Η πορεία πολλών ναυτιλιών και ειδικά των ευρωπαϊκών ναυτιλιακών δυνάμεων είναι στενά συνυφασμένη με τις γεωπολιτικές κρίσεις. Στον χώρο των θαλάσσιων μεταφορών, πριν και από την εποχή της μηχανοκίνητης ναυτιλίας, η περίφημη – όσο και σχετικά απεχθής – έκφραση «κάθε κρίση είναι και ευκαιρία» βρίσκει στη δική τους περίπτωση μια από τις καλύτερες εφαρμογές της.

Η αντικατάσταση πηγών προμήθειας βασικών πρώτων υλών ή πηγών πρωτογενούς ενέργειας, που οι γεωπολιτικές κρίσεις συνήθως συνεπάγονται, καθορίζει νέα πρότυπα θαλάσσιου εμπορίου και μπορεί να έχει πληθώρα αιτιών ανάλογα με την περίπτωση.

Αποκλεισμοί – ολοκληρωτικοί ή μερικοί – άλλοτε παραδοσιακών εμπορικών εταίρων, εμπόλεμη κατάσταση με έναν ή περισσότερους από αυτούς, άρνηση εξαγωγών από πρώην εταίρο (εμπάργκο), ή απαγόρευση εισαγωγών λόγω κυρώσεων, ό,τι δηλαδή βιώνουμε στην παρούσα συγκυρία, δεν είναι καθόλου μοντέρνα αλλά αντίθετα πολύ παραδοσιακά φαινόμενα. Παρόμοιες γεωπολιτικές κρίσεις στο παρελθόν, όπως υπήρξαν οι Ναπολεόντειοι πόλεμοι δύο αιώνες πριν, δημιούργησαν εξάλλου και την ευκαιρία για τη συσσώρευση κερδών από ένα τμήμα των ελλήνων καραβοκύρηδων.

Πρόκειται για μια συγκυρία που επέτρεψε – με περισσότερο άμεσο τρόπο από ό,τι γενικά πιστεύεται – και τη χρηματοδότηση της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, διακόσια χρόνια πριν, αλλά και τη διασφάλιση της κυριαρχίας της Βρετανίας στη θάλασσα για τα επόμενα 100 τουλάχιστον χρόνια. Οι γεωπολιτικές κρίσεις του 20ού αιώνα – με δραματικό αποκορύφωμα τους δύο Παγκόσμιους Πολέμους – λειτούργησαν επίσης σε δύο επίπεδα.

Το πρώτο αφορούσε τις απώλειες χωρητικότητας με τραγική διάσταση αυτές της ανθρώπινης ζωής. Το δεύτερο αφορούσε τη διατήρηση της ανάγκης να εκτελεστούν μέσα σε αυτές τις συνθήκες οι απαραίτητες μεταφορές που είχαν επείγοντα χαρακτήρα και κυριολεκτικά μέρος από αυτές αυτόν της «ζωής και θανάτου».

Οι γεωπολιτικές κρίσεις της μεταπολεμικής εποχής, όπως αυτή του πολέμου της Κορέας στις αρχές της δεκαετίας του 1950, αφορούσαν περισσότερο το δεύτερο επίπεδο και έτσι η επίδρασή τους στις αγορές της ναυτιλίας ήταν εν τέλει θετική.

Η πλέον όμως αρνητική – σε σχέση με τις συνέπειές της στις ναυτιλιακές αγορές – γεωπολιτική κρίση σε καιρό μη γενικής σύρραξης (και αρχή της αντίστοιχης διεθνούς οικονομικής κρίσης που ακολούθησε) υπήρξε αυτή του πολέμου του Γιομ Κιπούρ το φθινόπωρο του 1973 που πυροδότησε το πρώτο πετρελαϊκό σοκ πριν, στη συνέχεια, η ιρανική επανάσταση επιφέρει το δεύτερο στα τέλη της δεκαετίας του 1970.

Με πολύ κλασικούς τρόπους – όπως το αρχικό εμπάργκο πετρελαίου που αντιμετώπισαν δυτικές και άλλες χώρες από βασικά μέλη του ΟΠΕΚ – και με το άλμα στην τιμή του βαρελιού που ακολούθησε, η αγορά των δεξαμενοπλοίων δέχθηκε δύο χτυπήματα από τα οποία, παρά τη γρήγορη επαναφορά των πετρελαϊκών ροών στα αρχικά μεγέθη διακίνησης, δεν συνήλθε πραγματικά ως περίπου τα μέσα της δεκαετίας του 1980. Κι αυτό ήταν πάλι λόγω μιας άλλης γεωπολιτικής κρίσης που είχε ήδη αρχίσει φέρνοντας αντιμέτωπο το Ιράν με το Ιράκ σ’ έναν αιματηρό μακροχρόνιο πόλεμο.

Η μείωση της παγκόσμιας χωρητικότητας όμως που παρατηρήθηκε μετά την αρχή της δεκαετίας του 1980 είχε – ευτυχώς – αιτία αναίμακτη καθώς προήλθε κυρίως από την αναγκαστική στις συνθήκες της ναυλαγοράς διάλυση ακόμα και δεξαμενοπλοίων μικρής ηλικίας.

Οι γεωπολιτικές κρίσεις έχουν όμως και σημαντικές έμμεσες συνέπειες στις ναυτιλιακές αγορές. Μακροπρόθεσμα, η διαχείριση κινδύνου της προμήθειας πηγών ενέργειας από την πλευρά κύριων εισαγωγέων μετέβαλε ολοκληρωτικά ακόμα και τη θέση τους ως τέτοιων: κλασική περίπτωση αυτή της Αμερικής, η οποία από σημαντικότατη πηγή ζήτησης εισαγωγών αργού πετρελαίου βρέθηκε – μετά από αλλεπάλληλες και μακροχρόνιες εμπλοκές στη Μέση Ανατολή και την εντατική προσπάθεια εκμετάλλευσης του shale oil – στη θέση καθαρού εξαγωγέα. Έτσι ήταν η δική της μη απορροφούμενη παραγωγή που οδήγησε στην πρωτοφανή αρνητική τιμή πετρελαίου στην αρχή της πανδημίας, την άνοιξη του 2020, οδηγώντας με τη σειρά της σε μια έκρηξη προς τα πάνω της αγοράς δεξαμενοπλοίων.

Η συνέχεια δεν ήταν βέβαια εξαιρετική για αυτά τα τελευταία κι αν το γνωστό «Πόλεμος πάντων μεν πατήρ εστί…» του Ηράκλειτου φαίνεται να ταιριάζει αρκετά καλά σαν περιγραφή των ναυτιλιακών αναταράξεων σε πολλές περιόδους γεωπολιτικών κρίσεων, τελικά φαίνεται να υπερισχύει το άλλο – και πιθανόν διασημότερο – ρητό του ίωνα φιλοσόφου: «Τα πάντα ρει, μηδέποτε κατά τ’ αυτό μένει». Η σημερινή γεωπολιτική κρίση στη Μαύρη Θάλασσα και στα όρια της Ευρωπαϊκής Ένωσης βρίσκει και τις ναυτιλιακές αγορές σε κυμαινόμενη πορεία καθώς διερευνώνται οι πιθανές εξελίξεις στο πάντα αόρατο μέλλον. Ήδη, φαινόμενα όπως απώλειες ανθρώπινης ζωής από επιθέσεις σε εμπορικά πλοία ανασύρουν μνήμες άλλων εποχών που – όσο κι αν δεν γίνονται αποδεκτές σαν σημερινά σενάρια – η επανάληψή τους δεν μπορεί να αποκλειστεί.

Οι τελικές επιπτώσεις σε πληρώματα και πλοία, σε μεταφορείς, φορτωτές και παραλήπτες των φορτίων θα γίνουν, ως είθισται, αντικείμενο ψύχραιμων αναλύσεων από ναυτιλιακούς ιστορικούς και οικονομολόγους αρκετό καιρό μετά από τη λήξη και αυτής της θλιβερής περιπέτειας της ανθρωπότητας. Με το caveat βέβαια πως η τελευταία θα επιζήσει μέσα από κι από αυτήν τη γεωπολιτική κρίση και τις προεκτάσεις της σε κάποια αναγνωρίσιμη μορφή…

*καθηγήτρια στη Λειτουργική Διοίκηση Ναυτιλιακών Επιχειρήσεων, στο Τμήμα Ναυτιλίας και Επιχειρηματικών Υπηρεσιών, Πανεπιστήμιο Αιγαίου

Το άρθρο Οι γεωπολιτικές αναταράξεις και η επίδρασή τους στη ναυτιλία… Της Ελένης Θανοπούλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Ο Κύκλος Ιδεών, εν όψει της επετείου της 25ης Μαρτίου, πραγματοποιεί διαδικτυακή εκδήλωση με θέμα: «Απαντήσεις του 1821 στις γεωπολιτικές προκλήσεις του 2022» Συζητούν: Αριστείδης Χατζής & Ευάγγελος Βενιζέλος Συντονίζει η δημοσιογράφος, Νόνη Καραγιάννη

https://ekyklos.gr/ev/815-23-3-2022-apantiseis-tou-1821-stis-geopolitikes-prokliseis-tou-2022.html

Μπορεί στις βασικές στρατηγικές επιλογές του Αγώνα της Ανεξαρτησίας να βρίσκονται απαντήσεις στα γεωπολιτικά διλήμματα που κατέστησε ανάγλυφα και επιτακτικά η ρωσική εισβολή και ο πόλεμος στην Ουκρανία; Δόθηκαν από το Επαναστατημένο Έθνος απαντήσεις που ισχύουν έως σήμερα και καθόρισαν τις κομβικές επιλογές του ελληνικού κράτους τα διακόσια χρόνια της Ιστορίας του; Μπορούμε μήπως να βρούμε απαντήσεις του 1821 στα γεωπολιτικά διλήμματα του 2022;

Ο καθηγητής Αριστείδης Χατζής, συγγραφέας του βιβλίου «Ο Ενδοξότερος Αγώνας» (εκδόσεις Παπαδόπουλος, 2021), συζητά γύρω από τα ερωτήματα αυτά με τον Ευάγγελο Βενιζέλο, συγγραφέα της συλλογής κειμένων «Παλιγγενεσία και Αναστοχασμός» (εκδόσεις Πατάκη, 2021). Τη συζήτηση συντονίζει η δημοσιογράφος, Νόνη Καραγιάννη.

Ποια ήταν η συμβολή του Αλεξάνδρου Μαυροκορδάτου στη διαμόρφωση των εθνικών στρατηγικών επιλογών; Τι έχει απομείνει από την επιρροή του Ιωάννη Καποδίστρια; Ο πόλεμος στην Ουκρανία θέτει υπό αμφισβήτηση στερεότυπα που κυριαρχούν στην πρόσληψη της Ιστορίας και θεωρούνται καταστατικά στοιχεία της εθνικής ταυτότητας;

Ο Κύκλος Ιδεών ενόψει της επετείου της 25ης Μαρτίου οργανώνει διαδικτυακή συζήτηση που επιχειρεί να αναδείξει την επικαιρότητα της Ιστορίας και τη μετατροπή της επικαιρότητας σε Ιστορία.

Το άρθρο «Απαντήσεις του 1821 στις γεωπολιτικές προκλήσεις του 2022» εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Κάνοντας πράξη απειλές της,η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία στις 24/2/22, με στόχο την κατάληψη της ή κατ’ ελάχιστον την εξουδετέρωση της χώρας και την αποπομπή της Κυβερνήσεως του Προέδρου Zelensky. Προφανώς, οι γεωπολιτικές εκτιμήσεις, πέραν των οικονομικών συνεπειών, στοιχειοθετούν τις πολιτικές επιλογές του Ρώσου Προέδρου Putin.

Όπως όλοι γνωρίζουμε οι πρώτες αντιδράσεις του Αμερικανού Προέδρου Jo Biden κατά της τελικής κατασκευής και λειτουργίας του αγωγού Nord Stream 2, διπλάσιας χωρητικότητας του αγωγού Nord Stream 1 εκδηλώθηκαν στις αρχές του 2021. Η Καγκελάριος Merkel αντέδρασε αρνητικά με το επιχείρημα ότι ο αγωγός είναι μία ιδιωτική επένδυση η οποία δεν αφορά την Κυβέρνηση της Γερμανίας. Τελικά ο Πρόεδρος Biden ήρε τις αντιρρήσεις του και ο αγωγός αποπερατώθηκε τον Σεπτέμβριο του 2021. Έμεινε να ληφθούν οι σχετικές γραφειοκρατικές εγκρίσεις για την σύνδεση του αγωγού. Όμως ο Πρόεδρος των ΗΠΑ επανήλθε μετά την εκλογή του Καγκελαρίου Σολτς και ζήτησε και πάλι την αναστολή της συνδέσεως του αγωγού, στην οποία ο Καγκελάριος Σολτς αρνήθηκε τότε να συναινέσει.

Προφανώς, στόχος της πολιτικής των ΗΠΑ ήταν να παρεμποδισθεί η απεξάρτηση της Ρωσίας από την διέλευση του αγωγού Nord Stream 1 που διέρχεται κατά μήκος της Ουκρανίας και τροφοδοτεί την ΕΕ, καλύπτοντας το 1/3 των αναγκών της και κυρίως την Γερμανία με φυσικό αέριο έναντι καταβολής διοδίων σε συνάλλαγμα στην Ουκρανία. Δεύτερος στόχος της πολιτικής καταργήσεως του αγωγού Nord Stream 2 είναι η συνεπαγόμενη μείωση της εξάρτησης της Γερμανίας από το Ρωσικό φυσικό αέριο. Σημειώνεται, ότι η ενεργειακή εξάρτηση της Γερμανίας από το Ρωσικό φυσικό αέριο υπερβαίνει το 40% των συνολικών ενεργειακών αναγκών της χώρας.

Το ιστορικό των πρόσφατων εξελίξεων διευκολύνει την κατανόηση της σημερινής κρίσεως των σχέσεων της Ρωσίας με τις χώρες της Δύσεως γενικότερα. Με την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενώσεως υπήρξε η προοπτική μιας σχετικής φιλικής συνυπάρξεως της Ρωσίας με το ΝΑΤΟ, εφόσον δεν θα επεκτεινόταν το ΝΑΤΟ προς ανατολάς μέχρι τα σύνορα της Ρωσίας. Η πληροφορία αυτή δόθηκε το 2016 από τον πρώην Υπουργό Αμύνης των ΗΠΑ, επί κυβερνήσεως Bill Clinton, Bill Perry στο συνέδριο που οργάνωσε στο Λονδίνο η εφημερίδα The Guardian.

Η Γερουσία των ΗΠΑ επικύρωσε την επέκταση του ΝΑΤΟ προς ανατολάς στις 2 Μαΐου 1998. Τότε ο δημοσιογράφος Thomas L. Friedman ζήτησε την γνώμη του George F. Kennan, ηλικίας τότε 94 ετών, διπλωμάτη πρέσβυ των ΗΠΑ στη Σοβιετική Ένωση κατά τη διάρκεια του WWII και αρχιτέκτονα του σχεδίου της αποτελεσματικής απομονώσεως της Σοβιετικής Ενώσεως το 1948. Η απάντηση του Kennan ήταν : «νομίζω ότι είναι η αρχή του νέου ψυχρού πολέμου. Πιστεύω ότι οι Ρώσοι θα αντιδράσουν σταδιακά εντελώς δυσμενώς και θα επηρεάσει τις πολιτικές τους. Νομίζω ότι είναι τραγικό λάθος» (Thomas L. Friedman, The New York Times, International Edition, February 23, 2022).

Από την παραπάνω ιστορική διαδρομή της επεκτάσεως του ΝΑΤΟ προς ανατολάς, φτάνοντας μέχρι τα σύνορα της Ρωσίας, σε συνδυασμό με μια εν δυνάμει επέκταση του ΝΑΤΟ στην Ουκρανία οδήγησε τον Putin σε κατάσταση ολικής πολεμικής συγκρούσεως με στόχο την κατοχή, την πλήρη εξουδετέρωση της Ουκρανίας, την αποπομπή του Προέδρου Zelensky και την εγκαθίδρυση μιας Κυβερνήσεως “μαριονέτας”. Τέτοιος είναι ο βαθμός συγχύσεως του Προέδρου Putin ώστε να θέσει σε ύψιστη επιφυλακή τις ρωσικές πυρηνικές δυνάμεις, στην προσπάθειά του να αποτρέψει την εν δυνάμει επέκταση του ΝΑΤΟ στην Ουκρανία.
Σημειωτέον ότι τόσο η Ουκρανία όσο και η Γεωργία είχαν στο παρελθόν (2008) προσκληθεί να υποβάλλουν αίτηση ένταξης στο ΝΑΤΟ. Η αντίδραση της Ρωσίας τότε ήταν να εισβάλει στη Γεωργία και να καταλάβει τις αυτόνομες επαρχίες της χώρας Αμπχαζία και Όσετία.

Η κατάληψη της Ουκρανίας από την Ρωσία σε συνδυασμό με την εγκατάσταση επιθετικών βάσεων στην Λευκορωσία σημαίνει ότι οι Ρωσικές δυνάμεις επεκτείνονται από τα σύνορα της Βαλτικής και της Πολωνίας μέχρι την Σλοβακία, Ουγγαρία και βόρεια Ρουμανία με αποτέλεσμα να δυσχεραίνεται σημαντικά η δυνατότητα του ΝΑΤΟ να προστατεύσει την ανατολική του πλευρά. Συμπερασματικά, η εισβολή του Προέδρου Putin στην Ουκρανία στοχεύει στον αποκλεισμό της Ουκρανίας όχι μόνο από το ΝΑΤΟ, αλλά κυρίως από την ένταξη της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, δεδομένης της υπάρξεως στην Ουκρανία τεράστιων αποθεμάτων μεταλλευμάτων και πρώτων υλών. Σύμφωνα με την ανάρτηση του δημοσιογράφου Δημήτρη Καλατζή, η Ουκρανία είναι πρώτη σε ανακτήσιμα αποθέματα μεταλλευμάτων ουρανίου, lithium oxide (500.000 τόνους) και παλλαδίου, σπάνιων στοιχείων αναγκαίων για την κατασκευή μπαταριών και καταλυτών της αυτοκινητοβιομηχανίας. Έχει το μεγαλύτερο απόθεμα σιδηρομεταλλεύματος (30 δισεκατ. τόνοι). Είναι δεύτερη και τρίτη στον κόσμο σε αποθέματα τιτανίου και σχιστολιθικού φυσικού αερίου (22 τρισεκατομμύρια κυβικά μέτρα). Κρίσιμη είναι η παραγωγή δημητριακών στην τροφοδοτική αλυσίδα με δυνατότητα καλύψεως των αναγκών σε τρόφιμα για 600 εκατομμύρια ανθρώπων.

Τοιουτοτρόπως, εξουδετερώνει την Ουκρανία, που είναι μια βιομηχανοποιημένη χώρα, με πληθυσμό 44 εκατομμυρίων με υψηλή εκπαίδευση, από το να ακολουθήσει μια επιταχυνόμενη πορεία οικονομικής αναπτύξεως με καθεστώς δημοκρατικών θεσμών και ελεύθερης οικονομίας της αγοράς.

Οι επιβληθείσες οικονομικές κυρώσεις

Όπως ήδη αναφέρθηκε σε προηγούμενο άρθρο, τα αποτελέσματα των πρώτων κυρώσεων που επιβλήθηκαν από τον Πρόεδρο Obama το 2014, ήταν σχεδόν ανύπαρκτα. Οι κυρώσεις που επιβλήθηκαν μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία στις 24/2/22 στοχεύουν να απομονώσουν την Ρωσία από το παγκόσμιο χρηματοοικονομικό σύστημα. Ένα από τα ισχυρότερα μέτρα των κυρώσεων είναι η αποβολή της Ρωσίας από το σύστημα SWIFT (Κοινωνία Διεθνών Διατραπεζικών Χρηματοπιστωτικών Τηλεπικοινωνιών). Σημειώνω ότι η αποβολή από το σύστημα SWIFT που επιβλήθηκε, δεν είναι ολική. Είναι μερική. Δηλαδή, ένας αριθμός Ρωσικών Τραπεζών δύναται να συνεχίσει να λειτουργεί εντός του συστήματος. Φρονώ ότι ο λόγος που δεν επιβλήθηκε ολικός αποκλεισμός είναι να αφήσει ένα παράθυρο διευκολύνσεως πληρωμών για εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου, ώστε να αποφευχθεί η εκτόξευση των τιμών σε ύψη που θα ήταν αδύνατον να αντιμετωπισθούν επαρκώς από τις χώρες εισαγωγής ενέργειας.

Το δεύτερο πλέον αποτελεσματικό μέτρο κυρώσεων είναι το πάγωμα των συναλλαγματικών διαθέσιμων της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας που είναι κατατεθειμένα στις Κεντρικές Τράπεζες των Δυτικών χωρών και ανέρχονται στο 40% περίπου του συνόλου των συναλλαγματικών διαθέσιμων της Ρωσίας, ήτοι 250 δισεκατομμύρια Ευρώ. Βέβαια, το γεγονός ότι το SWIFT δεν διενεργεί διαβιβάσεις χρημάτων αλλά ειδοποιεί τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα για τις επικείμενες συναλλαγές, επιτρέπει στα συγκεκριμένα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα της Ρωσίας να χρησιμοποιούν παλαιότερα εργαλεία μεταβιβάσεως εντολών, όπως το e-mail ή ακόμα και το fax, αυξάνοντας όμως σημαντικά τον χρόνο αποπερατώσεως των συναλλαγών. Άλλες κυρώσεις συμπεριλαμβάνουν απαγορεύσεις εξαγωγών προϊόντων υψηλής τεχνολογίας και προϊόντων παραγομένων σε τρίτες χώρες χρησιμοποιώντας αμερικανική τεχνολογία.

Προφανώς αντίστοιχες κυρώσεις έχουν επιβληθεί και από το Ηνωμένο Βασίλειο και από τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ενώσεως. Οι κυρώσεις αυτές επεκτείνονται και κατά Ρώσων ιδιωτών και μεγαλο-ολιγαρχών. Σημαντικότατη εξέλιξη στο χώρο των κυρώσεων είναι απόφαση της Γερμανίας να αυξήσει τις αμυντικές δαπάνες στο 2% του ΑΕΠ, να αποστείλει αμυντικά οπλικά συστήματα στην Ουκρανία και να προσθέσει στις κυρώσεις το πάγωμα των εγκριτικών διαδικασιών για την σύνδεση του αγωγού Nord Stream 2. Όμως υπάρχει τεράστια διαφορά μεταξύ παγώματος των διαδικασιών σύνδεσης του αγωγού και καταργήσεως του αγωγού. Και τούτο γιατί πέραν των αναγκών της Γερμανικής βιομηχανίας για φυσικό αέριο, υφίσταται και το πρόβλημα του κόστους της χρηματοδοτήσεως και των επικείμενων δικαστικών αγωγών σε περίπτωση καταργήσεως του αγωγού Nord Stream 2 άνευ υπαιτιότητας των κατασκευαστριών εταιρειών. Ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι στις 4 Φεβρουαρίου ο τέως Καγκελάριος Gerhard Schroder διορίστηκε από τον πρόεδρο Putin πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της εταιρείας Nord Stream 2, ένα μήνα ακριβώς πριν η εταιρεία που εδρεύει στην Ελβετία κηρύξει πτώχευση στις 4 Μαρτίου 2022 απολύοντας 140 εργαζομένους.

Πιο συγκεκριμένα ο αγωγός Nord Stream 2 κόστισε έντεκα δισεκατομμύρια Ευρώ εκ των οποίων το κόστος του κατασκευαστικού έργου ανήλθε στα 9,5 δισεκατομμύρια Ευρώ. Η κάλυψη του ποσού αυτού προήλθε κατά 50% από δάνεια των εταιρειών UNIPER, WINTERSHAL DEA, OMY, ENGIE, και ROYAL DUTCH SHELL. Το υπόλοιπο καλύφθηκε από την ιδιοκτήτρια εταιρεία GASPROM με 30% κεφάλαια μετόχων και κατά 70% με τραπεζική χρηματοδότηση της ιδίας.

Στις παραπάνω κυρώσεις πρέπει να προστεθούν και οι επικείμενες αποεπενδύσεις των πολυεθνικών εταιρειών. Η Ρωσική οικονομία θα «πονέσει ιδιαίτερα σκληρά» από τις κυρώσεις αποεπένδυσης. Η αποεπένδυση της BP, μετά από τριακονταετή παρουσία στη Ρωσία, διά της πωλήσεως του 19,75% της συμμετοχής της στη μεγαλύτερη εταιρεία φυσικού αερίου της Ρωσίας ROSNEFT, αποφέρει ζημιά στην τελευταία που ανέρχεται στα 25 δισεκατομμύρια δολάρια. Σημαντική επίπτωση θα έχει και η επικείμενη αποχώρηση της εταιρείας A.P.MOLLER-MAERSK που ελέγχει το 17% του παγκόσμιου στόλου πλοίων μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων. Η αποχώρηση αυτή θα πλήξει το Ρωσικό διεθνές εμπόριο το ο0ποίο ανέρχεται στο 23,5% του ΑΕΠ, ενώ οι εξαγωγές αντιπροσωπεύουν το 11% του ΑΕΠ. Ακολουθούν και άλλες αποχωρήσεις πολυεθνικών εταιρειών όπως η VOLKSWAGON, η DAMLER TRUCK, η APPLE, η AMAZON, FACEBOOK κ.λ.π.

Βέβαια η διάρκεια της εμπόλεμης καταστάσεως στην Ουκρανία είναι ο σημαντικότερος παράγοντας που θα προσδιορίσει τον βαθμό “καταστροφής” της Ρωσικής οικονομίας. Ήδη οι πρώτες επιπτώσεις των κυρώσεων αφορούν στην ισοτιμία του Ρωσικού νομίσματος. Το Ρούβλι ήδη υποτιμήθηκε μέχρι και 30% της αξίας του φθάνοντας τα 110 ρούβλια το Δολάριο και 115,40 ρούβλια το Ευρώ στις 3/3/22, αναγκάζοντας την Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας να αυξήσει το διατραπεζικό επιτόκιο στο 20% από 9,5% και με απαγόρευση την εξαγωγή κεφαλαίων για να αποφευχθεί η κατάρρευση του νομίσματος.

Πάντως η οικονομική κρίση της ρωσικής οικονομίας θα είναι αντιμετωπίσιμη, αλλά η πτώση του ΑΕΠ της χώρας θα ξεπεράσει τον διψήφιο αριθμό. Το δε εύρος της υφέσεως θα εξαρτηθεί και πάλι από την διάρκεια και την ένταση των εχθροπραξιών στην Ουκρανία. Αναμφίβολα οι Ρώσοι πολίτες θα προσαρμοσθούν σε πολύ χαμηλότερο επίπεδο διαβίωσης για πολλά χρόνια.

Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία ενέχει επίσης τεράστιους κινδύνους για τη διεθνή οικονομία, ενώ οι Ευρωπαϊκές χώρες και οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν ακόμη συνέλθει από το σοκ της πανδημίας. Οι αυξήσεις των τιμών φυσικού αερίου στην ΕΕ έφτασε τα €214 κατά megawatt την ώρα, ενώ οι επενδυτές παραμένουν ανήσυχοι ως προς την αναστάτωση της προσφοράς φυσικού αερίου από τη Ρωσία. Πρόσθετα, πλοία με υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) αλλάζουν συνεχώς προορισμό, πηγαίνοντας στην Ασία αντί της Ευρώπης, λόγω αυξανόμενου ανταγωνισμού στις τιμές του φυσικού αερίου. Η άνευ προηγουμένου αύξηση στις τιμές της ενέργειας είναι αποτέλεσμα των κυρώσεων εναντίον της Ρωσίας. Προφανώς οι κυρώσεις που στοχεύουν την Ρωσία και τις δυνατότητές που έχει να εκτελεί συναλλαγματικές συναλλαγές, θα επηρεάσουν δυσμενώς και τους καταναλωτές των ΗΠΑ με πρώτο αντίκτυπο τις τιμές της βενζίνης και της συνακόλουθης ταχείας αύξησης του πληθωρισμού.

Δεύτερον, οι νευρικότητες των χρηματαγορών που συνοδεύουν τις εχθροπραξίες της Ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, οδηγούν στην αναστάτωση των αγορών, στην αποδυνάμωση του ιδιωτικού πλούτου, στην πτώση της εμπιστοσύνης των επενδυτών, καθώς και στην αύξηση του βαθμού δυσκολίας των επιχειρήσεων στην εξεύρεση επενδυτικών κεφαλαίων. Ιδιαίτερα επικίνδυνη εξέλιξη της εμπόλεμης κατάστασης είναι η μεσοπρόθεσμη διακοπή της προσφοράς φυσικού αερίου, που θα οδηγήσει σε μείωση του ρυθμού οικονομικής αναπτύξεως και σε σφικτότερες χρηματαγορές τόσο στη ΕΕ όσο και στις ΗΠΑ.

Οι ως άνω εκτιμήσεις θεωρούνται έγκυρες εφόσον η ροή του φυσικού αερίου από την Ρωσία διατηρηθεί στα σημερινά επίπεδα. Στην περίπτωση όμως που η Ρωσία αντιδράσει στις κυρώσεις του παγώματος των καταθέσεων και των συναλλαγματικών διαθεσίμων της χώρας στις Ευρωπαϊκές Κεντρικές Τράπεζες, ΗΠΑ και Ιαπωνία, η τυχόν πλήρης διακοπή της ροής φυσικού αερίου, θα εκτινάξει την τιμή του πετρελαίου άνω των 200 δολαρίων το βαρέλι, το φυσικό αέριο θα ξεπεράσει τα 300 δολάρια το megawatt και τον πληθωρισμό (Δείκτης Τιμών Κατανάλωσης) σε υψηλό διψήφιο αριθμό, με αποτέλεσμα την βαθιά οικονομική ύφεση (recession) σε ΗΠΑ και ΕΕ.

Για την Ελλάδα η δυσμενής αυτή εξέλιξη θα είναι ιδιαίτερα επώδυνη. Στην περίπτωση του καλού σεναρίου η ανάταση των πληθωριστικών προσδοκιών και η αύξηση των επιτοκίων θα επιβαρύνει το κόστος χρηματοδότησης του Δημόσιου Χρέους, θα οδηγήσει σε μείωση της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας, στη δημιουργία διευρυμένου δημοσιονομικού ελλείμματος και στην αύξηση του ελλείμματος του ισοζυγίου πληρωμών. Οι τρέχουσες εκτιμήσεις είναι ότι εφόσον το παραπάνω καλό σενάριο παραμείνει περιορισμένο, ο ετήσιος μέσος πληθωρισμός στην Ελλάδα δεν θα υπερβεί το 7%, ενώ ο ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ θα μειωθεί κάτω του 3%, (δηλαδή μείωση 1,5% – 2%).

* Ο Γιώργος Καλαμωτουσάκης είναι τέως καθηγητής του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης και τέως Διευθύνων Σύμβουλος της Τράπεζας American Express

Το άρθρο Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Οικονομικές και Γεωπολιτικές Συνέπειες… Του Γεωργίου Καλαμωτουσάκη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Η AUKUS προβλέπει την έναρξη 18μηνου προγράμματος για να επιταχυνθεί η απόκτηση πυρηνοκίνητων υποβρυχίων από την Αυστραλία, παρακάμπτοντας την πώληση συμβατικών γαλλικών υποβρυχίων στην Καμπέρα και βάζοντας τέλος σε μια δεκαετή προσπάθεια της Αυστραλίας να εξελίξει και να προμηθευτεί υποβρύχια. Οι ΗΠΑ θα δώσουν στην Αυστραλία πρόσβαση σε τεχνολογίες που προηγουμένως μοιραζόταν μόνο με το Ηνωμένο Βασίλειο.

H ΑUKUS έχει σχεδιαστεί για να υλοποιήσει τη στροφή των ΗΠΑ σε μια πιο παρεμβατική πολιτική στην περιοχή του Ινδικού-Ειρηνικού Ωκεανού, να αναδείξει τον διεθνή ρόλο της Βρετανίας και να δεσμεύσει την Αυστραλία σε έναν πιο ενεργητικό αμυντικό ρόλο στον Ειρηνικό.

Δεδομένης της επικέντρωσης στην τεχνολογία πυρηνικής πρόωσης, η AUKUS δύσκολα θα αποτελέσει τον αρχικό πυρήνα για τον σχηματισμό μιας μεγαλύτερης αμυντικής συνεργασίας. Αντίθετα, θα παραμείνει μια τριμερής πρωτοβουλία η οποία θα επιτρέψει να υπάρξει μεγαλύτερη συνεργασία και στρατηγική στόχευση χωρίς τις περιπλοκότητες των μεγαλύτερων συμμαχιών, οι οποίες πέφτουν συχνά θύματα των διαφορετικών προτεραιοτήτων και ενδιαφερόντων.

Καθώς η AUKUS αρχίζει να σχηματίζεται, αυτά είναι κάποια αρχικά ερωτήματα που επιχειρούμε να απαντήσουμε.

Πως σχετίζεται η AUKUS με τη συνεργασία των Πέντε-Ματιών και της πρωτοβουλίας QUAD;

Η συνθήκη ANZUS έχει πέσει εδώ και καιρό σε αχρηστία λόγω αλλαγών στις στρατηγικές πολιτικές της Νέας Ζηλανδίας και η συνεργασία των Πέντε-Ματιών αντιμετωπίζει προβλήματα λόγω των σχέσεων της Νέας Ζηλανδίας με τις ΗΠΑ.

Αντικατοπτρίζει το νέο AUKUS μια ανησυχία για την εξωτερική πολιτική της Νέας Ζηλανδίας ή είναι περισσότερο αναγνώριση ότι το Γουέλιγκτον έχει αποχωρήσει από τις πρωτοβουλίες που έχουν αναλάβει οι ΗΠΑ στην περιοχή;

Οι Ηνωμένες Πολιτείες εργάζονταν μέσω της QUAD για να καθορίσουν την πολυμερή προσέγγισή τους στον Ινδικό και Ειρηνικό ωκεανό, αλλά το AUKUS φαίνεται να είναι μια πιο εστιασμένη και αγγλοκεντρική πρωτοβουλία.

Ποιες είναι οι επιπτώσεις για τις άλλες χώρες στην περιοχή, ειδικά εκείνες που ζυγίζουν την αμυντική στήριξη των ΗΠΑ και τις οικονομικές διασυνδέσεις με την Κίνα;

Μια από τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι ΗΠΑ στη διαμόρφωση μιας νέας στρατηγικής στον Ινδικό και στον Ειρηνικό Ωκεανό είναι ο τοπικός φόβος μιας νέας ψυχροπολεμικής αντίληψης. Οι περισσότερες χώρες στην περιοχή (και πέρα από αυτήν) διστάζουν να διαλέξουν πλευρές και η Ουάσιγκτον έχει προσπαθήσει να τις καθησυχάσει ότι αυτό δεν είναι αναγκαίο.

H ανακοίνωση της AUKUS θα αντιμετωπιστεί με ανάμεικτα αισθήματα στην περιοχή. Από τη μία πλευρά, είναι ένα απτό βήμα που καταδεικνύει ότι ΗΠΑ κάνουν επιτέλους μια στροφή προς μια αναβάθμιση της στρατηγικής σημασίας της περιοχής του Ινδικού-Ειρηνικού Ωκεανού, κάτι το οποίο δεν ήταν απολύτως βέβαιο. Από την άλλη, η καθαρή στρατιωτική στόχευση της πρωτοβουλίας μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερες τριβές ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Κίνα και να εντείνει τις κινεζικές προσπάθειες να αναγκαστούν οι χώρες να απομακρυνθούν από μια συνεργασία με την Ουάσιγκτον.

Πως θα απαντήσει η Κίνα;

Δημιουργώντας μια στρατιωτική συνεργασία ανάμεσα σε τρεις αγγλοσαξωνικές χώρες, η Κίνα είναι πιθανό να ερμηνεύσει τη συνεργασία ανάμεσα στις τρεις αγγλοσαξωνικές χώρες ως μια ξεκάθαρη πρόκληση όχι μόνο στον περιφερειακό ρόλο της Κίνας, αλλά και ως κάτι που είναι αντίθετο στην κινεζική ιδεολογία και αποτελεί προσπάθεια να ενισχυθούν οι παραδοσιακές αμερικανικές και βρετανικές ιδέες για τη δημοκρατία και τον οικονομικό φιλελευθερισμό. Αυτό είναι πιθανό να εντείνει το ιδεολογικό συστατικό του στρατηγικού ανταγωνισμού, όχι μόνο στην περιφέρεια της Κίνας, αλλά και σε όλη την υφήλιο.

Η Κίνα έχει αντιμετωπίσει συχνά στρατηγικές ή αμυντικές πρωτοβουλίες με οικονομικά εργαλεία. Όσον αφορά την Αυστραλία, έχει το Πεκίνο εξαντλήσει τα εργαλεία αυτά, τουλάχιστον αυτά που δεν βλάπτουν και την οικονομία της Κίνας, όπως οι εισαγωγές σιδηρομεταλλεύματος. Με τις υπάρχουσες προκλήσεις του κορωνοϊού και του Brexit, υπάρχει τρόπος να ασκήσει η Κίνα σημαντική πίεση στο Ηνωμένο Βασίλειο, το οποίο θεωρητικά έχει το μικρότερο ενδιαφέρον για την περιοχή του Ινδικού-Ειρηνικού Ωκεανού.

Το Πεκίνο έχει υποβάλλει αίτημα για συμμετοχή στην εμπορική συμφωνία για την περιοχή του Ειρηνικού (CPTPP), η οποία ήταν αρχικά μια πρωτοβουλία με στόχο να επιφέρει αλλαγές στην Κίνα ή να αποκλείσει το Πεκίνο από μια μεγαλύτερη οικονομική συνεργασία.

Με μια επανεστίαση στον Ειρηνικό, πως θα διαμορφώσει η AUKUS τις σχέσεις της με τα νησιωτικά έθνη του Ειρηνικού την επόμενη μία ή δύο δεκαετίες;

Ενα από τα προτερήματα των πυρηνικών υποβρυχίων είναι η δυνατότητα να ταξιδεύουν μακρινές αποστάσεις σχετικά γρήγορα παραμένοντας κάτω από τη στάθμη της θάλασσας, το οποίο τα καθιστά λιγότερο ανιχνεύσιμα και ευάλωτα. Αυτό είναι πολύ σημαντικό για την Αυστραλία, η οποία είναι γεωγραφικά απομονωμένη και έχει συμφέροντα και πιθανές ευθύνες που εκτείνονται από τον Ινδικό Ωκεανό ως τον Βόρειο Ειρηνικό μέχρι τα βάθη του Νότιου Ειρηνικού. Αλλά η Καμπέρα δεν περιμένει να έχει στη διάθεση της το πρώτο πυρηνικό υποβρύχιο ως το 2040.

Η Κίνα έχει επεκτείνει τη συνεργασία της με τα νησιωτικά έθνη του Ειρηνικού, αναγκάζοντας την Καμπέρα και την Ουάσιγκτον να ενδιαφερθούν και να εμπλακούν ξανά, δεδομένης της στρατηγικής τους θέσης. Είναι πιθανό να δούμε να δημιουργείται πιο έντονος ανταγωνισμός για επιρροή στα νησιά του Ειρηνικού με την ανάδυση της AUKUS; Επίσης, δημιουργούν οι εντάσεις στο Φόρουμ των Nησιών του Ειρηνικού περισσότερες ευκαιρίες για ξένα παρέμβαση;

Δεδομένων των σχολίων της Γαλλίας για την ακύρωση της συμφωνίας για τα υποβρύχια, θα υπάρξει αντίκτυπος εντός του ΝΑΤΟ ή στη σχέση Ε.Ε. –Ηνωμένου Βασιλείου;

Οι Γάλλοι έχουν εκφράσει ανοιχτά την απογοήτευση τους για την ακυρωθείσα συμφωνία για τα υποβρύχια, κατηγορώντας κατά πρώτο λόγο τις ΗΠΑ, αλλά αναγνωρίζοντας ξεκάθαρα τον ρόλο της Αυστραλίας και του Ηνωμένου Βασιλείου. Θα είναι απλώς μια φευγαλέα στιγμή οργής ή μπορεί να έχει επιπτώσεις στη στάση της Γαλλίας όσον αφορά τις σχέσεις της Ε.Ε. με το Ηνωμένο Βασίλειο (όπου υπάρχουν ακόμα πολλά άλυτα ζητήματα γύρω από το Brexit) ή ακόμα στην ισορροπία ανάμεσα στις δεσμεύσεις της Γαλλίας στο ΝΑΤΟ και την επικέντρωση στα δικά της συμφέροντα ή σε μια πανευρωπαϊκή αμυντική πρωτοβουλία;

Οι Γάλλοι είναι και αυτοί ένα έθνος του Ειρηνικού Ωκεανού και έχουν ανακτήσει το ενδιαφέρον τους για τα εδάφη τους στην περιοχή. Πόσο βαθιά είναι η κόντρα της Γαλλίας με την Αυστραλία και επιδεινώνει αυτό ακόμα περισσότερο τα περιθώρια συνεργασίας μεταξύ των νησιωτικών εθνών του Ειρηνικού;

Πηγή: euro2day.gr

Το άρθρο Η AUKUS, τα κρίσιμα ερωτήματα και οι γεωπολιτικές συνέπειες εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.