Η διακυβέρνηση Τραμπ επιτάχυνε τις ανατροπές σε ένα γεωπολιτικό σκηνικό που αλλάζει με μεγάλη ταχύτητα, πολλούς δρώντες και σε παγκόσμια κλίμακα. Η αμερικανική υπερδύναμη αντιμέτωπη διεθνώς με το φάσμα ανάδυσης ενός πολυπολικού κόσμου και την παγκόσμια επιρροή της Κίνας στην τεχνολογία και  την οικονομία  και την εσωτερική οικονομική κατάσταση (δημόσιο χρέος και έλλειμα) μετατρέπεται σταδιακά σε μια αυτοκρατορική δύναμη, όπως τονίζουν πολλοί σύγχρονοι διανοητές.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο της επιθετικά ηγεμονικής παρουσίας των ΗΠΑ αναδιατάσσονται όλα όσα ξέραμε σήμερα για το διεθνές δίκαιο, τις διεθνείς συμφωνίες, τα σύνορα, τις σφαίρες επιρροής, τις συμμαχίες, τους φίλους και εχθρούς. Εισερχόμαστε σε μια χαοτική πλέον εποχή, για άλλους μια «σύγχρονη ζούγκλα», με το νόμο του ισχυρού που δεν τολμά να τα βάλει κανείς μαζί του και να διεκδικεί ότι θέλει. Το φαινόμενο πάντως δεν είναι άγνωστο στην παγκόσμια ιστορία απλώς γινόταν με τις μεθόδους της κάθε εποχής. Για παράδειγμα ένας Ρωμαίος αυτοκράτορας ή στρατηγός όταν επέστρεφε θριαμβευτής από τις εκστρατείες έσερνε τους υποταγμένους ηγέτες στους δρόμους της Ρώμης μαζί με τα πλούτη που έφερνε μαζί του από τις κατακτημένες περιοχές μπροστά στο λαό του. Εξού και η έκφραση «Ρωμαϊκός θρίαμβος».

Σήμερα ο νέος οικονομικός ιμπεριαλισμός εκδηλώνεται ουσιαστικά, για την διασφάλιση και τον έλεγχο των ορυκτών πόρων, των σπάνιων γαιών, των εμπορικών δρόμων και της τεχνολογικής ηγεμονίας και μεταδίδεται απευθείας σε όλο τον πλανήτη.

Η επέμβαση στη Βενεζουέλα για τον έλεγχο ουσιαστικά των μεγαλύτερων αποθεμάτων πετρελαίου στον πλανήτη, ύψους 303 δις βαρελιών, ήταν μόνο η αρχή. Το δυτικό ημισφαίριο (βόρεια και νότια Αμερική) έχει πολύ πλούτο στο υπέδαφός του όπως αποκάλυψαν πρόσφατα οι Φαινάνσιαλ Τάιμς, συμπεριλαμβανόμενου και της Γροιλανδίας. Στόχος με το νέο δόγμα Ντονρόε είναι ο έλεγχος όλης της ηπείρου και φυσικά η απομάκρυνση/απουσία κάθε ανταγωνιστή όπως η Κίνα και η Ρωσία. Παράλληλα και στη Μέση Ανατολή η ενδεχόμενη αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν μέσω χάους ή και στρατιωτικής επέμβασης  θα παγιώσει (;) την επιρροή του Ισραήλ και των ΗΠΑ στην ευρύτερη περιοχή και θα ενισχύσει την σύνδεση της Ινδίας με τον ευρύτερο χώρο της Μ. Ανατολής και στη συνέχεια το δρόμο για την Ευρώπη (IMEC) μπλοκάροντας και εδώ την επιρροή της Κίνας και της Ρωσίας.

Τέτοιες μεγάλες ανατροπές όμως δεν γίνονται χωρίς συνέπειες και χωρίς κινδύνους για την παγκόσμια ασφάλεια και σταθερότητα αλλά και για το ίδιο το μέλλον των ΗΠΑ. Ποιος όμως εγγυάται ότι οι ανατροπές αυτές θα γίνουν χωρίς συνέπειες, ανέφελα και αναίμακτα; Σε έναν χαοτικό κόσμο που ξεδιπλώνεται μπροστά μας ποιος θα μπορέσει να επιβάλλει την σταθερότητα όταν όλα θα κινούνται με ρευστότητα και επικίνδυνες ανατροπές; Ας πάρουμε για παράδειγμα την Κεντρική και Λατινική Αμερική πόσο εφικτή θα είναι πχ μια στρατιωτική επέμβαση και παρουσία σε πολλές χώρες ταυτόχρονα (Κούβα, Μεξικό, Κολομβία, Βενεζουέλα) σε έναν πόλεμο με καρτέλ, συμμορίες και  πολιτική αστάθεια των κρατών αυτών κλπ.; Και αυτό να μην γίνει (μια στρατιωτική επέμβαση που θα χρειαστεί έγκριση από το Κογκρέσο) πόσο εύκολο θα επιβάλλουν οι ΗΠΑ την πολιτική τους και θα ευθυγραμμιστούν οι κυβερνήσεις και οι λαοί των χωρών αυτών με τις επιταγές των ΗΠΑ; Αλλά και πώς θα αντιδράσουν οι ανταγωνιστές των ΗΠΑ  όπως η Κίνα, η Ρωσία και η Βραζιλία; Ήδη η Κίνα λαβαίνει σιγά σιγά οικονομικά και τεχνολογικά αντίμετρα απέναντι στην πολιτική των ΗΠΑ, ενώ αναμένεται και η τιμή του πετρελαίου να ακολουθήσει τις γεωπολιτικές εξελίξεις,

Στην ευρωπαϊκή ήπειρο παρατηρούν με ανησυχία, αγωνία έκπληξη και προβληματισμό τις κινήσεις της υπερδύναμης χωρίς ουσιαστικά να μπορούν να τις εμποδίσουν και να προβλέψουν την επόμενη μέρα. Τι θα σημάνει πχ για την διατλαντική σχέση, για το ρόλο του ΝΑΤΟ και τη συνοχή της Δύσης μια «αρπαγή» της Γροιλανδίας από ένα κυρίαρχο κράτος μέλος της ΕΕ και του ΝΑΤΟ όπως είναι η Δανία; Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, το διακύβευμα της πολιτικής σταθερότητας στο εσωτερικό κυρίως των μεγάλων  κρατών της ΕΕ θα είναι πρώτη προτεραιότητα σε συνδυασμό με την οικονομία, την ενέργεια, το μεταναστευτικό και  το συνεχιζόμενο πόλεμο στην Ουκρανία με ευρύτερες συνέπειες για όλη την ΕΕ.

Μια διάλυση του ΝΑΤΟ, διόλου απίθανη, που δεν το χρειάζονται οι ΗΠΑ, όπως φαίνεται, μήπως θα βάλει και τους σπόρους της διάλυσης μακροπρόθεσμα και της ΕΕ που θα κινδυνεύσει να έχει την τύχη της Σοβιετικής Ένωσης;

Στη Μέση Ανατολή το κλίμα παραμένει εξίσου εκρηκτικό από τη Γάζα μέχρι το Πακιστάν. Το Ιράν πρωτίστως είναι ξανά στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης και δεν αποκλείεται να συμπαρασύρει όλη την περιοχή σε μια ενδεχόμενη επιβολή αλλαγής καθεστώτος μέσω στρατιωτικής επέμβασης μετά τις αιματοβαμμένες εξεγέρσεις σε διάφορες πόλεις της χώρας. Αυτό σε συνδυασμό με τις εξελίξεις στο τρίγωνο Ισραήλ-Συρίας-Τουρκίας για το μέλλον της Συρίας και της περιοχής ολόκληρης δημιουργούν άλλο ένα εκρηκτικό σημείο για τον πλανήτη που και εδώ η συμμετοχή των ΗΠΑ είναι κομβική για το μέλλον των σχέσεων μεταξύ των εμπλεκομένων κρατών αλλά και την ευρύτερη σταθερότητα.

Στον Ειρηνικό, η Κίνα δηλώνει έτοιμη να υπερασπιστεί τη δική της αυλή, μέσω της αύξησης της στρατιωτικής παρουσίας αλλά και την ανα πάσα στιγμή πιθανότητα επέμβασης και ενσωμάτωσης της Ταϊβάν στην υπόλοιπη χώρα. Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο πως θα αντιδράσουν οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ιαπωνία, η Ν. Κορέα και λοιπές ανταγωνιστικές δυνάμεις της Κίνας στην περιοχή;

Το «τζίνι» λοιπόν βγήκε από το μπουκάλι και το κουτί της Πανδώρας άνοιξε για όλους τους διεθνείς παίκτες σε ένα νέο Μεγάλο Παιχνίδι ανταγωνισμών, σφαιρών επιρροής και κυριαρχίας.

Το κύριο βάρος όμως όλων των ανατροπών πέφτει στους ώμους της υπερδύναμης των Ηνωμένων Πολιτειών που κινδυνεύουν να περάσουν από τη φάση της δημοκρατίας σε εκείνη  της  αυτοκρατορίας, θυμίζοντας την αρχαία Αθήνα και όταν γίνεται αυτό όπως γράφει ο Θουκυδίδης η παρακμή και ο εκφυλισμός της δημοκρατίας είναι η τελική κατάληξη.

Η σύγχρονη αμερικανική ηγεμονία θα πρέπει να ισορροπήσει τη διεθνή της παρουσία και στόχους, με τις προκλήσεις στο εσωτερικό που δεν είναι άλλες από την ίδια τη συνταγματική της λειτουργία (Κογκρέσο, Δικαιοσύνη, θεσμοί κλπ),  τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, τις βίαιες και ογκούμενες αντιδράσεις για την μεταναστευτική πολιτική και τον τρόπο που εκδηλώνεται και κυρίως την οικονομία. Με δημόσιο χρέος που θα αγγίξει τα σαράντα τρις δολάρια, στρατιωτικό προϋπολογισμό μαμούθ ενάμισι τρις και άλλο τόσο έλλειμα στο ισοζύγιο.

Η εποχή μεγάλων ανατροπών ξεκίνησε για όλους και μια νέα τάξη πραγμάτων διαμορφώνεται μπροστά μας και όπως λένε οι κινέζοι ευχή και κατάρα να ζεις σε ενδιαφέροντες καιρούς.

*Λίγα λόγια για τον κ. Γιάννη Μήτσιο

Ο Γιάννης Μήτσιος είναι πολιτικός επιστήμονας-διεθνολόγος. Δραστηριοποιείται επαγγελματικά ως σύμβουλος επιχειρήσεων και ευρύτερα στο χώρο της επικοινωνίας. Εργάστηκε για δύο δεκαετίες στην δνση εταιρικών υποθέσεων και επικοινωνίας του Ομίλου ΟΤΕ και στην Οργανωτική Επιτροπή Ολυμπιακών Αγώνων. Άρθρα και αναλύσεις του δημοσιεύονται κατά καιρούς στον αθηναϊκό, περιφερειακό και ομογενειακό τύπο και στο διαδίκτυο. Συμμετέχει  ως ομιλητής σε συνέδρια και σεμινάρια και σε τηλεοπτικές εκπομπές ως σχολιαστής διεθνών θεμάτων. Είναι συγγραφέας των βιβλίων: «Το στοίχημα της Αναγέννησης –  Το μέλλον της Ελλάδας σε έναν μεταβαλλόμενο κόσμο», (2018) και «Ελληνικοί και Διεθνείς Προβληματισμοί στην εποχή της παγκοσμιοποίησης», (2002). Κατέχει μεταπτυχιακό στις διεθνείς σχέσεις και συγκριτική πολιτική από το Πανεπιστήμιο Northeastern της Βοστώνης και είναι μέλος του Ελληνικού Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών (ΕΛΙΣΜΕ).

Πηγή: energia.gr

Σε τροχιά ανάπτυξης είναι και ο τομέας των μετάλλων και λοιπών ορυκτών.

Επειτα από μία διετία με κέρδη ρεκόρ χάρη στην πανδημία του COVID-19 και τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, οι διεθνείς αγορές τρέιντινγκ αρχίζουν να επιστρέφουν στην κανονικότητα, παραμένοντας ωστόσο υψηλότερα από την περίοδο προ του 2020. Όπως εκτιμά η McKinsey, τα κέρδη προ τόκων και φόρων των τρέιντερς για το 2024 άγγιξαν τα 72 δισεκατομμύρια δολάρια, σχεδόν 30% μειωμένα από τον αριθμό ρεκόρ των 104 δισεκατομμυρίων δολαρίων που είχε καταγραφεί το 2023. Εντούτοις, τα κέρδη αυτά είναι σαφώς υψηλότερα από τα 32 δισεκατομμύρια που είχαν σημειωθεί το 2019, πριν τα σκαμπανεβάσματα των αγορών εξαιτίας της πανδημίας και του ρωσο-ουκρανικού πολέμου. Όμως, αυτή η εικόνα πιθανότατα θα αντιστραφεί μέσα στην επόμενη πενταετία, καθώς η McKinsey προβλέπει αύξηση περίπου 10% της παγκόσμιας αγοράς τρέιντινγκ, φτάνοντας ως και τα 115 δισεκατομμύρια δολάρια μέχρι το 2030.

Βλέποντας τους διάφορους τομείς, για το 2024 το πετρέλαιο και τα πετρελαιοειδή ήταν οι πρωταγωνιστές, καταγράφοντας όμως μία εξίσου δραματική μείωση που προσέγγισε το 39% και οφειλόταν στη στασιμότητα των τιμών του καυσίμου και της υποτονικής ζήτησης. Αυτή η τάση συρρίκνωσης αναμένεται να συνεχιστεί τα επόμενα χρόνια. Στη δεύτερη και τρίτη θέση βρέθηκαν ο ηλεκτρισμός και το φυσικό αέριο— είτε στην κανονική μορφή του, είτε ως LNG. Αν και αυτοί οι δύο τομείς σημείωσαν αντίστοιχες πτώσεις για το 2024, κατά 38% για τον ηλεκτρισμό και το φυσικό αέριο και κατά 23% για το LNG, η μελλοντική τους ανάπτυξη θεωρείται σχεδόν σίγουρη, ειδικά σε βάρος του πετρελαίου, χάρη στην πράσινη μετάβαση. Ένας τομέας που ενισχύθηκε για το 2024 και εκτιμάται ότι θα συνεχίσει με αισιόδοξες προοπτικές είναι εκείνος των μετάλλων και λοιπών ορυκτών, όπου τον τελευταίο καιρό παρατηρείται και έντονη κινητικότητα σε επίπεδο διακρατικού ανταγωνισμού, ιδιαίτερα μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας.

Όπως εξήγησαν στελέχη της McKinsey, η αύξηση των κερδών δεν συνδέεται μόνο με τις αυξημένες τιμές της ενέργειας, αλλά και με τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις. Με τις διεθνείς ηγεσίες να κλιμακώνουν τον μεταξύ τους ανταγωνισμό, οι τρέιντερς σίγουρα θα έχουν νέες ευκαιρίες ανάπτυξης. Από την άλλη πλευρά, ζητήματα όπως η επιστροφή του προστατευτισμού και οι απειλές προς τις εφοδιαστικές αλυσίδες θα μπορούσαν να υπονομεύσουν το εμπόριο αγαθών.

Πηγή: energia.gr

Καθώς, (α) ολοκληρώνει μέχρι το 2029 την ηλεκτρική διασύνδεση του συνόλου του νησιωτικού χώρου με το ηπειρωτικό ηλεκτρικό δίκτυο, και (β) προχωρά στην σχεδίαση και κατασκευή μεγάλων υποθαλάσσιων ηλεκτρικών διασυνδέσεων όπως του Great Sea Interconnector (GSI), που θα συνδέσει την Κρήτη με την Κύπρο και το Ισραήλ, και τον Green Aegean Interconnector που θα συνδέσει την Ελλάδα με την νότιο Γερμανία.

Ως προς τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις εντός Ελλάδας, ο ΑΔΜΗΕ έχει ολοκληρώσει την ιδιαίτερα απαιτητική, από τεχνικής άποψης, διασύνδεση με την Κρήτη, μέσω δύο υποβρυχίων καλωδίων, με το σύστημα να ηλεκτροδοτείται πλήρως εντός του 2025 προσφέροντας ασφάλεια ενεργειακού εφοδιασμού στο μεγαλύτερο ελλαδικό νησί και, ταυτόχρονα, επιτρέποντας την μεγαλύτερη διείσδυση ΑΠΕ στο δίκτυό της. Παράλληλα, προχωρούν τα έργα για την διασύνδεση της Δωδεκανήσου και των νησιών του Ανατολικού και Βορείου Αιγαίου.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η ηλεκτρική διασύνδεση του Ελληνικού νησιωτικού χώρου με το υπόλοιπο ηλεκτρικό δίκτυο της χώρας έχει τεράστια γεωστρατηγική σημασία αφού πιστοποιεί την ύπαρξη εκτενούς οικονομικής δραστηριότητας στα νησιά του Αιγαίου, ενώ αποτελεί έναν οικονομικό και ενεργειακό ομφάλιο λώρο με την Ευρώπη. Με άλλα λόγια, οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις αποτελούν μια ισχυρή γεωπολιτική ασπίδα του Ελληνικού θαλάσσιου χώρου και έρχονται να αντικρούσουν στην πράξη τις Τουρκικές διεκδικήσεις εις βάρος της ελληνικής κυριαρχίας στα νησιά και το διογκούμενο και απειλητικό αφήγημα της «Γαλάζιας Πατρίδας». Όμως, με την ολοκλήρωση της ηλεκτρικής διασύνδεσης των Αιγαιακών νήσων επεκτείνεται έμπρακτα ο Ευρωπαϊκός οικονομικός χώρος, με ό, τι αυτό μπορεί να σημαίνει για την επερχόμενη – και μάλλον αναπόφευκτη – μεγάλη αντιπαράθεση Ευρώπης-Τουρκίας.

Great Sea Interconnector (GSI)

Στο πλαίσιο του ανήσυχου γεωπολιτικού κλίματος που έχει διαμορφωθεί τελευταία στο Αιγαίο μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας – που κάθε άλλο παρά ήρεμα νερά θυμίζει- θα πρέπει να δούμε την εξέλιξη του άλλου μεγάλου έργου του ΑΔΜΗΕ που αφορά την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου μέσω του Great Sea Interconnector (GSI). Αυτή αφορά ένα καλώδιο το οποίο θα μεταφέρει ηλεκτρικά φορτία συνεχούς ρεύματος 1 GW και θα ενώνει την Κρήτη με την Κύπρο (898 χλμ.) και την Κύπρο με το Ισραήλ (310 χλμ.). Το συνολικό κόστος του έργου εκτιμάται στα €1,9 δισεκ. με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση (Grant) ύψους € 657 εκ. από το Connecting Europe Facility.

Η κατασκευή του καλωδίου από την ανάδοχο εταιρεία, την Γαλλική Nexans, έχει ήδη ξεκινήσει, όπως και αυτή των μεγάλων επίγειων σταθμών μετατροπής σε Κρήτη και Κύπρο, με ανάδοχο την Siemens.

Στο παρόν στάδιο εξέλιξης του έργου, ο ΑΔΜΗΕ με την βοήθεια εξειδικευμένων εταιρειών εκτελεί βυθομετρικές μελέτες, μέχρι στιγμής στα Ελληνικά χωρικά ύδατα αλλά πολύ σύντομα και στα διεθνή, εντός της Ελληνικής και Κυπριακής ΑΟΖ, προκειμένου να καθοριστεί με ακρίβεια η πορεία του καλωδίου, η πόντιση του οποίου,όμως, δεν προβλέπεται να ξεκινήσει πριν το τέλος του 2026. Σύμφωνα με πηγές προσκείμενες στην διοίκηση του ΑΔΜΗΕ το μεγαλύτερο τμήμα του καλωδίου αναμένεται να τοποθετηθεί την περίοδο 2027/2028.

Χωρίς αμφιβολία, η κατασκευή σήμερα και η λειτουργία αύριο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου, αποτελεί ένα έργο τεράστιας γεωπολιτικής σημασίας αφού θέτει τέλος στην ενεργειακή απομόνωση της Μεγαλονήσου ενώ, παράλληλα, επεκτείνει το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό δίκτυο καλύπτοντας και την τελευταία χώρα της ΕΕ, η οποία μέχρι τώρα παραμένει ηλεκτρικά ασύνδετη. Δυστυχώς, την πολύ θετική αυτή προοπτική της ηλεκτρικής διασύνδεσης έρχεται, μέσα από στοχευμένες ενέργειές της, να υποσκάψει η Τουρκία, όπως είδαμε από τα επεισόδια της Κάσου τον περασμένο Ιούλιο και Νοέμβριο και, πλέον πρόσφατα, βόρεια της Κρήτης, όταν πολεμικά πλοία της γείτονος προσπάθησαν να παρεμποδίσουν τις βυθομετρικές έρευνες. Ως εκτούτου, τίθεται το εύλογο ερώτημα για το κατά πόσο θα αφήσει ανενόχλητη η Άγκυρα την Αθήνα να προχωρήσει στην πόντιση του καλωδίου μέσα από διεθνή ύδατα, την στιγμή που, σε ένα τόσο πρώιμο στάδιο στην εξέλιξη του έργου, έχει υιοθετήσει μια τόσο προκλητική στάση με απειλές και στενό πολεμικό μαρκάρισμα.

Εύκολη απάντηση στο ανωτέρω ερώτημα δεν υπάρχει, παρά την θετική για την Ελλάδα διατύπωση του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας ( UNCLOS), η οποία στο άρθρο 112 και στο άρθρο 79, παράγραφος 5, ξεκαθαρίζει ότι δεν απαιτείται να δοθεί ουδεμία άδεια από όμορη χώρα, και την μόνη υποχρέωση που έχουν στην προκειμένη περίπτωση Ελλάδα και Κύπρος είναι η απλή «ενημέρωση» της αρμόδιας κρατικής υπηρεσίας της Τουρκίας για την ακριβή διαδρομή που θα ακολουθήσει το καλώδιο, προς αποφυγή ζημιών στον βυθό, όπου, ενδεχομένως, η άλλη χώρα έχει τοποθετήσει ή πρόκειται να κατασκευάσει παρόμοια καλώδια ή αγωγούς αερίου ή νερού.

Με Ελλάδα και Κύπρο να δείχνουν αποφασισμένες να προχωρήσουν την τόσο απαραίτητη ηλεκτρική διασύνδεση τους – κάτι που υποστηρίζεται έμπρακτα από την ΕΕ – το έργο του GSI προώρισται να αποτελέσει ένα είδος crashtest για την δυνατότητα Ελλάδας -Κύπρου να ασκήσουν τα κυριαρχικά τους δικαιώματα εντός της ΑΟΖ τους. Ένας ακόμα λόγος που η Ελλάδα οφείλει να ανακηρύξει ΑΟΖ, έστω έμμεσα, καταθέτοντας συντεταγμένες στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού θαλάσσιου χωροταξικού σχεδίου με ταυτόχρονη ανάρτηση χάρτη, έτσι ώστε όλοι εντός και εκτός Ευρώπης να γνωρίζουν τα εξωτερικά όρια της Ελληνικής ΑΟΖ. Κάτι που η Κύπρος το έπραξε ήδη, παρά την Τουρκική κατοχή του 1/3 των εδαφών της.

Πηγή: energia.gr

Αλλά ας αντιμετωπίσουμε τα πράγματα λίγο ποιο ψύχραιμα και ας δούμε τι πραγματικά συνέβη και πως ξετυλίχτηκαν τα γεγονότα και γιατί το Big Oil είναι σήμερα υπό διωγμό. Κατ´ αρχάς στις 18 Μαΐου ανακοινώθηκε από τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, τον ΙΕΑ, η περίφημη έκθεση του για το NetZero50, (βλέπε Ενεργειακές Αγορές 25/5 εδώ) η οποία αναφέρει επί λέξει ότι προκειμένου να επιτευχθεί ο μηδενισμός των εκπομπών θερμοκηπίου μέχρι το 2050 θα πρέπει οι απανταχού πετρελαϊκές (όχι μόνο το Big Oil) να σταματήσουν άμεσα κάθε έρευνα για την ανακάλυψη και εκμετάλλευση νέων κοιτασμάτων υδρογονανθράκων γιατί υπάρχουν ήδη αρκετά αποθέματα και – προεξοφλώντας μείωση της ζήτησης – και επομένως δεν θα χρειαστούμε περισσότερο πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Θύελλα αντιδράσεων ακολούθησε όχι μόνο από τις πετρελαϊκές αλλά και από κράτη μέλη του Ο.Ο.Σ.Α, όπου και λογοδοτεί ο ΙΕΑ, γιατί η υιοθέτηση τέτοιων υπεραπλουστευμένων πολιτικών θα έχουν αναπόφευκτα τεράστιες αρνητικές επιπτώσεις στις οικονομίες τους ενώ υποσκάπτει άμεσα την ενεργειακή τους ασφάλεια.

Μια εβδομάδα αργότερα την Τετάρτη 26 Μαΐου Ολλανδικό περιφερειακό δικαστήριο (district court) της Χάγης εξέδωσε απόφαση μετά προσφυγή της περιβαλλοντικής οργάνωσης «Friends of the Earth” που υποχρεώνει την πετρελαϊκή εταιρεία Shell να μειώσει τις εκπομπές της σε CO2 κατά 45% ,σε σύγκριση με αυτά του 2019, μέχρι το 2030 και μάλιστα με άμεση ισχύ του μέτρου με την αιτιολογία ότι η κλιματική πολιτική της εταιρείας δεν είναι ξεκάθαρη. Παρά το γεγονός ότι η Shell, σε αντίθεση με άλλες εταιρείες, ήδη υλοποιεί ένα καλά επεξεργασμένο σχέδιο με στόχο τις μηδενικές εκπομπές μέχρι το 2050. Επιπλέον, σύμφωνα με ανακοίνωση της διοίκησης η Shell έχει αρχίσει να μειώνει την πετρελαϊκή της παραγωγή, που κορυφώθηκε το 2019, η οποία πρόκειται να αποκλιμακωθεί σταδιακά μέχρι το 2050.

Σύμφωνα με τον Donald Pols, διευθυντή του Ολλανδικού παραρτήματος της Friends of the Earth, που δήλωσε περιχαρής με την απόφαση του δικαστηρίου, η οργάνωση του ήδη βοηθά άλλες περιβαλλοντικές ομάδες να ακολουθήσουν τα βήματα τους και να προσφύγουν δικαστικά εναντίον άλλων πετρελαϊκών εταιρειών στην Ευρώπη αδιακρίτως μεγέθους.

Ως να μην έφθανε η απόφαση του Ολλανδικού δικαστηρίου την ίδια ημέρα με μερικές ώρες διαφορά στην άλλη όχθη του Ατλαντικού στην ετήσια γενική συνέλευση της ExxonMobil, η διοίκηση της μεγαλύτερης πετρελαϊκής στον κόσμο βρέθηκε αντιμέτωπη με εξέγερση ομάδας μετόχων, που διακατέχοντο από περιβαλλοντικές ευαισθησίες, οι οποίοι αξίωσαν και πέτυχαν την τοποθέτηση δύο ανεξάρτητων μελών στο ΔΣ της εταιρείας με στόχο την αλλαγή στρατηγικής της πολυεθνικής και την υιοθέτηση πολιτικών για τη μείωση των εκπομπών. Έχει ενδιαφέρον ότι το activist fund με την παράξενη ονομασία Engine 1 που δημιούργησε το όλο θέμα κατέχει μόνο $ 54 εκατ. αξίας μετόχων της ExxonMobil που εκπροσωπούν λιγότερο του 0.01% του μετοχικού κεφαλαίου. Όμως οι εκπρόσωποι του Engine 1 κατάφεραν να πείσουν και να πάρουν με το μέρος τους κατά την επίμαχη ψηφοφορία μεγάλα συνταξιοδοτικά funds που είχαν εκφράσει τις ανησυχίες τους για την ακολουθούμενη από την διοίκηση της ExxonMobil πολιτική που στηρίζεται κυρίως στην συνεχιζόμενη εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων και λιγότερα στην λήψη μέτρων για την μείωση των εκπομπών.

Το σφυροκόπημα μερίδας ανησυχούντων μετόχων κατά των διοικήσεων των πετρελαϊκών συνεχίσθηκε την ίδια ημέρα στις ΗΠΑ όπου κατά την ετήσια γενική συνέλευση της άλλης μεγάλης πολυεθνικής της Chevron, πέρασε ψήφισμα με πλειοψηφία 61% που υποχρεώνει την εταιρεία να συμμορφωθεί άμεσα με την μείωση εκπομπών τύπου Scope 3 χωρίς όμως να τίθενται χρονικά περιθώρια η ποσοτική οροφή. Να σημειωθεί ότι εκπομπές Scope 3 αφορούν αυτές που δεν εκπέμπονται από την ίδια την εταιρεία αλλά από άλλες πηγές που συμμετέχουν στην παραγωγική αλυσίδα της. Με την Chevron να έχει ήδη εκπονήσει και θέσει σε εφαρμογή ένα φιλόδοξο πρόγραμμα μείωσης των εκπομπών της η ομάδα δύστροπων μετόχων δεν είχε άλλη επιλογή παρά να προτείνει τον έλεγχο στις εκπομπές τρίτων, πράγμα που πέτυχε.

Τα ανωτέρω είναι ενδεικτικά του αρρωστημένου κλίματος που τείνει να επικρατήσει τελευταία στις Δυτικές κοινωνίες όπου ένα τμήμα των μετόχων των πετρελαϊκών δείχνει να αμφισβητεί το βασικό αντικείμενο των εταιρειών μετοχές των οποίων και αγόρασε αρχικά και κατέχει εκτιμώντας ότι αποτελούν μια ασφαλή τοποθέτηση με καλές προοπτικές για έσοδα από μερίσματα και υπεραξία. Τώρα οι ίδιο αυτοί οι μέτοχοι φαίνονται ότι έχουν δεύτερες σκέψεις ως προς την αξία των μετοχών τους τις οποίες θεωρούν ότι θα απαξιωθούν εάν η εταιρεία δεν αλλάξει αντικείμενο εργασιών- γιατί αυτό συνεπάγεται ο μηδενισμός των εκπομπών- και δεν παράγει ενέργεια αποκλειστικά από ΑΠΕ. Και αντί να πωλήσουν τις μετοχές τους για να περισώσουν την επένδυση τους την οποία εκτιμούν ότι κινδυνεύει από την άφρονα πολιτική που ακολουθεί η διοίκηση της, σοφίζονται διάφορους τρόπους ώστε να υποχρεώσουν την εταιρεία να αλλάξει πορεία. Προφανώς οι μέτοχοι τελούν υπό σύγχυση αδυνατώντας να αξιολογήσουν σωστά τις πηγές εσόδων και κερδοφορίας των πετρελαϊκών.

Στην ορθό-πολιτική δυτική κοινωνία που ζούμε οι πετρελαϊκές δεν φαίνεται να έχουν μέλλον αφού μεγάλο τμήμα του εκλογικού σώματος φαίνεται να έχει πεισθεί από το κοινά αποδεκτό (χάρη του περίφημου επιστημονικού consensus) εσχατολογικό αφήγημα της κλιματικής αλλαγής και της υπερθέρμανσης του πλανήτη. Ένα αφήγημα που ενισχύει πέρα από κάθε λογική τον σουρεαλιστικό στόχο για μηδενικές εκπομπές μέχρι το 2050 που όμως αποτελεί εδώ και καιρό την επίσημη πολιτική της ΕΕ και πολύ σύντομα εκτιμάται ότι θα υιοθετηθεί και από την κυβέρνηση των ΗΠΑ. Παράλληλα το εν λόγω αφήγημα επηρεάζει την κοινή γνώμη η οποία φαίνεται να έχει πεισθεί ότι πετρέλαιο και φυσικό αέριο αποτελούν ενεργειακές πηγές του παρελθόντος παρά το γεγονός ότι η επίτευξη του all electric world αργεί πολύ ακόμα.

Όμως πετρέλαιο και το φυσικό αέριο θα εξακολουθήσουν για πολλά χρόνια ακόμα να αποτελούν το βασικό συστατικό στοιχείο του παγκόσμιου ενεργειακού ισοζυγίου όπως έχουμε κατ´επανάληψη τονίσει μέσα από την στήλη Ενεργειακό Στίγμα 18/12/20 εδώ. Καθότι η ζήτηση ( όπως και ο πληθυσμός) θα βαίνει αυξανόμενη, κυρίως σε Ασία, Ν. Αμερική και Αφρική, και δεν υπάρχει περίπτωση αυτή να καλυφθεί από πανάκριβα και ενεργοβόρα ηλεκτρικά οχήματα ή από τις ΑΠΕ που έχουν συνολικά μικρό συντελεστή αποδοτικότητας. Έχει ενδιαφέρον ότι ο ίδιος ο ΙΕΑ στην πρόσφατη (2021) ενδιάμεση έκθεση του (Βλέπε Ενεργειακό Στίγμα 29/3 εδώ) για την πετρελαϊκή αγορά προβλέπει ανάκαμψη της παγκόσμιας ζήτησης από τα 96,0 εκατ. βαρέλια που αναμένεται να διαμορφωθεί εφέτος στα 104,0 εκατ.βαρ/ημέρα το 2026. Παράλληλα η γνωστή εταιρεία ενεργειακών συμβούλων Wood Mackenzie σε τελευταία της μελέτη εκτιμά ότι η κορύφωση της ζήτησης (peak demand) δεν πρόκειται να σημειωθεί προ του 2040 το ενωρίτερο. Γιατί μπορεί να προβλέπεται αυξημένη χρήση ηλεκτρικών οχημάτων αλλά αυτή θα περιορισθεί σε ορισμένες χώρες της Ευρώπης, σε ΗΠΑ και εν μέρει στην ΝΑ Ασία. Όλος ο υπόλοιπος κόσμος θα εξακολουθεί να καταναλώνει πετρέλαιο γιατί απλούστατα οι μηχανές εσωτερικής καύσης έχουν καλύτερη απόδοση ενώ η ζήτηση για φυσικό αέριο θα αυξάνεται και αυτή για να ανταποκριθεί στις συνεχώς αυξανόμενες ανάγκες της ηλεκτροπαραγωγής και των μεταφορών.

Με τις μεγάλες δυτικές πετρελαϊκές σε αποδρομή και απαξίωση, με επιλογή μάλιστα των μετόχων τους, ο δρόμος ανοίγει διάπλατα για την μεγαλύτερη κινητοποίηση των NOC’s, δηλαδή των κρατικών εταιρειών των πετρέλαιο παραγωγικών χωρών. Εταιρίες όπως η Saudi Aramco, η ADNOC του Άμπου Ντάμπι, η Kuwait Oil, η NIOC του Ιράν αλλά και Ρωσικές ανεξάρτητες όπως η Rosneft, η Gazpromneft,η Lukoil, η Novotel και η Surgutneftgas, ή η Βραζιλιάνικη Petrobras και η Μεξικάνικη Pemex θα αναδειχθούν στους βασικούς προμηθευτές του αύριο αποσπώντας το μεγαλύτερο εάν όχι όλο το μερίδιο των δυτικών πετρελαϊκών. Τόσο οι χώρες μέλη του OPEC όσο και οι εκτός αυτού πετρελαιοπαραγωγοί δεν μπορούν να πιστέψουν ακόμα την καλή τους τύχη ιδίως μετά την δημοσιοποίηση από τον ΙΕΑ της Έκθεσης NetZero50, αφού πλέον η πλάστιγγα της πετρελαιοπαραγωγής κλείνει ξεκάθαρα προς το μέρος τους. Για αυτό δεν είχε άδικο ο υπουργός ενέργειας της Σαουδικής Αραβίας, πρίγκιπας Αμπντουλασίζ Μπιν Σάλμαν, όταν μιλώντας στους Financial Times (5/6) και αναφερόμενος στην έκθεση του ΙΕΑ και τις προβλέψεις του (και προτροπές του) για την συρρίκνωση του μεριδίου του πετρελαίου, δήλωσε ότι «όποιος επινόησε το σενάριο που προβλέπει άμεση παύση ερευνών και απώτερη συρρίκνωση της παγκόσμιας παραγωγής δεν έχει επαφή με τη πραγματικότητα», ενώ πριν λίγες ημέρες είχε αναφερθεί στους συντάκτες της έκθεσης ότι «φαίνεται να ζουν στο la la land “.

Πηγή: energia.gr

Η στροφή της πετρελαϊκής βιομηχανίας προς τα νέα “οικολογικά” καύσιμα είναι  επιτακτική, παρατηρούν παράγοντες της πετρελαϊκής αγοράς, εν όψει των προτεραιοτήτων που έχουν τεθεί από την ΕΕ για μείωση των εκπομπών αλλά και εσπευσμένων αποφάσεων που έχουν λάβει η σκέπτονται να πάρουν διάφορες κυβερνήσεις (λχ Ηνωμένο Βασίλειο, Γερμανία ) με τη λήψη νομοθετικών μέτρων για την απαγόρευση πωλήσεων αυτοκινήτων με μηχανές εσωτερικής καύσης ήδη από το 2030. Αν και αντισυνταγματικές τέτοιου είδους αποφάσεις, που εύκολα μπορεί να καταπέσουν στα εθνικά δικαστήρια αλλά και στο ευρωπαϊκό (European Court),όπως παρατηρούν έγκριτοι νομικοί κύκλοι, είναι ενδεικτική του ακήρυκτου αλλά πολύ πραγματικού πολέμου που μαίνεται κατά των πετρελαϊκών εταιρειών από το περιβαλλοντικό λόμπι. Ένα λόμπι που ως γνωστό υποστηρίζεται και χρηματοδοτείται αδρά από ακτιβιστές επενδυτές και (όχι τόσο αθώα) τεχνολογικά προσανατολισμένα funds που προσβλέπουν σε κολοσσιαία κέρδη μέσω της τεχνολογικής αναστάτωσης (disruption) που αναπόφευκτα δημιουργούν μεγάλης κλίμακας αλλαγές και παρεμβάσεις όπως λχ οι ΑΠΕ, η ηλεκτροκίνηση, η τεχνητή νοημοσύνη κ.λπ.

Σήμερα πολλές πετρελαϊκές εξετάζουν και ορισμένες (λχ. ΒΡ, Shell, Total, Repsol κ.α.) ήδη επιχειρούν την μετεξέλιξη τους σε πλήρως καθετοποιημένες ενεργειακές  εταιρείες με διεύρυνση του χαρτοφυλακίου τους στις ΑΠΕ, στο Φυσικό Αέριο, στην παροχή υπηρεσιών ενεργειακής αποδοτικότητας, στην ηλεκτροκίνηση, στην διαχείριση απορριμμάτων με την παράλληλη παραγωγή ενέργειας και στην ανακύκλωση. Στο πλαίσιο αυτό και με δεδομένο ότι η ηλεκτροκίνηση είναι ζήτημα εάν μέχρι το 2040 θα έχει μπορέσει να αντικαταστήσει το 25% του παγκόσμιου στόλου οχημάτων, οι πετρελαϊκές είναι υποχρεωμένες να αναπτύξουν νέου τύπου υγρά καύσιμα μικρού ή και μηδενικού αποτυπώματος άνθρακα ώστε να εξυπηρετούν τις ανάγκες οχημάτων με ΜΕΚ. Όπως παρατηρούν παράγοντες του κλάδου, “χρειάζεται ένας συνδυασμός τεχνολογιών σε πολλές μονάδες παραγωγής ανά την Ευρώπη για την παραγωγή υγρών καυσίμων χαμηλού άνθρακα σε μεγάλη κλίμακα”

Τα καύσιμα αυτά, γνωστά ως πράσινα καύσιμα, είναι υγρά καύσιμα χαμηλού αποτυπώματος άνθρακα που δεν προέρχονται από το πετρέλαιο. Έχουν μηδενικές ή περιορισμένες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (CO2) κατά την παραγωγή και την χρήση τους σε σύγκριση με τα ορυκτά καύσιμα ενώ έχουν στρατηγικό ρόλο για την μετάβαση σε μια κλιματική ουδέτερη κοινωνία. Θα πρέπει να αποσαφηνισθεί ότι η ένταση άνθρακα των καυσίμων εξαρτάται από το μερίδιο πράσινων καυσίμων που αναμιγνύεται στο τελικό προϊόν. Όταν τα πράσινα καύσιμα αντικαταστήσουν πλήρως τα ορυκτά συστατικά στα καύσιμα που πωλούνται στην αντλία, τα υγρά καύσιμα θα είναι κλιματικά ουδέτερα.

Στο ανωτέρω πλαίσιο αυτό θα πρέπει να επισημανθεί ότι οι κινητήρες εσωτερικής καύσης που τροφοδοτούνται με υγρά καύσιμα χαμηλών εκπομπών άνθρακα (δηλ. καύσιμα από βιομάζα, απόβλητα, ΑΠΕ και ανακυκλωμένο CO2) θα είναι εξ ίσου βιώσιμοι με τα ηλεκτρικά οχήματα που θα τροφοδοτούνται από πράσινη ηλεκτρική ενέργεια. Τα νέα αυτά καύσιμα περιλαμβάνουν πρωτίστως βιώσιμα καύσιμα 1ης γενιάς όπως είναι τα βιοκαύσιμα γεωργικής προέλευσης(πχ. καλλιέργειες ζάχαρης, αμύλου και φυτικά έλαια) ενώ η τεχνολογία βασίζεται σε μετεστεροποίηση, ζύμωση και υδρογόνωση( λχ αιθανόλη, FAME) Οι ειδικοί επιστήμονες του χώρου εκτιμούν ότι μετά το 2030 πολλά από τα σημερινά βιώσιμα καύσιμα θα αρχίσουν σταδιακά να αντικαθίστανται από βιοκαύσιμα  2ης γενιάς, όπως λχ. ζωικά απόβλητα, lignocellulocic biomass, second generation feedstocks κλπ.

Συμπερασματικά, και όπως παρατηρούν στελέχη ευρωπαϊκών πετρελαϊκών εταιρειών,  τα πράσινα καύσιμα θα καταστήσουν δυνατή τη σταδιακή απαλλαγή από τον άνθρακα ολόκληρου του στόλου οχημάτων σε κυκλοφορία, υφιστάμενων και νέων.

Σε αντίθεση, εναλλακτικές τεχνολογίες όπως τα ηλεκτρικά  οχήματα μπαταρίας (battery electric vehicles) θα απαιτούν την προοδευτική αντικατάσταση του συνόλου του στόλου αυτοκινήτων. Επομένως, στο άμεσο μέλλον τα πράσινα καύσιμα θα είναι σε θέση να παρέχουν μια ανταγωνιστική λύση σε σύγκριση με τις εναλλακτικές τεχνολογίες και άρα θα μειώσουν την πίεση και το κόστος που ενέχει η πλήρης αντικατάσταση του στόλου για την εξασφάλιση της περιπόθητης “κλιματικής ουδετερότητας”, συμβάλλοντας με αυτόν τον τρόπο στην επίτευξη δίκαιης μετάβασης σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Πηγή: energia.gr