Την προηγούμενη εβδομάδα κατά τη σύνοδο των Ευρωπαίων υπουργών ενέργειας συζητήθηκε η λήψη μέτρων για τη μείωση του κόστους και την προστασία των νοικοκυριών από τις υψηλές τιμές ενέργειας. Ωστόσο, οι αποφάσεις αναβλήθηκαν για τη νέα σύνοδο που θα λάβει χώρα στα τέλη Σεπτεμβρίου.

Κατά τη σύνοδο εκφράστηκαν αντικρουόμενες προτάσεις και αδυναμία σύγκλισης σε μία κοινή ευρωπαϊκή πολιτική στο θέμα της ενέργειας. Ο κύριος λόγος βρίσκεται στην ασύμμετρη ενεργειακή πολιτική που ακολουθούν τα κράτη μέλη. Για παράδειγμα χώρες οι οποίες ακόμα και σήμερα εξαρτώνται σημαντικά από τις εισαγωγές Ρωσικής ενέργειας αντιτάσσονται στην επιβολή πλαφόν στο Ρωσικό φυσικό αέριο (π.χ. Αυστρία, Ουγγαρία, Τσεχία, Σλοβακία, Γερμανία). Άλλες χώρες στηρίζουν την επιβολή ανώτατης τιμής γενικά στο φυσικό αέριο ανεξάρτητα από τον προμηθευτή (π.χ. Ιταλία, Ελλάδα, Βέλγιο, Κροατία, Ρουμανία, Πολωνία). Ενώ μία εκ βάθρων αλλαγή της ενεργειακής τιμολογιακής πολιτικής (π.χ. αποσύνδεση της τιμής ηλεκτρικής ενέργειας από την τιμή φυσικού αερίου) αναμφίβολα θα πρέπει να σχεδιαστεί προσεκτικά λαμβάνοντας υπόψη τις πιθανές συνέπειες στην παγκόσμια αγορά.

Μετά τη Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, τα ευρωπαϊκά κράτη τα οποία συντάχθηκαν σε μία ενιαία γραμμή απεξάρτησης από τη Ρωσική ενέργεια ήρθαν αντιμέτωπα με διαφορετικές εναλλακτικές λύσεις για την αντικατάσταση των Ρωσικών εισαγωγών. Η στροφή προς το υγροποιημένο φυσικό αέριο αποτέλεσε μία βιώσιμη και άμεση λύση όχι όμως για όλες τις χώρες. Το κύριο πρόβλημα ήταν πως μόλις 9 από τις 27 χώρες της ΕΕ διέθεταν σταθμούς επαναεριοποίησης υγροποιημένου φυσικού αερίου (βλ. παλαιότερο σημείωμα), γεγονός που δεν έχει επιτρέψει μια αποφασιστικότερη στροφή προς αυτή την κατεύθυνση.

Την πρωτιά κατέχει η Ισπανία, η οποία έχει καταφέρει να αυξήσει τις εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου από 153 ΤWh (= 1 εκ. KWh), το 2016 σε 227 ΤWh, το 2021. Ακολουθούν οι Γαλλία (183 ΤWh το 2021) και η Ιταλία (104 ΤWh, το 2021), ενώ χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Ολλανδίας, η οποία ενώ το 2016 είχε μηδενικές εισαγωγές, το 2021 βρίσκεται να εισάγει 96 ΤWh. Στη χώρα μας αποδεικνύεται διορατική η επιλογή ανάπτυξης και επέκτασης σταθμών επαναεριοποίησης φυσικού αερίου που της επέτρεψε να αυξήσει τις εισαγωγές της από 9 ΤWh, το 2016 σε 25 ΤWh το 2021.

Τα στοιχεία αυτά αφορούν το 2021, όταν είχε μεν αρχίσει να φαίνεται το δυσλειτουργικό μοντέλο ενεργειακής εξάρτησης από τη Ρωσία, αλλά οι εξελίξεις δεν είχαν ακόμα κορυφωθεί. Στα στοιχεία των εισαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου του γραφήματος, η Ρωσία είναι ένας μεγάλος παίκτης, προμηθεύοντας κυρίως το Βέλγιο (60 ΤWh), την Ισπανία (37 ΤWh) και την Ολλανδία (34 ΤWh). Η εικόνα αυτή άλλαξε το 2022 μετά την εισβολή. Οι χώρες έχουν μειώσει κατά πολύ τις Ρωσικές εισαγωγές και άλλοι προμηθευτές έσπευσαν να καλύψουν το κενό. Συγκεκριμένα, οι εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου από τις ΗΠΑ έχουν καταγράψει ρεκόρ, αφού μέσα στους 4 πρώτους μήνες του έτους το ποσοστό  τριπλασιάστηκε.

Η αγορά του υγροποιημένου φυσικού αερίου είναι ενδεικτική για τις ασύμμετρες συνέπειες που φέρει η εκτόξευση του ενεργειακού κόστους στα ευρωπαϊκά κράτη. Κάποιες χώρες διαθέτουν εναλλακτικές επιλογές, ενώ κάποιες άλλες αδυνατούν να απεξαρτηθούν από τις ρωσικές εισαγωγές. Η ενέργεια όμως αποτελεί μέρος μιας σύνθετης αγοράς. Με τον τρόπο που προσδιορίζονται οι τιμές σήμερα στην Ευρώπη, ακόμα κι αν επιτευχθεί ο στόχος της απεξάρτησης από το ρωσικό φυσικό αέριο μέσω στροφής στο υγροποιημένο, χωρίς άλλες αλλαγές το κόστος δεν θα μειωθεί. Καθίσταται λοιπόν αναγκαία η εξεύρεση συμφωνίας για κοινή ευρωπαϊκή πολιτική με σκοπό την αντιμετώπιση της αλματώδους αύξησης του κόστους της ενέργειας για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις.

Πηγή: ot.gr

Το άρθρο Ευρωπαϊκές εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου… Των Γιώργου Μανάλη-Μάνου Ματσαγγάνη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Το άρθρο Σύνθεση νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής για την αντιμετώπιση του πληθωρισμού… Των Γιώργο Μανάλη & Μάνο Ματσαγγάνη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Η Γερμανία βρίσκεται ανάμεσα στις πιο εξαρτημένες ενεργειακά χώρες της Ευρώπης από τις ρωσικές εξαγωγές ενέργειας. Σύμφωνα με το γράφημα εισάγει από τη Ρωσία, το 34% του πετρελαίου, το 55% του φυσικού αερίου και το 26% του άνθρακα που χρησιμοποιεί. Συνολικά το 30% των ενεργειακών αναγκών της Γερμανίας καλύπτονται μέσω εισαγωγών από τη Ρωσία.

Η γερμανική εξάρτηση από τις ρωσικές εξαγωγές ενέργειας είναι καθοριστική για την Ευρώπη τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα. Βραχυπρόθεσμα, η εξάρτηση αυτή μπορεί να δημιουργήσει ρήγματα στο δυτικό μέτωπο αναφορικά με τη συντονισμένη αντίδραση της Δύσης απέναντι στη Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και την επακόλουθη επιβολή κυρώσεων.

Χαρακτηριστικό είναι ότι ενώ οι ΗΠΑ ανήγγειλαν εμπάργκο στο ρωσικό πετρέλαιο, ο καγκελάριος Όλαφ Σολτς διαπιστώνει πως η άμεση παύση ρωσικών εισαγωγών είναι πολύ δύσκολη στην περίπτωση της Γερμανίας. Μακροπρόθεσμα, η ενδεχόμενη γερμανική στρατηγική απεξάρτησης από ρωσικές εισαγωγές θα αποτελέσει βαρόμετρο για τη γενικότερη Ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική καθώς και για την επιτυχή μετάβαση της ηπείρου σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Σε πρόσφατα δημοσιευμένη έρευνα μιας ομάδας οικονομολόγων και ειδικών ενέργειας εξετάζεται ο οικονομικός αντίκτυπος για τη γερμανική οικονομία μιας ενδεχόμενης παύσης των εισαγωγών ενέργειας από τη Ρωσία. Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι σε μία τέτοια περίπτωση το κόστος για τη Γερμανία θα είναι σημαντικό αλλά διαχειρίσιμο, με την ανάλυση να προβλέπει μία πτώση του ΑΕΠ της τάξης του 0.5% – 3% υπό διαφορετικά σενάρια. Ενδεικτικό είναι ότι κατά τη διάρκεια της πανδημίας η γερμανική οικονομία επλήγη κατά 4,5% του ΑΕΠ. Η αντικατάσταση των ρωσικών εισαγωγών πετρελαίου και άνθρακα δεν αποτελούν το βασικό πρόβλημα, αφού υπάρχουν εναλλακτικές εξαγωγικές χώρες αλλά και δυναμικότητα ώστε να καλυφθεί το κενό. Η κύρια πρόκληση έγκειται στην αντικατάσταση του φυσικού αερίου, για το οποίο οι διαθέσιμες εναλλακτικές είναι περιορισμένες όπως δείξαμε και σε προηγούμενο σημείωμα.

Σύμφωνα με την έρευνα, οι προβλεπόμενες αυξήσεις στην τιμή του φυσικού αερίου θα πλήξουν κυρίως τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος και τις επιχειρήσεις, ωστόσο πακέτα στοχευμένων επιδομάτων ενίσχυσης προς αυτά χωρίς να στρεβλώνονται τα κίνητρα συγκράτησης της ενεργειακής κατανάλωσης μπορούν να διορθώσουν την οικονομική αυτή επιβάρυνση. Συνεπώς, η στροφή της Γερμανίας μακριά από τις ρωσικές εισαγωγές ενέργειας θα ζημιώσει την οικονομία της, αλλά με τις κατάλληλες πολιτικές η χώρα μπορεί να τα καταφέρει.

Αναμφίβολα η απεξάρτηση της Ευρώπης από τις ρωσικές εισαγωγές ενέργειας δεν θα επέλθει χωρίς κόστος. Η πρόβλεψη για τη Γερμανία είναι ενδεικτική για το τι αναμένεται σε Ευρωπαϊκό επίπεδο αν και αποτελεί το ανώτατο όριο αφού η Γερμανία είναι από τις πιο εξαρτημένες χώρες στην Ευρώπη και προς το παρόν δεν διαθέτει σταθμούς επαναεριοποίησης υγροποιημένου φυσικού αερίου. Σίγουρα χώρες οι οποίες έχουν αναπτύξει εναλλακτικές πηγές ενέργειας όπως ανανεώσιμες πηγές, τερματικούς σταθμούς επαναεριοποίησης υγροποιημένου φυσικού αερίου, πυρηνική ενέργεια και μη παροπλισμένα εργοστάσια λιγνίτη για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας να διαθέτουν εναλλακτικές για την αντικατάσταση του ρωσικού αερίου βραχυπρόθεσμα. Ωστόσο σε μακροχρόνιο ορίζοντα, η στροφή προς την πράσινη ενέργεια και τη μετατόπιση των εισαγωγών μακριά από τη Ρωσία θα επιφέρει σημαντικό κόστος.

Η παρούσα κρίση επιβαρύνει το ήδη αυξημένο ενεργειακό κόστος και υπογραμμίζει την αναγκαιότητα για μια πιο συντεταγμένη, πιο τολμηρή στροφή της ΕΕ στην ενεργειακή αυτονομία, με σημαντικά στρατηγικά και περιβαλλοντικά οφέλη. Ήδη αναμένεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο η λήψη αποφάσεων ώστε να επισπευτεί το σχέδιο για ενίσχυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, καθώς και για μείωση των εκπομπών αερίου πολύ πριν το 2030 που ήταν ο αρχικός στόχος.

*Γιώργος Μανάλης, Μεταδιδακτορικός Ερευνητής, Υπότροφος της Ερευνητικής Έδρας Α. Γ. Λεβέντη, Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής & Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)

*Μάνος Ματσαγγάνης, Κύριος Ερευνητής, Επικεφαλής του Παρατηρητηρίου Ελληνικής & Ευρωπαϊκής Οικονομίας, Υπότροφος της Έδρας «Σταύρος Κωστόπουλος», Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής & Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)

Πηγή: ot.gr

Το άρθρο Τι θα συμβεί εάν η Γερμανία μηδενίσει τις εισαγωγές ενέργειας από τη Ρωσία… Των Γιώργο Μανάλη & Μάνο Ματσαγγάνη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Σε προηγούμενο In Focus είχαμε αναφερθεί στη δυσκολία πρόσβασης των ελληνικών νοικοκυριών (και ιδίως των νοικοκυριών χαμηλού εισοδήματος) στην απαραίτητη περίθαλψη για οικονομικούς λόγους. Το πρόβλημα αυτό δεν είναι τωρινό: παρά τη μεγάλη αύξηση της δαπάνης υγείας προ κρίσης, στην Ελλάδα ο στόχος της καθολικής πρόσβασης στην περίθαλψη παρέμεινε άπιαστος, ενώ σε χώρες όπως η Ισπανία επιτεύχθηκε ολοκληρωτικά.

Διάφοροι παράγοντες συνετέλεσαν σε αυτό. Ο (αυτο)περιορισμός της δημόσιας παροχής στη νοσοκομειακή περίθαλψη, και η ντε φάκτο ιδιωτικοποίηση της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας. Η διάδοση αντιδεοντολογικών πρακτικών (π.χ. «φακελάκι») στα δημόσια νοσοκομεία. Η υποχώρηση του κύρους των δημόσιων νοσοκομείων, και η στροφή της μεσαίας τάξης στον ιδιωτικό τομέα. Η χαμηλή διείσδυση της ιδιωτικής ασφάλισης. Ούτε η ίδρυση του ΕΣΥ το 1983 ούτε οι κατά καιρούς μεταρρυθμίσεις τις επόμενες τέσσερις δεκαετίες κατάφεραν να μεταβάλλουν ουσιαστικά τα βασικά αυτά δεδομένα. Η υπερβολική επιβάρυνση των ελληνικών οικογενειών από δαπάνες υγείας ήταν το αποτέλεσμα.

Στη διάρκεια της κρίσης, τα πράγματα χειροτέρευσαν. Η δημόσια δαπάνη υγείας μειώθηκε σημαντικά (κατά 46% σε σταθερές τιμές την περίοδο 2009-2014). Αν και η μείωση αυτή κατά ένα μέρος οφείλεται στον περιορισμό της προηγούμενης σπατάλης και κακοδιαχείρισης, εν μέρει οδήγησε στην υποχώρηση της δημόσιας παροχής ζωτικών υπηρεσιών.

Ως αποτέλεσμα, ο αριθμός όσων στερήθηκαν αναγκαία περίθαλψη επειδή δεν μπορούσαν να ανταποκριθούν στο κόστος της τριπλασιάστηκε (από 4% του πληθυσμού το 2009 σε 12% το 2016), ενώ η συμμετοχή των ασθενών «από την τσέπη τους» στο κόστος της υγείας αυξήθηκε και άλλο (από 29% της συνολικής δαπάνης το 2009 σε 35% το 2015).

Έκτοτε το ποσοστό όσων δεν μπόρεσαν να λάβουν την περίθαλψη που χρειάζονταν επειδή ήταν «υπερβολικά ακριβή» υποχώρησε (σε 7,5% το 2019 – το υψηλότερο στην ΕΕ), ενώ η συμμετοχή των ασθενών στο κόστος της περίθαλψης παρέμεινε στο επίπεδο του 35,2% της συνολικής δαπάνης υγείας το 2019.

Όπως δείχνει το διάγραμμα, και η ανάλυση του ΟΟΣΑ από όπου προέρχεται, το ποσοστό αυτό φέρνει την Ελλάδα στην τρίτη θέση της επιβάρυνσης των οικογενειών από δαπάνες υγείας στην ΕΕ. Μόνο η Βουλγαρία (37,8%) και η Λετονία (35,6%) έχουν υψηλότερο ποσοστό δαπάνης υγείας «από την τσέπη» των ασθενών.

Η πανδημία αυξάνει περαιτέρω την επιβάρυνση των ελληνικών οικογενειών από έξοδα υγείας. Ταυτόχρονα, κάνει ακόμη πιο χειροπιαστή την αξία της πρόσβασης στην περίθαλψη, και ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη  ενίσχυσης της δημόσιας παροχής των αναγκαίων υπηρεσιών υγείας.

Μάνος Ματσαγγάνης

Κύριος Ερευνητής

Επικεφαλής του Παρατηρητηρίου Ελληνικής & Ευρωπαϊκής Οικονομίας

Υπότροφος της Έδρας «Σταύρος Κωστόπουλος»

Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής & Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)

Γιώργος Μανάλης

Μεταδιδακτορικός Ερευνητής,

Υπότροφος της Ερευνητικής Έδρας Α. Γ. Λεβέντη

Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής & Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)

Πηγή: ot.gr

Το άρθρο Υπερβολική επιβάρυνση των ελληνικών οικογενειών από δαπάνες υγείας… Των Μάνο Ματσαγγάνη & Γιώργο Μανάλη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Εάν θέσουμε το ερώτημα «πόση πρόοδος έχει σημειωθεί τις τελευταίες δεκαετίες στο θέμα της εξάλειψης των οικονομικών ανισοτήτων ανά τον κόσμο;», η απάντηση δεν θα είναι καλή. Από το 1945 μέχρι περίπου το 1980, ο κόσμος βίωσε τη συμπόρευση μιας γενικευμένης οικονομικής ευμάρειας με την ταυτόχρονη μείωση των ανισοτήτων σε πολλές χώρες παγκοσμίως. Σήμερα, το φτωχότερο 50% των κατοίκων ανά τον κόσμο, με εξαίρεση την Ευρώπη, κατέχει λιγότερο του 15% του συνολικού εισοδήματος, ενώ το πλουσιότερο 10% κατέχει το 40% και σε ορισμένες περιοχές το ποσοστό φτάνει το 60%.

Η Ευρώπη αποτελεί εξαίρεση της παγκόσμιας αυτής τάσης, τουλάχιστον σε σύγκριση με τις ΗΠΑ, οι οποίες και οδηγούν την εξέλιξη του φαινομένου. Κυρίως λόγω των πολιτικών κοινωνικής πρόνοιας και πιο αναδιανεμητικής φορολογίας, η Ευρώπη κατάφερε την δωδεκαετία 2007-2019 να κρατήσει το δείκτη ανισότητας Gini στο 30 (κλίμακα από 1 έως 100), σχετικά χαμηλά συγκριτικά με τα διεθνή δεδομένα (γράφημα στα αριστερά). Επί πλέον, σε 13 ευρωπαϊκά κράτη ο δείκτης ανισότητας μειώθηκε από το 2007 έως το 2019, παρότι η περίοδος αυτή σημαδεύτηκε τόσο από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, όσο κι από την οικονομική ύφεση. Χαρακτηριστικό είναι ότι μέσα σε αυτά τα 12 χρόνια οι εισοδηματικές ανισότητες υποχώρησαν τόσο στη χώρα μας (που επλήγη βαρύτατα από την οικονομική κρίση) όσο και στην Πορτογαλία και την Ιρλανδία (που επίσης κατέφυγαν σε συμφωνίες διάσωσης από τους Ευρωπαϊκούς μηχανισμούς).

Μήπως αυτό οφείλεται στο ότι χρησιμοποιούμε λάθος μέτρο για την εισοδηματική ανισότητα; Είναι αλήθεια πως ο δείκτης ανισότητας Gini δίνει περισσότερο βάρος στο μέσο της κατανομής ενώ δεν είναι πολύ ευαίσθητος σε αλλαγές στα άκρα της. Το γράφημα στα δεξιά όμως αποδεικνύει ότι δεν είναι αυτή η αιτία. Ακόμα κι αν εξετάσουμε το λόγο του εισοδήματος πλουσιότερου 20% του πληθυσμού δια το εισόδημα του φτωχότερου 20%, η τάση μείωσης των ανισοτήτων στις χώρες που έφεραν το βάρος της κρίσης (Ελλάδα, Πορτογαλία και Ιρλανδία) παραμένει.

Γιατί η οικονομική κρίση οδήγησε σε μείωση των ανισοτήτων; Αφενός, έπληξε ετεροβαρώς τα υψηλά εισοδήματα, μειώνοντας έτσι την απόσταση μεταξύ πλούσιων και φτωχών. Αφετέρου, επέτεινε την επέκταση και εμβάθυνση πολιτικών κοινωνικής προστασίας (χαρακτηριστικό που διαφοροποιεί ούτως ή άλλως την Ευρώπη από άλλες περιοχές του κόσμου με αυξημένες ανισότητες), που με το πέρας της κρίσης έφερε μειωμένες ανισότητες στις πληγείσες οικονομίες.

Η απάντηση στο τι ξεχωρίζει την Ευρώπη από τις υπόλοιπες χώρες του κόσμου και στο πεδίο των εισοδηματικών ανισοτήτων είναι καίριας σημασίας. Όπως φαίνεται η γηραιά ήπειρος έχει ένα συγκριτικό πλεονέκτημα το οποίο πρέπει να αναγνωρίσει και να ενισχύσει εάν θέλει να παραμείνει εξαίρεση του κανόνα των αυξημένων ανισοτήτων παγκοσμίως.

Γιώργος Μανάλης
Μεταδιδακτορικός Ερευνητής,
Υπότροφος της Ερευνητικής Έδρας Α. Γ. Λεβέντη
Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής & Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)

Μάνος Ματσαγγάνης
Κύριος Ερευνητής
Επικεφαλής του Παρατηρητηρίου Ελληνικής & Ευρωπαϊκής Οικονομίας
Υπότροφος της Έδρας «Σταύρος Κωστόπουλος»
Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής & Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)

Πηγή: ot.gr

Το άρθρο Η Ευρωπαϊκή εξαίρεση στο πεδίο των ανισοτήτων… Των Γιώργο Μανάλη & Μάνο Ματσαγγάνη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.