επικουρική Αρχεία - NewIdeas | Το κανάλι με άποψη

Τι αλλάζει από σήμερα στην Επικουρική Ασφάλιση… Του Θοδωρή Βγενή

admin — Sun, 02 Jan 2022 11:56:15 +0000

Του Θοδωρή Βγενή

Ένα νέο τοπίο διαμορφώνεται στην κοινωνική ασφάλιση από 1η Ιανουαρίου, καθώς το υπουργείο Εργασίας ενεργοποιεί το νέο ταμείο επικουρικής ασφάλισης, το οποίο μετατρέπεται από διανεμητικό σε κεφαλαιοποιητικό και έχει ως βασικό του άξονα στους «ατομικούς κουμπαράδες». Στην πραγματικότητα με την εφαρμογή του νέου συστήματος οι εργατικές και εργοδοτικές εισφορές δεν θα καλύπτουν πλέον τις τρέχουσες συντάξεις, αλλά θα αποταμιεύονται θα επενδύονται και θα πληρώνουν την μελλοντική σύνταξη του ασφαλισμένου, η οποία μάλιστα, σύμφωνα με το υπουργείο Εργασίας, θα είναι αισθητά μεγαλύτερη λόγω της μεταρρύθμισης του συστήματος.

Με στόχο την προστασία των ασφαλισμένων το υπουργείο Εργασίας έχει διαμορφώσει τις απαραίτητες δικλείδες ασφαλείας. Το πλαίσιο περιλαμβάνει τρεις βασικές πρόνοιες. Αρχικά, οι ασφαλιστικές εισφορές προς το νέο επικουρικό ταμείο θα εισπράττονται κατά προτεραιότητα. Παράλληλα, οι όποιες οφειλές προς το ΤΕΚΑ δεν υπόκεινται σε ρύθμιση, ενώ ο εκάστοτε εργοδότης για να εξασφαλίζει ασφαλιστική ενημερότητα θα πρέπει να τις καταβάλλει εφάπαξ. Ακόμη η απόλυση εργαζομένου για τον οποίο δεν έχουν καταβληθεί οι εισφορές προς το ΤΕΚΑ, θα είναι άκυρη. Τα παραπάνω εκτιμάται ότι θα αποτρέψουν αρκετούς εργοδότες από το να μην καταβάλλουν τις προβλεπόμενες εισφορές.

Ωστόσο, υπάρχουν ακόμη δύο ασφαλιστικές δικλείδες που θωρακίζουν τους ασφαλισμένους:

Για τους νέους ασφαλισμένους υπάρχει εγγύηση του Δημοσίου περί μη αρνητικής απόδοσης. Δηλαδή, ακόμα και αν κάτι πάει στραβά στις διεθνείς αγορές και δεν πάνε καλά οι επενδύσεις, κανείς δεν θα πάρει επικουρική σύνταξη χαμηλότερη από αυτή που αντιστοιχεί στις εισφορές που κατέβαλε, συν τον πληθωρισμό.
Για τους σημερινούς ασφαλισμένους και συνταξιούχους υπάρχει δέσμευση ότι από τη σχεδιαζόμενη μεταρρύθμιση δεν θα επηρεαστεί ούτε η καταβολή ούτε το ύψος των επικουρικών συντάξεων του υφιστάμενου συστήματος. Και τούτο, διότι όποιο χρηματοδοτικό κενό υπάρχει, θα καλυφθεί από τον προϋπολογισμό.

Οι εισφορές επικουρικής ασφάλισης θα συλλέγονται από τον e-ΕΦΚΑ και θα πιστώνονται στους ατομικούς λογαριασμούς των ασφαλισμένων. Το ύψος των εισφορών δεν διαφοροποιείται από εκείνο του ισχύοντος συστήματος, διαμορφώνεται δηλαδή σε ποσοστό 3,25% για τον εργοδότη και 3,25% για τον εργαζόμενο μέχρι και τον Μάιο του 2022, και σε 3% για τον καθένα εφεξής.

Έτσι, οι συντάξεις θα υπολογίζονται πλέον με βάση το ύψος των εισφορών του εκάστοτε ασφαλισμένου στη διάρκεια του εργασιακού βίου και την απόδοση που οι εισφορές θα έχουν μέσα από την επαγγελματική διαχείριση των αποθεματικών.

Εξάλλου, στο νέο σύστημα οι επικουρικές συντάξεις θα καθορίζονται από τις αποδόσεις των επενδύσεων των εισφορών. Θα υπάρχουν διαθέσιμα τρία επενδυτικά προφίλ:

χαμηλού ρίσκου
μεσαίου ρίσκου και
υψηλού ρίσκου

Οι ασφαλισμένοι θα μπορούν να επιλέγουν που θα εντάξουν τον «κουμπαρά» τους, ενώ θα μπορούν να αλλάζουν ανά 3ετία επενδυτικό προφίλ.

Προϋπόθεση θεμελίωσης δικαιώματος μηνιαίας επικουρικής σύνταξης είναι η έκδοση κύριας σύνταξης και η συμπλήρωση 15 ετών επικουρικής ασφάλισης. Στις περιπτώσεις που δεν θεμελιώνεται δικαίωμα μηνιαίας επικουρικής σύνταξης (δηλαδή εάν για οποιονδήποτε λόγο δεν απονεμηθεί κύρια σύνταξη ή δεν συμπληρώνονται 15 έτη επικουρικής ασφάλισης), οι καταβληθείσες εισφορές επιστρέφονται σε πραγματική αξία στον ασφαλισμένο κατά τη συμπλήρωση του γενικού ορίου ηλικίας συνταξιοδότησης, κάτι που δεν ισχύει σήμερα.

Πηγή: powergame.gr

Το άρθρο Τι αλλάζει από σήμερα στην Επικουρική Ασφάλιση… Του Θοδωρή Βγενή εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Επικουρική Ασφάλιση και Επαγγελματικά Ταμεία… Του Κωνσταντίνου Τσουκαλά

admin — Wed, 29 Dec 2021 10:52:15 +0000

Του Κωνσταντίνου Τσουκαλά*

Από 1.1.2022 τίθεται σε ισχύ το νέο σύστημα επικουρικής ασφάλισης για τους νεοεισερχόμενους στην κοινωνική ασφάλιση, όπως διαμορφώθηκε με τη ψήφιση του Ν. 4826/2021. Το βασικό χαρακτηριστικό του είναι η μετατροπή του από διανεμητικό σε κεφαλαιοποητικό.

Μέχρι σήμερα το επικουρικό σύστημα της χώρας είναι σύστημα νοητής κεφαλαιοποίησης, δηλαδή οι τρέχουσες εισφορές των εργαζομένων κατευθύνονται, στο πλαίσιο της αλληλεγγύης γενεών, στη χρηματοδοτική κάλυψη των υφιστάμενων και καταβαλλόμενων συντάξεων, όπως ακριβώς και οι εισφορές των σημερινών συνταξιούχων κάλυψαν σε μεγάλο βαθμό τις επικουρικές της προηγούμενης γενιάς συνταξιούχων. Με τη μετατροπή του συστήματος επικουρικής ασφάλισης σε κεφαλαιοποιητικό, οι εισφορές των εργαζομένων που θα προχωρήσουν στο νέο σύστημα δεν θα χρηματοδοτούν τις επικουρικές συντάξεις αλλά θα παραμένουν δεσμευμένες με το σύστημα του «ατομικού κουμπαρά» και θα επενδύονται σε συνεργασία με διαχειριστές κεφαλαίων προκειμένου να επιτευχθεί η υψηλότερη απόδοση του ασφαλιστικού προϊόντος. Στο νέο σύστημα θα μετέχουν υποχρεωτικά οι νέοι ασφαλισμένοι και προαιρετικά οι ασφαλισμένοι (μισθωτοί και αυτοαπασχολούμενοι) ηλικίας έως 35 ετών. Οι εισφορές τους θα επενδύονται σε μετοχές και ομόλογα. Το ύψος παραμένει στο 6% (3% για τον εργοδότη και 3% για τον εργαζόμενο), θα εισπράττονται από τον ΕΦΚΑ μαζί με τις εισφορές κύριας σύνταξης και θα αποδίδονται στο ΤΕΚΑ (Ταμείο Επικουρικής Κεφαλαιοποιητικής Ασφάλισης) το οποίο θα συσταθεί, θα είναι δημόσιο, αλλά οι τοποθετήσεις θα γίνονται σε συνεργασία με ιδιώτες διαχειριστές κεφαλαίων. Σύμφωνα με το άρθρο 60 του νόμου, το κράτος εγγυάται την καταβολή των συντάξεων του νέου συστήματος, στο επίπεδο τουλάχιστον των εισφορών που θα έχουν καταβληθεί. Αυτό που δεν γνωρίζουμε είναι αν θα εγγυηθεί μακροπρόθεσμα και το ύψος των σημερινών επικουρικών συντάξεων ή και των μελλοντικών.

Ο υφυπουργός Κοινωνικών Ασφαλίσεων αποδέχθηκε ότι το ακαθάριστο κόστος μετάβασης «την περίοδο 2022-2070 θα είναι σημαντικό, αλλά εκτιμώ ότι αυτό θα καλυφθεί από το δημοσιονομικό “μέρισμα ανάπτυξης “που θα προκόψει από την επιτάχυνση της ανάπτυξης» ενώ το ίδιο ευχολόγιο αναπαράγεται και στην περίφημη Έκθεση Πισσαρίδη.

Η πραγματικότητα είναι ότι το κόστος μετάβασης θα δημιουργείται από το κενό που θα υπάρχει, αφού οι εισφορές θα συσσωρεύονται στον ατομικό κουμπαρά και όσο οι σημερινοί εργαζόμενοι από 35 ετών και άνω θα συνταξιοδοτούνται τόσο θα αυξάνονται οι συνταξιούχοι και θα μειώνεται ο πληθυσμός των ενεργών που θα καταβάλλουν εισφορές. Προκειμένου να διατηρηθεί το μέσο μηνιαίο ύψος των επικουρικών συντάξεων στο σημερινό επίπεδο (195 ευρώ μεικτά), θα πρέπει με κάποιον τρόπο να χρηματοδοτείται το ετήσιο έλλειμμα που θα δημιουργείται. Βάσει προβολών το κόστος μετάβασης σε παρούσες αξίες υπολογίζεται σε 75 δισ. ευρώ, ενώ τα ετήσια αναμενόμενα έσοδα υστερούν.

Σε ποσοτικούς όρους, το νέο σύστημα επικουρικής ασφάλισης είναι δύσκολο να επιφέρει αύξηση εσόδων του προϋπολογισμού, ειδικά λόγο) της επιλογής της κυβέρνησης να μη συνδυαστεί με τη λειτουργία των επαγγελματικών Ταμείων. Μόνο η λειτουργία των επαγγελματικών Ταμείων με τη δυνατότητα υπαγωγής στο νέο καθεστώς και άλλων ασφαλισμένων θα μπορούσε να προσδώσει σημαντική δυναμική στην εισαγωγή κεφαλαιοποιητικών στοιχείων στην ασφάλιση, απορροφώντας παράλληλα δημοσιονομικούς κραδασμούς στις αντοχές του υφιστάμενου επικουρικού συστήματος.

Βάσιμα λοιπόν οι σημερινοί συνταξιούχοι ανησυχούν για το μέλλον των συντάξεών τους, όσο η κυβέρνηση δεν απαντά πειστικά στο ερώτημα του τρόπου κάλυψης του κόστους μετάβασης στο νέο κεφαλαιοποιητικό σύστημα.

*δικηγόρος

Το άρθρο Επικουρική Ασφάλιση και Επαγγελματικά Ταμεία… Του Κωνσταντίνου Τσουκαλά εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Ιδού το πρώτο κεφαλαιοποιητικό ταμείο επικουρικής ασφάλισης… Του Κώστα Παπαδή

admin — Sun, 12 Dec 2021 13:19:16 +0000

Του Κώστα Παπαδή

Το πρώτο ταμείο κεφαλαιοποιητικής ασφάλισης είναι γεγονός. Ξεκινά τη λειτουργία του την 1η Ιανουαρίου 2022 και θα αφορά την επικουρική σύνταξη των ασφαλισμένων του. Πρόκειται για Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου και το επίσημο όνομά του είναι Ταμείο Επικουρικής Κεφαλαιοποιητικής Ασφάλισης (ΤΕΚΑ).

Το βασικό του χαρακτηριστικό είναι η καθιέρωση ατομικού κουμπαρά για κάθε ασφαλισμένο, όπου θα συγκεντρώνονται οι εισφορές του και οι αποδόσεις τους. Από την πρώτη του νέου έτους όλοι οι νεοεισερχόμενοι στην αγορά εργασίας (μισθωτοί δημοσίου και ιδιωτικού τομέα), όπως και οι αυτοαπασχολούμενοι που είναι υπόχρεοι επικουρικής ασφάλισης, θα εντάσσονται υποχρεωτικά στο νέο ταμείο.

Το νέο ασφαλιστικό καθεστώτος επικουρικής ασφάλισης περίλαμβάνει τα εξής:

Οι ασφαλισμένοι στο νέο ταμείο

Πρώτη κατηγορία: Υποχρεωτικά από την 1η Ιανουαρίου 2022 εντάσσονται στο ΤΕΚΑ όλοι οι νεοεισερχόμενοι στην αγορά εργασίας – ανεξαρτήτως ηλικίας – εφόσον απασχολούνται σε κλάδο στον οποίο η επικουρική ασφάλιση είναι υποχρεωτική. Δηλαδή αφορά, μισθωτούς του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, όπως μηχανικούς και δικηγόρους.

Δεύτερη κατηγορία: Προαιρετικά από 1η Ιανουαρίου 2023 μπορούν – δύνανται – να υπαχθούν προαιρετικά στην ασφάλιση του ΤΕΚΑ, οι εξής κατηγορίες ασφαλισμένων: Ασφαλισμένοι στον Κλάδο Επικουρικής Ασφάλισης του e-ΕΦΚΑ (πρώην ΕΤΕΑΕΠ) που έχουν γεννηθεί από 1/1/1987 και μετά και οι οποίοι επιθυμούν να μεταβούν από τον προαναφερόμενο Κλάδο στο ΤΕΚΑ. Η συγκεκριμένη κατηγορία ασφαλισμένων μπορεί να ασκήσει το δικαίωμά της για υπαγωγή στην ασφάλιση του ΤΕΚΑ μέχρι τις 31.12.2023.

Εργαζόμενοι που απασχολούνται σε κλάδους για τους οποίους δεν υπάρχει υποχρέωση υπαγωγής στην επικουρική ασφάλιση (π.χ. ελεύθεροι επαγγελματίες, αγρότες, αυτοαπασχολούμενοι υγειονομικοί) και οι οποίοι διατηρούν το δικαίωμα ένταξης στο ΤΕΚΑ μέχρι να συμπληρώσουν το 35ο έτος της ηλικίας τους.

Οι εισφορές

Οι εισφορές επικουρικής ασφάλισης παραμένουν στο ύψος του ισχύοντος συστήματος, δηλαδή σε ποσοστό 3,25% για τον εργοδότη και 3,25% για τον εργαζόμενο μέχρι και τον Μάιο του 2022, και σε 3% για τον καθένα στην συνέχεια. Τις εισφορές θα συλλέγει ο e – ΕΦΚΑ και στη συνέχεια θα πιστώνει στους ατομικούς λογαριασμούς των ασφαλισμένων.

Ατομικοί Λογαριασμοί

Ο ασφαλισμένος θα έχει πρόσβαση στον ατομικό λογαριασμό του – μέσω site και εφαρμογής για κινητά τηλέφωνα καθώς και μέσω άλλων φορητών ηλεκτρονικών συσκευών – εντός του 2022. Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2022, θα καθοριστεί λεπτομερώς το περιεχόμενο, η διάρκεια και η διαδικασία τήρησης των ατομικών λογαριασμών. Η ιστοσελίδα του νέου Ταμείου – με όλες τις απαραίτητες πληροφορίες για τη λειτουργία του – θα λειτουργήσει στη διαδικτυακή διεύθυνση teka.gov.gr. Επίσης, θα λειτουργήσει και η εφαρμογή myteka.gov.gr, μέσω της οποίας θα γίνεται πρόσβαση των ασφαλισμένων στους ατομικούς τους λογαριασμούς.

Οι παροχές

Δικαίωμα μηνιαίας επικουρικής θεμελιώνουν όσοι συμπληρώνουν δεκαπέντε χρόνια επικουρικής ασφάλισης. Προϋπόθεση θεμελίωσης δικαιώματος μηνιαίας επικουρικής σύνταξης είναι η έκδοση κύριας σύνταξης και η συμπλήρωση δεκαπέντε (15) ετών επικουρικής ασφάλισης. Οι ασφαλισμένοι που θα μεταβούν από την επικουρική ασφάλιση του e-ΕΦΚΑ στο ΤΕΚΑ (δηλαδή, οι περιπτώσεις προαιρετικής υπαγωγής), η σύνταξη τους θα απαρτίζεται από δύο μέρη: ένα μέρος από τον Κλάδο Επικουρικής Ασφάλισης του e-ΕΦΚΑ και ένα μέρος από το ΤΕΚΑ για τις εισφορές που αντιστοιχούν σε καθένα από τα Ταμεία. Για τη θεμελίωση της 15ετίας θα υπολογίζεται αθροιστικά η ασφάλιση και στα δύο Ταμεία.

Σημαντική καινοτομία – επιστροφή εισφορών σε όλους

Οι ασφαλισμένοι δεν χάνουν τις εισφορές τους ακόμη και αν δεν θεμελιώσουν δικαίωμα σύνταξης. Δηλαδή εάν για οποιονδήποτε λόγο δεν απονεμηθεί κύρια σύνταξη ή δεν συμπληρωθούν 15 έτη επικουρικής ασφάλισης, οι καταβληθείσες εισφορές επιστρέφονται σε πραγματική αξία στον ασφαλισμένο κατά τη συμπλήρωση του γενικού ορίου ηλικίας συνταξιοδότησης. Κάτι ανάλογο δεν ισχύει σήμερα.

Εγγυήσεις

Το κράτος εγγυάται την καταβολή ελάχιστης ανταποδοτικής μηνιαίας επικουρικής σύνταξης, η οποία υπολογίζεται στη βάση του ύψους της πραγματικής αξίας των εισφορών που κατέβαλαν οι ασφαλισμένοι. Δηλαδή σύνταξη ίση τις εισφορές που κατέβαλαν, λαμβανομένου υπόψη και του πληθωρισμού. Συνεπώς οι ασφαλισμένοι θα απολαμβάνουν αποτελεσματικότερη προστασία απέναντι στον επενδυτικό κίνδυνο, καθώς στις διακυμάνσεις της αγοράς υπόκεινται μόνο οι αποδόσεις και όχι το καταβληθέν κεφάλαιό τους.

Σύνταξη χηρείας και αναπηρίας

Προβλέπεται κατώτατη επικουρική σύνταξη σε περίπτωση αναπηρίας ή θανάτου ενεργού ασφαλισμένου, κάτι που δεν ισχύει σήμερα.

Πηγή: ot.gr

Το άρθρο Ιδού το πρώτο κεφαλαιοποιητικό ταμείο επικουρικής ασφάλισης… Του Κώστα Παπαδή εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Πού πάσχει η ελληνική μεταρρύθμιση στην Επικουρική Σύνταξη

admin — Mon, 20 Sep 2021 06:54:37 +0000

Των Γεώργιου Κ. Μπήτρου και Στέργιου Μπακάλη*

Στο προηγούμενο μέρος του παρόντος άρθρου εξηγήσαμε πώς λειτουργεί ένα τυπικό επικουρικό συνταξιοδοτικό ταμείο στην Αυστραλία.

Αν κάποιος περιοριζόταν στην περιγραφή που παραθέσαμε, σίγουρα θα κατέληγε στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχει τίποτε καινοφανές στην λειτουργία των εν λόγω Ταμείων. Αλλά αυτό θα ήταν αβάσιμο γιατί από την κείμενη νομοθεσία απαιτείται ίση εκπροσώπηση στο Διοικητικό Συμβούλιο της «εργοδοσίας» και των «εργαζόμενων-μεριδιούχων» του ταμείου.

Η αρχή αυτή ισχύει για όλα τα Ταμεία και η Ρυθμιστική Αρχή, με την άδεια λειτουργίας που χορηγεί και επιβεβαιώνει διαρκώς στην πράξη, εγγυάται με ευθύνη της ότι η αρχή αυτή ικανοποιείται στη βάση του 50% εκάστης πλευράς και στα λεπτομερή πλαίσια των όρων που περιγράφονται στην «ιδρυτική πράξη» του ταμείου, η οποία στα Αγγλικά καλείται Trust Deed.

Συνεπώς, δεδομένου ότι ο Εκτελεστικός Διευθυντής του Ταμείου ασκεί τα ανωτέρω καθήκοντα για λογαριασμό του Διοικητικού Συμβουλίου, στο οποίο συμμετέχουν ισομερώς η «εργοδοσία» και οι «εργαζόμενοι-μεριδιούχοι», δεν χρειάζεται έμφαση για να αντιληφθούμε ότι η «συναίνεση» γίνεται ακρογωνιαίος λίθος της διαχείρισης των συνταξιοδοτικών ταμείων, με αποτέλεσμα οι δύο πλευρές, οι οποίες για χρόνια ήταν σε διαρκή αντιπαράθεση, να έχουν πλέον κοινούς στόχους και προσδοκίες. Τόσο δε είναι το βάθος της ωρίμανσης στις σχέσεις «ταξικής συναίνεσης», ώστε αξίζει να πιστοποιηθεί με αναφορά στο επόμενο άρθρο μας σε ένα πρόσφατο περιστατικό.

Η παρούσα κυβέρνηση πρότεινε στο Κοινοβούλιο με επίσημη πρόταση την κατάργηση της αρχής της ίσης εκπροσώπησης και την πλήρη ανεξαρτητοποίηση των διαχειριστών των συνταξιοδοτικών ταμείων, όπως συμβαίνει και σε άλλους χρηματοπιστωτικούς φορείς. Είναι αξιόλογο ότι η πρόταση αυτή απορρίφθηκε μεν από την Ομοσπονδιακή Γερουσία, αλλά αξίζει να αναφερθούμε στο σκεπτικό της απόρριψης. Η αντίθεση στην πρόταση δεν επικεντρώθηκε στην αμφισβήτηση της αξίας που μπορούν να προσθέσουν οι ανεξάρτητοι διευθυντές στα διοικητικά συμβούλια, αλλά στην εκτίμηση ότι η επιτυχημένη διαδρομή του παρόντος συστήματος διαχείρισης έχει ένα υψηλό επίπεδο αποτελεσματικότατος.

Απλά η επιλογή της “ανεξαρτησίας” των διαχειριστών θα μπορούσε να υποσκάψει θεμελιακά της ισότιμης εκπροσώπησης, η οποία δεν έχει μόνο οικονομική, αλλά και δημοκρατική νομιμοποίηση. Οι μεταρρυθμίσεις του επικουρικού συνταξιοδοτικού συστήματος έγιναν με γνώμονα τη να επέλθει συναίνεση. Ήταν αυτή η πολιτική η οποία έφερε ένα κλίμα εμπιστοσύνης, γιατί έκανε την εργατική τάξη ισότιμο συμμέτοχο και συνιδιοκτήτη στις επενδύσεις και στην ανάπτυξη της οικονομίας στην Αυστραλία.

Για του λόγου το ασφαλές υπενθυμίζουμε εδώ όπως προκύπτει από τα προηγούμενα άρθρα μας ότι, σε ένα σύνολο 7,7 τρισεκατομμυρίων κεφαλαίων του χρηματοπιστωτικού συστήματος τα αποθεματικά των συνταξιοδοτικών επικουρικών ταμείων ανέρχονται σε 3,1 τρισεκατομμύρια δολάρια Αυστραλίας. Αυτή η σύγκριση προσδίδει μία εικόνα του τεράστιου όγκου των συνταξιοδοτικών κεφαλαίων και της σπουδαιότητας της εργατικής τάξης στην οικονομία, αφού οι επικουρικές ασφαλιστικές εισφορές γίνονται μοχλός επενδύσεων και έχουν πολλαπλασιαστικό αντίκτυπο στην ανάπτυξη της οικονομίας. Για αυτούς τους λόγους η διαφορά μεταξύ, αφενός, της δημόσιας προνοιακής σύνταξης, η οποία παρέχει αξιοπρεπή διαβίωση για τους “αδύναμους”, και αφετέρου, της ανώτερης επικουρικής είναι τόσο σημαντική, ώστε η κυρίαρχη τάση σήμερα είναι οι πολίτες να προτιμούν τις επικουρικές συντάξεις.

Κάτω από αυτό το πνεύμα, κλείνουμε το παρόν άρθρο, με την ακόλουθη προτροπή ενός εκ των αρχιτεκτόνων του επικουρικού συνταξιοδοτικού συστήματος της Αυστραλίας, τον πρώην πρωθυπουργό εργατικής κυβέρνησης Paul Keating:

“Αυτό πού είναι καινούργιο είναι η έννοια ότι λόγω της πανδημίας και της ύφεσης, η οικονομία της Αυστραλίας έχει χάσει την ικανότητα ανάκαμψης και ανάπτυξης. Αν κρατήσουμε τα νεύρα μας και εστιάσουμε την προσοχή μας στις δυνάμεις που συμπεριλαμβάνουν μία διευρυνόμενη και δυναμική δεξαμενή συνταξιοδοτικών αποταμιεύσεων, ο κινητήρας της ανάπτυξης θα πυροδοτήσει ξανά. Όπως έχει κάνει πάντα. Δεν είναι τυχαίο ότι οι χρηματαγορές παγκοσμίως έχουν ήδη συμπεριλάβει την ανάκαμψη στις αποτιμήσεις τους”.

Συμπέρασμα

Σύμφωνα με όσα γνωρίζουμε, η υλοποίηση της σχετικής μεταρρύθμισης στην Ελλάδα προχωρά μέσα από ένα δημόσιο ταμείο το οποίο θα διαχειρίζεται τα επενδυτικά χαρτοφυλάκια των εργαζομένων στα πλαίσια των όρων που θα καθορίζουν μέσω νόμων οι εκάστοτε κυβερνήσεις. Αλλά στην Ελλάδα, οι κυβερνήσεις και οι θεσμοί είναι ασταθείς.

Μπορούν, οι εργαζόμενοι να έχουν εμπιστοσύνη ότι οι αποταμιεύσεις τους δεν θα κάνουν φτερά σε μερικά χρόνια, όπως έκαναν μετά το 2009; Ας μη βαυκαλιζόμαστε και ας μην εθελοτυφλούμε. Καμιά μεταρρύθμιση δεν μπορεί να έχει πιθανότητα επιτυχίας αν δεν εξασφαλίζει την πλήρη ιδιοκτησία και διαχείριση των επικουρικών εισφορών από τους ίδιους τους εργαζόμενους για τον ορίζοντα του εργασιακού τους βίου.

Αυτοί που προώθησαν την μεταρρύθμιση στην Ελλάδα προσέφεραν κακές υπηρεσίες και στους εργαζόμενους και στην χώρα. Αλλά, όπως συμβαίνει, όταν θα προκύψουν τα ανεπιθύμητα αποτελέσματα, δεν θα είναι τριγύρω για να αναλάβουν την ευθύνη.

* Ο Γεώργιος Κ. Μπήτρος είναι Ομότιμος Καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, ενώ ο Στέργιος Μπακάλης είναι τ. καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Βικτόρια της Αυστραλίας.

Πηγή: euro2day.gr

Το άρθρο Πού πάσχει η ελληνική μεταρρύθμιση στην Επικουρική Σύνταξη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Ποια επικουρική ασφάλιση και γιατί?… Του Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλου

admin — Wed, 01 Sep 2021 11:48:50 +0000

Ενώ επίκειται η ψήφιση της μεταρρύθμισης της επικουρικής ασφάλισης, καλό θα ήταν να ληφθούν σοβαρά υπόψη προτάσεις των καθηγητών Γ. Μπήτρου και Στέργιου Μπακάλη, που στηρίζονται στο συνταξιοδοτικό πρότυπο της Αυστραλίας.

Του Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλου

Στη χώρα του προωθημένου πελατειακού κράτους και της μάλλον αντιδημοκρατικού τύπου συντεχνιακής δομής του, όπου κυρίαρχη είναι η γραφειοκρατική Λερναία Ύδρα, το νομοσχέδιο για τη μεταρρύθμιση της επικουρικής ασφάλισης θα λειτουργήσει εκ νέου ως εφαλτήριο επίδειξης λαϊκισμού, ερήμην της πραγματικότητας?

Πυρήνας του νομοσχεδίου είναι η μετατροπή του συστήματος επικουρικής ασφάλισης από διανεμητικό σε κεφαλαιοποιητικό, ενώ η κύρια ασφάλιση παραμένει διανεμητική ως έχει.

Με άλλα λόγια, το συνταξιοδοτικό σύστημα στη βάση του, παραμένει εργαλείο πολιτικής εξουσίας, που σημαίνει ότι με τη δομή και λειτουργία του, οι πολιτικές παρατάξεις θα «παίζουν» ιδεολογικά και άλλα παιχνίδια.

Για την ιστορία επισημαίνουμε ότι ένας από τους σημαντικότερους πυλώνες του Κράτους – Προνοίας της μεταπολεμικής Ευρώπης, ήταν τα συνταξιοδοτικά συστήματα, που λειτουργούσαν στη βάση της αλληλεγγύης των γενεών. Με άλλα λόγια, όσο η δημοκρατική Ευρώπη γνώριζε υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, δημογραφική άνοδο και ικανοποιητική κεφαλαιακή συσσώρευση, υπήρχε ένα άτυπο διαγεννεακό συμβόλαιο, που υπαγόρευε οι εργαζόμενοι μιας δεδομένης περιόδου να πληρώνουν τις συντάξεις της συνταξιούχων, προσδοκώντας ότι αυτή η διαδικασία θα μεταφερόταν από τη μια γενια στην άλλη… Αυτό το σύστημα που είναι διανεμητικό (pay-as-you-go) και όχι αναδιανεμητικό, κυριάρχησε σε ολόκληρη τη χρυσή εποχή της ευρωπαϊκής αναπτυξιακής άνοιξης με τα προβλήματα να αρχίζουν από το 1973 και μετά, όταν ξέσπασε η πρώτη πετρελαϊκή κρίση.

Οι κύριοι λόγοι της επιτυχίας του παραπάνω συστήματος ήταν οι ρυθμοί ανάπτυξης που οδηγούσαν σε άνοδο των αμοιβών των εργαζομένων, η βελτίωση της παραγωγικότητας της εργασίας η δημογραφική πρόοδος και βέβαια η από πολιτικής πλευράς ισχυρή παρουσία της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας.

«…Αυτά τα δεδομένα», επισημαίνει ο οικονομολόγος κ.Φιλ. Μαραζιώτης, «….κατέστησαν τα διανεμητικά συστήματα συμφέροντα για όλα τα συμβαλλόμενα μέρη: οι συνταξιούχοι ελάμβαναν περισσότερα από όσα είχαν εισφέρει και οι εργαζόμενοι είχαν τη βεβαιότητα ότι στο μέλλον θα λάβουν κι εκείνοι περισσότερα απ’ όσα θα έχουν εισφέρει.

Σταδιακά, η υψηλή ανταποδοτικότητα που προσέφερε αυτό το σύστημα άρχισε να φτάνει σε κορεσμό και στασιμότητα εξαιτίας της δημογραφικής γήρανσης. Τότε, πολλές χώρες άρχισαν να στρέφονται στο κεφαλαιοποιητικό σύστημα ασφάλισης ως συμπληρωματικό – και δευτερευόντως ως υποκατάστατο – του διανεμητικού. Το κεφαλαιοποιητικό σύστημα βασίζεται στην αρχή της αποταμίευσης. Οι εισφορές κατά την διάρκεια του εργάσιμου βίου επενδύονται και η απόδοσή τους μαζί με το αρχικό κεφάλαιο χρηματοδοτεί τις συντάξεις του αύριο. Κρίσιμο μέγεθος εδώ είναι η απόδοση του κεφαλαίου κατά την αποταμιευτική περίοδο, δηλαδή την εργάσιμη ηλικία…».

Αυτή η διάσταση του συστήματος δεν πολυαρέσει στα αριστερά κόμματα του κρατισμού, πρώτον γιατί ανεβάζει το αίσθημα ευθύνης του εργαζόμενου και άρα κατεβάζει την «προστασία» που του προσφέρει το κόμμα – πατερούλης και δεύτερον μεταφέρει εξουσία από την κρατική στην ιδιωτική οικονομία.

Σήμερα ωστόσο, οι δημογραφικές εξελίξεις, κάνουν το κεφαλαιοποιητικό σύστημα σανίδα σωτηρίας, υπό όρους όμως οι οποίοι υπόκεινται σε αβεβαιότητες και κινδύνους. Η αβεβαιότητα στο διανεμητικό σύστημα εκφράζεται κυρίως μέσω του δημογραφικού κινδύνου και του κινδύνου μείωσης των μελλοντικών εισοδημάτων, ενώ η κύρια μορφή κινδύνου των κεφαλαιοποιητικών συστημάτων είναι ο κίνδυνος της αγοράς και των χαμηλών αποδόσεων.

Στο επίπεδο αυτό, οι έγκριτοι καθηγητές Γιώργος Μήτρος και Στέργιος Μπακάλης, θεωρούν δεδομένη μια συνολική κρίση του ελληνικού συνταξιοδοτικού συστήματος και προτείνουν λύσεις, οι οποίες θα πρέπει να τύχουν μεγάλης προσοχής.

«…Κατά τις προσεχείς δεκαετίες», αναφέρουν οι δύο καθηγητές, «…η Ελλάδα θα βρίσκεται αντιμέτωπη με τις συνέπειες τριών τουλάχιστον εξαιρετικά δυσμενών τάσεων. Αυτές είναι, πρώτον, η γήρανση του πληθυσμού και η επιβράδυνση της αύξησης, αν όχι της μείωσης, του εργατικού δυναμικού. . Δεύτερον, άμεσα και έμμεσα, λόγω της στρεβλής διάρθρωσης του πολιτικού συστήματος, η απασχόληση στο λιγότερο παραγωγικό δημόσιο τομέα θα αυξάνεται, καθιστώντας την μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης ανέφικτη, με συνέπεια η βέβαιη ισοδύναμη απόδοση του κεφαλαίου να συγκρατείται σε μη διεθνώς ανταγωνιστικά επίπεδα και να αποθαρρύνονται οι επενδύσεις. Και τέλος, τρίτον, λόγω των εξελίξεων κυρίως στο Ανατολικό Αιγαίο, η Ελλάδα θα είναι υποχρεωμένη να επαναφέρει και να διατηρήσει τις ένοπλες δυνάμεις της σε τεχνολογική αιχμή, όπερ σημαίνει ότι θα πρέπει να βρεθούν οι αναγκαίοι πόροι από μη δανειακές πηγές, λόγω του τεράστιου χρέους που έχει ήδη συσσωρευτεί.

Στο πλαίσιο αυτό, ο Γ. Μπήτρος και Στέργιος Μπακάλης θεωρούν ότι στη χώρα μας μπορούμε να μάθουμε από τις βέλτιστες πρακτικές χωρών, όπως η Αυστραλία όπου υπάρχει και σημαντικό ελληνικό στοιχείο.

Στο προσεχές άρθρο μας, με βάση τη θεωρία των δύο καθηγητών θα εξηγήσουμε όσο πιο απλά γίνεται, πως οι εισφορές για επικουρικές συντάξεις μπορούν να συμβάλλουν στην ανάπτυξη της Ελλάδος και παράλληλα οι Έλληνες εργαζόμενοι να προσδοκούν με εμπιστοσύνη ότι οι εισφορές τους θα αυγατίσουν.

Το άρθρο Ποια επικουρική ασφάλιση και γιατί?… Του Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Στήνεται το νέο τοπίο στην Επικουρική Ασφάλιση… Της Ρούλας Σαλούρου

admin — Mon, 30 Aug 2021 11:21:31 +0000

Της Ρούλας Σαλούρου

Νέο τοπίο στην κοινωνική ασφάλιση διαμορφώνεται από την 1η Ιανουαρίου 2022, όταν αναμένεται να ξεκινήσει τη λειτουργία του το νέο Ταμείο Επικουρικής Κεφαλαιοποιητικής Ασφάλισης (ΤΕΚΑ). Το σχετικό νομοσχέδιο εισάγεται στην Ολομέλεια για ψήφιση.

Σύμφωνα με την κυβέρνηση, πρόκειται για μια μεταρρύθμιση «διπλής εγγύησης». Τι σημαίνει αυτό; Ότι για τους σημερινούς συνταξιούχους και ασφαλισμένους δεν θα αλλάξει απολύτως τίποτε, οι συντάξεις τους θα υπολογίζονται με τους υφιστάμενους κανόνες, χωρίς καμία αλλαγή. Όσο για τους νέους ασφαλισμένους που θα συνταξιοδοτηθούν με το καινούργιο σύστημα, το κράτος παρέχει εγγύηση ότι θα λάβουν σύνταξη που αντιστοιχεί τουλάχιστον με την πραγματική αξία (συνυπολογιζόμενου του πληθωρισμού) των εισφορών που κατέβαλαν.

Υπάρχει βέβαια και το «αγκάθι» του λεγόμενου «κόστους μετάβασης» που προκαλεί έντονες αντιδράσεις, με την αντιπολίτευση να εκτιμά ότι πρόκειται για ένα «βάρος» που ενδέχεται να φθάσει σωρευτικά τα 70-80 δισ. ευρώ, σε βάθος βέβαια 50ετίας, το οποίο θα βαρύνει τους Έλληνες φορολογούμενους.

Το υπουργείο Εργασίας και ο αρμόδιος υφυπουργός Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων Πάνος Τσακλόγλου παρουσίασαν μελέτες που δείχνουν ότι το καθαρό κόστος για τα επόμενα 50 χρόνια είναι μόλις 120 εκατ. ευρώ τον χρόνο και υποστηρίζουν ότι η αντιπολίτευση παραγνωρίζει το «μέρισμα ανάπτυξης», τις επενδύσεις που θα προκύψουν από τις αποταμιεύσεις και τα έσοδα που θα δημιουργηθούν.

Ποιους αφορά

Το νέο Ταμείο θα δεχθεί ασφαλισμένους σε «δύο κύματα». Το 2022 θα ενταχθούν στο ΤΕΚΑ οι πρωτοεισερχόμενοι στην αγορά εργασίας. Ένα χρόνο αργότερα, κατά το 2023, θα μπορούν να ενταχθούν, εφόσον το επιθυμούν, όσοι θα είναι κάτω των 35 ετών, έχουν υποχρεωτική ασφάλιση και συμμετέχουν ήδη στο τρέχον σύστημα επικουρικής σύνταξης. Επιπλέον μπορούν να υπάγονται από 1/1/2023 όσοι δεν έχουν υποχρεωτική επικουρική ασφάλιση και είναι κάτω των 35 ετών, καθώς και νεοεισερχόμενοι αυτής της κατηγορίας από το 2023 και στο εξής, εφόσον το επιθυμούν.

Το νέο Ταμείο καλύπτει ασφαλιστικούς κινδύνους του γήρατος, της αναπηρίας και του θανάτου και ως εκ τούτου θα καταβάλλονται συντάξεις γήρατος, συντάξεις αναπηρίας και συντάξεις χηρείας.

Σε σύγκριση με το υφιστάμενο σύστημα επικουρικής ασφάλισης, το νέο σύστημα εισάγει δύο καινοτομίες:

Πρώτον, για πρώτη φορά προβλέπεται επιστροφή εισφορών στον ασφαλισμένο που δεν έχει συμπληρώσει τον απαιτούμενο χρόνο προκειμένου να λάβει επικουρική σύνταξη. Ειδικότερα, αν ο ασφαλισμένος δεν έχει συμπληρώσει 15 έτη ασφάλισης στο Ταμείο, του επιστρέφονται κατά τη συμπλήρωση του γενικού ορίου ηλικίας συνταξιοδότησης οι εισφορές που κατέβαλε και
δεύτερον, προβλέπεται κατώτατη επικουρική σύνταξη αναπηρίας και κατώτατη επικουρική σύνταξη θανάτου ασφαλισμένου, κάτι που δεν ισχύει στο υφιστάμενο σύστημα επικουρικής ασφάλισης νοητής κεφαλαιοποίησης. Ειδικότερα, ισχύει η παραδοχή ότι στον ατομικό λογαριασμό του ασφαλισμένου έχει συσσωρευτεί κεφάλαιο κατ’ ελάχιστον ίσο με εκείνο που θα προέκυπτε στην περίπτωση ασφαλισμένου στο Ταμείο με 15 έτη ασφάλισης και αποδοχές ίσες με τον νομοθετημένο κατώτατο μισθό υπαλλήλου για πλήρη απασχόληση, όπως αυτός έχει διαμορφωθεί κατά την επέλευση του κινδύνου. Εάν το υπόλοιπο του ατομικού λογαριασμού του ασφαλισμένου υπολείπεται του ποσού αυτού, ο Κρατικός Προϋπολογισμός θα καλύπτει τη διαφορά.

Ο ατομικός «κουμπαράς»

Βασικό χαρακτηριστικό του νέου συστήματος είναι η δημιουργία ατομικών λογαριασμών από τους οποίους θα καταβληθούν οι μελλοντικές συντάξεις των νέων εργαζομένων. Η διαχείριση των ατομικών λογαριασμών θα γίνεται μέσω του νέου Ταμείου, που θα είναι δημόσιος φορέας και θα διοικείται από πιστοποιημένους επαγγελματίες. Αναλυτικά, βάσει του υπό ψήφιση νομοσχεδίου, το ΤΕΚΑ θα είναι Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου και θα λειτουργεί επαγγελματικά και υπό ισχυρή εποπτεία. Ως όργανα διοίκησης του νέου Ταμείου ορίζονται το Διοικητικό Συμβούλιο και ο Διευθύνων Σύμβουλος. Σύμφωνα με τον κ. Τσακλόγλου, η διαδικασία επιλογής τους θα γίνεται ύστερα από ανοικτή δημόσια διαδικασία υπό την αιγίδα του ΑΣΕΠ, με αυστηρά αξιοκρατικές διαδικασίες, με υψηλά εχέγγυα καταλληλότητας και μεγάλη εμπειρία σε θέματα ασφαλιστικά και οικονομικά. Το στελεχιακό δυναμικό του Ταμείου θα επιλέγεται και αυτό με αυστηρά αξιοκρατικά κριτήρια και επαγγελματικές δεξιότητες, ενώ παράλληλα προβλέπεται και ισχυρή εποπτεία της λειτουργίας του νέου Ταμείου.

… και η ατομική ευθύνη

Παράλληλα, ο κάθε ασφαλισμένος θα έχει τη δυνατότητα επιλογής μεταξύ 3 διαφορετικών επενδυτικών προφίλ. Η επιλογή θα μπορεί να γίνεται με μία αίτηση αλλά και δήλωση στην οποία ρητά θα αναφέρεται ότι πραγματοποιείται παρά το γεγονός και με πλήρη γνώση ότι δεν ανταποκρίνεται στην αξιολόγηση και στον προσδιορισμό των ατομικών επενδυτικών χαρακτηριστικών του ασφαλισμένου. Μάλιστα, προβλέπεται ακόμη και η δυνατότητα αλλαγής επενδυτικού προγράμματος, ανά 3 έτη. Ειδικά η πρώτη αλλαγή από το προκαθορισμένο σε άλλο επενδυτικό πρόγραμμα της επιλογής του ασφαλισμένου μπορεί να διενεργηθεί άπαξ, οποτεδήποτε εντός της πρώτης τριετίας.

Πηγή: euro2day.gr

Το άρθρο Στήνεται το νέο τοπίο στην Επικουρική Ασφάλιση… Της Ρούλας Σαλούρου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Επικουρική ασφάλιση με το βλέμμα στους νέους… Του Αλέξη Πατέλη

admin — Mon, 05 Jul 2021 15:18:37 +0000

Του Αλέξη Πατέλη*

Στα πόθεν έσχες πολλών βουλευτών του κοινοβουλίου, μεταξύ αυτών και της αντιπολίτευσης – και ειδικά των πιο πλουσίων – περιλαμβάνονται και επενδύσεις σε αμοιβαία κεφάλαια και άλλα χρηματιστηριακά προϊόντα.

Όμως το σημερινό σύστημα επικουρικής ασφάλισης δεν δίνει τη δυνατότητα στον εργαζόμενο να επενδύσει τις αποταμιεύσεις του.

Είναι τζόγος η επένδυση;

Λέγεται ότι παράνοια είναι να κάνεις το ίδιο πράγμα ξανά και ξανά και να περιμένεις διαφορετικά αποτελέσματα. Το προηγούμενο σύστημα απέτυχε. Οι επικουρικές συντάξεις κόπηκαν ξανά και ξανά.

Πολλοί νέοι πιστεύουν ότι δεν θα πάρουν ποτέ σύνταξη. Είδαν πως κατέρρευσε το ασφαλιστικό σύστημα των γονιών τους και είναι επιφυλακτικοί.

Να μην ξεχνάμε και το δημογραφικό. Από 2,6 ασφαλισμένους για κάθε συνταξιούχο σήμερα στην επικουρική ασφάλιση, πάμε στο 1,7 το 2050. Με το σημερινό σύστημα, που
αναδιανέμει τις ασφαλιστικές εισφορές και δεν τις επενδύει, αυτό σημαίνει προφανώς μείωση της μέσης σύνταξης. Αυτό το σύστημα υπερασπιζόμαστε;

Η μεταρρύθμιση του πρώτου πυλώνα του ασφαλιστικού συστήματος έρχεται να επιλύσει αυτό το πρόβλημα. Με τον ατομικό κουμπαρά που θα μπορεί ο καθένας μας να δει τις αποταμιεύσεις του να αβγατίζουν. Και να μην μπορεί να του τις ξαναπάρει κάποιος, όπως έγινε στο παρελθόν. Με θωράκιση έναντι του δημογραφικού.

Οι αποταμιεύσεις αυτές θα επανεπενδυθούν και στην ελληνική οικονομία. Δημιουργώντας δουλειές και ανάπτυξη για όλους. Καλύπτοντας μέρος του επενδυτικού κενού που υπάρχει σήμερα. Και του όποιου μεταβατικού κόστους προς το μέλλον.

Διότι οι Έλληνες επενδύουμε στην Ελλάδα. Για ένα καλύτερο μέλλον.

Είναι κοινή λογική. Γι’ αυτό και δεν υπάρχει σήμερα καμία αναπτυγμένη χώρα χωρίς εν μέρει τουλάχιστον κεφαλαιοποιητικό σύστημα. Και η Ελλάδα είναι η εξαίρεση. Σε βάρος των φτωχότερων που δεν έχουν πρόσβαση σε άλλους τρόπους αποταμίευσης.

Ποιοι θα συμμετέχουν; Από την αρχή του νέου έτους όλοι όσοι μπαίνουν στην επικουρική ασφάλιση. Και προαιρετικά οι κάτω των 35 ετών. Χωρίς καμία επίπτωση στους σημερινούς και τους μελλοντικούς συνταξιούχους του υπάρχοντος συστήματος.

Και αν οι επενδύσεις δεν αποδώσουν; Ο κουμπαράς θα είναι εγγυημένος από το κράτος. Δεν θα πέσει ποτέ η πραγματική αξία του κάτω από το ποσό που έβαλε ο εργαζόμενος.

Και αν έρθει κάποια μελλοντική κυβέρνηση και προσπαθήσει να σου σπάσει τον κουμπαρά σου; Όπως έγινε τόσες φορές στο παρελθόν; Το σύστημα θα εποπτεύεται από ανεξάρτητη αρχή. Θωρακισμένη απέναντι στις σειρήνες του λαϊκισμού.

Εργαζόμαστε σήμερα, και με το απόθεμά μας θα πάρουμε σύνταξη αύριο. Το απόθεμα αυτό το
επενδύουμε για να αβγατίσει. Νοικοκυρεμένα Και σωστά.

Γιατί οι νέοι μας έχουν δικαίωμα σε ένα καλύτερο μέλλον.

*επικεφαλής οικονομικός σύμβουλος στο γραφείο του Πρωθυπουργού.

Το άρθρο Επικουρική ασφάλιση με το βλέμμα στους νέους… Του Αλέξη Πατέλη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.