Μετασχηματισμός μεθόδων παραγωγής, καινοτόμες διαδικασίες χαμηλών εκπομπών άνθρακα,…

Αντιμέτωπες με την επιδημία του κορονοϊού, χώρες σε όλο τον κόσμο διέρχονται μια άνευ προηγουμένου κρίση. Αλλά είναι οι φτωχές χώρες που πληρώνουν το βαρύτερο τίμημα. Εκτός, από το ότι αντιμετωπίζουν πρωτοφανείς κλιματικές καταστροφές, πνίγονται στο χρέος, απειλώντας περαιτέρω την ισορροπία της παγκόσμιας οικονομίας. Το ΔΝΤ και η Παγκόσμια Τράπεζα έχουν δημιουργήσει μια ομάδα εργασίας για να σκεφτούν συγκεκριμένες διεξόδους.

Ακόμη, σύμφωνα με τους New York Times, «περισσότερες από δώδεκα χώρες βρίσκονται τώρα στο σταυροδρόμι δύο αυξανόμενων κρίσεων: της κλιματικής αλλαγής και του χρέους». Ένα χρέος που συνεχίζει να αυξάνεται και του οποίου οι υποχρεώσεις εμποδίζουν τις ζωτικές ανάγκες του πληθυσμού αυτών των χωρών, για να μην αναφερθούν οι απαραίτητες επενδύσεις για την προστασία τους από φυσικές καταστροφές, όπως εκτιμούν τα αμερικανικά ΜΜΕ. Όπως εξηγούν ΔΝΤ και Παγκόσμια Τράπεζα, το χρέος σε συνδυασμό με την κλιματική αλλαγή και την υποβάθμιση του περιβάλλοντος, αντιπροσωπεύει ένα συστημικό κίνδυνο για την παγκόσμια οικονομία που θα μπορούσε να προκαλέσει έναν κύκλο μειωμένων εσόδων και αυξημένων δαπανών και να επιδεινώσει την ευπάθεια στην κλιματική αλλαγή. Σε εξέλιξη βρίσκονται συζητήσεις μεταξύ των δύο ιδρυμάτων, των χωρών-οφειλετών και των πιστωτών για την εφαρμογή νέων χρηματοοικονομικών συμφωνιών για μια πράσινη οικονομική ανάκαμψη των χωρών αυτών. Ο στόχος είναι επομένως να παρουσιαστούν συγκεκριμένες προτάσεις, με διεθνείς συνομιλίες για το κλίμα, για να επιτευχθεί συμφωνία ελάφρυνσης του χρέους από τις πλουσιότερες χώρες, ιδίως την Κίνα, που είναι ο μεγαλύτερος πιστωτής στον κόσμο.

Για την τιμή της κλιματικής αλλαγής είχαμε αναφερθεί σε πρόσφατο άρθρο μας (βλ. Κ. Ζοπουνίδης, Μ. Εσκαντάρ, η τιμή της κλιματικής αλλαγής, Πολυτεχνείο Κρήτης , 17.02.2022).

Διευθέτηση των δύο προκλήσεων

Η οικονομική κρίση και τα διαδοχικά επεισόδια καραντίνας έχουν στραγγίσει τους δημόσιους λογαριασμούς και οι δείκτες δημόσιου χρέους φτάνουν σε πρωτοφανή επίπεδα. Η δεύτερη πρόκληση είναι η κλιματική. Δεν είναι λιγότερο επείγουσα από την πρώτη. Για να αφήσουμε ένα βιώσιμο και ζωντανό πλανήτη για τα παιδιά μας, θα μπορούσαμε επίσης να αποφασίσουμε να επιταχύνουμε τις προσπάθειες μας για τη μείωση των εκπομπών CO2. Για ένα δεδομένο προϋπολογισμό άνθρακα που είναι συμβατός με το στόχο θέρμανσης στους 2 βαθμούς μέχρι το τέλος του αιώνα, η μείωση των εκπομπών CO2 κατά ένα τόνο σήμερα, σημαίνει αποφυγή της προσπάθειας μείωσης αυτού του ίδιου τόνου το 2050. Αλλά πώς να διευθετηθούν αυτές οι δύο προκλήσεις μεταξύ τους; Πρέπει να αφήσουμε το χρέος να ξεφύγει επενδύοντας στη μείωση των εκπομπών CO2 ή να επικεντρωθούμε στη μείωση του δημόσιου χρέους; Τα μοντέλα που χρησιμοποιούνται στα υπουργεία υποδηλώνουν ότι η επένδυση για το κλίμα καθιστά δυνατή την αποφυγή μεγαλύτερων μελλοντικών δαπανών για την ίδια ποσότητα CO2, την οποία θέλει να εξαλείψει. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς τους, 1 ευρώ προσπάθειας μείωσης που θα δαπανηθεί σήμερα, εξοικονομεί 9 ευρώ από το κόστος μείωσης του 2050. Το ίδιο ευρώ που δαπανήθηκε για τη μείωση του χρέους παρέχει πρόσθετη αγοραστική δύναμη το 2050 ύψους 1,33 ευρώ. Πρέπει, συνεπώς, να επενδύσουμε μαζικά στην απεξάρτηση από τον άνθρακα της οικονομίας μας. Όχι αύριο, όχι μεθαύριο, αλλά σήμερα, ακόμα και αν αυτό σημαίνει να αφήσουμε το χρέος να ξεφύγει, αν είναι για αυτόν τον ευγενή σκοπό της καταπολέμησης της κλιματικής αλλαγής.

Ωστόσο, από πνευματική άποψη, αυτός ο συλλογισμός της διευθέτησης μεταξύ δύο στρατηγικών για τη βελτίωση του μέλλοντος της ανθρωπότητας δεν είναι ειλικρινής. Στην πραγματικότητα, το πραγματικό κόστος της πλήρους απαλλαγής από τον άνθρακα της οικονομίας μας το 2050 είναι εξαιρετικά αβέβαιο. Για παράδειγμα, ποιο είναι το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας εντελώς χωρίς άνθρακα το 2050, σε μια οικονομία που όλοι οι τομείς θα έχουν ηλεκτροδοτηθεί; Κάποιοι πιστεύουν ότι η κιλοβατώρα δεν θα είναι ακριβότερη από σήμερα. Άλλοι πάλι πιστεύουν ότι η πλήρης απαλλαγή από τον άνθρακα της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας θα είναι είτε τεχνικά αδύνατη είτε πολύ πιο δαπανηρή, επειδή δεν θα μπορέσουμε να αναπτύξουμε τις τεχνολογικές καινοτομίες που είναι απαραίτητες στον τομέα της αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας για τη διαχείριση της ασυνεχούς παραγωγής ηλιακής και αιολικής ενέργειας.

Θα ήταν παράλογο να αναφέρουμε ότι μια θαυματουργή τεχνολογία απανθρακοποίησης αργά ή γρήγορα θα έρθει να μας σώσει. Πρέπει να εμπλακούμε άμεσα και δυναμικά στην ενεργειακή μετάβαση. Ο καλύτερος τρόπος για να μειώσουμε τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου είναι να ορίσουμε μια τιμή άνθρακα που είναι υψηλότερη από αυτή που επικρατεί σήμερα. Ενώ ο τόνος CO2 διαπραγματεύεται επί του παρόντος στα 80 ευρώ στην ευρωπαϊκή αγορά άνθρακα, μια τιμή 160 ευρώ ανά τόνο CO2 τώρα, που αυξάνεται εκθετικά για να φτάσει περίπου τα 500 ευρώ το 2050, θα είναι μια αξία που πρέπει να προταθεί.

Αυτά τα στοιχεία δίνουν μια ιδέα για τις σημαντικές προκλήσεις που θα πρέπει να αντιμετωπίσουν οι χώρες της Ευρώπης προκειμένου να ανταποκριθούν στις κλιματικές τους φιλοδοξίες.

Συμπερασματικά, το να συνειδητοποιήσουμε ότι η κλιματική αλλαγή είναι μια βιομηχανική επανάσταση, η τέταρτη, έχει μια τεράστια αρετή: αυτή να αλλάξουμε την άποψή μας για το τι θα είναι το έργο τουλάχιστον μιας γενιάς.

Μια άλλη πτυχή του ίδιου προβλήματος, σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του ΔΝΤ, είναι η ευπάθεια ή η ανθεκτικότητα μιας χώρας στην κλιματική αλλαγή. Αυτή μπορεί να έχει άμεση επίδραση στην πιστοληπτική της ικανότητα, στο κόστος δανεισμού και τελικά στην πιθανότητα να μην είναι σε θέση να αποπληρώσει το δημόσιο χρέος της.

Οι οικονομικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής είναι γνωστές εδώ και χρόνια, αλλά ελάχιστη έρευνα έχει γίνει σχετικά με το πως η κλιματική αλλαγή επηρεάζει τον κρατικό κίνδυνο. Τα ευρήματα αυτής της μελέτης παρέχουν στοιχεία σχετικά με τη σχέση μεταξύ κλιματικής αλλαγής και της βαθμολογίας της πίστωσης που αποδίδεται στα κράτη. Βασίζονται σε παρόμοια ανάλυση η οποία, για πρώτη φορά, καθιερώνει μια σύνδεση μεταξύ της ευπάθειας στην κλιματική αλλαγή και του κίνδυνου αποτυχίας του κράτους. Μεγαλύτερη ανάλυση του θέματος αυτού μπορεί να βρεθεί στο βιβλίο των: Κ. Ζοπουνίδη, Μ. Εσκαντάρ, κοινωνικά υπεύθυνη επένδυση, μέθοδοι και κριτήρια ESG, εκδόσεις Κλειδάριθμος, 2022.

*Ακαδημαϊκός
Βασιλική Ακαδημία Οικονομικών & Χρηματοοικονομικών
Βασιλική Ευρωπαϊκή Ακαδημία των Διδακτόρων
Επίτιμος Δρ. ΑΠΘ
Πολυτεχνείο Κρήτης & Audencia Business School, France

Το άρθρο Κλιματική Αλλαγή και Δημόσιο Χρέος… Του Κωνσταντίνου Ζοπουνίδη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Η 12η Οκτωβρίου 2020 θα περάσει στη γερμανική οικονομική ιστορία. Για πρώτη φορά, το νέο δημόσιο χρέος αυξήθηκε με ρυθμό άνω των 10.000 ευρώ (11.900 δολάρια) ανά δευτερόλεπτο, ταχύτερα από ό,τι κατά τη διάρκεια της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης 2007-2009, όταν χρειάστηκε τεράστιος όγκος καθαρού δανεισμού. Αυτή η μακροχρόνια επιτάχυνση του χρέους, στη Γερμανία και σε χώρες σε όλον τον κόσμο, είναι το τίμημα που καταβάλλεται για την αποτροπή των οικονομικών συνεπειών της CoVID-19. Στη γερμανική Bundestag, οι δημοσιονομικές συνέπειες της πανδημίας έχουν δημιουργήσει μεγάλη ανησυχία, με το τεράστιο πακέτο διάσωσης/ τόνωσης 1,3 τρισ. ευρώ της Γερμανίας να τροφοδοτεί μια ήδη μακροχρόνια συζήτηση σχετικά με τη βιωσιμότητα του χρέους της χώρας. Το βασικό ερώτημα είναι εάν, και για πόσο καιρό, η κυβέρνηση και η κοινωνία μπορούν να συνεχίσουν να επωμίζονται το αυξανόμενο βάρος. Το ζήτημα υπερβαίνει τη διατήρηση του δημοσιονομικού χώρου. Τα κράτη με μεγάλο χρέος διατρέχουν τον κίνδυνο μαζικών ρήξεων στον κοινωνικό τους ιστό. Οι περισσότεροι πιστωτές είναι εύπορα άτομα και οντότητες των οποίων ο πλούτος αυξάνεται με τον δημόσιο δανεισμό. Οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι και οι φτωχοί χάνουν ευκαιρίες να μοιραστούν την ευημερία. Με αυτόν τον τρόπο η διεύρυνση του χάσματος μεταξύ των εχόντων και των μη εχόντων αποτελεί τεράστια απειλή για την κοινωνική συνοχή και κινδυνεύει να δημιουργήσει εκρηκτική κατάσταση. Σε αυτό το πλαίσιο, ο ρόλος των κεντρικών τραπεζών δεν πρέπει να είναι απαλλαγμένος από κριτική.

Ιδιαίτερα στην Ευρώπη, όπου, ακόμα περισσότερο από ό,τι στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι χρηματοδοτούμενες από το χρέος δημοσιονομικές πολιτικές έχουν νομισματική υποστήριξη. Με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να λειτουργεί ως εκτυπωτήριο χρήματος η νομισματική βάση στην ευρωζώνη αυξήθηκε από σχεδόν 1 τρισ. ευρώ το 2009 σε σχεδόν 5 τρισ. ευρώ στο τέλος του 2020. Υπάρχουν ήδη σημάδια καλπασμού του πληθωρισμού, αν και όχι στην περίπτωση καταναλωτικών αγαθών. Οι τιμές των ακινήτων, των μετοχών και της τέχνης, από την άλλη πλευρά, αυξάνονται ήδη με διψήφιο τριμηνιαίο ρυθμό στη Γερμανία.

Ο Αλεξάντερ Χάμιλτον, ο πρώτος υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, κατάφερε να μειώσει τα τεράστια δημόσια χρέη των πρώτων αποικιών μετά τον πόλεμο της Ανεξαρτησίας, εξαλείφοντας έτσι την απειλή της κρατικής χρεοκοπίας. Και οι 13 Πολιτείες των ΗΠΑ υποχρεώθηκαν να καταθέσουν εγγυήσεις, να εφαρμόσουν δημοσιονομική πειθαρχία και να μειώσουν τα χρέη τους. Αυτός ο περιορισμός της δημοσιονομικής πολιτικής – και όχι η αμοιβαιοποίηση των χρεών των μεμονωμένων κρατών, που συνιστάται περιστασιακά για την ΕΕ – ήταν η ουσία του σχεδίου Χάμιλτον. Και λειτούργησε. Είναι ένα καλό παράδειγμα για το πώς οι κρίσεις μπορούν επίσης να παρουσιάσουν ευκαιρίες. Το μυστικό είναι να τις αναγνωρίσεις και να τις αντιμετωπίσεις με τόλμη. Είμαι βέβαιος ότι η Ευρώπη είναι τώρα έτοιμη να το κάνει.

*πρώην υπουργός Οικονομικών της Γερμανίας (2009-2017) και υπουργός Εσωτερικών (1989-1991 και 2005-2009), πρόεδρος της Bundestag

Το άρθρο Μήπως ρισκάρουμε μια πανδημία χρέους;… Του Schauble Wolfgang εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Βέβαιον είναι ότι το παγκόσμιο δημόσιο χρέος καλπάζει αυξανόμενο, και οι πολιτικοί του μέλλοντος θα βρεθούν ενώπιον ενός γιγαντιαίου προβλήματος, τα δε παιδιά μας θα κληθούν να αποπληρώσουν ένα μεγάλο μέρος του ασφυκτικού αυτού χρέους με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την ευημερία τους

Το ένα είναι το Αμερικανικό Σχέδιο Διάσωσης, (Rescue Plan) που εφαρμόζουν οι ΗΠΑ, δια του Προέδρου Μπάιντεν, και το άλλο είναι το Ταμείο Ανάκαμψης, το οποίο συνέλαβε η Ευρώπη και θα κληθεί να υλοποιήσει η ευρωπαϊκή γραφειοκρατία, επιτομή της οποίας είναι ο χαζοχαρούμενος Πρόεδρος Σαρλ Μισέλ.

Και ενώ οι ΗΠΑ αποφασιστικά ψηφίζουν και αρχίζουν να εφαρμόζουν το μεγαλύτερο πρόγραμμα δημοσίων δαπανών στην πρόσφατη ιστορία, και συγχρόνως δια της Υπουργού Οικονομικών αναπτύσσουν διεθνείς πρωτοβουλίες για φορολογικές συνεργασίες και αύξηση των Δημοσίων Εσόδων δια του περιορισμού της φοροαποφυγής των πολυεθνικών κολοσσών τύπου Google και Amazon, η Ευρώπη σέρνεται όσον αφορά τα θέματα του Ταμείου Ανάκαμψης και πελαγοδρομεί ως προς τον τρόπο χρηματοδότησής του!

Επειδή το θέμα είναι τεράστιο και άκρως τεχνικό και περίπλοκο, θα είμαι όσο γίνεται απλός και συνοπτικός. Κατά τη διάρκεια του 2020 η Αμερική διέθεσε γύρω στα 3 τρισ.$ για να στηρίξει οικονομία, νοικοκυριά και επιχειρήσεις, ενώ για φέτος η συνολική στήριξη αναμένεται να ανέλθει στα 2,8 τρισ.$, ή 14% του αμερικανικού ΑΕΠ.

Αντίθετα η συνολική ευρωπαϊκή στήριξη θα ανέλθει σε 7% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ. Πέραν αυτού ο Μπάιντεν ανακοίνωσε και ένα παράλληλο πρόγραμμα ενίσχυσης και συντήρησης των αμερικανικών υποδομών, δηλ. δρόμων γεφυρών σιδηροδρομικών δικτύων σχολείων κ.λπ., ύψους 2,3 τρισ.$ σε βάθος 8ετίας. Ως αποτέλεσμα, το αμερικανικό ΑΕΠ προβλέπεται να αναπτύσσεται με διπλάσιους ρυθμούς κατά την επόμενη πενταετία απ’ ό,τι το ευρωπαϊκό. Σε όσους δε ανησυχούν για την άνοδο του πληθωρισμού στις ΗΠΑ, η Υπουργός Οικονομικών ήδη τους καθησύχασε λέγοντας ότι το θέμα το ελέγχει. Μην ξεχνάμε άλλωστε ότι και τα επιτόκια και ο πληθωρισμός βρίσκονται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα οπότε τρόποι αντίδρασης υπάρχουν πολλοί. Η μέχρι σήμερα πολιτεία της κας Γιέλεν, σίγουρα προϊδεάζει για την αποτελεσματικότητά της και εμπνέει εμπιστοσύνη!

Αντιθέτως η Ευρώπη προτάσσει το Ταμείο Ανάκαμψης ύψους 750 δισ. ευρώ, το οποίον βρίσκεται ακόμη στα σκαριά και περιδινίζεται στους βουστροφικούς διαδρόμους της ευρωπαϊκής γραφειοκρατίας. Απ’ ό,τι φαίνεται οι προϋποθέσεις ένταξης έργων σε αυτό θα είναι αυστηρότατες, χρονοβόρες και με πολλούς γραφειοκρατικούς ελέγχους, ενώ οι εκταμιεύσεις θα γίνονται με το σταγονόμετρο. Δεν αποκλείεται δηλαδή, η μεν εγχείρησις να επιτύχει, αλλά μέχρι τότε ο ασθενής να έχει αποθάνει.

Αν δεν παρενέβαινε αποφασιστικά η κυρία Λαγκάρντ, η Ευρώπη και κυρίως ο ευρωπαϊκός Νότος θα είχε προ πολλού καταρρεύσει. Η κυρία Λαγκάρντ έδειξε άμεσα αντανακλαστικά και χωρίς να περιμένει τους Ευρωπαίους γραφειοκράτες, ήρε όλους τους περιορισμούς για την επαναγορά κρατικών ομολόγων από την ΕΚΤ, δίδοντας τη δυνατότητα στις ευρωπαϊκές χώρες, όπως και στη χώρα μας, να εκδίδουν αφειδώς χρέος με το οποίο χρηματοδότησαν τα προγράμματα κατά της πανδημίας. Η διαφορά είναι ότι η Ευρώπη χρεώνεται τώρα, ενώ οι ΗΠΑ θα εκδίδουν χρέος σταδιακά στο μέλλον και θα έχουν πολύ μεγαλύτερη ευελιξία στην διαχείρισή του.

Πάντως, βέβαιον είναι ότι το παγκόσμιο δημόσιο χρέος καλπάζει αυξανόμενο, και οι πολιτικοί του μέλλοντος θα βρεθούν ενώπιον ενός γιγαντιαίου προβλήματος, τα δε παιδιά μας θα κληθούν να αποπληρώσουν ένα μεγάλο μέρος του ασφυκτικού αυτού χρέους με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την ευημερία τους.

«Δος ημίν σήμερον και άφες ημίν τα οφειλήματα ημών». Μόνο που το Πάτερ Ημών αναφέρεται στις σαρκικές και διανοητικές αμαρτίες μας και όχι στα χρέη μας και την αποπληρωμή τους! Το σίγουρο είναι ότι η Θρησκεία θα πρέπει να εφεύρει πέραν της ηθικής και σωματικής Κολάσεως και μία ακόμη Κόλαση, την οικονομική, στην οποίαν θα πάνε οι επόμενες γενεές εφόσον δεν θα μπορούν να αποπληρώσουν τα χρέη που θα τους αφήσουμε εμείς.

Αν θέλουμε να συνοψίσουμε, ο κ. Μπάιντεν ο οποίος είχε δυσμενώς σχολιασθεί λόγω της ηλικίας του, δείχνει πυγμή, ταχύτητα και αποφασιστικότητα, ενώ η Ευρώπη συσκέπτεται και αμπελοφιλοσοφεί – δεν είναι δε τυχαίο ότι η ευρωπαϊκή ηγεσία προσωποποιείται στη φιγούρα του κ. Σαρλ Μισέλ και της Γραφειοκρατίας που τον παρήγαγε.

Η επιλογή μεταξύ του «γέρου» Μπάιντεν και του πλαδαρού και σαχλού (κοινώς «χαλβά») κ. Μισέλ, στην κρίση σας.

Πηγή: newmoney.gr

Το άρθρο Με τον παππού ή τον χαλβά;… Του Θεοδόση Μπουντουράκη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Ιστορικά, ενάρετη δεκαετία είναι εκείνη των ετών 1953-1963. Οι προϋπολογισμοί τηρούνται. Οι χρήσεις είναι πλεονασματικές. Το νόμισμα, αντιστοίχως, είναι ισχυρό. Η Ελλάς καλείται μετά τους έξι ιδρυτές να μετάσχει στην τότε ΕΟΚ (Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα).
Από το 1963, εισάγονται κρατικό παρεμβατικά μέτρα. Το φαινόμενο δεν είναι ελληνικό. Ανάλογα μέτρα λαμβάνονται σε όλον τον τότε λεγόμενο ελεύθερο κόσμο. Πλησιάζουμε την εικοσαετία από του τέλους του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Οι ανάγκες παρουσιάζουν σημεία κορεσμού. Συντρέχει περίπτωση, όπως τονωθεί η ζήτηση.
Η Ελλάδα αποτελούσε τότε κλειστή εθνική οικονομία. Επομένως, η κεϊνσιανά προκαταβαλλόμενη αύξηση των αμοιβών των εργαζομένων μεγιστοποιούσε την εσωτερική ζήτηση.
Τα αποτελέσματα του 1966 είναι τα καλύτερα μεταπολεμικά, παρά την πολιτική οξύτητα της εποχής.
Το βαρύ, δομικό και ανεπούλωτο τραύμα η ελληνική οικονομία το υπέστη μετά τις εκλογές του 1981. Όχι κυρίως διότι ο Παπανδρέου έδωσε ιδιαιτέρως μεγάλες αυξήσεις. Αυτό είναι το λιγότερο. Το μέγα ζήτημα έγκειται στο ότι δεν έγινε αντιληπτό πως η ελληνική οικονομία από εθνική, είχε μετασχηματισθεί σε ευρωπαϊκή, άρα, περίπου παγκόσμια. Οι αυξήσεις που δόθηκαν δεν κινητοποίησαν την εσωτερική παραγωγή. Έφυγαν για την εισαγωγή αγαθών, κυρίως, μάλιστα, καταναλωτικών. Κάθε αγαθό που εισάγεται, συνεπάγεται αντίστοιχη έξοδο εθνικού πλούτου. Αποτέλεσμα: μέσα σε λίγους μήνες 67 εμβληματικές ελληνικές βιομηχανικές, κυρίως, εταιρίες κατέρρευσαν.
Ο Ανδρέας Παπανδρέου το 1978 στο Ζάππειο είχε κάνει την ιδιαίτερα βαριά δήλωση ότι θα προχωρήσει σε δημοψήφισμα. Αυτό ώστε από τον λαό να κριθεί η παραμονή μας στην ΕΟΚ. Δεν έκανε τίποτε. Αντιθέτως πήγε στην Ευρώπη ζητώντας βοήθεια. Να του επιτραπεί, δηλαδή, να προχωρήσει σε κρατική ενίσχυση για να μη διαρραγεί εντελώς η ελληνική οικονομία. Δυνάμει της άδειας αυτής ιδρύθηκε ο Οργανισμός Ανασυγκρότησης Επιχειρήσεων (ΟΑΕ). Υπήχθησαν, τελικά, 81 κορυφαίες μέχρι τότε ελληνικές επιχειρήσεις. Ουδεμία ανασυγκροτήθηκε. Στο πηγάδι του κρατισμού χάθηκαν δισεκατομμύρια. Έγιναν πλούσιοι μόνο οι πρασινοφρουροί.
Η κραιπάλη εκτάθηκε ταχύτατα και στην κοινωνική ασφάλιση. Πρόκειται για τις περίφημες «συντάξεις – αγωνιστών». Απενεμήθησαν χωρίς καταβολή εισφορών. Πενήντα χρόνια μετά το τέλος του πολέμου κρίθηκε κομματικά σκόπιμο να δοθούν οι συντάξεις αυτές. Αυτό ώστε να ικανοποιηθούν οι κομματικοί πραιτοριανοί. Συνακόλουθα και να προσελκυσθούν νέοι.
ΕΛΑΣ, ΕΛΑΝ και ΟΠΛΑ ουδέποτε διέθεταν σε σταθερή βάση περισσότερους από 30 χιλιάδες μαχητές. Οι «συνταξιούχοι αγωνιστές» υπερέβησαν, ίσως, και τους 250 χιλιάδες (!!!). Πώς, να κρατηθεί το ασφαλιστικό σύστημα λοιπόν;
Υπό συνθήκες τέτοιας δημοσιονομικής αναρχίας περάσαμε στο ευρώ. Η συγκρότηση της Ευρωζώνης υπήρξε μέγα οικονομικό γεγονός, παγκοσμίως. Η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε ήδη συγκεντρώσει 500 εκατομμύρια καταναλωτών υψηλού επιπέδου σε διεθνή κλίμακα, λαμβάνοντας δηλαδή υπ’ όψιν και την Ασία και την Αφρική και τη Ν. Αμερική. Από αυτήν την ομάδα των οικονομικά προηγμένων κρατών οι καλύτεροι πλέον θα εξέδιδαν και δικό τους κοινό νόμισμα: το ευρώ € (!). Τράπεζες και διεθνείς οίκοι αξιολόγησης έκριναν ότι κάθε ομόλογο, που θα φέρει σφραγίδα της Ευρωζώνης, θα βρίσκεται εξ ορισμού σε επενδυτική βαθμίδα. Το άγγελμα υπήρξε, εδώ, ιδιαιτέρως ευπρόσδεκτο. Το ελληνικό σύστημα θεώρησε ότι τα ομολογά μας με σφραγίδα της Ευρωζώνης, θα είναι διαρκώς ανακυκλούμενα και ουδέποτε εξοφλούμενα. Δηλαδή το «νέο χρήμα» θα ακολουθεί διαρκώς το ((παλιό» και δαπανούμενο (!!!).
Η οικονομία έγινε ιδιαίτερα εισαγωγική. Αυξάναμε την κατά κεφαλήν δαπάνη. Αυτό χωρίς να μεγεθύνεται αναλόγως και η παραγωγική βάση. Πολύ γρήγορα το ευρώ το «κάναμε» εκατοστάρικο. Ο καφές έγινε πιο ακριβός στην πλατεία Συντάγματος απ’ ότι στο Μόναχο. Εκδηλώθηκαν κάποιες ανησυχίες. Διαμορφώθηκε, όμως, η αντίληψη ότι αναπληρούται η ελλείπουσα βιομηχανική βάση από τον Τουρισμό. Δύο οι πλάνες. Το έσοδο του τουρισμού σε μεγάλο ποσοστό πραγματοποιείται εκεί που συμφωνούνται τα πακέτα, δηλαδή, οι συμβάσεις μαζικής έλευσης των περιηγητών. «Τα πακέτα», όμως, δεν καταρτίζονται στην Ελλάδα και, επομένως, το αντίστοιχο έσοδο μένει εκτός της χώρας. Εξ άλλου, εάν δεν έχεις επαρκή παραγωγική βάση, ο τουρίστας που έρχεται θα καταναλώσει τρόφιμα εισαγόμενα. Φθάσαμε να εισάγουμε ντομάτες από την Αλγερία, πατάτες από το Βέλγιο ή τη Γερμανία, λάδι τυποποιημένο από την Ιταλία.
Όταν εκδίδεται το στατιστικό στοιχείο και αναφέρει έσοδα που εισέρευσαν από τον τουρισμό, είναι πλασματικό. Αυτό διότι δεν συνεκτιμά, πόσα χρήματα βγήκαν στο εξωτερικό, ώστε να εισαχθούν τρόφιμα και λοιπά αναλώσιμα που κατευθύνθηκαν προς τους επισκέπτες – τουρίστες (!!!).
Το χρέος ανέβαινε και κάποια στιγμή περάσαμε το 100% του ΑΕΠ. Τρόμαξαν οι ξένοι και σταμάτησαν να δανείζουν. Επήλθε κατάρρευση. Είναι χαρακτηριστικό το σύνθημα με το οποίο ο Γιώργος Α. Παπανδρέου κέρδισε τις εκλογές του 2009: «Λεφτά υπάρχουν, έχουμε πρόγραμμα». Ούτε λεφτά υπήρχαν, ούτε πρόγραμμα. Δεν σχολιάζω τις παλινωδίες αναφορικά προς την εφαρμογή των μνημονίων. Τονίζω όμως ότι τα μνημόνια ένα σκοπό είχαν: να ορθολογίσουν την ελληνική οικονομία για να μπορεί ν’ ανταποκριθεί στις οικονομικές ανάγκες της Ευρωζώνης.
Η ανεπιφύλακτη υπαγωγή στο καθεστώς των μνημονίων ολοκληρώθηκε στις 13-14 Ιουνίου 2015 στις Βρυξέλλες. Το αποτέλεσμα ήταν, «ετερογονία επιδιώξεων, ταυτότης στόχων». Όλοι οι μετέχοντες αποκόμισαν κάποιο όφελος. Η Ελλάς όχι. Είναι σήμερα σε χειρότερη θέση. Ειδικότερα: Ο Σόιμπλε διασφάλισε την υστεροφημία του. Είπε, δηλαδή, ότι η Ελλάδα αδυνατεί να μείνει στην Ευρωζώνη. Πρότεινε και οικονομική αρωγή μας, ώστε να φύγουμε. Η κα Α. Μέρκελ είπε ότι επί των ημερών της δε θα ανεχθεί ρήγμα στην Ευρωζώνη. Ο Φ. Ολάντ ανέλαβε καθήκοντα υπέρμαχου των χωρών του Νότου. Τόνισε κι αυτός, αντιστοίχως, την πολιτική του φυσιογνωμία. Ο πλέον ωφελημένος υπήρξε ο κ. Α. Τσίπρας. Πέτυχε κάτι το ιδιαιτέρως σπάνιο: Δύο φορές πρωθυπουργός, τεσσεράμισι χρόνια πρωθυπουργίας. Πέρασε τον Σοφοκλή Βενιζέλο, τον Γεώργιο Παπανδρέου, τον Νικόλαο Πλαστήρα, τον Παναγή Τσαλδάρη, τον Κωνσταντίνο Τσαλδάρη, τον Θεμιστοκλή Σοφούλη, τον Γεώργιο Ράλλη, τον Γεώργιο Θεοτόκη κ.ά. Πέρασε, άρα, εμβληματικές φυσιογνωμίες της ελληνικής πολιτικής ζωής.
Η χώρα όμως εντάχθηκε στα μνημόνια με δημόσιο χρέος ίσον με 110% του ΑΕΠ. Τώρα πάει στο 180%. Το δημόσιο χρέος σε απόλυτους αριθμούς ανερχόταν σε 325 δις περίπου. Πρέπει ήδη να έχει περάσει τα 340. Λησμονούν όλοι τα 107 δισεκατομμύρια ομόλογα που έμειναν απλήρωτα κατά τους όρους του PSI. Αλλά και επί πλέον αυξήθηκε ιδιαίτερα το εσωτερικό χρέος. Δηλαδή ό,τι χρωστούν οι πολίτες στις τράπεζες, τα «περίφημα κόκκινα δάνεια», ό,τι χρωστούν προς το κράτος, ό,τι οφείλει το κράτος σε πολίτες. Εκτιμάται ότι το εσωτερικό χρέος έχει εκτιναχθεί στα 220 δις.
Η κατάσταση είναι δυσοίωνη. Τρία δεδομένα το πιστοποιούν: I. Υπογεννητικότης. Δεν γεννιούνται παιδιά στην Ελλάδα. II. Διογκώνεται εξαιρετικά η μετανάστευση κυρίως νέων και άξιων Ελλήνων. III. Η Τουρκία γίνεται διαρκώς απειλητικότερη.
Όλων των δεινών πηγή είναι το χρέος (!!!). Ήδη τονιστέο πως ένα χρέος αντιμετωπίζεται με τους εξής τρόπους: Πρώτον, με εξόφληση. Εδώ αποκλείεται. Αν ρωτηθεί ο μέσος Έλληνας πώς θα εξοφλήσει ό,τι εκ του χρέους τού αναλογεί, δε θα απαντήσει. Θα λιποθυμήσει. Η εξόφληση είναι αδύνατη. Επόμενη εκδοχή θα ήταν να χαρισθεί το χρέος. Αλλά για να συμβεί αυτό πρέπει κάποιος άλλος να πληρώσει. Αφ’ εαυτού ουδέν χρέος εξαφανίζεται (!). Στην προκείμενη περίπτωση ούτε ο πληθωρισμός σώζει. Εξηγείται στο βιβλίο ότι το € έχει γεννηθεί κατ’ εικόνα του γερμανικού μάρκου, δηλαδή ως νόμισμα αποθεματικό. Επομένως, οι πλούσιες χώρες που αποθεματοποιούν δε θα δεχθούν πληθωρισμό υπέρ των Νοτίων, άρα και υπέρ της Ελλάδας. Ο λόγος της άρνησης είναι προφανής. Αν πληθωρισθεί το νόμισμα, θα έχουμε αυτομάτως μεταφορά αξίας. Αυτό εκ μέρους των Βορείων, που θα χάνουν αξία επ’ ωφελεία των Νοτίων. Οι Νότιοι θα ωφελούνται με δύο τρόπους. Τα χρέη τους θα μειώνονται κατ’ αξία. Οι εξαγωγές τους, αντιστοίχως, θα γίνονται και φθηνότερες.
Τη διελκυστίνδα παρακολουθούμε με τη διάσταση μεταξύ της Ιταλίας του κ. Σαλβίνι και της Ευρωζώνης.
Υπάρχει ευτυχώς και τρίτη εκδοχή. Θέλει όμως κότσια. Είναι η εκδοχή κάποιας μορφής εσωτερικού συμψηφισμού. Συμψηφισμού, δηλαδή, ενεργητικών και παθητικών στοιχείων του ελληνικού κράτους. Το κλειδί έχει παράσχει ο πατριάρχης του κρατισμού. Ο Ανδρέας Παπανδρέου. Έγραψε ένα άρθρο εξαιρετικό σε στιγμή νηφαλιότητας στο Βήμα, στις 25 Οκτωβρίου 1987. Εκεί, λέει πράγματα πολύ ενδιαφέροντα. Λέει … «οι οικονομικοί πόροι για επενδύσεις συνθλίβονται από τα ελλείμματα του δημοσίου». Επισημαίνει … «… έχουμε περίπου το διπλάσιο προσωπικό των απαιτείται για να παράγουμε τις αναγκαίες υπηρεσίες …» … Προβλέπει ότι, αν συνεχίσουμε έτσι, οι νέοι θα φύγουν και οι ηλικιωμένοι θα παρέχουν υπηρεσίες στα ξενοδοχεία.
Αναλαμβάνει την ευθύνη να λύσει το πρόβλημα μέσα σε 10 ή 15 χρόνια. Δηλαδή μέχρι το 1997 ή μέχρι το 2002. Τίποτε δεν έγινε.
Ως οικονομολόγος ο Ανδρέας Παπανδρέου παίρνει άριστα. Ως πρωθυπουργός παίρνει μηδέν (!!!).
Αν υποτεθεί ότι βρισκόταν κάποιος με το αναγκαίο θάρρος για να προχωρήσει σε μια τέτοια λύση, το θέμα του χρέους λύνεται αυτομάτως. Και λύνεται ως εξής: Αν υπολογίσουμε την Ελλάδα με τιμές Μονακό, το χρέος χάνεται. Είναι τόσο μεγάλη η υπεραξία, που αποκτά η χώρα από αυτήν την αξιολόγηση, ώστε το χρέος αυτομάτως υποβαθμίζεται σ’ ελάχιστο ποσοστό επί τον ενεργητικού. Αλλά για να φτάσει η Ελλάδα να τιμάται σε τιμές Μονακό, θα πρέπει να έχει ανάλογο φορολογικό σύστημα με το Μονακό ή προς το Λουξεμβούργο ή προς την Κύπρο. Αν πετύχουμε έναν τέτοιο εξορθολογισμό, τότε η Ελλάδα θα γίνει το ακριβότερο οικόπεδο στη γη. Και θα αγοράζεται κιόλας.
Για να συμβούν αυτά τα ωραία ανάγκη είναι να μειωθεί το κράτος. Αυτό ακριβώς, όπως το επισημαίνει ο Ανδρέας Παπανδρέου. Κι εγώ προσθέτω: Λιγότεροι υπάλληλοι χρειάζονται, πολύ καλύτερα αμειβόμενοι.
Οι Τούρκοι έχουν καταλάβει το 38% της Κύπρου. Αν εκεί υπήρχαν αγγλικές βάσεις, δε θα υπήρχε κατοχή. Οι Τούρκοι δε θα προσέβαλαν τη βρετανική κυριαρχία. Τι ο μύθος δηλοί λοιπόν; Ότι η Ελλάδα για να εξασφαλίζει την εθνική της κυριαρχία και να αποτρέπει τον εκ Τουρκίας κίνδυνο οφείλει να φέρει επενδύσεις υπό την έννοια της εδώ εγκατάστασης. Πανεπιστήμια, σχολές, ναυτιλιακές, ασφαλιστικές εταιρίες κ.ο.κ. Έχουμε όλα τα πρόσφορα στοιχεία για να ζήσουμε καλά και οι επόμενες γενιές καλύτερα.
Η οικονομική ευεξία ταυτίζεται προς την εθνική ασφάλεια. Επιδιώκονται αυτομάτως αμφότεροι οι στόχοι.
Ακούω, κάποτε, στην τηλεόραση προτάσεις, των κατά καιρούς αρμοδίων. Αναμασούν όλοι περίπου τα ίδια. Μεγάλες οι κουβέντες. Ελάχιστο το αντίκρισμα. Με λυπεί η φτώχεια των επιχειρημάτων. Το κοντόφθαλμο της θεώρησης.
(*)Έγκριτος νομικός,πρόεδρος του Ιστορικού Αρχείου της Λέσχης των Φιλελευθέρων,

Το άρθρο Πως η Ελλάδα μπορεί να γίνει το νέο Μονακό εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.