και τις σκέψεις του), η υπερστοματικότητα και η άρση κοινωνικών αναστολών, η οποία μπορεί να εκδηλώνεται ως αυξημένη σεξουαλική επιθυμία και χρήση ακατάλληλης γλώσσας, ενώ αποτελεί ενδεικτική συμπτωματολογία βλάβης της κογχοβασικής περιοχής του μετωπιαίου λοβού, όπως και οι συχνές στερεοτυπίες, η αντικοινωνική συμπεριφορά και η έλλειψη πρωτοβουλιών που εκδηλώνουν αυτοί οι ασθενείς. Η απάθεια μπορεί να παρουσιάζεται ως απώλεια ενδιαφέροντος στο πλαίσιο της οποίας ο ασθενής στέκεται κοιτώντας επίμονα τους τοίχους, ενώ μπορεί να αναδυθούν επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές (είτε απλές είτε σύνθετες), συμπεριλαμβανομένης της διαταραχής παρασυσσώρευσης (δηλαδή της συλλογής άχρηστων πραγμάτων), την ίδια ώρα που η υπερστοματικότητα δύναται να σχετίζεται με αυξημένη κατανάλωση τροφών πλούσιων σε ζάχαρη. Η αδυναμία σχεδιασμού και οργάνωσης, καθώς και οι ελλειμματικές εκτελεστικές λειτουργίες παραπέμπουν σε βλάβη της πλάγιοραχιαίας περιοχής του μετωπιαίου λοβού.

Η νευροψυχολογική αξιολόγηση στους ασθενείς με συμπεριφορικού τύπου μετωποκροταφική άνοια αποκαλύπτει ελλείμματα στις εκτελεστικές λειτουργίες με ελάχιστες έως καθόλου διαταραχές στα οπτικοχωρικά πεδία των νοητικών λειτουργιών τους, χωρίς έντονες διαταραχές μνήμης οι οποίες -μάλιστα- περιορίζονται στη μνήμη εργασίας και την έλλειψη προσοχής, ενώ μικρές διαταραχές παρουσιάζει, ενίοτε, μόνο η επεισοδιακή μνήμη. (Στο σημείο αυτό, αξίζει να αναφέρουμε πως σε αρκετά από τα γυρίσματα των τελευταίων ταινιών του, ο Μπρους Γουίλις φορούσε ακουστικό για να ακούει τις ατάκες που δεν μπορούσε να αποστηθίσει).

Χαρακτηριστική είναι η αποτυχία των ασθενών αυτών στη σχεδίαση του λεγόμενου test ρολογιού, ενώ το γεγονός πως, δημοσιεύματα αναφέρουν ότι ο Μπρους Γουίλις, κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων της ταινίας του ”Ηard Kill”, το 2020, πυροβόλησε 2 φορές σε λάθος χρόνο, καθώς δεν κατανοούσε ότι έπρεπε πρώτα να ακούσει το σύνθημα και μετά να πατήσει τη σκανδάλη, είναι ενδεικτικό της αδυναμίας των ασθενών με αυτή τη διάγνωση να ανταποκριθούν στις δοκιμασίες κινητικού προγραμματισμού οι οποίες ελέγχουν την ικανότητα εκτέλεσης αλληλουχιών κινήσεων, όπως για παράδειγμα η δοκιμασία «ξεκίνα-μην ξεκινάς» (“go-no go”) κατά την οποία ζητείται από τον ασθενή να χτυπά το χέρι του στο τραπέζι μία φορά, κάθε φορά που ο εξεταστής το χτυπά -και αυτός- μία φορά και να συγκρατεί κάθε απάντηση όταν ο εξεταστής χτυπά το χέρι του δύο φορές.

Συμπτώματα κινητικών διαταραχών είναι περισσότερο κοινά σε ασθένείς με συμπεριφορικού τύπου Μετωποκροταφική Ανοια (Bv-FTD), καθώς 40% των ασθενών με αυτή τη διάγνωση μπορεί να έχουν και Νόσο του Κινητικού Νευρώνα (η οποία ονομάζεται αλλιώς και Πλάγια Αμυατροφική Σκλήρυνση – ALS, ενώ πρόκειται για τη νευροεκφυλιστική νόσο από την οποία έπασχε ο διάσημος φυσικός Stephen Hawking), η οποία -στη συγκεκριμένη περίπτωση- μπορεί να εκδηλωθεί ως αμυοτροφική διπληγία των άνω ή των κάτω άκρων. Περίπου 20% των ασθενών με Bv-FTD μπορεί να εμφανίσουν πρώιμο Παρκινσονισμό. Η bvFTD δύναται, επίσης, να σχετιστεί με το Σύνδρομο Φλοιοβασικής Εκφύλισης (CBS) ή με την Προϊούσα Υπερπυρηνική Παράλυση (PSP), στο πλαίσιο της οποίας μπορεί να έχουμε συσχέτιση της Μετωποκροταφικής Άνοιας με Σύνδρομο Ξένου Μέλους, ασύμμετρο Παρκινσονισμό και δυστονία. Από την άλλη μεριά, περίπου 30% των ασθενών που διαγιγνώσκονται με Πλάγια Αμυατροφική Σκλήρυνση (ALS) συνεκδηλώνουν συμπτώματα Μετωποκροταφικής Άνοιας τα οποία σχετίζονται με γονιδιακές μεταλλάξεις προκαλούμενες από παθολογικές επαναλήψεις της GGGGCC εξανουκλεοτιδικής ακολουθίας. Ιστορικό δυσφαγίας, αστάθειας στην όρθια θέση, με πρώιμες πτώσεις και ψευδοπρομηκικά χαρακτηριστικά (όπως η συναισθηματική ακράτεια, με ακούσιο κλάμα, ασυγκράτητα επεισόδια γέλιου/κλάματος, ασυμφωνία του συναισθήματος με την εξωτερίκευσή του και παρουσία δυσαρθρίας) βοηθούν στη διάκριση της Προϊούσας Υπερπυρηνικής Παράλυσης από τη Μετωποκροταφική Άνοια. Σε κάθε περίπτωση, όμως, τόσο η Προϊούσα Υπερπυρηνική Παράλυση όσο και η Φλοιοβασική Εκφύλιση είναι πιθανό, στα αρχικά στάδιά τους, να παρουσιαστούν με εκδηλώσεις nfvPPA ή bvFTD.

Ένας ασθενής μπορεί να θεωρηθεί ύποπτο κρούσμα bvFTD αν εμφανίζει 3 από τα ακόλουθα κλινικά χαρακτηριστικά:

• πρώιμη συμπεριφορική άρση αναστολών.
• πρώιμη απώλεια ενσυναίσθησης
• πρώιμη απάθεια/νωθρότητα (ψυχοκινητική αναστολή)
• στερεοτυπική/επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά.
• αλλαγές στις διαιτητικές του συνήθειες
• κυρίαρχα ελλείμματα εκτελεστικών λειτουργιών, με απουσία διαταραχών μνήμης στα αντίστοιχα νευροψυχολογικά tests.

Η διάγνωση Μετωποκροταφικής Άνοιας συμπεριφορικού τύπου, μπορεί να θεωρηθεί πιθανή αν, μαζί με τα παραπάνω κριτήρια ενδεχόμενης νόσου, συνεκδηλώνεται έκπτωση στις κλίμακες αξιολόγησης ανοϊκών συμπτωμάτων ή στα σχετικά ερωτηματολόγια εκτίμησης των εκτελεστικών λειτουργιών ή αν συνυπάρχουν απεικονιστικά ευρήματα ατροφιάς του μετωπιαίου ή του πρόσθιου κροταφικού λοβού του εγκεφάλου. Για να τεθεί με βεβαιότητα η διάγνωση της bvFTD απαιτούνται είτε ιστοπαθολογικές αποδείξεις (όπως η ανεύρεση των χαρακτηριστικών κυττάρων ή σωματίων του Pick στα ιστολογικά παρασκευάσματα που προέρχονται από εγκεφάλους θανόντων ασθενών) ή γενετικός έλεγχος που να αποκαλύπτει την παρουσία παθολογικών μεταλλάξεων σε συνδυασμό με τα προαναφερθέντα κριτήρια.

Στον αγραμματικό τύπο της Πρωτοπαθώς Προϊούσας Αφασίας (nfvPPA), η οποία ονομάζεται και προοδευτική μη ρέουσα αφασία ή προοδευτική αφασία εκπομπής, το κυρίαρχο έλλειμμα παρατηρείται στη γλωσσική δομή και στη γλωσσική «ευπραξία», με δυσκολία στην ανεύρεση των λέξεων και παραμόρφωσή τους. Η κατανόηση του λόγου δεν βλάπτεται στα αρχικά στάδια, αλλά αργότερα, στην εξέλιξη της νόσου, ο ασθενής θα παραμείνει άλαλος. Οι χαρακτηριστικές διαταραχές που παρατηρούνται περιλαμβάνουν την απραξία του λόγου ή τους αγραμματισμούς (όπως ορίζεται η απάλειψη αντωνυμιών, άρθρων, συνδέσμων, προθέσεων κτλ από την ομιλία του ασθενούς) και τον μη ρέοντα λόγο (διακοπτόμενη ή διστακτική, εργώδη ομιλία). Απεικονιστικά παρατηρείται διεύρυνση της κεντρικής αύλακας του εγκεφάλου και ενίοτε ατροφία της νήσου του Reil (μία περιοχή του εγκεφάλου η οποία ενέχεται στον συντονισμό της «συμπεριφορικής ομοιόστασης»), του κατώτερου μετωπιαίου και του ανώτερου κροταφικού λοβού.

Στους ασθενείς αυτούς έχουμε μειωμένη παραγωγή λόγου, με δυσκολίες στην εύρεση των λέξεων, περιφραστικό λόγο και γραμματικά λάθη. Η κλινική διάγνωση της nfvPPA τίθεται εάν κυριαρχεί η έκπτωση των λειτουργιών του λόγου, όπως η αγραμματική ομιλία με τον χαρακτηριστικό, εργώδη, διακοπτόμενο λόγο ή τουλάχιστον δύο χαρακτηριστικά όπως η ελαττωματική κατανόηση προτάσεων με σύνθετη συντακτική δομή, με διατηρούμενη -όμως- την κατανόηση των μεμονωμένων λέξεων και με διατήρηση της αναγνώρισης των αντικειμένων.

Οι ασθενείς με σημασιολογική άνοια (svPPA) φαίνεται σαν να πάσχουν από μία μορφή προϊούσας αισθητικής αφασίας (ρέουσα αφασία ή αφασία κατανόησης). Και οι δύο τύποι της σημασιολογικής άνοιας εμφανίζουν ελλείμματα στη σημασιολογική κατανόηση του λόγου, με διατήρηση, όμως, της ευφραδούς ροής αυτού, με τα συμπτώματα να διαφέρουν ανάμεσα στην αριστερής ή δεξιάς εντόπισης svPPA. Τα πρώιμα σημεία της αριστερής εντόπισης svPPA περιλαμβάνουν δυσκολίες στην ανεύρεση των λέξεων (κυρίως των ρημάτων), ενώ σε επόμενα στάδια ο ασθενής μπορεί να αρχίσει να αντικαθιστά στην ομιλία του συγκεκριμένες λέξεις με υπερώνυμα ευρύτερων κατηγοριών (πχ μπορεί να χρησιμοποιεί τη λέξη “οχήματα” αντί για “αυτοκίνητο”). Καθώς η αρρώστια προχωρά, αυξάνεται η απώλεια της σημασίας των λέξεων και οι πάσχοντες δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν πράγματα που τους επιδεικνύονται. Στη δεξιάς εντόπισης svPPA, πρώιμα χαρακτηριστικά αποτελούν οι συμπεριφορικές διαταραχές, ενώ τα προβλήματα στη γλώσσα επισυμβαίνουν αργότερα στην πορεία της νόσου.

Στην πραγματικότητα, ο συγκεκριμένος υπότυπος άνοιας δεν συνιστά αμιγή αφασία, αλλά πλήρη απώλεια της σημασιολογικής μνήμης, με αποτέλεσμα την έκπτωση της μνήμης που αφορά στη γνώση, τον λόγο και την αναγνώριση των αντικειμένων. Οι ασθενείς θυμούνται τα πρόσφατα γεγονότα (επεισοδιακή μνήμη) και έχουν καλό, προσανατολισμό, παρουσιάζοντας, δυσκολία, στην ανάκληση παλαιότερων γεγονότων. Αυτό οφείλεται στο ότι η κατανόηση και η καταγραφή των γεγονότων είναι άμεσα συνδεδεμένη με τις γενικές γνώσεις και έννοιες. Ο λόγος των ασθενών είναι συντακτικά σωστός, με καλή άρθρωση και φωνητικότητα αλλά παρουσιάζεται κενός, με δυσκολία στην εύρεση λέξεων και με πλήθος λανθασμένων εννοιών. Οι περισσότεροι ασθενείς παραπονούνται ότι ξεχνούν τα ονόματα των πραγμάτων, χωρίς να δίνουν ιδιαίτερη σημασία στη μεγάλη αδυναμία κατανόησης που παρουσιάζουν. Η μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου δείχνει ατροφία των κροταφικών λοβών, κυρίως στο πρόσθιο και πλάγιο τμήμα των κατώτερων ελίκων, με τις βλάβες να είναι εξαρχής απεικονιστικά εμφανείς. Καθώς η νόσος προχωρά μπορεί να εμπλέκει κροταφικά κέντρα οπτικής συσχέτισης και την οπίσθια κροταφική συνειρμική περιοχή, με αποτέλεσμα την ανάπτυξη προσωποαγνωσίας (όπως ανέφεραν δημόσια, ήδη από έτους, οι συγγενείς του, για την περίπτωση του Μπρους Γουίλις) και οπτικής αγνωσίας.

Ασθενείς με svPPA εμφανίζουν ελλείμματα κατανόησης μεμονωμένων λέξεων. Η λεκτική παραγωγή κατά την περιγραφή μίας εικόνας μπορεί να χαρακτηρίζεται από σχεδόν φυσιολογική απόδοση λέξεων, με πολλά -όμως- παρεμβαλλόμενα φραστικά κλισέ (όπως εεε…., έτσι…, τέτοιο…κτλ). Οι ασθενείς μπορεί να έχουν ένα διαφορετικό μοτίβο ελλειμμάτων επεισοδιακής μνήμης, στο πλαίσιο του οποίου δύνανται να ανακαλέσουν πρόσφατα γεγονότα, με δυσκολία, όμως, στην ανάκληση απομακρυσμένων μνημονικών συμβάντων. Αυτό το μοτίβο απώλειας της επεισοδιακής μνήμης είναι διαφορετικό από ό,τι συμβαίνει στη νόσο του Alzheimer, στην οποία παρατηρείται μεγαλύτερο έλλειμμα μνήμης στην ανάκληση των πρόσφατων γεγονότων.

Η κλινική υποψία γαι svPPA τίθεται αν ο ασθενής εμφανίζει διαταραχές στη δοκιμασία κατονομασίας και στην κατανόηση μεμονωμένων λέξεων, σε συνδυασμό με κάποιο από τα ακόλουθα τρία στοιχεία:

• μειωμένη αναγνώριση αντικείμενων
• “επιφανειακή δυσλεξία με διατηρούμενη την ικανότητα επανάληψης
• διατηρούμενη γραμματική και κινητική λεκτική παραγωγή

Η επιφανειακή δυσλεξία (που καλείται αλλιώς και οπτική- δυσειδιτική δυσλεξία) χαρακτηρίζεται από δυσκολία στην αναγνώριση και τον συλλαβισμό ολόκληρων λέξεων, με αποτέλεσμα κάποιος που πάσχει από svPPA να μη μπορεί να διαβάσει λέξεις οι οποίες γράφονται διαφορετικά σε σχέση με το πως ακούγονται (όπως για παράδειγμα η λέξη colonel / συνταγματάρχης στα αγγλικά, οπότε ο Bruce Willis, εκτός του ότι μάλλον δεν θυμάται πως το 2002 είχε υποδυθεί τον Colοnel William McNamara, στην ταινία “Hart’s war”, δεν μπορεί ούτε να διαβάσει τον στρατιωτικό βαθμό που έφερε ως πρωταγωνιστής, αν του παρουσιασθεί γραμμένος και το ίδιο θα ίσχυε και για το επίθετο του Στρατηγού Devereaux -που προφέρεται Ντέβερο, σε αντίθεση με τη γραφή του- ρόλο τον οποίο ο Bruce Willis υποδύθηκε το 1998 στην ταινία «Η πολιορκία»).

Απεικονιστικά ευρήματα ατροφίας της πρόσθιας περιοχής του κροταφικού λοβού, σε συνδυασμό με τα προαναφερθέντα κλινικά χαρακτηριστικά, καθιστούν τη διάγνωση της svPPA πιθανή, με τις συνοδές ιστοπαθολογικές αποδείξεις ή την παρουσία παθολογικών γενετικών μεταλλάξεων να καθιστούν την εν λόγω διάγνωση βέβαιη.

Συχνά παρατηρείται επικάλυψη των συμπτωμάτων της Μετωποκροταφικής Άνοιας με αυτά της νόσου του Alzheimer, με την τελευταία να εμφανίζει περισσότερο εκτεταμένα μνημονικά ελλείμματα, σχεδον φυσιολογική νευρολογική εξέταση και νευροαπεικονιστικά ευρήματα γενικευμένης εγκεφαλικής ατροφίας, σε αντίθεση με την εστιασμένη εγκεφαλική ατροφία που εντοπίζεται στους αντίστοιχους εγκεφαλικούς λοβούς στη Μετωποκροταφική Άνοια, η οποία μπορεί να εμφανίζει κοινά συμπτώματα και με την άνοια με σωμάτια Lewy, όπως η εμφάνιση ψευδαισθήσεων και εκτελεστικής δυσλειτουργίας, όμως η άνοια με σωμάτια Lewy παρουσιάζει κυρίαρχα κλινικά χαρακτηριστικά παρκινσονισμού και διακυμάνσεις στις νοητικές ικανότητες.

Είναι αξιοσημείωτο πως πολλοί από τους ασθενείς με Μετωποκροταφική Άνοια λαμβάνουν ψυχιατρικές υπηρεσίες, κατά τα αρχικά στάδια της νόσου, λόγω επικάλυψης των συμπτωμάτων της με πολλές από τις εκδηλώσεις αμιγώς ψυχιατρικών διαταραχών. Συμπτώματα όπως η συναισθηματική απόσυρση και η απάθεια, μπορεί να εκληφθούν λανθασμένα ως σημεία καταθλιπτικής νόσου, αλλά η απουσία θλίψης, η οποία είναι τυπικό γνώρισμα της αμιγούς κατάθλιψης, προσανατολίζει τελικά στην ορθή διάγνωση της Μετωποκροταφικής Άνοιας.

Δεν υπάρχει συγκεκριμένη θεραπεία για τη Μετωποκροταφική Άνοια με τις θεραπευτικές μας παρεμβάσεις να στοχεύουν περισσότερο στην εκπαίδευση των φροντιστών του ασθενούς και στη συμπτωματική φαρμακοθεραπεία.Η τρέχουσα φαρμακοθεραπευτική στρατηγική έγκειται στην ενίσχυση και τροποποίηση των νευροδιαβιβαστικών συστημάτων που εμπλέκονται. Η έλλειψη σεροτονίνης που παρατηρείται στη νόσο υπαγορεύει τη χρησιμοποίηση εκλεκτικών αναστολέων των υποδοχέων επαναπρόσληψης της σεροτονίνης (SSRIs), όπως η φλουοξετίνη, η παροξετίνη και η σιταλοπράμη. Το αντικαταθλιπτικό τραζοδόνη μπορεί, επίσης, να χρησιμοποιηθεί για την αντιμετώπιση συμπεριφορικών συμπτωμάτων όπως η ανησυχία και η άρση αναστολών. Η χρήση αναστολέων της ακετυλοχολίνης (φαρμάκων που χρησιμοποιούνται ευρέως στην αντιμετώπιση της άνοιας τύπου Alzheimer) δεν φαίνεται να έχει σπουδαία αποτελέσματα, ενώ η χρήση φαρμάκων τα οποία ενισχύουν έναν άλλον νευροδιαβιβαστή, τη ντοπαμίνη, παραμένει αμφιλεγόμενη. Όταν παρουσιάζεται επιθετικότητα και ψυχωτικές εκδηλώσεις μπορεί να δοκιμαστεί η χορήγηση νευροληπτικών φαρμάκων, χωρίς όμως να υπάρχουν τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες για την κλινική αποτελεσματικότητα αυτών των φαρμάκων.

*MD, MSc,PhD
Ψυχίατρος – Διδάκτωρ Παν/μίου Αθηνών
Πρόεδρος ΔΣ ΚΕΘΕΑ
Μέλος Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων Δημόσιας Υγείας

Το άρθρο Αυτός, αυτή και τα μυστήρια της μετωποκροταφικής άνοιας… Του Χρίστου Χ. Λιάπη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

«Ήταν ένας καλός άνθρωπος….»

Τον θανόντα, εκπεσόντα του θρόνου του, Κωνσταντίνο #Κωνσταντίνος τον είχα συναντήσει μια φορά, το 2011, προτού η φυσική του υγεία αρχίσει να εκπίπτει έκδηλα, σε μια επετειακή εκδήλωση του Ναυτικού Ομίλου Ελλάδος, όπου εκείνος τιμόταν για τη χρυσή Ολυμπιακή Διάκριση που είχε φέρει, το 1960, στη χώρα μας και εγώ είχα προσκληθεί μαζί με όσους είχαμε πρόσφατα καταφέρει να πάρουμε τα διπλώματα ιστιοπλοΐας, μολονότι στο συγκεκριμένο πεδίο ουδέποτε οι ικανότητές μου αλλά και, εν τέλει, το ενδιαφέρον μου ξεπέρασαν το όριο του μετρίου.
Στις σύντομες χειραψίες αβροφροσύνης που αντηλλάγησαν μεταξύ του τιμωμένου προσώπου και όλων τον τραπεζιών, τού ανέφερα ένα, μεταγενέστερο της ταραγμένης δεκαετίας του 60, περιστατικό ανθρώπινης αλληλεγγύης προς την εγκυμονούσα μητέρα μου και την οικογένειά μας, το οποίο αφορούσε σε έναν παλιό υπασπιστή του, τον Λάμπρο Πρωτοπαπά ο οποίος είχε πρωτοστατήσει, ως Αξιωματικός της Πολεμικής Αεροπορίας στην προσπάθεια ανατροπής της Χούντας τον Δεκέμβριο του 1967.

«Ήτανε ένας καλός άνθρωπος….». Ήταν το ολιγόλογο σχόλιό του πρώην άνακτος. Ήταν τα ίδια σχεδόν λόγια που είχε χρησιμοποιήσει σε παλαιότερη συνέντευξή του για τον Πρωθυπουργό με τον οποίο είχε διαφωνήσει, τον Ιούλιο του 1965, τον «Γέροντα της Δημοκρατίας», Γεώργιο Παπανδρέου: «Ήταν ένας πολύ καλός άνθρωπος»….

Τρία χρόνια αργότερα,τον Μάρτιο του 2014, πολύ πριν τον σημερινό πόλεμο στην Ουκρανία, όταν Ουκρανοί αεροπόροι είχανε έρθει αντιμέτωποι με Ρώσους στρατιώτες και λίγο έλειψε να έχουμε θύματα και γενικότερη πολεμική ανάφλεξη, έξω από Στρατιωτικό Αεροδρόμιο της Κριμαίας, ξαναθυμήθηκα τον Αεροπόρο Πρωτόπαπα, με αφορμή αυτό το, πρώιμα, ενδεικτικό μιας μακροχρόνιας κλιμάκωσης της πολεμικής έντασης στην περιοχή, περιστατικό. Ένα περιστατικό το οποίο, ως κομμάτι της γενικότερης εκρηκτικής εικόνας που είχε αρχίσει από τότε να διαμορφώνεται και με την επακόλουθη προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία του Πούτιν, φαινόταν, ήδη από την άνοιξη του 2014, να πυροδοτεί αλλεπάλληλα σύγκρυα στη διπλωματική ραχοκοκαλιά της Ευρώπης, καθώς ήταν έκδηλα τα σημάδια που απειλούσαν να φέρουν τον πόλεμο, όχι πια στη γειτονιά, ούτε στο κατώφλι, αλλά κυριολεκτικά μέσα στο σπίτι της Γηραιάς Ηπείρου και με παγκόσμιες, μάλιστα, διαστάσεις, όπως ακριβώς συνέβη 8 χρόνια μετά, τον Φεβρουάριο του 2022 με την εισβολή του Πούτιν στην Ουκρανία.

Η αναμέτρηση, λοιπόν, αυτή αεροπόρων και πεζοπόρων στρατιωτικών τμημάτων, στην Κριμαία του 2014, είχε ανασύρει στη μνήμη μου, τηρουμένων των αναλογιών της νεότερης ελληνικής πολιτικοστρατιωτικής και αεροπορικής ιστορίας, αφηγήσεις και καταγραφές από την υπεράσπιση του στρατιωτικού Αεροδρομίου της Τανάγρας, τον Δεκέμβριο του 67, από τον τότε Διοικητή του Σμήναρχο Λάμπρο Πρωτοπαπά και μετέπειτα Αντιπτέραρχο και Αρχηγό ΑΤΑ, και τους άνδρες του, ενάντια στη Χούντα των Συνταγματαρχών, σε δύσκολους, τότε, «κινηματικούς» και «αντι-κινηματικούς» καιρούς για τη χώρα και τη Δημοκρατία μας. Ο τέως, μάλιστα, Βασιλέας, είχε αναφέρει πως ο σχεδιασμός της κατάληψης του αεροδρομίου της Τανάγρας από στρατιωτικές δυνάμεις της Χούντας, σε περίπτωση που οι σε αυτό εδρεύουσες αεροπορικές δυνάμεις συμμετείχαν σε προσπάθεια ανατροπής της Δικτατορίας, είχε πέσει στην αντίληψή του όταν σε επιθεώρηση του σε στρατιωτική μονάδα του Διονύσου είχε παρατηρήσει αμμοδόχο με σχετικά ίχνη ασκήσεως η οποία κατονομάστηκε «Κατάληψη αεροδρομίου Τανάγρας».

Όσοι, λοιπόν, διασταυρώνουν τη σκέψη και τα ενδιαφέροντά τους με τα ψιλά -αλλά, συχνά, πλούσια σε υψηλά νοήματα- γράμματα της σύγχρονης ιστοριογραφικής ανασκόπησης του πολιτικού βίου της χώρας μας, αναφέρονται στον Αντιπτέραρχο Λ. Πρωτοπαπά, κυρίως με αφορμή τα αεροπλάνα που σήκωσε υπερασπιζόμενος τον όρκο του Έλληνα Αξιωματικού και μένοντας πιστός στη νομιμότητα. Μαζί τους, θα τον θυμάμαι και εγώ, όπως μου μεταφέρθηκε από τις διηγήσεις του πατέρα μου και άλλων συναδέλφων του, ως παράδειγμα ακεραιότητας και ως εξέχουσα καταφυγή της μνήμης, σε καιρούς που οι διεσταλμένες έννοιες της «νομιμότητας», της «ηθικής», του «εκσυγχρονισμού», της φενακισμένης αλληλεγγύης των φαλκιδευμένων ΜΚΟ αλλά ακόμη και του ίδιου του, απροκάλυπτα αναβιωμένου, φασισμού, πλήγωσαν και πληγώνουν τη δημόσια ζωή της πατρίδας μας και της Ευρώπης. Θα τον θυμάμαι για έναν ακόμη λόγο. Θα τον θυμάμαι για ένα ελικόπτερο που σήκωσε, ως Αρχηγός ΑΤΑ, πριν από 44 χρόνια, όσα και τα χρόνια μου, για την αεροδιακομιδή μίας εγκύου, συζύγου ενός εκ των επιτελών του και του προώρου γιού της, υπερασπιζόμενος τις αξίες της ανθρωπιάς και της αλληλεγγύης, ενάντια στη μοίρα της απώλειας και του θανάτου.

Λίγα χρόνια μετά, όταν ο Αντιπτέραρχος Πρωτοπαπάς αποστρατεύθηκε χωρίς να καταφέρει να φτάσει στην κορυφή της Αεροπορικής Ιεραρχίας, ο πατέρας μου, μού διηγούνταν πως είχε συγκεντρώσει τους επιτελείς και τους υφισταμένους του αξιωματικούς και υπαξιωματικούς, λέγοντάς τους: «Ο άνθρωπος πρέπει να είναι εξοικειωμένος με τον θάνατο. Τόσο τον φυσικό, όσο και τον επαγγελματικό. Σας ευχαριστώ και σας αποχαιρετώ». Όπως διαπίστωσα αργότερα, διαβάζοντας ιστορικά στοιχεία της δεκαετίας του 60, ήταν τα ίδια λόγια με τα οποία ο προσφάτως θανών, τέως Βασιλεύς Κωνσταντίνος είχε μεταφέρει τον αποχαιρετισμό του πατέρα του, Βασιλέως Παύλου, προς τον ελληνικό λαό, όταν ο τελευταίος έχασε τη μάχη με τον καρκίνο. «Πες τους ότι τους ευχαριστώ και τους αποχαιρετώ…». Όπως είχε δηλώσει, σε ανύποπτο χρόνο, ο εκλιπών πρώην εστεμμένος, για να αντικρούσει τις επικρίσεις που είχε κατά καιρούς δεχθεί για τους χειρισμούς του κατά την περίοδο επιβολής της δικτατορίας και των χρόνων που προηγήθηκαν αυτής: «Όταν έχασα τον πατέρα μου δεν είχα κλείσει τα 24 μου χρόνια. Ήμουν ένας υπολοχαγός που έγινε Αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων επειδή πέθανε ο πατέρας μου». Πράγματι, «Ήταν ένας καλός άνθρωπος»…..

*Ιατρός, Διδάκτωρ Παν/μίου Αθηνών

Το άρθρο Μια ιστορική καταγραφή με σύγχρονα συνδηλούμενα, επ´ αφορμής της απώλειας του τέως Βασιλέως Κωνσταντίνου… Του Χρίστου Χ. Λιάπη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Ένας διαφορετικός αποχαιρετισμός στον Βασιλιά Πελέ, στον γιο της Δόνα Σελέστε.

«Η οχλοβοή σταμάτησε ξαφνικά, σαν να είχε υπακούσει σε κάποια διαταγή: κανείς δε μιλούσε, κανείς δεν ανάσαινε, κανείς δεν ήταν εκεί». Όχι το 1969 στο Μαρακανά του Ρίο ντε Τζανέιρο, όπως μας πληροφορεί ο Εδουάρντο Γκαλεάνο για τη στιγμή πριν από το πέναλτι με το οποίο, στο παιχνίδι της Σάντος εναντίον της Βάσκο ντα Γκάμα, σημειώθηκε το χιλιοστό γκολ του Πελέ, αλλά για τη στιγμή που το φέρετρο του Έντσον Αράντες ντο Νασιμέντο του νεκρού ποδοσφαιρικού βασιλιά Πελέ περνάει έξω από το σπίτι της μητέρας του, της Δόνα Σελέστε στο Σάντος της Βραζιλίας, χωρίς εκείνη να μπορεί να αντιληφθεί ούτε ποιος κηδεύεται ούτε γιατί είναι μαζεμένος τόσος κόσμος, σαν σε γιορτή.

«Έμαθες τα νέα μητέρα;; Κάτω κηδεύουν έναν μεγάλο άνθρωπο. Τον βασιλιά του ποδοσφαίρου. Αυτός ο άνθρωπος ήταν ο γιος σου». Θα μπορούσε να της λέει η κόρη της. «Έμαθες τα νέα Δόνα Σελέστε;», θα μπορούσε να της λέει η κυρία που προσέχει την αιωνόβια “veccia seniora”, καθώς, λόγω της άνοιας παραμένει κλινήρης, με σβησμένον από τη μνήμη της ακόμη και τον διάσημο γιο της.

Μία από τις 5 λέξεις που χρησιμοποιούνται στο MoCA test, για τη διάγνωση και την εκτίμηση της επιδείνωσης των ανοϊκών διαταραχών είναι και η λέξη «εκκλησία». Αν ο εξεταζόμενος δεν μπορεί να τη θυμηθεί κατά τη δοκιμασία της καθυστερημένης ανάκλησης, λαμβάνει τη βοήθεια κατηγορίας: «είναι ένα κτήριο που υπάρχει σε κάθε χωριό και σε κάθε πόλη (της πατρίδας μας), όσο μικρή ή μεγάλη και αν είναι». Όπως μας ενημερώνει, πάλι ο Εδουάρντο Γκαλεάνο, στο «Ποδόσφαιρο στη σκιά και στο φως «Υπάρχουν χωριά και χωριουδάκια στη Βραζιλία που δεν έχουν εκκλησία, αλλά δεν υπάρχει κανένα χωρίς γήπεδο».

«Ξαφνικά, στις κερκί­δες και στο γήπεδο δεν υπήρχε κανείς…». Συνεχίζει ο Εδουάρντο. «Ο Πελέ και ο τερ­ματοφύλακας, ο Αντράντα, ήταν μόνοι τους. Περίμεναν. Ο Πελέ στεκόταν δίπλα στην μπάλα στο λευκό σημείο του πέναλτι. Δώδεκα βήματα πιο πέρα ο Αντράντα παρα­μόνευε ανάμεσα στα δοκάρια του. Ο τερματοφύλακας κατόρθωσε να αγγίξει την μπάλα, αλλά ο Πελέ την κάρφωσε στα δίχτυα. Ήταν το χιλιοστό του γκολ. Κανείς άλλος παίκτης δεν είχε κατορθώσει να βάλει χίλια γκολ στην ιστορία του επαγγελματικού ποδο­σφαίρου.

Και τότε το πλήθος ξανάρχισε να υπάρχει και πετάχτηκε, όπως ένα παιδί τρελό από τη χαρά του, φωτίζοντας τη νύχτα».

Τη νύχτα που έχει σκεπάσει για πάντα τη μνήμη και τις νοητικές λειτουργίες της Ντόνα Σελέστε. Λες και η άνοια ήθελε να την πρτοστατέψει από τον μεγαλύτερο πόνο που μπορεί να βιώσει ένας γονέας, αυτόν της κήδευσης του ίδιου του του παιδιού. Ενός παιδιού που πλέον, για εκείνη είτε είναι ζωντανό ή νεκρό, είτε είναι δοξασμένος βασιλιάς ή καταδικασμένος ληστής, δεν έχει καμία σημασία. Ο βαθιά θρησκευόμενος βραζιλιάνικος λαός δεν θα έχει τη δικιά του ποδοσφαιρική «Πιετά», για τον νεκρό βασιλιά και «θεό» του, καθώς η Δόνα Σελέστε δεν θα κρατήσει αγκαλιά τον νεκρό γιο της, όπως ήθελε ο Μιχαήλ Άγγελος να έχει πράξει η Παναγιά για τον νεκρό Ιησού, μετά την αποκαθήλωση, μολονότι κάτι τέτοιο ουδέποτε κατέστη δυνατόν, όπως μας αναφέρουν οι Γραφές, καθότι ο Χριστός ετάφη όχι από τη μητέρα του, αλλά από τον Ιωσήφ της Αριμαθαίας.

Πώς είναι άραγε να έχεις διαψεύσει, «έτι ζων» τη θεωρία του Άντι Γουόρχολ κερδίζοντας, «αντί για 15 λεπτά δημοσιότητας, 15 αιώνες», αλλά να μη σε θυμάται η ίδια σου η μάνα; Σε ποια τραγωδία της ανθρώπινης ύπαρξης είναι κρυμμένο το εναντιομερές της έμπνευσης της «Θεσσαλονίκης» του δικού μας Νίκου Καββαδία: «Εκτός από τη μάνα σου κανείς δε σε θυμάται σε τούτο το τρομακτικό ταξίδι του χαμού…». Τί γίνεται, άραγε, όταν σε θυμούνται όλοι οι άλλοι εκτός από την ίδια σου τη μάνα;

Μετά το χιλιοστό γκολ του Πελέ, μια ανθρώπινη μάζα συμπαικτών, φιλάθλων που έχουν εισέλθει στον αγωνιστικό χώρο, δημοσιογράφων και φωτογράφων με απαστράπτουσες λάμψεις στα χέρια τους, που εκπυρσοκροτούνε προς αναίτιες -από τον πανζουρλισμό των σπτωξιμάτων- κατευθύνσεις, μπαίνουν μαζί του στα δίχτυα της αντίπαλης εστίας. Μια φωταυγαύζουσα ανθρωπο-σφαίρα που εξακοντίζεται στο παραβιασμένο τέρμα, θέλοντας να τρυπήσει εντελώς τα νικημένα δίχτυα. Μια πυρακτωμένη ανθρωπο-μάζα από φανέλες, γυμνά κορμιά, φλας και ιδρώτα, ένα φλεγόμενο μάγμα πανυγηρισμών, ένα πυρακτωμένο αμάλγαμα γιορτής, παγιδευμένο, όμως, στα δίχτυα του πεπρωμένου. Γιατί ακόμη και παροδικά νικημένος από την ανθρώπινη χαρά, παραφυλάει πάντα στα γκολπόστ της ευτυχίας μας, εκεί όπου θαρρούμε πως σκοράραμε, συσπειρωμένος, σε εκδικητική στάση αναμονής, σαν μαύρος πάνθηρας πριν την επίθεση, έτοιμος για τη μοιραία εκτίναξη που θα μας υπενθυμίσει τη θνητή μας μοίρα, ο μαυροντυμένος τερματοφύλακας του πεπρωμένου. Ο κλειδοφύλακας της λευκής γραμμής της θνητότητάς μας, ο βάναυσος θηριοδαμαστής που κατευθύνει επιδέξια, νομοτελειακά το δίχτυ που στο τέλος, πάντα φυλακίζει το αιλουροειδές της ευτυχίας μας. Όσα γκολ και αν βάλουμε…Βλέποντας τις σφαγίτιδες φλέβες να φουσκώνουν στον λαιμό του σηκωμένου στα χέρια των πανηγυριζόντων «πιστών» του, Πελέ, μέσα στα δίχτυα της εστίας που δέχθηκε το χιλιοστό του γκολ, σκέφτομαι τους στίχους του Σεφέρη για τον τραγικό ποιητή Ευριπίδη:

«Εἶδε τὶς φλέβες τῶν ἀνθρώπων 
σὰν ἕνα δίχτυ τῶν θεῶν, ὅπου μᾶς πιάνουν σὰν τ᾿ ἀγρίμια· 
προσπάθησε νὰ τὸ τρυπήσει.
Ἦταν στρυφνός, οἱ φίλοι του ἦταν λίγοι·
ἦρθε ὁ καιρὸς καὶ τὸν σπαράξαν τὰ σκυλιά».

Ο Πελέ δεν ήταν στρυφνός. Το αντίθετο μάλιστα. Ήταν πάντα το καλό παιδί. Ο γιος που κάθε μάνα θα ήθελε. Ο διάσημος και πλούσιος «βασιλιάς» που κάθε γυναίκα θα τον ήθελε για άνδρα της. Η τραγωδία της ζηλόφθονης για τη δόξα των θνητών μοίρας δεν του επιφύλαξε κάποιο μεγάλο και εμφανές δράμα, όπως ο αλκοολισμός και η πολυομυελίτιδα του Γκαρίντσα, τα ναρκωτικά του Ντιέγκο, η διπολική διαταραχή του Γκασγκόιν, η ανεπάρκεια αυξητικής ορμόνης του Μέσι, το κιρρωτικό από τα ποτά ήπαρ του Τζωρτζ Μπέστ, η φυλάκιση για την άρνηση στράτευσης στον πόλεμο του Βιετνάμ και το παρκινσονικό σύνδρομο του Μωχάμετ Άλι, ή η μοιραία στροφή Ταμπουρέλο του συμπατριώτη του Άιρτον Σένα. Ο Πελέ δεν πέθανε πρόωρα, σπρωγμένος από αυτοκαταστροφικές παρορμήσεις ή αγνοήσεις των κινδύνων, ούτε έπαθε άνοια όπως ο Γκερντ Μίλλερ και ο Μπόμπι Τσάρλτον ούτε αποκαθηλώθηκε ποτέ, όπως ο Ντιέγκο, ούτε σταυρώθηκε από την κριτική των ειδώλων, ούτε κάθισε στο εδώλιο της κοινής γνώμης όπως ο Ρόσι και ο Πλατινί, γιατί πάντα χαμογελούσε. Χαμογελούσε στις διαφημίσεις της Mastercard. Χαμογελούσε στις φωτογραφίες με τον στρατηγό Μέντισι, την ώρα που ο δικτάτορας της Βραζιλίας βασάνιζε και σκότωνε χιλιάδες συμπατριώτες του. Οι χλιαρές φωνές που θέλανε να τον εμφανίσουν, δεικτικά, κατά καιρούς ως έναν σύγχρονο, πειθήνιο στο κατεστημένο «Μπαρμπα-Θωμά» με λαμπερή οδοντοστοιχία και πολιτικοκοινωνική κενότητα, ακούγονταν το ίδιο γραφικές όσο ο μεγαλοφυής και αντιδραστικός στην κάθε είδους απολυταρχία Γιόχαν Κρόιφ όταν βάφτιζε τον γιο του με το απαγορευμένο, από τον Φράνκο, λόγω αποσχιστικών συνειρμών, όνομα του Καταλανού Αγίου Ζόρντι. Ακόμη και οι τρεις γάμοι του Πελέ παραθέτονται δημοσιογραφικά ως απλές καταγραφές, σαν να μιλάμε για την ποδοσφαιρική στατιστική των τριών Παγκοσμίων Κυπέλλων που κατέκτησε. Το ίδιο συμβαίνει και για τις αναφορές του σε εξωσυζυγικές ερωτικές περιπέτειες ή για τα εκτός γάμου παιδιά του. Τα θεωρούμε όλα δικαιολογημένα ερωτικά παρελκόμενα, ηθικώς ημιδιαφανή, αλλά όχι απερίφραστα καταδικασμένα, βασιλικά διάσημα του οφικίου της διαδρομής ενός επιτυχημένου, ποθητού και πάνω από όλα χαμογελαστού ανθρώπου που υπήρξε ο καλύτερος ποδοσφαιριστής και ο πιο επικερδής διαφημιστής προϊόντων, σίγουρα, της εποχής του και ο οποίος «ίσως απλά, κάποιες φορές να ήθελε να χαρεί τη ζωή και με μια ξένη γυναίκα», ενώ για τον βλοσυρά ασυμβίβαστο με τις νόρμες του κατεστημένου Ντιέγκο οι δημοσιογράφοι θα πούνε πως «ξενοπηδούσε» στη Νάπολη, κολυμπώντας στην κοκκαίνη και στην Κούβα, όταν πήγε για αποτοξίνωση και για εναγκαλισμούς με τον Φιντέλ Κάστρο. Πράγματι, ο κόσμος μιλούσε επιτιμητικά για τα «εξώγαμα» του Μαραντόνα, την ίδια ώρα που ο Πελέ είχε απλώς «παιδιά εκτός γάμου». Εγγόνια και αυτά της Δόνα Σελέστε που δεν τα θυμάται, όπως δεν θυμάται ούτε τον γιο της, ούτε τα αποκτηθέντα εντός γάμου παιδιά του.

Γιατί, έστω στο τέλος, η μοίρα, όσο γενναιόδωρη και αν στάθηκε απέναντι στον Πελέ, βρήκε τρόπο να εμποτίσει την αιχμή του «πάρθιου βέλους» της στο δηλητήριο της βιολογικής τραγικότητας των θνητών. Ο Πελέ, όσο εύστοχα και αν σούταρε στα γήπεδα, δεν κατάφερε να τρυπήσει το δίχτυ του ανθρώπινου πεπρωμένου που αιχμαλωτίζει και δαμάζει κάθε αυταπάτη για απουσία τραγικών υποσημειώσεων στη βιοτή αυτών των απελεύθερων της μοίρας που καλούνται «άνθρωποι». Όλων ημών που κοιτάζουμε ψηλά, κατά το «άνω θρώσκω» για να ξορκίσουμε την προς τα κάτω βαρύτητα του βλέμματος της αναπόδραστης βιολογικής φθοράς.

“ ὦ Φοῖβε, ποῖ μ᾽ αὖ τήνδ᾽ ἐς ἄρκυν ἤγαγες χρήσας, ἐπειδὴ πατρὸς αἷμ᾽ ἐτεισάμην”. “Φοίβε, τί δίχτυ πάλι μου έστησε ο χρησμός σου,

αφού, του πατέρα μου πήρα πίσω το αίμα”,

όπως στιχουργεί ο Ευριπίδης στην Ιφιγένεια εν Ταύροις. Ναι, ο Έντσον Αράντες ντο Νασιμέντο, ο θρυλικός Πελέ, κατόρθωσε τελικά να πάρει πίσω, από τη μοίρα, το «ποδοσφαιρικό αίμα» του πατέρα του, καθώς από μικρός λουστράκος, γιος ενός άσημου ποδοσφαιριστή με το χαιδευτικό «Ντοντίνιο» που οι τραυματισμοί κατέστρεψαν την επαγγελματική του καριέρα, καταδικάζοντας στη φτώχεια και την παιδική έργασία την οικογένειά του, αναδείχθηκε σε παγκόσμιο βασιλιά του ποδοσφαίρου, αμφισβητούμενον μόνον από τον σκοτεινό «θεό« της στρογγυλής «θεάς». Τον άνθρωπο που δεν χρειαζόταν χαϊδευτικά και παρατσούκλια για να εκδηλώσει την ιδιοφυή δυσπροσαρμοστικότητα του ταλέντου του. Τον άνθρωπο που αναφερόταν είτε με το πρώτο είτε με το τρίτο από τα ονόματά του, είτε με το πλήρες ονωματεπώνυμό του, Ντιέγκο Αρμάντο, Μαραντόνα. Έναν άνθρωπο φθαρτό όπως όλοι μας που αν και έφυγε πρόωρα, νικημένος από τις αδυναμίες του, πρόλαβε να κηδέψει μία μητέρα που τον θυμόταν. Αναμφίβολα, αν ο Πελέ υπήρξε ο βασιλικός σύζυγος της Στογγυλής Θεάς, ο Ντιέγκο υπήρξε ο εραστής της. Και οι απατημένοι σύζυγοι ζηλεύουν πάντα τους εραστές. Όπως και η μοίρα, από τους καιρούς της μυθολογίας, ζηλεύει παράφορα τους θνητούς που έσμιξαν με θεές, ανταμοίβοντάς τους με τραγικές στιγμές. Μπορεί ο Πελέ, υπερασπιζόμενος την ανωτερότητά του, να έλεγε πως «ζήλευε» τους νεότερους παίκτες γιατί αυτός δεν πρόλαβε την εποχή της αθλητικής κυριαρχίας της τηλεόρασης, όμως περισσότερο και από τις περιορισμένες καταγραφές των πανέμορφων φάσεών του στα κινηματογραφικά φίλμς, νομίζω πως θα τον πίκραινε το σβήσιμο των καταγραφών του από τις νευρικές στιβάδες των κροταφικών λοβών της μητέρας του. Αυτό το τραγικό ιστολογικό δίχτυ που φυλακίζει την ανθρώπινη βιολογία καταδικάζοντάς την πάντα, όσο ευτυχισμένη και αν ήταν η βασιλεία της ζωής της, σε έναν τραγικό επίλογο φθοράς. Καθώς η νεκρική πομπή περνά στο Σάντος, κάτω από το σπίτι της Δόνα Σελέστε, ο νεκρός «θεός», ο κηδευόμενος «βασιλιάς των θεών» της μπάλας, ο άνθρωπος Έντσον Αράντες δεν μπορεί να κοιτάξει προς τα πάνω, να δει τη μάνα του, ούτε κι εκείνη να κοιτάξει κάτω, γιατί δεν θυμάται πως γέννησε τον κορυφαίο ποδοσφαιριστή του κόσμου. Έχει ξεχάσει πως γέννησε έναν «θεό».

«Έξελθε Βασιλεύ», όπως αναφωνούσαν κηδεύοντας τους Βυζαντινούς Αυτοκράτορες. Ορφάνεψε η γιορτή. Ο Έντσον Αράντες ντο Ντασιμέντο έφυγε μόνος, από μια γιορτή ήδη ορφανεμένη από την άνοια της Δόνα Σελέστε.

Έμαθες τα νέα μητέρα; Κάτω περνάει ένας μεγάλος άνθρωπος. Σήμερα κηδεύουμε έναν «θεό», έναν βασιλιά. Ο άνθρωπος αυτός ήτανε γιος σου. Θυμάσαι μητέρα;

*Ψυχίατρος – Διδάκτωρ Παν/μίου Αθηνών
Πρόεδρος ΔΣ ΚΕΘΕΑ
Μέλος Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων Δημόσιας Υγείας

Το άρθρο Έμαθες τα νέα μητέρα…;… Του Χρίστος Χ. Λιάπης εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Ο Μιθριδαρισμός της φρίκης και τα κτήνη που πρέπει να εξολοθρευθούν.

Όχι, δεν φταίει η καραντίνα. Δεν φταίνε οι πολλαπλά ψυχοπιεστικές συνθήκες της τελευταίας δεκαετίας που στραγγάλισαν οικονομικά, ηθικά και πνευματικά τη μέση ελληνική οικογένεια, ή και τη μέση οικογένεια εγκατεστημένων στη χώρα μας μεταναστών που στέλνουν τα παιδιά τους στα ελληνικά σχολεία. Δεν φταίνε οι αδιάφοροι, πιεσμένοι, ανεπαρκείς ή απογοητευμένοι και ανέτοιμοι για τον ρόλο τους γονείς. Δεν φταίνε οι ατέλειωτες ώρες που περάσαμε μπροστά σε οθόνες, συνδεδεμένοι με το ψηφιακό εκκολαπτήριο της ανθρώπινης αποξένωσης, της ανώνυμης διαστροφής και της ιντερνετικής κενότητας που επέδρασαν ακόμη πιο καταστροφικά στον ψυχισμό εφήβων και προεφήβων για τους οποίους η μαθητική κοινωνικοποίηση περιορίστηκε στη δίχρονη τηλεεκπαίδευση από το σπίτι. Από ένα σπίτι που ποτέ δεν λειτούργησε ως οικογένεια, οπότε θα ήταν ανεδαφικό να περιμένουμε από αυτό να υποκαταστήσει και τον ρόλο του κλειστού σχολείου.
Φταίνε αυτές οι ψηφίδες αντικοινωνικής – ψυχοπαθητικής διαταραχής που γίνονται εμφανείς ήδη από την εφηβική ηλικία, για να συνθέσουν αργότερα, στην ενήλικη ζωή, το μωσαϊκό μιας εγκληματικής προσωπικότητας που χαρακτηρίζεται από λίαν υψηλές τιμές οργής και εχθρότητας (στη διάσταση του νευρωτισμού), εξίσου υψηλές τιμές αναζήτησης νέων ερεθισμάτων (στη διάσταση της εξωστρέφειας), λίαν χαμηλές τιμές ευθύτητας, φιλαλληλίας, πραότητας, συμπάθειας και έγνοιας για τους συνανθρώπους (όπως συνδιαμορφώνεται η διάσταση της ευπροσηγορίας) και εξίσου λίαν χαμηλές τιμές φιλοτιμίας, αυτοπειθαρχίας και περίσκεψης (στη διάσταση της ευσυνειδησίας). Αυτά φταίνε για την ανατριχιαστική υπόθεση του δι´ αντικειμένων βιασμού του 15/χρονου από τους ίδιους τους συμμαθητές του.

Και, παράλληλα, αποκρουστικό είναι το γεγονός πως τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, αφήνουν, μια υπόθεση που υπό άλλες συνθήκες θα μονοπωλούσε την επικαιρότητα, ακριβώς λόγω της βαθιάς παθογένειας που υποκρύπτει, να περνά ως χαμηλής προτεραιότητας θέμα προς χάριν των εξελίξεων του Qatargate και της υπόθεσης Καϊλή. Λες και η κοινωνία μας έχει αρχίσει να συνηθίζει τη φρίκη. Λες και έχουμε πέσει όλοι θύματα ενός «Μιθριδατισμού της Φρίκης». Πρώτα ο «Μπάμπης ο πιλότος», μετά οι άλλες γυναικοκτονίες, η υποπθεση της Πάτρας, η 12/χρονη στον Κολωνό, και η Κιβωτός. Σταγόνα-σταγόνα εξοικειώθηκαν οι υποδοχείς της επικαιρότητας με τα αντιγόνα της φρίκης και του ξεπεσμού του «ανθρώπου» λες και πλέον το ακροατήριο δεν παράγει αντισώματα αντίδρασης και αποτροπιασμού. Μια κοινωνία σε ηθική ανοσοκαταστολή των αμυντικών της μηχανισμών που διεγείρεται μόνον με τις λεπτομέρειες φυλάκισης της Εύας, γιατί στην Ελλάδα σχεδόν κανένας πολιτικός δεν μπήκε φυλακή και μάλιστα σε επίπεδο ανακριτικής προδικασίας, ενώ γυναικοκτονίες, παιδοκτονίες και παιδοβιασμοί γίνονται σχεδόν κάθε μέρα.
Εκτός, εαν, τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης προτιμούν να ασχολούνται από το πρωί μέχρι το βράδυ με τις μαύρες σακούλες και το εορταστικό μενού των φυλακών της Εύας, όχι εξαιτίας ενός ευτελούς τροπισμού προς την εύπεπτη υπερλεπτομερειακότατα της κλειδαρότρυπας των Βρυξελλών αλλά επειδή εμβάθυναν τόσο πολύ στους όρους της ψυχοπαθολογίας ώστε να έχουν πλέον εμπεδώσει την ιδιαίτερα ραφιναρισμένη επιστημονική γνώση που επιτάσσει ότι η συγκεκριμένη διαταραχή της αντικοινωνικής προσωπικότητας και οι προεβηβικές εκφάνσεις αυτής δεν πρέπει να διαγιγνώσκονται βάσει της παραδοσιακής συστηματικής κοινωνικής παραβατικότητας που συναπαρτίζεται από ένα πολύπτυχο εγκληματικότητας, βεβαρημένου ποινικού μητρώου και κατάχρησης ουσιών ή αλκοόλ, αφού υπάρχουν και εμφανίζοντες αυτή τη διαταραχή οι οποίοι διαπρέπουν κοινωνικά, καταλαμβάνοντας κορυφαίες θέσεις στο οικονομικό, πολιτικό και πολιτιστικό μας σύστημα.

Αντίθετα, τα γνωρίσματα προσωπικότητας βάσει των οποίων πρέπει να τίθεται το περίγραμμα του αντικοινωνικού πλέγματος χαρακτήρων που, μέσα από την ιδιαίτερη παραβατικότητά τους, έρχονται στο αρνητικό επίκεντρο της επικαιροπτητας είναι αυτά της υποκριτικής σαγήνης που ασκούν στους συνανθρώπους τους, του εγωκεντρισμού και της ανειλικρίνειάς τους, καθώς και της αδυναμίας βίωσης αισθημάτων τύψεως, συμπάθειας και φιλαλληλίας, μαζί με ένα διάχυτο πρότυπο περιφρόνησης και παραβίασης των δικαιωμάτων των άλλων (το οποίο γίνεται ήδη εμφανές από την ηλικία των 15 ετών, όπως συμβαίνει με τους αρνητικούς πρωταγωνιστές του βιασμού του 15/χρονου και των συνοδών ψηφιακών καταγραφών της επιδεχθούς πράξεως). Με επιστέγασμα των παραπάνω την αποτυχία συμμόρφωσης με κοινωνικές σταθερές που αφορούν στη σύννομη συμπεριφορά, όπως φαίνεται από επανειλημμένα διενεργούμενες πράξεις οι οποίες αποτελούν λόγο σύλληψης. Μαζί με δολιότητα η οποία εκφράζεται μέσα από επανειλημμένα ψέματα. Μαζί με έλλειψη μεταμέλειας, όπως φαίνεται μέσα από την με αδιαφορία ή με εκλογικευτικούς όρους αντιμετώπιση του γεγονός ότι έχουν βλαφθεί κάποιοι «άλλοι», συνάνθρωποί μας. Συμμαθητές ή πολίτες-ψηφοφόροι μας. Όλα αυτά, με συνοδό απόδειξη ύπαρξης διαταραχής της διαγωγής πριν από την ηλικία των 15 ετών. Με κενά ή ελλείμματα του Υπερεγώ και με μια συνείδηση πρωτόγονη ή ανεπαρκώς ανεπτυγμένη. Ύστερα έρχονται οι σημαντικές δυσκολίες στη σχέση με το αντικείμενο, με μια αποτυχία στην ενσυναισθητική κατανόηση, την αγάπη και τη βασική εμπιστοσύνη, ενώ κυριαρχούν τα επιθετικά χαρακτηριστικά και οι συνοδοί προσδιοριστές του σαδομαζοχισμού, του ναρκισσισμού και της κατάθλιψης. Με την όλη εικόνα, να φέρνει στον νου μας ένα απόσπασμα από την “Καρδιά του Σκότους” του Τζόζεφ Κόνραντ:

«Η κατακλείδα της επιχειρηματολογίας του ήταν θαυμάσια, αν και δύσκολη για να τη μνημονεύσω τώρα….Δεν υπήρχε τίποτα που να διακόπτει εκείνη τη μαγική ροή των φράσεων, εκτός από ένα είδος υστερόγραφης υποσημείωσης….Ήταν πολύ ξεκάθαρο το νόημά της και όπως ήταν στο τέλος μιας θαυμάσιας έκκλησης για φιλανθρωπία και αλτρουισμό σε κατακεραύνωνε κυριολεκτικά. “Εξολοθρεύσατε όλα τα κτήνη!” έλεγε. Τίποτα άλλο».

Και να μη συνηθίσουμε τη φρίκη. Jamais!….

*MD, MSc, PhD, Ψυχίατρος – Διδάκτωρ Παν/μίου Αθηνών, Πρόεδρος Δ.Σ. ΚΕΘΕΑ, Μέλος Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων Δημόσιας Υγείας

Το άρθρο Ο Μιθριδαρισμός της φρίκης και τα κτήνη που πρέπει να εξολοθρευθούν… Του Χρίστου Χ. Λιάπη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Μια διαφορετική ιστορία από ένα διαφορετικό Mundial που αντί για καλοκαίρι, έφτασε να διεξάγεται Χριστούγεννα

Τα Παγκόσμια Κύπελλα είχαμε συνηθίσει να διεξάγονται τους καλοκαιρινούς μήνες. Με αφορμή το Mundial του Qatar που τελείωσε πρόσφατα, φτάνοντας μέχρι τις Άγιες Ημέρες των Χριστουγέννων, συμπυκνώνοντας σε αυτήν την ημερολογιακή του αντίφαση πολλές από τις αντιφάσεις του σύγχρονου κόσμου που αρέσκεται σε φαραωνικής μεγαλοπρέπειας αθλητικά γεγονότα ακόμη και αν θεμελιώνονται πάνω στη διαφθορά και το κρατικό έγκλημα, ας θυμηθούμε, μαζί με τον «μικρό τυμπανιστή» των χριστουγεννιάτικων τραγουδιών και τα χιλιάδες παιδιά που γεννιούνται με διαφορετικούς ρόλους σε αυτή τη ζωή, είτε λόγω κάποιας φυσικής ασθένειας είτε λόγω κοινωνικοοικονομικών αντιξοοτήτων. Άλλωστε, 2022 χρόνια πριν, τέτοιες ημέρες, ο Βασιλιάς Ηρώδης γύρευε να διαπράξει τον «φόνο του Ιησού» που στον οποίον προχώρησαν, τελικά, αργότερα οι άνθρωποι. Από τον μικρό τυμπανιστή, λοιπόν, στον μικρό τερματοφύλακα και τον «φόνο του Ιησού»….

«Ο Μέσι στα πόδια του έχει ένα μοναδικό ταλέντο, κάτι που ξεπερνά το ίδιο το ποδόσφαιρο, κοιτάζοντάς τον να παίζει, είναι λες και ακούς μουσική, λες και ξαναμπαίνει στη θέση της κάθε ψηφίδα ενός μωσαϊκού που έχει ξεκολλήσει», γραφει για αυτόν ο Ρομπέρτο Σαβιάνο στο «Η ομορφιά και η κόλαση». Αυτή τη μουσική ακούσαμε βλέποντας τον τελικό Αργεντινή – Γαλλία με τον οποίο έπεσε η αυλαία του Mundial 2022.

Μουσική όπως αυτή που έπαιζε ο “κοντός γίγαντας” της τζαζ, ο πάσχων από τη νόσο της ατελούς οστεγένεσης –μιας γενετικής διαταρχής του κολλαγόνου που προκαλεί ατελή ανάπτυξη και εύκολα κατάγματα των “εύθριπτων” οστών- Μισέλ Πετρουτσιάνι, για τον οποίο, στο ίδιο βιβλίο ο Σαβιάνο γράφει πως: «Περνά τον ατέλειωτο χρόνο της νοσηλείας κοιτάζοντας τα μόνα πράγματα που δεν σπάνε στο σώμα του, τα χέρια του. Τα χέρια του δεν είναι καν μικρά. Τα χέρια του είναι η μοίρα του. Το μοναδικό κομμάτι του που μπορεί να του επιτρέψει να χτίσει έναν κόσμο και να μη χρειάζεται να υποφέρει αυτόν που του έτυχε. Με τον τρόπο που του έτυχε. Με τα χέρια του μπορεί να αλλάξει τους κανόνες. Μπορεί να τους μεταμορφώσει». Όπως ακριβώς ο τερματοφύλακας, στο ποδόσφαιρο αλλάζει τους ετυμολογικούς κανόνες, μεταμορφώνοντας, παροδικά, μέσα στα καρέ της περιοχής του, τις ονοματολογικές νόρμες ενός αθλήματος που αντλεί το όνομά του από τα πόδια που χτυπούν τη μπάλα – παρότι στις ΗΠΑ το αποκαλούν ”soccer”.

Μέσα στο κουτάκι του πρώτου Subbuteo -όπως ονομάστηκε το πρώτο επιτραπέζιο ποδοσφαιράκι- που κυκλοφόρησε το 1948 υπήρχαν είκοσι παίκτες από σκληρό χαρτόνι. Τους τερματοφύλακες παρίσταναν δύο κάθετες βάσεις με μεταλλικές ράβδους οι οποίες χρησίμευαν στη μετακίνησή τους, όπως μας πληροφορεί η εισαγωγή ενός από τα τεύχη του “Τερματοφύλακα γιατρού” που επανακυκλοφορούν πρόσφατα. Πάλι αδικημένος ο τερματοφύλακας, αυτή η καταδικασμένη φιγούρα που στο αληθινό ποδόσφαιρο υποχρεούται να μπλοκάρει, αντί να σκοράρει και στο πρώτο επιτραπέζιο ποδοσφαιράκι ήταν σαν να έπασχε και αυτός, σαν άλλος Πετρουτσιάνι, από ατελή οστεγένεση, ή από κάποιο άλλο είδος υποπλασίας ή αγενεσίας των κάτω άκρων, αναγκασμένος “να στέκεται μπροστά από τα δίχτυα μονίμως με ανοιγμένα τα χέρια, λες και κάποιος τον απειλεί με όπλο. Λες και υποχρεώθηκε σε μία αιώνια τιμωρία όπως εκείνη του Άτλαντα που έπρεπε να κρατάει τον ουράνιο θόλο”.

Ίσως αυτό να εξηγεί ένα μέρος της απρέπειας του πανηγυρισμού του Αργεντινού τερματοφύλακα Εμιλιάνο Μαρτίνες, ο οποίος, μετά τον τελικό με τη Γαλλία, ο οποίος κρίθηκε, σε μεγάλο βαθμό, χάρη στις σωτήριες επεμβάσεις του, τοποθέτησε το “χρυσό γάντι” που του απονεμήθηκε ως το βραβείο του καλύτερου τερματοφύλακα της διοργάνωσης, εν είδει φαλλικού συμβόλου, πάνω του.

Άλλοςένας λιβιδινικός ιδιοτροπισμός του γκολκιπερ που γλιτώνοντας τον “ξαφνικό θάνατο” στο γήπεδο ξεσπά σε μια εφηβόμορφα αχαλιναγώγητη σεξουαλικοποιημένη κινησιολογία υποκατάστασης της ενόρμησης του “θανάτου” -τον οποίο μπλόκαρε αποκρούοντας δύο πέναλτι- από μια πρωτόγονα και ακατάσχετα ανάρμοστη ενόρμηση της “ζωής”. Ο ΕμιλιάνοΜαρτίνες, ζώντας το όνειρο της κατάκτησης του Παγκοσμίου κυπέλλου, με τον ανάρμοστο πανηγυρισμό του δικαίωσε τον Jung που υποστήριζε ότι: «το σύμβολο δεν μεταμφιέζει, αλλά αποκαλύπτει». Μια Φροϋδική ερμηνεία θα μπορούσε να μιλήσει για τα φαλλικά συνδηλούμενα ενός χρυσού παπουστιού ή ενός χρυσού γαντιού ή ακόμη και του ίδιου του κυπέλλου. Ο Αργεντίνος γκολκίπερ, όμως, όπως έκλεινε σωστά τις γωνίες της εστίας του, απέναντι στους αντίπαλους επιθετικούς έτσι δεν αφήνει φροϋδικά περιθώρια ανάλυσης στα «παραθυράκια» του ασυνειδήτου του, αφήνοντας να φανεί το «έκδηλο περιεχόμενο του ονείρου» της εκπληρωμένης κατάκτησης του Mundial. Μας δείχνει ανοιχτά και ξεδιάντροπα τι ακριβώς σημαίνει για τις ακατέργαστες, ασυνείδητες παρορμήσεις του το χρυσό γάντι –ως υποκατάστατο και «θήκη» χεριού- που του απονεμήθηκε, τοποθετώντας το στην περιγεννητική του περιοχή και εν συνεχεία πιπιλώντας το, σε μια αραφινάριστη εξεικόνιση της στοματικής καθήλωσης.

Άλλη μία κινητική ιδιοτυπία αυτής της “πλαστικής” φιγούρας που, όπως διαβάζουμε πάλι στο εσώφυλλο του “Τερματοφύλακα γιατρού”, στέκεται μπροστά από τα δίχτυα και κρατιέται στο παιχνίδι με μια πλαστική ράβδο η οποία τη μετακινεί δεξιά και αριστερά. Πάντοτε με τα χέρια ανοιχτά, σε ένα παιχνίδι όπου οι άλλοι απαγορεύεται να τα χρησιμοποιήσουν.

Σε αυτή τη θέση που διαλέγουν όλα τα παιδιά που πιστεύουνε πως είναι ‘ξεχωριστά’, ιδιαίτερά, όλοι οι μικροί παίκτες που ο ψυχισμός τους μπορεί να ενσωματώσει τον παραλογισμό του να διαλέγεις τη μόνη θέση που σου επιτρέπει να πιάνεις τη μπάλα με τα χέρια σ’ ένα παιχνίδι που λέγεται ποδόσφαιρο. Την ασκητική στάση της (αυτά-)πάρνησης του σκοραρίσματος που θέτει την ιδιαίτερη προσωπική ικανότητα στην υπηρεσία του κοινού καλού. Ο τερματοφύλακας ποτέ δε θα σκοράρει, φοράει γάντια και μακρυμάνικη στολή με διαφορετικά χρώματα απ’ τις εμφανίσεις των συμπαικτών του. Αυτά είναι τα διάσημα του οφικίου του, που τα φέρει με τίμημα το άγχος του διαρκώς αμυνόμενου και την περιορισμένη συμμετοχή στη διαρκώς εξελισσόμενη δράση του παιχνιδιού, ενώ όλοι, φίλαθλοι και συμπαίκτες περιμένουν από αυτόν τη διαρκή επαλήθευση του «παπικού αλάθητου», καθώς κάθε λάθος του σημαίνει «γκολ» για την αντίπαλη ομάδα.

Τερματοφύλακας έπαιζε μικρός ο εκλιπών Πάπας Ιωάννης Παύλος Β´, στην Πολωνία. Αργότερα, πριν γίνει κληρικός σε μια κρυφή ιερατική σχολή στην κατεχόμενη από τους Ναζί Πολωνία, είχε κάνει και τον ηθοποιό. Ώσπου, στο τέλος, ο κόσμος ολόκληρος έγινε η θεατρική σκηνή του “Όλος ο κόσμος είναι μια σκηνή……και κάθε άνθρωπος παίζει πολλούς ρόλους’’ όπως έγραψε ο Σαίξπηρ. Και ο Κάρολ Βοϊτίλα, ο Πάπας Ιωάννης Παύλος ο Β’ διαδραμάτισε με επιτυχία πολλαπλούς ρόλους. Φωτισμένος πνευματικός ηγέτης ενός δισεκατομμυρίου πιστών, υπέρμαχος της ειρήνης και πολέμιος της βίας, χτυπημένος από τη νόσο του Parkinson, κατά πολλούς θεωρούμενος ως ο θρησκευτικός ενορχηστρωτής της πτώσεως του υπαρκτού σοσιαλισμού, θα μείνει στην ιστορία ως ο Πάπας που ζήτησε συγγνώμη για τις σταυροφορίες και για την –υπό το πρόσχημα της αναζήτησης της αλήθειας- χρήση βίας από την Καθολική Εκκλησία κατά το παρελθόν.

Επί της παποσύνης του συνάφθηκαν για πρώτη φορά σχέσεις ανάμεσα στο Βατικανό και στο κράτος του Ισραήλ, ενώ απηλλάγη το εβραϊκό έθνος από το αμάρτημα του ‘φόνου του Ιησού’…..

*Ψυχίατρος – Διδάκτωρ Παν/μίου Αθηνών
Πρόεδρος ΔΣ ΚΕΘΕΑ
Μέλος Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων Δημόσιας Υγείας

Το άρθρο Από τον «μικρό τυμπανιστή» των Χριστουγέννων στον μικρό τερματοφύλακα και τον «φόνο του Ιησού»… Του Χρίστου Χ. Λιάπη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.