Έχω τη γνώμη ότι η οικονομική απόδοση της Τουρκίας θα επιβραδυνθεί κατά το 2021, πιθανόν και το 2022, επειδή ο πληθωρισμός και η ανεργία αυξάνονται και η οικονομία της επηρεάζεται αρνητικά από την ραγδαία υποτίμηση της τουρκικής λίρας έναντι τόσο του ευρώ όσο και του δολαρίου. Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών διευρύνεται και το κόστος διαβίωσης βαίνει αυξανόμενο ειδικά στα μεγάλα αστικά και χρηματοοικονομικά κέντρα της Κωνσταντινούπολης και της Άγκυρας. Τα λαϊκά στρώματα διαπιστώνουν ότι η αγοραστική τους δύναμη συνεχώς περιορίζεται, με συνέπεια να αδυνατούν, κάποιες φορές, να προμηθευτούν ακόμη και τα απαραίτητα για την επιβίωσή τους.

Τί θα ακολουθήσει μετά τον Ερντογάν;

Πιστεύω πως τα χρόνια που ακολουθούν η επόμενη τουρκική κυβέρνηση θα δώσει έμφαση στην εξωστρέφεια των τουρκικών επιχειρήσεων, επειδή η εξαγωγική δραστηριότητα αποτελεί μια λύση στα προβλήματα ρευστότητας και κερδοφορίας που αντιμετωπίζουν οι εταιρείες σε ένα οικονομικά αποσταθεροποιημένο και αβέβαιο περιβάλλον. Ταυτόχρονα, οι Τούρκοι επίσημοι θα προωθήσουν μέτρα για την τόνωση των εξαγωγών και θα παρέχουν φορολογικά και επενδυτικά κίνητρα, για να προσελκύσουν περισσότερες άμεσες ξένες επενδύσεις. Ο κτηματομεσιτικός και ο κατασκευαστικός τομέας θα αναπτυχθούν περαιτέρω, καθώς η Κωνσταντινούπολη θεωρείται ως μία από τις κορυφαίες μητροπολιτικές πόλεις παγκοσμίως στον κλάδο της αγοραπωλησίας ιδιοκτησίας και οι αποδόσεις που επιτυγχάνονται είναι υψηλές. Επίσης μελλοντικά ο τουριστικός κλάδος θα αποτελέσει μια από τις προτεραιότητες του επόμενου Τούρκου Πρωθυπουργού. Το επίπεδο των τουρκικών τουριστικών υπηρεσιών βελτιώνεται, ενώ οι τιμές κρίνονται ανταγωνιστικές.

Αναμφίβολα οι τουρκικές αρχές επενδύουν και θα επενδύσουν στο μέλλον σημαντικά κονδύλια και στον ενεργειακό κλάδο, ο οποίος διαδραματίζει έναν πρωταγωνιστικό ρόλο στη σημερινή, πολυπολική και παγκοσμιοποιημένη εποχή. Η ενεργειακή πολιτική της Τουρκίας είναι στρατηγικά δομημένη και αποτελεί μία από τις πτυχές της δραστήριας οικονομικής της διπλωματίας, η οποία δέχεται τις επιρροές της θεωρίας του «στρατηγικού βάθους», που αναπτύχθηκε από τον πρώην Τούρκο Υπουργό των Εξωτερικών Αχμέτ Νταβούτογλου.

Βιομηχανική παραγωγή, μεταποίηση, αμυντικές βιομηχανίες και εξαγωγικές επιδόσεις συνιστούν ορισμένα από τα ισχυρά συγκριτικά πλεονεκτήματα για την γειτονική χώρα, στην προσπάθειά της να αντιμετωπίσει τα οξυμένα προβλήματα που επιδεικνύει η ασθμαίνουσα οικονομία της.

*οικονομολόγος, διδάκτωρ Παντείου Πανεπιστημίου.

Το άρθρο Τί θα ακολουθήσει μετά τον Ερντογάν;… Του Γιώργου Κωνσταντινίδη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Eλληνική οικονομία, ελληνικές επιχειρήσεις (οικογενειακές, μικρομεσαίες κτλ.), προτάσεις για αντιμετώπιση της τρέχουσας κρίσης και επανεκκίνηση, μελλοντικές προοπτικές (έμφαση σε ανταγωνιστικότητα, εξωστρέφεια, βιομηχανική παραγωγή, καθετοποίηση, συνέργειες, οικονομίες κλίμακας, brain drain, brain gain, βιώσιμη ανάπτυξη κ.ά.).

Το άρθρο Ελληνική οικονομία, ελληνικές επιχειρήσεις, προτάσεις και προοπτικές εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Eλληνική οικονομία, ελληνικές επιχειρήσεις (οικογενειακές, μικρομεσαίες κτλ.), προτάσεις για αντιμετώπιση της τρέχουσας κρίσης και επανεκκίνηση, μελλοντικές προοπτικές (έμφαση σε ανταγωνιστικότητα, εξωστρέφεια, βιομηχανική παραγωγή, καθετοποίηση, συνέργειες, οικονομίες κλίμακας, brain drain, brain gain, βιώσιμη ανάπτυξη κ.ά.).

Το άρθρο Ελληνική οικονομία, ελληνικές επιχειρήσεις, προτάσεις και προοπτικές… Του Γιώργου Κωνσταντινίδη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Τα τραγούδια που γράφτηκαν από το τέλος του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου και μετά και κυρίως τις δεκαετίες του ’60 και του ’70 υπήρξαν καθοριστικής σημασίας, γιατί έδωσαν νέα πνοή στο ελληνικό τραγούδι, θέτοντας πλέον τις στέρεες βάσεις για τη διαμόρφωση του έντεχνου λαϊκού τραγουδιού. Αναμφισβήτητα δύο από τους κορυφαίους, αν όχι οι κορυφαίοι πρωτεργάτες για τη μεταμόρφωση της ελληνικής μουσικής, ήταν οι μεγάλοι μας μουσικοσυνθέτες, Μάνος Χατζιδάκις και Μίκης Θεοδωράκης.

Οι δυο τους συνολικά και ταυτόχρονα ο καθένας τους ξεχωριστά πρωτοστάτησαν στην σύνθεση ποιοτικών τραγουδιών καθώς και στην μελοποίηση σπουδαίων Ελλήνων ποιητών και στιχουργών, όπως είναι ο Γιώργος Σεφέρης, ο Οδυσσέας Ελύτης, ο Γιάννης Ρίτσος, ο Μανώλης Αναγνωστάκης, ο Νίκος Γκάτσος, ο Μάνος Ελευθερίου, ο Τάσος Λειβαδίτης, ο Λευτέρης Παπαδόπουλος κ.ά.

Με αυτόν τον τρόπο δημιούργησαν μουσικά αριστουργήματα και με τα μνημειώδη έργα τους γνωστοποίησαν στο ευρύ κοινό την ποίηση και “επικοινώνησαν”, για να κάνω χρήση ενός σύγχρονου όρου, τα ποιητικά δημιουργήματα των μεγάλων Ελλήνων ποιητών στις λαϊκές μάζες. Πρόσφεραν έτσι μια πρωτόγνωρη μουσική εμπειρία και μια υψηλή μουσική παιδεία στον ελληνικό λαό, ο οποίος αγκάλιασε με μεγάλη θέρμη και εξέφρασε την τεράστια αποδοχή του προς την μελοποιημένη ποίηση, μετατρέποντας σε ανεπανάληπτες επιτυχίες πολλά από αυτά.

Αλήθεια, όμως, τί έμπνευση είχανε, όταν έγραφαν αυτά τα κορυφαία έργα τους! Ας αναλογιστούμε επίσης κάτω από ποιες πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες παρήγαγαν τη μοναδική μουσική τους και ποιες κοινωνικές αναπαραστάσεις είχανε βιώσει τότε, από την παιδική τους ηλικία έως την ενηλικίωσή τους. Πώς και κατά πόσο επηρεάστηκαν από τις δεδομένες συνθήκες της εποχής τους; Σύνθετα ερωτήματα και προβληματισμοί που δεν μπορούν εύκολα να απαντηθούν και να αξιολογηθούν επιτυχώς, διότι ο καθένας τους διέθετε ιδιαίτερα χαρίσματα, οπότε επηρέασε και επηρεάστηκε από τις εκάστοτε συνθήκες μέσα στις οποίες έζησε, μεγάλωσε και δημιούργησε.

*οικονομολόγος, διδάκτωρ Παντείου Πανεπιστημίου.

Το άρθρο Μίκης και Μάνος… Του Γιώργου Κωνσταντινίδη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Οι Δελφοί στην αρχαιότητα ονομάζονταν «ο ομφαλός της Γης». Στον ιερό αυτό τόπο υπήρξε ένας από τους πιο σημαντικούς ναούς, που θεωρούνταν κατοικία του Θεού Απόλλωνα και έδρα του μαντείου του. Στο ναό ήταν χαραγμένα τα 147 συνολικά δελφικά παραγγέλματα, τα οποία αποτελούν την παρακαταθήκη, την «κληρονομιά» που παρέδωσαν οι ιερείς και οι Επτά Σοφοί της αρχαιότητας (Θαλής ο Μιλήσιος, Πιττακός ο Μυτιληναίος, Βίας ο Πρηνεύς, Σόλων ο Αθηναίος, Κλεόβουλος ο Ρόδιος, Περίανδρος ο Κορίνθιος, Χίλων ο Λακεδαιμόνιος) στις επόμενες γενιές.

Παραθέτω ορισμένα από τα παραγγέλματα με την ερμηνεία τους, όπως οι επισκέπτες του ναού τα αντίκριζαν στους Δελφούς:

Γνώθι σαυτόν. Να γνωρίσεις τον εαυτό σου.
Μηδέν άγαν. Να μην υπερβάλλεις.
Έπου θεώ. Ακολούθα τον θεό.
Νόμω πείθου. Να πειθαρχείς στο Νόμο.
Θεούς σέβου. Να σέβεσαι τους θεούς.
Γνώθι μαθών. Γνώρισε αφού μάθεις.
Ακούσας νόει. Κατανόησε αφού ακούσεις.
Φίλους βοήθει. Να βοηθάς τους φίλους.
Φιλίαν αγάπα. Να αγαπάς τη φιλία.
Σοφίαν ζήτει. Να αναζητάς τη σοφία.
Ψέγε μηδένα. Να μην κατηγορείς κανένα.
Επαίνει αρετήν. Να επαινείς την αρετή.
Πράττε δίκαια. Να πράττεις δίκαια.
Χρόνου φείδου. Να μη σπαταλάς το χρόνο.
Έχων χαρίζου. Όταν έχεις, να χαρίζεις.
Ευεργεσίας τίμα. Να τιμάς τις ευεργεσίες.
Φθόνει μηδενί. Να μη φθονείς κανένα.
Αγαθούς τίμα. Να τιμάς τους αγαθούς.
Κρίνε δίκαια. Να κρίνεις δίκαια.
Απέχθειαν φεύγε. Να αποφεύγεις την απέχθεια.
Πλούτει δικαίως. Να πλουτίζεις δίκαια.
Κακίαν μίσει. Να μισείς την κακία.
Νεώτερον δίδασκε. Να διδάσκεις τους νεότερους.

Η αναφορά στα δελφικά παραγγέλματα γίνεται, γιατί πιστεύω ακράδαντα πως, εάν εφαρμόζαμε ως Έλληνες, ως δημοκράτες πολίτες, ως οικογενειάρχες, ως επαγγελματίες, ως εργοδότες ή εργαζόμενοι και σε γενικές γραμμές ως άνθρωποι κάποια, αν όχι όλα, από αυτά τα σοφά λόγια στην καθημερινότητά μας, τότε σαφώς θα είχαμε βελτιώσει τη ζωή και την κοινωνία μας. Η ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΔΕΛΦΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ συνιστά μια αναλλοίωτη δύναμη που εκπορεύεται από τους αρχαίους χρόνους και διαπερνά όλες τις εποχές της ανθρώπινης εποποιίας και ιστορίας.

Στη σημερινή εποχή, ίσως περισσότερο από ποτέ, απαιτείται να προσπαθήσουμε ως κοινωνικό σύνολο αλλά και, μεμονωμένα, ως πολίτες με δικαιώματα και υποχρεώσεις, ώστε να αξιοποιήσουμε τη στάση και τη «φιλοσοφία της ζωής» που μας προσφέρουν αυτές οι σοφές ρήσεις, εντάσσοντάς τες μέσα στη ζωή μας και στις καθημερινές σκέψεις και δραστηριότητές μας. Σήμερα, ιδιαίτερα σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο, όπου συνυπάρχουν πολλά θετικά και εξίσου πολλά αρνητικά στοιχεία, μεταξύ των οποίων οφείλουμε αριστοτεχνικά να ισορροπήσουμε, αντιμετωπίζοντας πλείστες αντίξοες συνθήκες και αδικίες, χρειάζεται να βρούμε τη «χρυσή τομή», τη «μέση οδό», για να λύσουμε διάφορα προβλήματα σε καθημερινή βάση.
Ειδικά στο επιχειρηματικό πεδίο η εφαρμογή κάποιων από αυτά τα αποφθέγματα κρίνεται σημαντική. Διασφαλίζει την ηθική διάσταση στις επιχειρηματικές ενέργειες και αποφάσεις και προωθεί την εταιρική κοινωνική ευθύνη, με αποτέλεσμα να επωφελούνται τόσο οι επιχειρήσεις όσο και η κοινωνία, αλλά ταυτόχρονα και το φυσικό περιβάλλον, το οποίο έχει υποβαθμιστεί και ως ένα βαθμό καταστραφεί από την αλόγιστη χρήση των πρώτων υλών και από τη μόλυνση που προκαλούν οι ρυπογόνες δραστηριότητες.

Με αυτόν τον τρόπο θα αποκτήσουμε μεγαλύτερη αυτογνωσία (γνώθι σαυτόν) και θα ενεργούμε με κριτήριο το μέτρο (μηδέν άγαν, μέτρον άριστον), επιτυγχάνοντας θετικότερα αποτελέσματα και βελτιώνοντας το επίπεδο διαβίωσής μας. Έτσι μόνο θα διασφαλίσουμε πολιτικά, οικονομικά και κοινωνικά ένα προσφορότερο μέλλον για εμάς και τις νέες γενιές, που το έχουν τόση ανάγκη, για να ευοδωθούν οι προσδοκίες και τα όνειρά τους…

*οικονομολόγος.

Το άρθρο Πόση σημασία έχουν τα δελφικά παραγγέλματα στη ζωή μας;… Του Γιώργου Κωνσταντινίδη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Μια αχτίδα αισιοδοξίας για την επανεκκίνηση της ελληνικής οικονομίας και τη διέξοδο από το τούνελ της κρίσης αποτελεί η συμφωνία που υπεγράφη ανάμεσα στο Ταμείο Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου Α.Ε., της Lamda Development S.A. και της Hellinikon Global S.A., δρομολογώντας τις οικονομικές και σχεδιαστικές προδιαγραφές του μεγαλεπήβολου έργου της αξιοποίησης της έκτασης του πρώην αεροδρομίου του Ελληνικού. «Κάλλιο αργά παρά ποτέ» για ένα χώρο που θα έπρεπε να είχε ήδη εξελιχθεί σε έναν μητροπολιτικό πόλο με πολλαπλά οφέλη για όλους τους κατοίκους του λεκανοπεδίου της Αττικής.

Η εν λόγω επένδυση προβλέπει οικιστική ανάπτυξη, βελτίωση του παραλιακού μετώπου επί της λεωφόρου Ποσειδώνος, ανέγερση ξενοδοχειακών εγκαταστάσεων και χώρων άθλησης, καινούριο γήπεδο γκολφ, εκπαιδευτικά και ερευνητικά κέντρα, εκμετάλλευση και ανάδειξη των ολυμπιακών εγκαταστάσεων για την προβολή της κληρονομιάς των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004, τη διαμόρφωση ενός Μητροπολιτικού Πάρκου Πρασίνου και Αναψυχής, το οποίο θα καλύπτει το 42% της συνολικής επιφάνειας του έργου, δράσεις για την εμπορική, τουριστική και περιβαλλοντική ανάπτυξη της ευρύτερης περιοχής κ.ά.

Στα θετικά αυτής της συμφωνίας συγκαταλέγεται η συμβολή της στο Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν, η οποία θα αγγίξει το 2%, ενώ σε επίπεδο απασχόλησης θα προσφερθούν συνολικά 70000 θέσεις εργασίας που θα προέρχονται από διάφορες επαγγελματικές ειδικότητες και κατ’ έτος θα χρειαστούν περίπου 10000 θέσεις κατά τη διάρκεια της πραγματοποίησης του έργου. Το ζητούμενο, βέβαια, είναι πόσες από τις θέσεις θα διατηρηθούν μετά την ολοκλήρωσή του και πόσες από αυτές θα στελεχωθούν με Έλληνες απασχολούμενους, ώστε να μειωθεί όσο περισσότερο γίνεται το ποσοστό της ανεργίας που έχει σκαρφαλώσει στο 24%, πλήττοντας κυρίως τους νέους ανθρώπους. Με βάση μελέτες που έχουν εκπονηθεί τα έσοδα για το ελληνικό δημόσιο μακροπρόθεσμα θα κυμανθούν στα 10 – 11 δισεκατομμύρια ευρώ και μπορεί να αυξηθεί κατά 1 εκατομμύριο ο αριθμός των τουριστών που θα επισκεφτεί την Αττική. Η προοπτική μετεξέλιξης του Ελληνικού σε σημείο προορισμού τόσο των Ελλήνων πολιτών όσο και των τουριστών θα προσδώσει ιδιαίτερο κύρος στην Αττική και, γενικότερα, στη χώρα μας και θα έχει σημαντικότατα αποτελέσματα διάχυσης (spillover effects) σε ποικίλους κλάδους της οικονομίας, όπως ο κατασκευαστικός που έχει καταβαραθρωθεί τα τελευταία χρόνια, ο τουριστικός, ο εμπορικός (τοπικό και υπερτοπικό εμπόριο) κτλ. αλλά και σε πολλές δραστηριότητες όπως οι αθλητικές, οι ψυχαγωγικές, οι πολιτιστικές κτλ.

Ειδικότερα θα υπάρξει ανάπλαση του παραλιακού μετώπου, θα κατασκευαστούν λιμενικά έργα στην περιοχή, πεζόδρομοι και ποδηλατόδρομοι χιλιομέτρων, υπογειοποιήσεις και, γενικά, θα πρόκειται για μια ολοκληρωμένη, αστική ανάπλαση – ανάπτυξη στο παραλιακό μέτωπο της Αττικής που διαθέτει τεράστια ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα σε σύγκριση με αντίστοιχα άλλων ευρωπαϊκών πόλεων. Επιτέλους ας ελπίσουμε ότι θα αναδειχθεί η παραλιακή σε μια πραγματική Ριβιέρα της Αττικής με πολλαπλασιαστικά οφέλη για όλους τους εμπλεκόμενους χρήστες και επισκέπτες της. Αξίζει να αναφέρουμε πως το έργο που θα υλοποιηθεί θα συνιστά τη μεγαλύτερη αστική ανάπλαση στην Ευρωπαϊκή ήπειρο και το Μητροπολιτικό Πάρκο που θα δημιουργηθεί μια νέα εμπειρία ζωής για τον πολίτη που θα συνδυάζει τη διασκέδαση, την αναψυχή, την άθληση και τον πολιτισμό, που θα προσφέρονται μέσα από υψηλού επιπέδου υπηρεσίες, με τις οποίες θα αναβαθμιστεί η ποιότητα ζωής των κατοίκων της Αττικής! Το Πάρκο θα συγκαταλέγεται στα μεγαλύτερα παράκτια πάρκα διεθνώς και θα παρέχει ελεύθερη πρόσβαση στο κοινό, ενώ στόχος του Σχεδίου Ολοκληρωμένης Ανάπτυξης του συγκεκριμένου έργου είναι η πλήρης αξιοποίηση του παραλιακού μετώπου, με την ενεργοποίηση της συμμετοχής του επισκέπτη σε πληθώρα δραστηριοτήτων (κοινωνικές, περιβαλλοντικές, αναψυχής κ.ά.) και η σύνδεση της θάλασσας με την πόλη σε έναν κοινό άξονα.

Το ελληνικό δημόσιο θα αποκομίζει το 30% των καθαρών κερδών συν μια ελάχιστη απόδοση κατά τα 99 έτη που θα διαρκεί η σύμβαση του έργου. Επιπρόσθετα έσοδα ύψους 14 δισεκ. ευρώ περίπου για το δημόσιο θα προέλθουν από τις επενδύσεις που συνοδεύουν το project και αφορούν καταβολή φόρων όπως εταιρικοί, εισοδήματος, Φ.Π.Α., ακινήτων κτλ. Τέλος, έσοδα θα προκύψουν και από το διαγωνισμό αδειοδότησης του καζίνο που θα κατασκευαστεί στο χώρο, ανάγοντας έτσι την περιοχή σε διεθνές κέντρο του jet set, που επιθυμεί να συνδυάσει τις σημαντικές επενδυτικές και επιχειρηματικές δραστηριότητες με την πολυτελή, ακριβή διασκέδαση. Με αυτόν τον τρόπο θα διαφοροποιηθεί το ελληνικό τουριστικό προϊόν και θα επιμηκυνθεί η τουριστική περίοδος, με αποτέλεσμα να αυξηθούν τα τουριστικά έσοδα.

Συμπερασματικά, με την ευόδωση του πολύπλευρου έργου στο Ελληνικό θα προβληθεί διεθνώς η Ελλάδα, θα αξιοποιηθούν τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα της Αττικής και θα βελτιωθεί η εν γένει εικόνα της. Τα έργα υποδομής θα έχουν προϋπολογισμό της τάξης του 1,5 δισεκ. ευρώ και θα καταδείξουν ότι η Ελλάδα μπορεί να αποτελέσει προορισμό άμεσων ξένων επενδύσεων με πολλαπλασιαστικά οικονομικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά οφέλη, διαμορφώνοντας υπεραξία για την ακίνητη περιουσία και προστιθέμενη αξία για τους όμορους δήμους των νοτίων προαστίων της Αττικής, όπως το Ελληνικό, ο Άλιμος, το Παλαιό Φάληρο, η Γλυφάδα, η Βούλα, η Βουλιαγμένη, η Αργυρούπολη, η Ηλιούπολη, η Καλλιθέα, το Μοσχάτο κ.ά. Ουσιαστικά θα επωφεληθούν πρωτίστως τα νότια προάστια και ολόκληρο το παραλιακό μέτωπο από τον Πειραιά μέχρι το Σούνιο, αλλά η Αττική γενικότερα θα αναδειχθεί σε έναν hot spot προορισμό διεθνούς και υψηλού επιπέδου παρεχόμενων υπηρεσιών και υποδομών.

*οικονομολόγος, Διδάκτωρ Παντείου Πανεπιστημίου, συγγραφέας του βιβλίου “Συσσώρευση Κεφαλαίου και Παγκοσμιοποίηση στην Τουρκία Διαχρονικά”, εκδόσεις Παπαζήση, 2009.

Το άρθρο Ανάπτυξη μέσω… Ελληνικού;… Του Γιώργου Κωνσταντινίδη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Η υγειονομική κρίση του κορωνοϊού έχει αναμφίβολα αλλάξει τη ζωή μας και πιθανόν να την αλλάξει ακόμη περισσότερο στο μέλλον. Ένα εύλογο ερώτημα που ανακύπτει αφορά στην εικόνα που θα παρουσιάζει η ανθρωπότητα μετά το πέρας της πανδημίας. Βέβαια, δεν μπορούμε να ισχυριστούμε πως σίγουρα θα απαλλαγούμε οριστικά από τον συγκεκριμένο ιό. Ευελπιστούμε ότι ασφαλώς η καθημερινότητά μας θα βελτιωθεί αισθητά, αφού, με τα προγράμματα εμβολιασμού που εφαρμόζουν όλες οι χώρες του κόσμου, σταδιακά θα καταπολεμηθεί ο επικίνδυνος και θανατηφόρος αυτός ιός και, τελικά, θα εξασφαλιστεί η ανοσία του πληθυσμού. Αυτό, σύμφωνα με τους εξειδικευμένους επιστήμονες και τους λοιμωξιολόγους, θα οδηγήσει στην επαρκή αντιμετώπισή του και στην επιστροφή μας στην κανονικότητα.

Τί είδους κανονικότητα, όμως, θα είναι αυτή που θα προκύψει; Μήπως θα πρόκειται για μια «νέα κανονικότητα», μια καινούρια πραγματικότητα για μεμονωμένους πολίτες, νοικοκυριά, ομάδες ατόμων, επιχειρήσεις, δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς, κυβερνήσεις και κρατικές οντότητες; Το αρχικό ερώτημα που τέθηκε γεννά, όπως είναι λογικό, πρόσθετα ερωτήματα. Η ζωή μας θα είναι ακριβώς η ίδια, όπως ήταν πριν την εμφάνιση του κορωνοϊού; Οι καθημερινές μας δραστηριότητες, ο τρόπος που προγραμματίζουμε τη ζωή μας, οι συνήθειές μας, τα ήθη και τα έθιμά μας, θα διατηρηθούν απαράλλαχτα ή όχι; Οι κοινωνικές μας συναναστροφές, οι συγγενικές και φιλικές μας σχέσεις θα συνεχίσουν να υφίστανται, όπως στην προ κορωνοϊού εποχή ή θα περιοριστούν; Ως ποιο βαθμό άραγε;

Η επαγγελματική μας δράση θα διαφοροποιηθεί; Σε ποιους επαγγελματικούς κλάδους η επίδραση της πανδημίας του κορωνοϊού θα είναι μεγαλύτερη; Στον πρωτογενή, στον δευτερογενή ή στον τριτογενή τομέα της παραγωγής θα διαμορφωθούν οι πιο ραγδαίες μεταβολές; Ποιες επιχειρήσεις θα επηρεαστούν ριζικά, αναγκαζόμενες να λάβουν δραστικές αποφάσεις για τη στρατηγική και την επιβίωσή τους στο νέο επιχειρηματικό τοπίο που θα δημιουργηθεί και ποιες λιγότερο; Η κατακόρυφη άνοδος της χρήσης της τεχνολογίας και του ψηφιακού μετασχηματισμού θα μεταμορφώσει τις εταιρικές πρακτικές και αποφάσεις, αλλά και την καθημερινότητά μας. Είναι όλοι προετοιμασμένοι για την σαρωτική αλλαγή που θα βιώσουμε ή ορισμένοι θα βρεθούν αποκομμένοι από τη νέα πραγματικότητα, με συνέπεια να υπάρξουν νέες κανονικότητες πολλών ταχυτήτων και οικονομικοκοινωνικών διακρίσεων; Εάν το τεχνολογικό χάσμα βαθύνει, τότε απαιτείται να ενεργοποιηθούν προγράμματα ενημέρωσης των πολιτών όλων των χωρών, ώστε να εξοικειωθούν όλοι ανεξαιρέτως με τις νέες τεχνολογίες, οι οποίες κυριαρχούν πλέον στη ζωή μας και των οποίων η κυριαρχία θα μεγιστοποιηθεί.

Εάν, όπως διαφαίνεται, ένας σημαντικός αριθμός επιχειρήσεων χρεοκοπήσει και παύσει τη λειτουργία του, τότε οι στρατιές των ανέργων σε διεθνές επίπεδο θα αυξηθούν και προφανώς θα βιώσουμε κοινωνικές προστριβές, αναταραχές και πολιτικά αδιέξοδα. Το χάσμα πλούσιων και φτωχών θα διευρυνθεί, οι οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες θα γίνουν αγεφύρωτες και οι κυβερνήσεις θα κληθούν να δώσουν λύσεις σε τεράστιες κοινωνικές διενέξεις. Οι εθνικές οικονομίες των κρατών έχουν πληγεί βαρύτατα από την κρίση της πανδημίας, το παγκόσμιο χρέος αυξάνεται αδιάκοπα, το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (Α.Ε.Π.) κάθε οικονομίας έχει συρρικνωθεί, η βιομηχανική παραγωγή σημειώνει αισθητή υποχώρηση, οι δημοσιονομικές ανισορροπίες και τα ελλείμματα μεγαλώνουν, η πίεση στα εθνικά συστήματα υγείας διογκώνεται και η οικονομική και πολιτική αβεβαιότητα αγγίζει δυσθεώρητα ύψη.

Η ανθρωπότητα έχει εναποθέσει τις ελπίδες της για διέξοδο από την πανδημία στην ιατρική επιστήμη και στα εμβόλια. Οι φαρμακευτικές και ερευνητικές εταιρείες επιδίδονται σε έναν αγώνα δρόμου, για να παράγουν και να προωθήσουν έγκαιρα στις διεθνείς αγορές τα σωτήρια σκευάσματά τους. Οι κυβερνήσεις προμηθεύονται εκατομμύρια δόσεις εμβολίων, για να δρομολογήσουν αποτελεσματικά τον κατάλληλο προγραμματισμό στον εμβολιασμό των πολιτών. Έτσι θα επιτευχθεί η «απελευθέρωση» των λαών. Ερωτήματα αναδύονται και σε αυτό το σημείο. Πόσες δόσεις εμβολιασμού θα χρειαστούν, για να μη νοσήσει κάποιος; Πόσο βέβαιο είναι ότι οι μεταλλάξεις του κορωνοϊού δεν θα αυξηθούν περαιτέρω; Εάν, όντως, ανακαλυφθούν καινούριες μεταλλάξεις του, τότε ποια εμβόλια θα τις καλύπτουν, προστατεύοντας το ανοσοποιητικό μας σύστημα και συνακόλουθα την υγεία μας; Δεν είμαι ειδικός, αλλά θέτω ορισμένους προβληματισμούς μου, που πιστεύω ότι αποτελούν καίρια ερωτήματα εκατομμυρίων σκεπτόμενων ανθρώπων.

Συνεπώς θα καταφέρουμε να απαγκιστρωθούμε πλήρως από την «λαίλαπα» του κορωνοϊού ή μήπως ο COVID-19 και οι μεταλλάξεις του θα μας συντροφεύουν για πάντα στο μέλλον; Η επιστημονική έρευνα αναζητά απαντήσεις, με σκοπό να διαφωτίσει τον πλανήτη για τα μελλούμενα. Ίσως απαιτηθεί ένας διεθνής συντονισμός, ώστε να αναλυθούν οι επιπτώσεις της πανδημίας στην προσωπική και επαγγελματική μας πορεία, στη διαδικασία λήψης αποφάσεων των επιτελών των κυβερνήσεων και των παγκόσμιων και διακρατικών θεσμών, όπως ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η Παγκόσμια Τράπεζα, η Ευρωπαϊκή Ένωση κ.ά. και γενικά στις πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές τάσεις και προοπτικές που θα επικρατήσουν στη μετά κορωνοϊό εποχή. Στην προσπάθεια αυτή ας έχουν όλοι οι ιθύνοντες κατά νου τα δύο σημαντικότερα δελφικά γνωμικά, «μέτρον άριστον» και «γνώθι σ’ αυτόν», ώστε να διαβουλευθούν με σωφροσύνη και οξυδέρκεια για το αύριο της ανθρωπότητας, με γνώμονα το κοινό όφελος και την ευημερία της κοινωνίας των πολιτών και των λαών του πλανήτη.

*οικονομολόγος, διδάκτωρ Παντείου Πανεπιστημίου.

Το άρθρο Πως θα είναι η ανθρωπότητα μετά την υγειονομική κρίση του κορονοϊού;… Του Γιώργου Κωνσταντινίδη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Η υγειονομική κρίση του κορωνοϊού έχει αναμφίβολα αλλάξει τη ζωή μας και πιθανόν να την αλλάξει ακόμη περισσότερο στο μέλλον. Ένα εύλογο ερώτημα που ανακύπτει αφορά στην εικόνα που θα παρουσιάζει η ανθρωπότητα μετά το πέρας της πανδημίας. Βέβαια, δεν μπορούμε να ισχυριστούμε πως σίγουρα θα απαλλαγούμε οριστικά από τον συγκεκριμένο ιό. Ευελπιστούμε ότι ασφαλώς η καθημερινότητά μας θα βελτιωθεί αισθητά, αφού, με τα προγράμματα εμβολιασμού που εφαρμόζουν όλες οι χώρες του κόσμου, σταδιακά θα καταπολεμηθεί ο επικίνδυνος και θανατηφόρος αυτός ιός και, τελικά, θα εξασφαλιστεί η ανοσία του πληθυσμού. Αυτό, σύμφωνα με τους εξειδικευμένους επιστήμονες και τους λοιμωξιολόγους, θα οδηγήσει στην επαρκή αντιμετώπισή του και στην επιστροφή μας στην κανονικότητα.

Τί είδους κανονικότητα, όμως, θα είναι αυτή που θα προκύψει; Μήπως θα πρόκειται για μια «νέα κανονικότητα», μια καινούρια πραγματικότητα για μεμονωμένους πολίτες, νοικοκυριά, ομάδες ατόμων, επιχειρήσεις, δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς, κυβερνήσεις και κρατικές οντότητες; Το αρχικό ερώτημα που τέθηκε γεννά, όπως είναι λογικό, πρόσθετα ερωτήματα. Η ζωή μας θα είναι ακριβώς η ίδια, όπως ήταν πριν την εμφάνιση του κορωνοϊού; Οι καθημερινές μας δραστηριότητες, ο τρόπος που προγραμματίζουμε τη ζωή μας, οι συνήθειές μας, τα ήθη και τα έθιμά μας, θα διατηρηθούν απαράλλαχτα ή όχι; Οι κοινωνικές μας συναναστροφές, οι συγγενικές και φιλικές μας σχέσεις θα συνεχίσουν να υφίστανται, όπως στην προ κορωνοϊού εποχή ή θα περιοριστούν; Ως ποιο βαθμό άραγε;

Η επαγγελματική μας δράση θα διαφοροποιηθεί; Σε ποιους επαγγελματικούς κλάδους η επίδραση της πανδημίας του κορωνοϊού θα είναι μεγαλύτερη; Στον πρωτογενή, στον δευτερογενή ή στον τριτογενή τομέα της παραγωγής θα διαμορφωθούν οι πιο ραγδαίες μεταβολές; Ποιες επιχειρήσεις θα επηρεαστούν ριζικά, αναγκαζόμενες να λάβουν δραστικές αποφάσεις για τη στρατηγική και την επιβίωσή τους στο νέο επιχειρηματικό τοπίο που θα δημιουργηθεί και ποιες λιγότερο; Η κατακόρυφη άνοδος της χρήσης της τεχνολογίας και του ψηφιακού μετασχηματισμού θα μεταμορφώσει τις εταιρικές πρακτικές και αποφάσεις, αλλά και την καθημερινότητά μας. Είναι όλοι προετοιμασμένοι για την σαρωτική αλλαγή που θα βιώσουμε ή ορισμένοι θα βρεθούν αποκομμένοι από τη νέα πραγματικότητα, με συνέπεια να υπάρξουν νέες κανονικότητες πολλών ταχυτήτων και οικονομικοκοινωνικών διακρίσεων; Εάν το τεχνολογικό χάσμα βαθύνει, τότε απαιτείται να ενεργοποιηθούν προγράμματα ενημέρωσης των πολιτών όλων των χωρών, ώστε να εξοικειωθούν όλοι ανεξαιρέτως με τις νέες τεχνολογίες, οι οποίες κυριαρχούν πλέον στη ζωή μας και των οποίων η κυριαρχία θα μεγιστοποιηθεί.

Εάν, όπως διαφαίνεται, ένας σημαντικός αριθμός επιχειρήσεων χρεοκοπήσει και παύσει τη λειτουργία του, τότε οι στρατιές των ανέργων σε διεθνές επίπεδο θα αυξηθούν και προφανώς θα βιώσουμε κοινωνικές προστριβές, αναταραχές και πολιτικά αδιέξοδα. Το χάσμα πλούσιων και φτωχών θα διευρυνθεί, οι οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες θα γίνουν αγεφύρωτες και οι κυβερνήσεις θα κληθούν να δώσουν λύσεις σε τεράστιες κοινωνικές διενέξεις. Οι εθνικές οικονομίες των κρατών έχουν πληγεί βαρύτατα από την κρίση της πανδημίας, το παγκόσμιο χρέος αυξάνεται αδιάκοπα, το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (Α.Ε.Π.) κάθε οικονομίας έχει συρρικνωθεί, η βιομηχανική παραγωγή σημειώνει αισθητή υποχώρηση, οι δημοσιονομικές ανισορροπίες και τα ελλείμματα μεγαλώνουν, η πίεση στα εθνικά συστήματα υγείας διογκώνεται και η οικονομική και πολιτική αβεβαιότητα αγγίζει δυσθεώρητα ύψη.

Η ανθρωπότητα έχει εναποθέσει τις ελπίδες της για διέξοδο από την πανδημία στην ιατρική επιστήμη και στα εμβόλια. Οι φαρμακευτικές και ερευνητικές εταιρείες επιδίδονται σε έναν αγώνα δρόμου, για να παράγουν και να προωθήσουν έγκαιρα στις διεθνείς αγορές τα σωτήρια σκευάσματά τους. Οι κυβερνήσεις προμηθεύονται εκατομμύρια δόσεις εμβολίων, για να δρομολογήσουν αποτελεσματικά τον κατάλληλο προγραμματισμό στον εμβολιασμό των πολιτών. Έτσι θα επιτευχθεί η «απελευθέρωση» των λαών. Ερωτήματα αναδύονται και σε αυτό το σημείο. Πόσες δόσεις εμβολιασμού θα χρειαστούν, για να μη νοσήσει κάποιος; Πόσο βέβαιο είναι ότι οι μεταλλάξεις του κορωνοϊού δεν θα αυξηθούν περαιτέρω; Εάν, όντως, ανακαλυφθούν καινούριες μεταλλάξεις του, τότε ποια εμβόλια θα τις καλύπτουν, προστατεύοντας το ανοσοποιητικό μας σύστημα και συνακόλουθα την υγεία μας; Δεν είμαι ειδικός, αλλά θέτω ορισμένους προβληματισμούς μου, που πιστεύω ότι αποτελούν καίρια ερωτήματα εκατομμυρίων σκεπτόμενων ανθρώπων.
Συνεπώς θα καταφέρουμε να απαγκιστρωθούμε πλήρως από την «λαίλαπα» του κορωνοϊού ή μήπως ο COVID-19 και οι μεταλλάξεις του θα μας συντροφεύουν για πάντα στο μέλλον; Η επιστημονική έρευνα αναζητά απαντήσεις, με σκοπό να διαφωτίσει τον πλανήτη για τα μελλούμενα. Ίσως απαιτηθεί ένας διεθνής συντονισμός, ώστε να αναλυθούν οι επιπτώσεις της πανδημίας στην προσωπική και επαγγελματική μας πορεία, στη διαδικασία λήψης αποφάσεων των επιτελών των κυβερνήσεων και των παγκόσμιων και διακρατικών θεσμών, όπως ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η Παγκόσμια Τράπεζα, η Ευρωπαϊκή Ένωση κ.ά. και γενικά στις πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές τάσεις και προοπτικές που θα επικρατήσουν στη μετά κορωνοϊό εποχή. Στην προσπάθεια αυτή ας έχουν όλοι οι ιθύνοντες κατά νου τα δύο σημαντικότερα δελφικά γνωμικά, «μέτρον άριστον» και «γνώθι σ’ αυτόν», ώστε να διαβουλευθούν με σωφροσύνη και οξυδέρκεια για το αύριο της ανθρωπότητας, με γνώμονα το κοινό όφελος και την ευημερία της κοινωνίας των πολιτών και των λαών του πλανήτη.

*οικονομολόγος, διδάκτωρ Παντείου Πανεπιστημίου

Το άρθρο Πως θα είναι η ανθρωπότητα μετά την υγειονομική κρίση του κορωνοϊού… Του Γιώργου Κωνσταντινίδου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Η ανακοίνωση της γερμανικής διοίκησης της Bosch Siemens Hausegerate (B.S.H.) ότι το εμβληματικό εργοστάσιο της PITSOS στον Ρέντη της Αττικής θα διακόψει τη λειτουργία του έως τα τέλη του Δεκεμβρίου του 2020 προκάλεσε μεγάλη απογοήτευση στους εκατοντάδες εργαζόμενους της επιχείρησης και σε όλους τους Έλληνες.

Η φημισμένη πανελλαδικά PITSOS δραστηριοποιείται από το 1865 στην Ελλάδα, με άλλα λόγια για 155 χρόνια, χωρίς διακοπή, παράγοντας διάφορα προϊόντα για τα ελληνικά νοικοκυριά. Αρχικά κατασκεύαζε μικρές οικιακές συσκευές και από το 1959 άρχισε την παραγωγή ηλεκτρικών οικιακών συσκευών, οι οποίες έχουν γράψει τη δική τους ιστορία στη ζωή χιλιάδων Ελλήνων. Η PITSOS έχει συνδεθεί με την ελληνική παραγωγή, το λογότυπό της αποτελούσε για δεκαετίες εγγύηση και ήταν συνυφασμένη με τις καταναλωτικές προτιμήσεις και συνήθειες των Ελλήνων καταναλωτών. Οι διαφημίσεις των προϊόντων της PITSOS έχουν κερδίσει διαχρονικά την εμπιστοσύνη του ελληνικού καταναλωτικού κοινού. Το χαρακτηριστικό «PITSOS εμπιστοσύνη» ακούγονταν σε αρκετές από τις διαφημίσεις των ποιοτικών και καινοτόμων προϊόντων της.

Η απόφαση της εταιρείας συνιστά, παράλληλα, ένα πλήγμα στις εξαγωγικές επιδόσεις της χώρας μας, σε μια εποχή που τα συσσωρευμένα οικονομικά προβλήματα από την μνημονιακή «ομηρεία» καθιστούν τις εξαγωγές μια λύση ανάγκης για την επιβίωση πολλών εταιρειών και ένα βασικό λόγο διατήρησης ορισμένων θέσεων απασχόλησης. Επομένως η εξέλιξη αυτή έχει αρνητικές συνέπειες όχι μόνο για την εγχώρια παραγωγή αλλά και για την εξαγωγική προσπάθεια της Ελλάδας.

Εκτός, όμως, από τα προαναφερθέντα υπάρχει ένα ακόμη σημείο που δημιουργεί αρνητικά συναισθήματα στην ελληνική επιχειρηματική κοινότητα και στην αναπτυξιακή προοπτική της Ελλάδας. Η διοίκηση της B.S.H. αποφάσισε εκτός συγκλονιστικού απροόπτου, να μεταφέρει την παραγωγή της PITSOS στην Τουρκία. Αυτό το γεγονός είναι δυσάρεστο έως αποκαρδιωτικό για την ελληνική κοινή γνώμη, η οποία αντιλαμβάνεται ότι μια πάλαι ποτέ ελληνική επιχείρηση, όχι μόνο πουλήθηκε σε ξένους ιδιοκτήτες και δη Γερμανούς, αλλά και κλείνει οριστικά, μεταφέροντας τις εγκαταστάσεις της στην Τουρκία. Να τονίσω μάλιστα πως οι τελευταίες λογιστικές χρήσεις της PITSOS ήταν όλες κερδοφόρες! Ωστόσο η απόφαση των Γερμανών δεν αλλάζει. Τα οικονομικά συμφέροντα Γερμανίας – Τουρκίας και οι εμπορικές τους συναλλαγές είναι στενότατες, κυρίως κατά τα τελευταία χρόνια. Οι Γερμανοί συνεχίζουν επενδυτικά να «ψηφίζουν» και να στηρίζουν την Τουρκία.

Τί ειρωνεία, λοιπόν, μια μέχρι το 2014 ελληνική εταιρεία πουλήθηκε στην γερμανική BOSCH και τελικά θα καταλήξει να παράγει στην Τουρκία. Το ελληνικό brand name «PITSOS», ένα από τα πιο αναγνωρισμένα εμπορικά σήματα της Ελλάδας θα «εδρεύει» στην γειτονική χώρα. Παραγωγική καχεξία, αποβιομηχάνιση, «σβήσιμο των φουγάρων» σε μια εποχή που λόγω οικονομικής και υγειονομικής κρίσης – πανδημίας τα χρειαζόμαστε περισσότερο από ποτέ άλλοτε.

Η βαθύτατα προβληματική οικονομία μας δεν αντέχει τέτοιας εμβέλειας «χτυπήματα», τα οποία επιφέρουν δραματική αύξηση της ανεργίας, αφού από την αποχώρηση της PITSOS θα επηρεαστούν αρνητικά και άλλες εταιρείες που συνεργάζονται με αυτήν, στο πλαίσιο συμβολαίων συνεργασίας, ως προμηθευτές πρώτων υλών και διαφόρων υλικών, εξωτερικοί συνεργάτες, χονδρέμποροι κ.ά. Το πλήγμα θα είναι σαφώς βαθύτατο σε μια κρίσιμη χρονική στιγμή για το μέλλον της οικονομίας μας.

Το εύλογο ερώτημα που γεννιέται είναι το εξής: Γιατί αποχωρεί από την Ελλάδα και επιλέγει ως νέο τόπο παραγωγής την Τουρκία; Μήπως φταίνε οι λαθεμένες δράσεις και ρυθμίσεις βιομηχανικής πολιτικής που ακολουθήθηκαν τις τελευταίες δεκαετίες; Μήπως η αναξιοκρατία, η γραφειοκρατία, η φαυλοκρατία, η απουσία μακροχρόνιου οικονομικού σχεδιασμού και η περιορισμένη έως ανεπαρκής παροχή επενδυτικών και φορολογικών κινήτρων για την προσέλκυση παραγωγικών επενδύσεων στη χώρα μας; Έλλειψη ευελιξίας, αναχρονιστικό παραγωγικό πρότυπο και παρωχημένες αντιλήψεις εμποδίζουν διαχρονικά την Ελλάδα να πραγματοποιήσει το «άλμα» που θα της εξασφαλίσει την εμπιστοσύνη των Ελλήνων και ξένων επενδυτών. Μόνο η επιχειρηματική σταθερότητα και το όραμα διασφαλίζουν την επενδυτική εμπιστοσύνη, όχι οι κλυδωνισμοί, η αμετροέπεια, η αναντιστοιχία λόγων και πράξεων.

Αν σκεφτούμε λίγο βαθύτερα θα αναρωτηθούμε μήπως ακολουθήσουν και άλλες επιχειρήσεις, λιγότερο ή περισσότερο γνωστές, το παράδειγμα της B.S.H. και αποφασίσουν να «μετακομίσουν» σε γειτονικά κράτη, στα οποία οι διοικήσεις τους βρίσκουν ό,τι δεν βρίσκουν στην πατρίδα μας… Μη γίνουμε μάρτυρες άλλων παρόμοιων αποχωρήσεων που θα στοιχίσουν ακριβά στην πολύπαθη οικονομία και στο πληγωμένο κύρος της Ελλάδας. Ας λάβουμε το ταχύτερο δυνατό ορισμένα αναγκαία αναπτυξιακά μέτρα, για να αποτρέψουμε μεγαλύτερη αποβιομηχάνιση της ελληνικής οικονομίας.

*οικονομολόγος, διδάκτωρ Παντείου Πανεπιστημίου

Το άρθρο Γιατί «μετακόμισε» η Bosch; … Του Γιώργου Κωνσταντινίδη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Αναφορά σε τρέχοντα θέματα των ελληνοτουρκικών σχέσεων που προβληματίζουν όλους τους Έλληνες. Προκλήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο και στο Αιγαίο, αμυντικές βιομηχανίες, εξαγωγές, οικονομία, προοπτικές κ.ά.

Το άρθρο Ελλάδα – Τουρκία 1 (κρίση, οικονομία, εξαγωγές, αμυντικές βιομηχανίες, προοπτικές) … Του Γιώργου Κωνσταντινίδη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.