Τα τελευταία δύο χρόνια ζούμε σε ένα Φαρ Ουέστ που αφορά όχι το κυνήγι του χρυσού, αλλά την τεχνητή νοημοσύνη. Η κούρσα για την απόκτηση της καλύτερης και πιο εξελιγμένης τεχνητής νοημοσύνης έχει πάρει σχεδόν μυθικές διαστάσεις. Κι ενώ είχαμε συνηθίσει να ακούμε για επιτεύγματα της Δύσης, έρχεται τώρα η κινεζική DeepSeek και βάζει το δικό της λιθαράκι – ή μάλλον, βάζει… βουνό ολόκληρο – στην τεχνολογική σκηνή. Η είδηση ότι η DeepSeek ανέπτυξε ένα νεότερο μοντέλο GPT το οποίο είναι «πάρα πολύ καλό», όπως λένε οι ειδικοί, δεν πέρασε απαρατήρητη. Παρακάτω, θα δούμε γιατί αυτό το νέο βήμα αξίζει την προσοχή μας, πού πρέπει να είμαστε επιφυλακτικοί, αλλά και ποια είναι η θετική πλευρά του.

Καταρχάς, μιλάμε για ένα γλωσσικό μοντέλο τελευταίας γενιάς που έχει υψηλή κατανόηση των εντολών που λαμβάνει και ακόμα καλύτερη ικανότητα κρίσης σε προβλήματα, είναι ταχύτερο από τον δυτικό ανταγωνισμό και απείρως πιο φθηνό. Δεν είναι απλώς ένα ρομπότ που πετάει τυχαίες φράσεις-κλειδιά για να μας εντυπωσιάσει – τουλάχιστον έτσι ισχυρίζονται οι ερευνητές της DeepSeek. Σε μια εποχή όπου τα γλωσσικά μοντέλα χρησιμοποιούνται από την ιατρική έρευνα μέχρι τη δημοσιογραφία, κι από την παροχή νομικών συμβουλών μέχρι την Τέχνη, το να έχεις ένα σύστημα που δεν μένει κολλημένο σε τυπικές ερωταπαντήσεις αλλά παράγει πιο ανθρώπινες (και, ναι, πιο αστείες) απαντήσεις, αποτελεί τεράστια υπόθεση.

Εδώ έρχεται η «ουσία» του ζητήματος. Ο συναγωνισμός στον χώρο των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων μάς θέτει προ των μεγάλων προκλήσεων που συνιστά ο φρενήρης αγώνας ταχύτητας ανάμεσα σε χώρες και εταιρείες. Προκλήσεις που αφορούν την ανθρωπότητα, τη δημοκρατία και τη γεωπολιτική κατανομή ισχύος.

Σε έναν κόσμο όπου η τεχνολογία αποτελεί εργαλείο ισχύος, το ότι η DeepSeek παρουσιάζει ένα ανταγωνιστικό GPT φέρνει νέα δεδομένα στο τραπέζι. Θα αποτελέσει μια εναλλακτική για οργανισμούς ή κράτη που δεν επιθυμούν να εξαρτώνται από δυτικές υποδομές; Ισως ναι. Παράλληλα, η κούρσα αυτή μπορεί να επιταχύνει τον ρυθμό καινοτομίας στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης παγκοσμίως, προσφέροντας λύσεις που μέχρι χθες ήταν αδιανόητες.

Η εξέλιξη αυτή προκύπτει εντός του πλαισίου που έχει αρχίσει να διαμορφώνει η νέα αμερικανική κυβέρνηση. Η Κίνα απαντά με τον δικό της «διπλωματικό» τρόπο στις πρωτοβουλίες που ανακοίνωσε ο Ντόναλντ Τραμπ σχετικά με την κυριαρχία των ΗΠΑ στο πεδίο της τεχνητής νοημοσύνης παγκοσμίως.

Αλλο ένα βήμα. Συμπερασματικά, η είδηση πως η DeepSeek λανσάρει ένα GPT «πάρα πολύ καλό» αποτελεί άλλο ένα βήμα στον πυρετό της ΑΙ κούρσας, όχι όμως κάτι που πρέπει να μας πιάσει στον ύπνο. Ας κρατήσουμε τον ενθουσιασμό και την επιφυλακτικότητά μας σε ισορροπία. Τη στιγμή που βιώνουμε μια πραγματική επανάσταση στους τρόπους με τους οποίους αλληλεπιδρούμε με τις μηχανές ταυτόχρονα, καλούμαστε να σκεφτούμε σοβαρά τόσο τα ηθικά όσο και τα νομικά ζητήματα που ανακύπτουν. Εντέλει, το μόνο σίγουρο είναι πως, σε αυτό το παιχνίδι, κανείς δεν θέλει να μείνει θεατής στην εξέδρα. Και αυτό αφορά κυρίως και…δυστυχώς την Ευρώπη. Ο υπαρξιακός πλέον κίνδυνος η Ευρώπη να μείνει πίσω στην εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης και της καινοτομίας με αφετηρία την υψηλή τεχνολογία, είναι υπαρκτός. Δικαίως είμαστε πρωταθλητές στη σωστή ρύθμιση, αλλά ακόμα πιο σωστό είναι να έχουμε και τεχνολογία για να ρυθμίσουμε…

Ο Γιάννης Μαστρογεωργίου είναι ειδικός γραμματέας Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού / συντονιστής Επιτροπής για την Τεχνητή Νοημοσύνη

Πηγή: Premium έκδοση ΤΑ ΝΕΑ, ot.gr

Το άρθρο DeepSeek: Η κινεζική έκπληξη που αλλάζει το παιχνίδι… Του Γιάννη Μαστρογεωργίου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Οι κορυφαίοι οργανισμοί μέσων ενημέρωσης δημοσιεύουν τακτικά πλέον οδηγίες σχετικά με τη μόχλευση της τεχνητής νοημοσύνης στο newsroom την ίδια στιγμή που κάνουν συμφωνίες αδειοδότησης, ώστε να επιτρέπουν σε εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης να χρησιμοποιούν το περιεχόμενό τους για να εκπαιδεύσουν τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης.

Η ξαφνική άφιξη δημόσιων και εμπορικά διαθέσιμων εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης οδήγησε σε μια νέα σειρά δεοντολογικών επιλογών τους δημοσιογραφικούς οργανισμούς που αγωνίζονται και για την εμπιστοσύνη του κοινού, ενώ πειραματίζονται με την τεχνολογία και διατηρούν τα νόμιμα δικαιώματά τους ως προς τη δημοσίευση.

Τα περισσότερα ΜΜΕ επιτρέπουν κάποια καθορισμένη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης υπό τη συντακτική επίβλεψη δημοσιογράφου, αλλά πολλές από τις νέες οδηγίες που βλέπουν το φως της δημοσιότητας απαγορεύουν τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης για τη σύνταξη άρθρων, ενώ εφαρμόζεται επιπλέον έλεγχος σε εικόνες και βίντεο που δημιουργούνται από AI.

Το Associated Press δημοσίευσε την περασμένη εβδομάδα έναν κώδικα για τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης στην ειδησεογραφική του λειτουργία, αναφέροντας: «Οποιοδήποτε προϊόν της δουλειάς μας παράγεται από ένα εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μη επαληθευμένη πηγή». Το AP δεν θα χρησιμοποιήσει την τεχνητή νοημοσύνη για να τροποποιήσει οποιοδήποτε στοιχείο των φωτογραφιών του, βίντεο ή ήχου, αλλά θα δημοσιεύσει εικόνες τεχνητής νοημοσύνης, εάν αποτελούν αντικείμενο μιας είδησης, με σαφή υποσημείωση.

Η «Guardian» τον Ιούνιο δήλωσε ότι θα χρησιμοποιεί την τεχνητή νοημοσύνη μόνο στα ειδησεογραφικά της προϊόντα «με σαφές το όφελος υπό ανθρώπινη επίβλεψη και τη ρητή άδεια ενός ανώτερου συντάκτη», χαρακτηρίζοντας την τεχνητή νοημοσύνη ως «συναρπαστική, αλλά αναξιόπιστη».

Το «Insider» νωρίτερα φέτος ανακοίνωσε στους δημοσιογράφους του ότι, παρόλο που θα πειραματιστεί με την τεχνητή νοημοσύνη, «το ChatGPT δεν είναι δημοσιογράφος. Είστε υπεύθυνοι για την ακρίβεια, τη δικαιοσύνη, την πρωτοτυπία και την ποιότητα κάθε λέξης στις ιστορίες σας».

Το Reuters σε μια πιο αφαιρετική προσέγγιση όρισε κάποιες αρχές χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης που υπόσχονται εμπιστοσύνη και υπευθυνότητα, αφήνοντας παράλληλα ευελιξία στην προσαρμογή στις εξελίξεις της τεχνολογίας.

Το AP έγινε τον περασμένο μήνα το πρώτο μεγάλο ΜΜΕ που έκλεισε συμφωνία με την OpenAI και θα επιτρέψει στην εταιρεία να χρησιμοποιήσει το περιεχόμενο του AP για να εκπαιδεύσει τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης της.

Αλλα ΜΜΕ έχουν διαφορετική στάση. Την περασμένη εβδομάδα, το NPR ανέφερε ότι οι «New York Times» εξετάζουν νομικές ενέργειες κατά του OpenAI για μη εξουσιοδοτημένη χρήση των ρεπορτάζ των «Times» ως δεδομένων εκπαίδευσης. Η εφημερίδα ανανέωσε τους όρους παροχής υπηρεσιών της στις 3 Αυγούστου ώστε να απαγορεύσει τη χρήση περιεχομένου των «Times» για την «εκπαίδευση ενός συστήματος μηχανικής μάθησης ή τεχνητής νοημοσύνης (AI)».

Ο διευθύνων σύμβουλος της News Corp., Robert Thomson, είπε στους επενδυτές σε πρόσφατη επικοινωνία ότι η εταιρεία βρίσκεται «ήδη σε ενεργές διαπραγματεύσεις για να δημιουργήσει υπεραξία για το περιεχόμενο της εφημερίδας και IP που θα διαδραματίσουν κρίσιμο ρόλο στο μέλλον της τεχνητής νοημοσύνης».

Αλλες μεγάλες εταιρείες μέσων ενημέρωσης σχηματίζουν έναν συνασπισμό για να διαπραγματευτούν συλλογικά με εταιρείες Big Tech σχετικά με τη χρήση του περιεχομένου τους στην εκπαίδευση αλγορίθμων τεχνητής νοημοσύνης.

Και κάπου εδώ μπαίνει και στην εξίσωση ο αναγνώστης, αλλά αυτός έχει ήδη απομακρυνθεί από τα παραδοσιακά ΜΜΕ…μήπως άραγε επιστρέψει στα ενισχυμένα με ΑΙ;

*Ο Γιάννης Μαστρογεωργίου είναι ειδικός γραμματέας Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού στην Προεδρία της Κυβέρνησης

Πηγή: ot.gr

Το άρθρο Newsroom και τεχνητή νοημοσύνη… Του Γιάννη Μαστρογεωργίου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Των Γρηγόρη Δημητριάδη και Γιάννη Μαστρογεωργίου*

Σήμερα είναι ολοφάνερο πια πως ο άνθρωπος δρα ως μία αποφασιστική «δύναμη», ως ένας σημαντικός «παράγοντας» με δυνατότητα ριζικής αναδιαμόρφωσης του περιβάλλοντός του, ακόμη και επηρεασμού του μέλλοντος και της εξέλιξης της ζωής στον πλανήτη σε όλα τα επίπεδα. Αυτή ακριβώς η ιδιαίτερη βιολογική-τεχνολογική δύναμη μας, προσδιορίζεται και ορίζεται από την ιδέα της νέας «ανθρωποκαίνου εποχής».

Μολονότι εμφανώς «ανθρωποκεντρική», αυτή η επιστημονική ιδέα, όπως θα δούμε, ανοίγει νέους ορίζοντες και επικαιροποιεί την αναγκαιότητα άσκησης μιας εντελώς διαφορετικής -περισσότερο υπεύθυνης- στρατηγικής για το Μέλλον μας.

Και ακριβώς επειδή αυτή η ιδιαίτερη δύναμη του ανθρώπου συνεπάγεται και ιδιαίτερη ευθύνη, η εποχή που τώρα εγκαινιάζεται απαιτεί κατάλληλη προετοιμασία και διαφορετικό τρόπο σκέψης.

Η απόφαση του Πρωθυπουργού να συστήσει την Ειδική Γραμματεία Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού (Foresight) σε άμεση συνάφεια με την Γενική Γραμματεία του Πρωθυπουργού, συνιστά εμπράκτως μετατόπιση της αντίληψης του μέλλοντος από χρονικό ορόσημο σε ένα διαφορετικό τρόπο σκέψης. Σκοπός της νέας Ειδικής Γραμματείας δεν είναι να γίνουν προβλέψεις (άλλωστε το μέλλον είναι απρόβλεπτο), αλλά η αλλαγή της νοοτροπίας συλλογισμού και διαμόρφωσης του μέλλοντος. Η καλλιέργεια μίας νέας κουλτούρας και ενός νέου τρόπου σκέψης σχετικά με την «αντίληψη των προσερχομένων» (Φιλόστρατος), ή την αναγνώριση της «μυστικής βοής των πλησιαζόντων γεγονότων» (Καβάφης), μέσα σε μία εποχή ραγδαίων εξελίξεων.

Είναι σχεδόν βέβαιο ότι η ανθρωπότητα τα επόμενα 10 χρόνια θα βιώσει αλλαγές που θα ισοδυναμούν με τα προηγούμενα 100! Η παγκόσμια γεωπολιτική αλλάζει. Οι ΗΠΑ είναι περισσότερο επικεντρωμένες σε θέματα εσωτερικής πολιτικής παρά στην εξωτερική πολιτική. Αυτή η απεμπλοκή των ΗΠΑ επιτρέπει την άνοδο άλλων παγκόσμιων δυνάμεων, όπως η Κίνα και η Ρωσία, οι οποίες ανταγωνίζονται και επιδιώκουν να μοιραστούν τον ρόλο του παγκόσμιου ηγέτη με τις ΗΠΑ. Μεταξύ αυτών των παγκόσμιων αλλαγών, η ΕΕ αρχίζει να σκέφτεται το δικό της μέλλον. Οι προσπάθειες της ΕΕ για ένα χώρο έρευνας και ανάπτυξης με συνεργατική βιομηχανική δράση στους τομείς της άμυνας και της αεροδιαστημικής, καθώς και η στήριξη του χρηματοδοτικού εργαλείου του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας (ΕΤΑ), είναι τα πρώτα δείγματα γραφής.

Με ένα μεταβαλλόμενο ορίζοντα μπροστά μας, άλλοι μη στρατιωτικοί παράγοντες έχουν καταστεί σημαντικοί για γεωπολιτικούς σκοπούς. Αυτά θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως «γεωοικονομία», όπου η χρήση οικονομικών εργαλείων εφαρμόζεται για την προώθηση γεωπολιτικών στόχων. Τα τυπικά γεωοικονομικά μέσα περιλαμβάνουν: τον έλεγχο του εμπορίου, την επενδυτική πολιτική, τις οικονομικές και χρηματοπιστωτικές κυρώσεις, την ενέργεια και τα βασικά προϊόντα, τις πολιτικές βοήθειας, τη διαχείριση δεδομένων, τις υποδομές επικοινωνίας και τον έλεγχο του κυβερνοχώρου, αλλά και τη διαχείριση ή τη ρύθμιση της μετανάστευσης και την εφαρμογή περιοριστικών μέτρων κατά των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Ο αριθμός των διασυνδεδεμένων στο διαδίκτυο συσκευών στον κόσμο αναμένεται να εκτιναχθεί από 30 δισ. το 2020 σε 200 δισ. το 2030! Η -καθολική, άρα- διασυνδεσιμότητα δημιουργεί τεράστιες ευκαιρίες δημιουργίας νέων προϊόντων, υπηρεσιών, επιχειρηματικών και βιομηχανικών μοντέλων αλλά και τεράστιες αλλαγές στην καθημερινή μας ζωή. Η λέξη του μέλλοντος, το Metaverse, η ψηφιοποιημένη παράλληλη ζωή, δημιουργεί αδιανόητες σήμερα προεκτάσεις και παγκόσμιους ανταγωνισμούς για τον έλεγχο του WEB3 και του οικοσυστήματος των κρυπτονομισμάτων.

Η Δημοκρατία και οι αξίες που διέπουν το λεγόμενο δυτικό κόσμο βρίσκονται υπό πίεση. Το 2020 ήταν η 15η συνεχής χρονιά που καταγράφηκε υποχώρηση των πολιτικών δικαιωμάτων και των ελευθεριών σε παγκόσμιο επίπεδο. Αν συνεχιστεί η τάση αυτή και τα επόμενα χρόνια θα επηρεάσει όχι μόνο τις αναδυόμενες δημοκρατίες, αλλά και εκείνες που έχουν σταθερότερα θεμέλια. Η διατήρηση του δημοκρατικού σφρίγους στον άκρως πολυτασικό και μεταβαλλόμενο κόσμο, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ικανότητα των Θεσμών να προσαρμόζονται στις νέες συνθήκες και να παραμένουν ανθεκτικοί απέναντι στις εξωγενείς προκλήσεις.

Οι ζώνες αστάθειας στη γειτονιά της Ευρώπης θα αυξηθούν. Νέα υβριδικά όπλα και μέθοδοι επηρεασμού, όπως η παραπληροφόρηση, η παραπλανητική πληροφόρηση θα ενισχυθούν.

Οι ραγδαίες δημογραφικές εξελίξεις θα επιφέρουν και σημαντικές μετατοπίσεις γεωπολιτικής ισχύος τα επόμενα χρόνια. Ο παγκόσμιος πληθυσμός θα ξεπεράσει τα 8,5 δισεκ. το 2030 και θα εκτιναχθεί σχεδόν στα 10 δισ. το 2050. Η δημογραφική εξέλιξη, ωστόσο, δεν θα είναι ισομερής. Στασιμότητα θα παρατηρηθεί στις πιο προηγμένες οικονομίες. Ο πληθυσμός της ΕΕ θα σημειώσει πτώση στα 420 εκ., που θα αντιπροσωπεύουν μόλις το 4,3 % του παγκόσμιου πληθυσμού, ενώ μεγάλη μείωση θα παρατηρηθεί και στην ΝΑ Ασία. Ο πληθυσμός της Αφρικής θα φθάσει περίπου τα 2 δισεκ. έως το 2035 και οι μισοί κάτοικοι της ηπείρου θα είναι κάτω των 21 ετών! Το 2050 η Ινδία, η Νιγηρία, οι ΗΠΑ, η Κίνα και το Πακιστάν θα είναι οι πιο πυκνοκατοικημένες περιοχές. Έως το 2050 ο πληθυσμός σε ηλικία εργασίας θα μειωθεί 16% στην ΕΕ και 17% στην Κίνα, ενώ θα παρουσιάσει αύξηση στη Β. Αμερική και την Ινδία. Ο μέσος όρος ηλικίας στην ΕΕ από 44 έτη το 2020 θα ανέβει στα 48,2 το 2050, ενώ θα έχουμε ραγδαία αύξηση των εξαρτώμενων ατόμων – νέων και ηλικιωμένων. Αν συνεχιστεί η σημερινή τάση, τότε το 2050 θα αντιστοιχούν 135 εξαρτώμενα άτομα χωρίς απασχόληση για κάθε 100 εργαζόμενους!

Οι G7 χώρες σήμερα αντιπροσωπεύουν περίπου το 40% του ΑΕΠ, ενώ το 1975 το ποσοστό αυτό ήταν 60%. Η Κίνα θα αναδειχθεί ως η μεγαλύτερη οικονομία έως το 2029 και η Ινδία θα ξεπεράσει την ΕΕ σε οικονομική ισχύ μέσα στα επόμενα 20 χρόνια.

Ο ανταγωνισμός ΗΠΑ και Κίνας θα αποκτήσει παγκόσμια διάσταση και θα καθορίσει το νέο γεωπολιτικό πεδίο. Η ενεργειακή μετάβαση θα επηρεάσει την κατανομή ισχύος. Οι χώρες που εξάγουν ορυκτά καύσιμα και δεν έχουν προχωρήσει στο επόμενο στάδιο της ενεργειακής τους μετάβασης, θα δεχθούν κλυδωνισμούς. Στον αντίποδα θα βρεθούν χώρες με δυνατότητα παραγωγής και εξαγωγής ενέργειας από ΑΠΕ. Σημαντική αν και υποτιμημένη παράμετρος της διεθνούς γεωπολιτικής σκακιέρας είναι οι εξελίξεις στον αρκτικό ωκεανό.

Σταδιακά ο κόσμος μετατοπίζεται σε νέα γεωπολιτική οργάνωση. Θα είναι ένας κόσμος των 2 Υπερδυνάμεων; Θα είναι ένας κόσμος Χ αριθμού Υπερδυνάμεων; Ακόμα είναι αβέβαιο.

Ιδιαίτερης σημασίας είναι η μάχη για τη διασφάλιση της πρόσβασης σε σπάνια μεταλλεύματα και σπάνιες γαίες. Η πρόοδος της πράσινης τεχνολογίας και ειδικότερα η κατασκευή ανεμογεννήτριών, ηλιακών πάνελ, μέσων αποθήκευσης ενέργειας, απαιτεί σπάνια μέταλλα, όπως κοβάλτιο, λίθιο, γραφίτη, μαγγάνιο, νικέλιο τις επόμενες δύο τουλάχιστον δεκαετίες. Αυτό όμως δεν αφορά μόνο την ενέργεια, αλλά και άλλους κλάδους. Ο τομέας της παραγωγής μίνι drones, στον οποίο η Κίνα δαπανά το 1/3 των σπάνιων μετάλλων της, αναμένεται να παρουσιάσει αύξηση έως το 2030 με τεράστιες προοπτικές για τον αμυντικό και τον επιχειρηματικό τομέα, συμπαρασύροντας σε αντίστοιχη αύξηση της ζήτησης για γάλλιο, ίνδιο, σκάνδιο και τιτάνιο. Η σημασία αυτών των μετάλλων είναι κατανοητή αν υπολογίσει κανείς ότι τα μισά από τα υλικά ενός αεροπλάνου είναι σπάνια μέταλλα που παράγονται εκτός ΕΕ! Η Ένωση οφείλει να επενδύσει στρατηγικά σε συμμαχίες με χώρες που παράγουν σπάνια μέταλλα, αλλά και να επενδύσει στη δική της τεχνολογία υποκαθιστώντας τα σπάνια μέταλλα με άλλα, και με άλλου είδους μακροπρόθεσμες στρατηγικές, όπως εξορύξεις από τη θάλασσα και το διάστημα, τηρώντας πάντα τις διεθνείς συμφωνίες.

Σε αυτόν όμως τον πολυτασικό και διαρκώς μεταβαλλόμενο κόσμο, η EE διαθέτει ένα συγκριτικό πλεονέκτημα ως πρωτοπόρος δύναμη στην θέσπιση των διεθνών στάνταρντς στο εμπόριο. Αυτό είναι ιδιαιτέρως σημαντικό και χρήσιμο στους τομείς κυρίως της τεχνολογίας, όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη, ο κβαντικός υπολογιστής, η κυβερνοασφάλεια, η διαχείριση των δεδομένων. Επιπλέον σημαντική είναι η παρέμβαση της ΕΕ στα θέματα της πράσινης τεχνολογίας, του υδρογόνου, των θαλασσίων αιολικών πάρκων. Η Κίνα από τη δική της μεριά δημιουργεί και εκείνη το δικό της οικοσύστημα διαμόρφωσης των στάνταρντ, μέσω του σχεδίου Κίνα 2035 που φιλοδοξεί να επιβάλλει τις δικές της προτιμήσεις στις 140 χώρες που αποτελούν το τεράστιο δίκτυο Belt and Road. Η ΕΕ διαθέτει, όμως, ένα σημαντικό πλεονέκτημα. Το λεγόμενο brussels effect που της δίνει το δικαίωμα να έχει λόγω οικονομικής και πληθυσμιακής δύναμης τον πρώτο λόγο στο διεθνές εμπόριο. Η ΕΕ είναι ο Νο1 εμπορικός εταίρος 74 χωρών, έναντι 66 της Κίνας και 31 των ΗΠΑ. Είναι εκ των ων ουκ άνευ αναγκαίο για την ΕΕ να παραμείνει πρωτοπόρος σε αυτό τον αγώνα.

Καταλήγοντας, αυτό που μπορεί να προσφέρει το Foresight, με τη συστηματική χρήση μεθόδων όπως ο «σχεδιασμός σεναρίων», η «ανίχνευση του ορίζοντα» (συλλογή τάσεων), και η ανάγνωση των «ασθενών σημάτων», -δηλαδή των πρώτων, δειλών ενδείξεων που ενέχουν δυναμική για τη λιγότερο ή περισσότερο μακροπρόθεσμη και δομική μεταβολή των πραγμάτων-, είναι να εγκαινιάσει μια νέα κουλτούρα στον σχεδιασμό πολιτικής, η οποία θα είναι απαραίτητη για την προετοιμασία μας για το αύριο σε έναν ταχύτατα μεταβαλλόμενο κόσμο.

*Γενικός Γραμματέας του Πρωθυπουργού και Ειδικός Γραμματέας Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού

Το άρθρο Το μέλλον σε έναν πολυπαραγοντικό κόσμο… Των Γρηγόρη Δημητριάδη και Γιάννη Μαστρογεωργίου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Όταν ο Άμλετ λέει στον φίλο και συμφοιτητή του, τον Οράτιο, πως «υπάρχουν πολύ περισσότερα (όμορφα) πράγματα στον ουρανό και στη γη απ’ ό,τι έχει ονειρευτεί η φιλοσοφία σου» (εννοώντας τη δημοφιλή και πολλά υποσχόμενη επιστήμη εκείνης της εποχής), σαφώς αναφέρεται στα όρια (περιορισμούς) της εμπειρικής παρατήρησης και λογικής εξήγησης των κρυφών στοιχείων, μηχανισμών και νόμων της φύσης, του μακρόκοσμου και του μικρόκοσμου που μας περιβάλλει. Δεν μπορούμε να τα γνωρίζουμε όλα, υπάρχουν αλήθειες αδιαπέραστες και ασαφείς. Περίπου δύο αιώνες αργότερα (και πιο συγκεκριμένα, περί τα μέσα του 19ου αιώνα), έρχεται στο προσκήνιο μια νέα, συναρπαστική επιστήμη, που εμπνέεται από τον θετικισμό και έχει ως αντικείμενο τον «ανθρώπινο κόσμο» μεταξύ μακρόκοσμου και μικρόκοσμου, η Επιστήμη της Κοινωνίας (ή «Κοινωνική Φυσική» κατά τον Αύγουστο Κοντ). Πρόκειται για το «ενδιάμεσο επίπεδο», το δυναμικό σύμπλεγμα κοινωνία – τεχνολογία, που εξελίχθηκε γρήγορα οδηγώντας μας στη λεγόμενη Ανθρωπόκαινο Εποχή, μια εποχή κατίσχυσης των ανθρώπινων επιδράσεων στον πλανήτη και μιας δύσκολα διαχειρίσιμης συστημικής πολυπλοκότητας, στην καρδιά της οποίας βρίσκονται πάσης φύσεως κοινωνιοτεχνολογικά δίκτυα.

Στο παραπάνω πλαίσιο, η γνώση προοδεύει εκθετικά (ιδίως σε περιόδους διαταραχής και κρίσης, όπως συμβαίνει σήμερα) και αρχίζει να «βαραίνει» υπερβολικά (burden of knowledge). Σύμφωνα με το «παράδοξο της πολυπλοκότητας» (complexity paradox), όσο περισσότερες απαντήσεις ανακαλύπτουμε, τόσο περισσότερα ερωτήματα προκύπτουν για τη «φύση» των πραγμάτων.

Μέσα σε αυτό το συμφραζόμενο, η διαρκώς αυξανόμενη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο λειτουργεί το σύμπαν και ο κόσμος γύρω μας, σε συνδυασμό με την αναδυόμενη κλιματική κρίση και τη ραγδαία εξάπλωση και διάχυση της τεχνητής νοημοσύνης, κατά το μάλλον ή ήττον, συμβαδίζει με την αναστοχαστική αντίληψη ότι δεν είμαστε παντοδύναμοι και ότι χρειάζεται επειγόντως να αναπτύξουμε από κοινού μελλοντοστραφείς προσεγγίσεις, με ισχυρές δόσεις γνωστικής ποικιλομορφίας και ταπεινότητας.

Για να χρησιμοποιήσουμε την εύστοχη μεταφορά του Λουτσιάνο Φλορίντι, σε τελευταία ανάλυση, δεν είμαστε κάποια τέλεια και αψεγάδιαστη υπολογιστική εφαρμογή, αλλά απλώς μια όμορφη «μικροβλάβη» (glitch) στο ασύλληπτο λογισμικό του σύμπαντος. Ωστόσο, οφείλουμε να αναλάβουμε συνειδητά την ηθική ευθύνη για την ιστορία που γράφουμε, όσο και για το φυσικό περιβάλλον μέσα στο οποίο ζούμε και δημιουργούμε τον πολιτισμό μας. Αυτή η ευθύνη είναι de facto σχεσιακή. Όλοι μαζί συμμετέχουμε σε μια κοινή μοίρα.

Όπως ευφυώς το θέτει ο Σαίξπηρ στον περίφημο μονόλογό του (Όπως σας αρέσει, 1599), ο κόσμος είναι μια θεατρική σκηνή, όλοι μας απλώς υποδυόμαστε πολλούς ρόλους πάνω σ’ αυτήν, μικρούς ή μεγάλους. Ρόλους μέσα στα όρια της κοινής μας ανθρωπινότητας, που έχει ως θεμέλιο την ενσυναίσθηση, την αγάπη και τη συνεργασία, αλλά και την κρυφή επίγνωση της παροδικότητας και τραγικότητας της (πεπερασμένης) ύπαρξής μας, όσο και της δύναμης της προόδου, της προσδοκίας και της ελπίδας.

Κυρίως αυτή η δύναμη οδήγησε τον άνθρωπο από τη σκοτεινή εποχή της Μαύρης Πανώλης (1348-1353) και τον Μεσαίωνα στην Αναγέννηση και την εποχή της Επιστημονικής Επανάστασης (η εποχή του Άμλετ), στον Διαφωτισμό και τη Νεωτερικότητα, έως την «παρούσα» Τετάρτη Βιομηχανική Επανάσταση (Industry 4.0), η οποία συνεπάγεται τη νέα, ψηφιακή φάση της παγκοσμιοποίησης (Globalization 4.0). Η ίδια δύναμη τον καλεί τώρα να αντιμετωπίσει και να αφήσει πίσω του την καταστροφική πανδημία του κορωνοϊού, να προχωρήσει μπροστά με συλλογική ενότητα, μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και κοινό, δημοκρατικό όραμα, επαναπροσδιορίζοντας ριζικά το νόημα και τους σκοπούς της ζωής στην αναδυόμενη Κοινωνία της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Η Ελλάδα θα συμμετάσχει ενεργά στην ευρωπαϊκή και διεθνή συζήτηση για τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, ως μία «έξυπνη υποβοήθεια» στον άνθρωπο. Η δεοντολογία ως προς τη χρήση της, οι κανόνες, η διαφάνεια, ο σεβασμός στις ατομικές και κοινωνικές προτεραιότητες και η διαρκής έρευνα για την εξέλιξή της, θα βρεθούν και στην ελληνική ατζέντα των εθνικών προτεραιοτήτων. Σχεδιάζουμε – κορωνοϊού επιτρέποντος – δράσεις, συζητήσεις, διεθνή συνέδρια με στόχο την ανάδειξη του ανθρωπιστικού συμπεριληπτικού φάσματος της ΑΙ, προς όφελος όλων.

*γενικός γραμματέας του Πρωθυπουργού και γενικός γραμματέας Επικοινωνίας & πρόεδρος της ομάδας Foresight υπό τον Πρωθυπουργό και αντιπρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής & Τεχνοηθικής

Το άρθρο Από τον Άμλετ στην… τεχνητή νοημοσύνη… Των Γρηγόρη Δημητριάδη, Γιάννη Μαστρογεωργίου & Χαράλαμπου Τσέκερη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Των Γιάννη Μαστρογεωργίου, Γρηγόρη Δημητριάδη και Χαράλαμπου Τσέκερη*

Στο ταραχώδες και ρευστό συνεχές του χρόνου, τα αντικρουόμενα συναισθήματα και οι έντονες και βαθιές πολιτισμικές αντιθέσεις συνθέτουν εν πολλοίς τη μεγάλη εικόνα της ελληνικής πολιτικής πραγματικότητας.

Πάντοτε υπήρχε ένας ευρύς καμβάς από ιδιότυπες αμφιρροπίες ή και ισχυρές συγκρούσεις ανάμεσα στον επιστημονικό λόγο και τις θεωρίες συνωμοσίας, τον πλουραλισμό και τον λαϊκισμό, τη σύνθεση και την πόλωση, τη συνεργασία και τη μισαλλοδοξία, τη συναίνεση και τον διχασμό, την εξωστρέφεια και την περιχαράκωση, την αυτοπεποίθηση και τη φοβικότητα.

Η πολυετής οικονομική κρίση έδωσε τροφή στις δυνάμεις εκείνες που καλλιεργούν τον φόβο για το καινούργιο και το διαφορετικό, τον φόβο για το μέλλον.

Ο φόβος για το μέλλον φαίνεται να συνδέεται συχνά με κλειστές, κατεστημένες και παρωχημένες νοοτροπίες και αξίες, οι οποίες αναμφίβολα ευνοούν την άγονη θέαση του ραγδαία μεταβαλλόμενου κόσμου γύρω μας ως «παιχνιδιού μηδενικού αθροίσματος», όπως επίσης και τη στείρα δυϊστική λογική του «είτε – είτε» (π.χ., είτε καινοτομία είτε ρύθμιση, είτε ανάπτυξη είτε δικαιοσύνη, είτε τεχνολογία είτε δουλειές, κ.ο.κ.).

Όμως, η εγγενής πολυπλοκότητα του κόσμου αυτού στηρίζεται στη συμπληρωματικότητα. Σε αυτά τα συμφραζόμενα, η μετα-επιστήμη της πολυπλοκότητας μάς διδάσκει τη σημασία της σύνθετης σκέψης και την αναγκαιότητα για ανοιχτή συλλογική νοημοσύνη (ενάντια στη συλλογική τυφλότητα των διαδικτυακών filter bubbles και των echo chambers), δηλαδή για την αντίληψη του μέλλοντος ως «παιχνιδιού θετικού αθροίσματος». Αυτό είναι και το μεγάλο δίδαγμα της πανδημίας.

Στη χώρα μας καταφέραμε να οργανώσουμε μέσα σε πρωτόγνωρες συνθήκες ένα παρόν… επαρκώς επαρκές απέναντι στον ιό και να διαθέτουμε τη δυνατότητα σχεδιασμού για τα επόμενα βήματα κατακτώντας αυτονόητες πρακτικές, όπως, ότι η επιστήμη έχει τον πρώτο λόγο και εκείνη τροφοδοτεί τον κυβερνητικό ορθολογισμό. Αυτή η συμμαχία με την επιστήμη, αποδίδει και οδηγεί στην επικράτηση του ορθολογικού έναντι του λαϊκισμού, στην υπερίσχυση της τεκμηριωμένης απόφασης έναντι της «πολιτικής διαχείρισης».

Τώρα όμως, πρέπει να οργανώσουμε και το μέλλον.

Το «μέλλον» από χρονικό σημείο μετατρέπεται σε τρόπο σκέψης. Ένα ανοιχτό πεδίο γόνιμου συμμετοχικού διαλόγου, με στόχο να καταστήσουμε την Ελλάδα πιο ανθεκτική και να κατευθύνουμε τις αναγκαίες μεταβάσεις (ιδίως την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση) με βιώσιμο, δίκαιο και δημοκρατικό τρόπο, με τον άνθρωπο στο επίκεντρό τους.

Παρά την παγκόσμια αλληλουχία διακινδυνεύσεων (risk cascades) που έχει πυροδοτήσει η πανδημία του κορωνοϊού, η δυναμική της δημιουργίας του καινούργιου στη θέση του παλαιού βρίσκεται σε εξέλιξη στη χώρα μας, αφήνοντας πίσω τις άλλοτε ισχυρές ιδεολογίες της απραξίας και του αντιδραστισμού.

Η Ελλάδα είναι πλέον πιο θαρραλέα απέναντι στην κουλτούρα της αδράνειας και στον συνδεδεμένο με αυτήν διαβρωτικό λαϊκισμό, υιοθετώντας περισσότερο «μετα-υλιστικές» αξίες (όπως ο σεβασμός στο περιβάλλον και η κοινωνική αλληλεγγύη).

Κατ’ αντιστοιχία, οι φοβικές και λαϊκίστικες πολιτικές, οι οποίες κατά κανόνα αυτο-εγκλωβίζονται στη δίνη μιας νοσταλγίας για ένα παρελθόν που έχει φύγει ανεπιστρεπτί, δίνουν τη θέση τους σε τεκμηριωμένες προνοητικές και προορατικές πολιτικές που κοιτάζουν μπροστά με τόλμη, ανακαλύπτοντας και κατανοώντας τις υφιστάμενες διαρθρωτικές μετατοπίσεις, τις μεγατάσεις και τις πιθανότητες πιο βιώσιμων εκδοχών του μέλλοντός μας.

Υπό αυτή την οπτική, ο πολυσυζητημένος θεωρητικός λόγος για τις «δύο Ελλάδες», ο οποίος συναντάται και στις πολιτειολογικές μελέτες αλλά και στην καθημερινότητά μας, νοηματοδοτείται εκ νέου με κριτήριο, πλέον, τη διαχείριση του απρόοπτου και την αντίληψη του μέλλοντος.

Αντίθετα με την παρωχημένη κουλτούρα της αντιπαραγωγικής αγκίστρωσης στο παρελθόν και της επίμονης και συστηματικής – συχνά συγκεκαλυμμένης – άρνησης της προόδου, η «άλλη» Ελλάδα της «μεταρρυθμιστικής παράδοσης» χτίζει μια νέα κουλτούρα: στρέφεται χωρίς φόβο στον μακρινό ορίζοντα, ενσωματώνοντας την προοπτική διερεύνηση, αμφισβητώντας το κατεστημένο μέλλον και διεκδικώντας ένα καλύτερο.

Η πρόσφατη σύσταση μιας τεχνοκρατικής Ομάδας Στρατηγικής Προοπτικής Διερεύνησης – foresight (υπό τον Πρωθυπουργό), με στόχο, όχι τις προβλέψεις (άλλωστε το μέλλον είναι απρόβλεπτο), αλλά την αλλαγή της νοοτροπίας συλλογισμού και διαμόρφωσης του μέλλοντος, αποτελεί τέτοιο δείγμα της νέας κουλτούρας σχετικά με την «αντίληψη των προσερχομένων» (Φιλόστρατος), ή την αναγνώριση της «μυστικής βοής των πλησιαζόντων γεγονότων» (Καβάφης).

Πρόκειται για μια κουλτούρα συνδυασμένων ολιστικών πολιτικών, μελλοντο-εστιασμένη και ευαίσθητη στον «σχεδιασμό σεναρίων» μέσα από την «ανίχνευση του ορίζοντα» (συλλογή συμβάντων και τάσεων) και την ανάγνωση των «ασθενών σημάτων», δηλαδή των πρώτων, δειλών ενδείξεων που ενέχουν δυναμική για τη λιγότερο ή περισσότερο μακροπρόθεσμη και δομική μεταβολή των πραγμάτων.

Στην τελική ευθεία εξόδου από την κρίση του κορωνοϊού, η χώρα ακολουθεί μια βαθιά επεξεργασμένη, στρατηγική πορεία που οδηγεί σε ένα επιθυμητό μέλλον. Ενα καλύτερο, ανθρωποκεντρικό μέλλον, με ενισχυμένη την (ψηφιακή) ιδιότητα του πολίτη, με περισσότερο ανθρώπινο, κοινωνικό και θεσμικό κεφάλαιο, περισσότερη ανθεκτικότητα (ψηφιακή, πράσινη, γεωπολιτική, κοινωνική και οικονομική), και άνοδο όχι μόνον στους οικονομικούς δείκτες, αλλά και στον Παγκόσμιο Δείκτη Ευτυχίας, ο οποίος διαμορφώνεται από μια μεγάλη ποικιλία παραμέτρων (από την ποιότητα της εκπαίδευσης και των υπηρεσιών υγείας μέχρι το ασφαλές περιβάλλον, την ύπαρξη κοινωνικών δικτύων υποστήριξης και την ελευθερία επιλογών).

Όλα τα παραπάνω συνιστούν ένα ρεαλιστικό όραμα ποιοτικής αλλαγής και ένα αφήγημα θετικό και πολυδεκτικό, χωρίς αποκλεισμούς, που περιέχει ελπίδα και προοπτική για όλους, ένα αφήγημα λελογισμένης αισιοδοξίας.

Η σύγχρονη επιστήμη άλλωστε αποδεικνύει, όπως περιγράφεται στο «Προσχέδιο» του Νικόλα Χρηστάκη, ότι εξ ορισμού τα θετικά της κοινωνικής ζωής υπερέχουν των αρνητικών (ροπή προς τον εγωισμό, τη μισαλλοδοξία, το μίσος και τη βία). Η φωτεινή πλευρά δεν έχει λάβει την προσοχή που της αξίζει.

Αποδεικνύει επίσης ότι η δυναμική της συνεργασίας ισχυροποιεί τους ανθρώπους, όπως έγινε με την παραγωγή αποτελεσματικών εμβολίων σε λιγότερο από έναν χρόνο από το ξέσπασμα της πανδημίας. Ας φανταστούμε, λοιπόν, τα πολλαπλά οφέλη που κρύβει η συνεργασία πέρα από το πεδίο της επιστήμης, δηλαδή στα πεδία της πολιτικής και της κοινωνίας.

Τούτο υποδεικνύει ένα ηθικό χρέος για τη μεταπανδημική εποχή: να ενώσουμε τις δυνάμεις μας και να προχωρήσουμε μπροστά.

*γενικός γραμματέας του Πρωθυπουργού και γ.γ. Επικοινωνίας, επικεφαλής Ομάδας Foresight και ερευνητής ΕΚΚΕ

Το άρθρο Το μέλλον ως τρόπος σκέψης…Των Γιάννη Μαστρογεωργίου, Γρηγόρη Δημητριάδη και Χαράλαμπου Τσέκερη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.