Σε μια περίοδο αυξημένων και πολυδιάστατων αβεβαιοτήτων καθίσταται επιτακτική η μετάβαση σε βιώσιμα οικονομικά μοντέλα. Μια ολιστική στρατηγική που συνδυάζει τη βιώσιμη χρηματοοικονομική, τις αρχές της κυκλικής οικονομίας και την υπεύθυνη αξιοποίηση των βιολογικών πόρων, δημιουργώντας τις απαραίτητες προϋποθέσεις για την μετατροπή των σημερινών προκλήσεων σε μοχλούς ανάπτυξης και δημιουργίας μακροπρόθεσμης αξίας.

Βιώσιμη χρηματοοικονομική

Η εκρηκτική αύξηση των ESG κεφαλαίων τα τελευταία έτη αντανακλά τη μετατόπιση της επενδυτικής κουλτούρας. Σύμφωνα με έρευνα της Bloomberg Intelligence, τα παγκόσμια επενδυτικά κεφάλαια σε ESG ενδέχεται να ξεπεράσουν τα 45 τρισ. ευρώ έως το τέλος του 2025, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 1/3 των συνολικών περιουσιακών στοιχείων.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) πρωτοστατεί, με θεσμικές παρεμβάσεις όπως η Ευρωπαϊκή Ταξονομία (EU Taxonomy) και η οδηγία Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD), θέτοντας ενιαία πρότυπα αποτύπωσης της βιωσιμότητας, διασφαλίζοντας τη διαφάνεια και την αξιολόγηση του πραγματικού αντίκτυπου.

Στην Ελλάδα, η στροφή προς τη βιώσιμη χρηματοδότηση βρίσκεται σε φάση ανάπτυξης. Η έκδοση πράσινων ομολόγων από συστημικές τράπεζες και οι επενδυτικές πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ) για έργα πράσινης ενέργειας και υποδομών, καταδεικνύουν ότι η αγορά αποκρίνεται στις παγκόσμιες εξελίξεις.

Κυκλική οικονομία και βιοοικονομία

Η κυκλική οικονομία και η βιοοικονομία, οι οποίες ενοποιούνται στη σύγχρονη προσέγγιση της κυκλικής βιοοικονομίας, αποτελούν βασικούς πυλώνες της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας (EU Green Deal) και ισχυρά εργαλεία για την επίτευξη της βιώσιμης ανάπτυξης.

Συνδυάζοντας την αρχή της κυκλικότητας με τη χρήση βιολογικών πόρων, στοχεύουν στη μείωση της κατανάλωσης φυσικών και μη ανανεώσιμων πόρων, την επαναχρησιμοποίηση και ανακύκλωση υλικών, καθώς και την αποδοτική διαχείριση των αποβλήτων, μεγιστοποιώντας την αξία των προϊόντων σε όλο τον κύκλο ζωής τους.

Η κυκλική βιοοικονομία ειδικότερα, ενισχύει τη διαχείριση των φυσικών πόρων, μειώνοντας τα απόβλητα και ελαχιστοποιώντας την εξάρτηση από μη ανανεώσιμες πηγές (ΑΠΕ), συμβάλλοντας με αυτό τον τρόπο στη μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων.

Στην Ελλάδα, η εφαρμογή αυτού του μοντέλου έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι κάθε παραγωγική διαδικασία προσφέρει ευκαιρίες για τη μείωση του αποτυπώματος αποβλήτων, ενώ η επαναχρησιμοποίηση υλικών μπορεί να αποτελέσει κινητήριο δύναμη για τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων.

Μια ολιστική προσέγγιση

Η σύνθεση της βιώσιμης χρηματοοικονομικής με την κυκλική οικονομία και τη βιοοικονομία δημιουργεί ένα δυναμικό σύστημα αμοιβαίας ενίσχυσης. Η κατεύθυνση κεφαλαίων με βάση ESG κριτήρια (πράσινα ομόλογα, βιώσιμα δάνεια και επενδυτικά κεφάλαια) δημιουργεί έναν χρηματοοικονομικό μηχανισμό υποστήριξης για πράσινες επενδύσεις, όπως τεχνολογίες ανακύκλωσης, επεξεργασίας βιοαποβλήτων και παραγωγής βιοϋλικών. Αυτές οι επενδύσεις, με τη σειρά τους, τροφοδοτούν την κυκλική οικονομία, όπου κάθε υλικό και πόρος διατηρείται σε χρήση για το μέγιστο δυνατό διάστημα μέσω επαναχρησιμοποίησης, ανακατασκευής και ανακύκλωσης.

Παράλληλα, η βιοοικονομία αξιοποιεί τα βιολογικά υπολείμματα, μετατρέποντάς τα σε νέα προϊόντα, κλείνοντας έτσι τον κύκλο των πόρων, ελαχιστοποιώντας ταυτοχρόνως τα απόβλητα. Οι τράπεζες και οι επενδυτές υποστηρίζουν πράσινες εφαρμογές, οι οποίες με τη σειρά τους δημιουργούν ελκυστικές ευκαιρίες επανεπένδυσης, αξιοποιώντας περαιτέρω τα διαθέσιμα χρηματοδοτικά εργαλεία, διαμορφώνοντας έναν κύκλο συνεχούς επανεπένδυσης και ανάπτυξης.

Προκλήσεις μετάβασης

Η υλοποίηση του εν λόγω μοντέλου συνοδεύεται από σημαντικές προκλήσεις, ιδίως για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜμΕ), οι οποίες συχνά στερούνται πρόσβασης σε κατάλληλα χρηματοδοτικά εργαλεία και τεχνογνωσία. Επίσης, παρατηρούνται ασυμβατότητες σε πρότυπα πιστοποίησης και ελλείψεις σε εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό.

Για την αντιμετώπιση αυτών των δυσκολιών, απαιτείται:

• Ενίσχυση Χρηματοδοτικών Εργαλείων: Πράσινα δάνεια με μειωμένα επιτόκια και ευνοϊκότερους όρους.
• Καθιέρωση Ενιαίων Προτύπων: Εθνική εφαρμογή της Ευρωπαϊκής Ταξονομίας και της CSRD με αυστηρούς ελέγχους από ανεξάρτητους ελεγκτικούς μηχανισμούς.
• Ανάπτυξη Δεξιοτήτων: Εκπαιδευτικά προγράμματα σε πανεπιστήμια και φορείς κατάρτισης σε βιώσιμη χρηματοικονομική και στις αρχές της κυκλικής οικονομίας/βιοικονομίας.
• Δημόσιες και Ιδιωτικές Συνεργασίες: Δημιουργία δημόσιων και ιδιωτικών συνεργιών με σκοπό την ανταλλαγή τεχνογνωσίας και την συγκέντρωση των απαραίτητων πόρων.
• Ψηφιακή Διαφάνεια: Εφαρμογή τεχνολογιών blockchain για την ιχνηλασιμότητα υλικών και τη διασφάλιση της ακεραιότητας των αλυσίδων εφοδιασμού.

Σύνοψη

Η μετάβαση σε ένα νέο οικονομικό μοντέλο που συνδυάζει τις αρχές της βιώσιμης χρηματοοικονομικής, της κυκλικής οικονομίας και της βιοοικονομίας είναι αναγκαία για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας, ιδίως σε ένα περιβάλλον έντονων γεωοικονομικών και περιβαλλοντικών πιέσεων.

Η στοχευμένη διοχέτευση επενδυτικών πόρων σε τομείς με ισχυρό ESG αποτύπωμα, η ενεργοποίηση της βιομηχανικής καινοτομίας και η αξιοποίηση των τοπικών φυσικών πόρων μπορούν να καταστήσουν την Ελλάδα πρωτοπόρο της πράσινης μετάβασης, προσφέροντας πολυεπίπεδα οφέλη για το περιβάλλον, την οικονομία και την κοινωνία.

* Ο Δημήτριος Καινούργιος (φωτ. δεξιά) είναι Καθηγητής Χρηματοοικονομικής, Μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης του ΕΚΠΑ, Διευθυντής του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Εσωτερικός Έλεγχος, Διαχείριση Κινδύνων & Κανονιστική Συμμόρφωση», του University of Athens MBA, και του Κέντρου Μελετών & Εκπαίδευσης Χρηματοοικονομικής.

** Ο Iωάννης-Ηλίας Πλήκας είναι υποψήφιος Διδάκτωρ στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών & ερευνητής στο Κέντρο Μελετών και Εκπαίδευσης Χρηματοοικονομικής (ΚΕΜΕΧ) του ΕΚΠΑ.

Oι απόψεις που διατυπώνονται σε ενυπόγραφο άρθρο γνώμης ανήκουν στον συγγραφέα και δεν αντιπροσωπεύουν αναγκαστικά, μερικώς ή στο σύνολο, απόψεις του Euro2day.gr.

Πηγή: euro2day.gr

Το άρθρο Η στρατηγική που οδηγεί σε βιώσιμα οικονομικά μοντέλα… Των Δημήτριου Καινούργιου – Iωάννη-Ηλία Πλήκα εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Το ξέσπασμα της πανδημίας της Covid-19 το πρώτο τρίμηνο του 2020, ώθησε την παγκόσμια κοινότητα να λάβει πρωτοφανή έκτακτα μέτρα αυστηρότητας με σκοπό τον περιορισμό της εξάπλωσης της πανδημίας, μέτρων όπως ταξιδιωτικών απαγορεύσεων, περιορισμών στην μετακίνηση, στην εστίαση και απαγόρευση κυκλοφορίας.

Η πανδημική κρίση είχε ασύμμετρες αρνητικές επιπτώσεις στην οικονομική δραστηριότητα των χωρών. Η ραγδαία αύξηση της ανεργίας και η μείωση του εισοδήματος, οδήγησε τους δανειολήπτες να αδυνατούν να αποπληρώσουν τις δανειακές τους υποχρεώσεις. Οι οικονομικές αυτές αρνητικές επιπτώσεις, οδήγησαν στις απαρχές της πανδημίας του Covid-19 το 2020, στην πεποίθηση ότι θα οδηγήσει σε μία νέα αύξηση των Μη Εξυπηρετούμενων Ανοιγμάτων (ΜΕΑ) στην Ευρώπη και σε άλλα μέρη του κόσμου.

Παράλληλη πορεία με την υποχώρηση της πανδημίας, ακολουθούν και τα έκτακτα μέτρα στήριξης πολιτικής τα οποία εφαρμόστηκαν αρχικά ως οικονομικό αντίβαρο στις επιπτώσεις τις πανδημίας. Οι απροσδόκητα καλοήθεις εξελίξεις μείωσης των ΜΕΑ μέχρι στιγμής δεν πρέπει επαναπαύουν τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής.

Καθώς τα υπόλοιπα μέτρα στήριξης πολιτικής αποσύρονται, προτείνονται πρόσθετα μέτρα πολιτικής τόσο σε εθνικό όσο και σε επίπεδο ΕΕ για να αποφευχθεί η επανεμφάνιση μεγάλης κλίμακας προβλήματος ΜΕΑ

Αποτελέσματα ερευνητικής μελέτης

Αναφορικά με τις επιπτώσεις της Covid-19 στα ΜΕΑ των Ευρωπαϊκών Τραπεζών, έδειξαν σημαντικά αποτελέσματα τόσο για επιστημονικούς σκοπούς όσο και για σκοπούς χάραξης πολιτικής.

Ανάμεσα στα βασικότερα συμπεράσματα της έρευνας, ανήκουν τα παρακάτω:

• Οι πολιτικές απαγόρευσης της κυκλοφορίας, ο βαθμός της αυστηρότητάς τους αλλά και ο αριθμός των κρουσμάτων από Covid ήταν παράγοντες οι οποίοι επηρέασαν σε μεγάλο βαθμό τα Μη Εξυπηρετούμενα Δάνεια (ΜΕΔ) των Ευρωπαϊκών τραπεζών, αλλά αντιθέτως με τις αρχικές εκτιμήσεις, δεν οδήγησαν σε αύξηση του δείκτη ΜΕΔ.
• Τα έκτακτα μέτρα ποσοτικής χαλάρωσης που εφαρμόστηκαν από την ΕΚΤ σε συνδυασμό με την οικονομική στήριξη των κυβερνήσεων/κρατών, βοήθησαν ώστε να αποτραπεί μία νέα έξαρση των ΜΕΑ.
• Τράπεζες του κεντρικού τομέα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ισχυρά οικονομικά οχυρωμένες, με υψηλούς δείκτες κερδοφορίας αντιμετώπισαν γρήγορα και αποτελεσματικά την κρίση πανδημίας, και κατάφεραν να ορθοποδήσουν γρήγορα.
• Τράπεζες του περιφερειακού τομέα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίες δεν ήταν τόσο ισχυρά οικονομικά οχυρωμένες, κατάφεραν να αντιμετωπίσουν τις επιπτώσεις του COVID-19 μέσω της οικονομικής στήριξη των κυβερνήσεων και των μέτρων ποσοτικής χαλάρωσης της ΕΚΤ.
• Από πλευράς των επιχειρήσεων, τα ΜΕΑ των Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων (ΜΜΕ) επλήγησαν περισσότερο από την πανδημία. Τα αλλεπάλληλα μέτρα εγκλεισμού, οδήγησαν τις μικρότερες επιχειρήσεις σε αδυναμία αποπληρωμής των δανειακών τους υποχρεώσεων. Στον αντίποδα, μεγαλύτερες επιχειρήσεις οι οποίες είχαν μεγαλύτερο τζίρο και περισσότερα αποθεματικά δεν αντιμετώπισαν το ίδιο πρόβλημα.
• ΜΕΑ που ανήκουν στον κλάδο των υπηρεσιών/βιομηχανιών επλήγησαν σημαντικά από την πανδημία. Σε αυτά ανήκουν οι κλάδοι παροχής υπηρεσιών διαμονής και εστίασης, υπηρεσιών υγείας, διοικητικών και υποστηρικτικών δραστηριοτήτων όπως επίσης και μεταφορών και αποθήκευσης.
• Παρά του οικονομικού σοκ και των πολιτικών απαγόρευσης που επιβλήθηκαν για τον μετριασμό της πανδημίας, οι τράπεζες συνέχισαν να πραγματοποιούν εκτεταμένες ενέργειες τιτλοποίησης απαιτήσεων. Οι ενέργειες αυτές συνδυαστικά με τα υπόλοιπα μέτρα οικονομικής στήριξης, κατάφεραν όχι μόνο να διατηρήσουν τα ΜΕΑ σε επαρκεί επίπεδα αλλά να οδηγήσουν σε περαιτέρω μείωσή τους.
• Οι εκτεταμένες εκταμιεύσεις νέων δανείων οδηγούν σε αύξηση των ΜΕΑ. Ως εκ τούτου, οι τράπεζες θα πρέπει να εφαρμόσουν πρόσθετους ελέγχους μετριασμού και αποφυγής του κινδύνου που προκύπτει από τις εκτεταμένες εκταμιεύσεις δανείων.
• Ανάμεσα στους βασικότερους δείκτες επηρεασμού των ΜΕΔ, στην περίοδο της πανδημίας βρέθηκαν να είναι οι δείκτες άμεσα σχετιζόμενοι με τον παράγοντα ρίσκου. Πιο συγκεκριμένα, στην περίοδο της πανδημίας, ο δείκτης κεφαλαίου εκτεθειμένου σε κίνδυνο (Risk Capital), ο δείκτης λειτουργικού κινδύνου (Operational Risk) και ο δείκτης των διαθέσιμων περιουσιακών στοιχείων σταθμισμένων ως προς τον πιστωτικό κίνδυνο (RWA), αποδείχθηκε ότι επηρεάζουν σε σημαντικό βαθμό τα ΜΕΔ, υποδεικνύοντας ότι αυξημένα επίπεδα κινδύνου, μπορεί να οδηγήσουν σε περαιτέρω αύξηση των ΜΕΔ.

Επιτακτική η ανάγκη υιοθέτησης σύγχρονων πρακτικών διαχείρισης κινδύνου

Η υιοθέτηση εξειδικευμένων συστημάτων και μεθοδολογιών διαχείρισης κινδύνου από τις τράπεζες έχει ξεκινήσει από την υπαγόρευση ακόμη της Βασιλείας Ι. Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, οι τράπεζες «βομβαρδίζονται» διαρκώς με μια σειρά από νέους κινδύνους, διαφόρων μορφών, είτε προερχόμενοι από χρηματοοικονομικές διακυμάνσεις (πχ. Παγκόσμια Χρηματοπιστωτική Κρίση του 2007), υγειονομικές διακυμάνσεις (Covid-19) και γεωπολιτικές διακυμάνσεις (πόλεμος Ρωσίας – Ουκρανίας).

Κίνδυνοι αυτού του μεγέθους, απειλούν σε μεγάλο βαθμό το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Πλέον, τα αυξημένα μεγέθη ρίσκου απειλούν το τραπεζικό σύστημα τόσο από μια ενδεχόμενη αύξηση των ΜΕΑ, αλλά και για την ορθή λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος γενικότερα.

Έχοντας υπόψη την σημαντικότητα του παράγοντα ρίσκου στην εξέλιξη των ΜΕΔ, όπως αυτή αναδείχθηκε μέσω των αποτελεσμάτων της έρευνας που παρουσιάστηκαν παραπάνω, σε συνδυασμό με την επικείμενη χαλάρωση των μέτρων ποσοτικής χαλάρωσης από την ΕΚΤ, επιβάλλεται η επανεξέταση της υφιστάμενης μεθοδολογίας διαχείρισης κινδύνων και αναδεικνύεται η ανάγκη εισαγωγής νέων αποτελεσματικών σύγχρονων πρακτικών διαχείρισης κινδύνων στον χρηματοοικονομικό τομέα.

Στην Ελλάδα, το Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Εφαρμοσμένη Διαχείριση Κινδύνων» του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), με τις αντίστοιχες κατευθύνσεις της Διαχείρισης Κεφαλαίων και Κινδύνων / Risk Management και του Εσωτερικού Ελέγχου / Internal Audit, αποτελεί το μοναδικό εξειδικευμένο Πρόγραμμα στην Ελλάδα που ‘θεραπεύει’ πολυδιάστατα και ολιστικά τη Διαχείριση Κινδύνων.

Οι αιτήσεις συνεχίζονται και μπορείτε να βρείτε την Προκήρυξη και την Αίτηση Συμμετοχής εδώ.

Δείτε video με πληροφορίες για το πρόγραμμα εδώ.

* Ο Ιωάννης-Ηλίας Πλήκας  (φωτ. αριστερά) είναι υποψήφιος διδάκτωρ στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του Εθνικού και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ) και Ερευνητής στο Κέντρο Μελετών και Εκπαίδευσης Χρηματοοικονομικής (ΚΕΜΕΧ) του ΕΚΠΑ.

** Ο Δημήτρης Καινούργιος (φωτ. κέντρο) είναι Καθηγητής Χρηματοοικονομικής στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του ΕΚΠΑ, Διευθυντής του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών στην «Εφαρμοσμένη Διαχείριση Κινδύνων» και του Κέντρου Μελετών και Εκπαίδευσης Χρηματοοικονομικής (ΚΕΜΕΧ) του ΕΚΠΑ.

*** Ο Δρ. Γεώργιος Α. Σαββάκης (φωτ. δεξιά) είναι Επισκέπτης Καθηγητής Χρηματοοικονομικής και Μεταδιδακτορικός Ερευνητής στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών toy EKΠΑ και Ερευνητής στο Κέντρο Μελετών και Εκπαίδευσης Χρηματοοικονομικής (ΚΕΜΕΧ) του ΕΚΠΑ.

Το άρθρο Η πανδημία, τα NPEs και η διαχείριση κινδύνων σε Ελλάδα-Ευρώπη… Των Ιωάννη-Ηλία Πλήκα, Δημήτρη Καινούργιου, Γεώργιου Α. Σαββάκη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.