Η από μέρους της Λιβυκής Βουλής επικύρωση προχθές Τρίτη, 20 Οκτωβρίου του παράνομου μνημονίου Τουρκίας – Λιβύης της 27ης  Νοεμβρίου 2019 δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία. Μόνο η ακριβής ημέρα που το μνημόνιο θα ετίθετο προς ψήφιση, πιθανώς να μην ήταν γνωστή στις υπηρεσίες, μετά την μεθοδευμένη αποπομπή του μέχρι τις αρχές του μήνα προέδρου της, Αγκίλα Σάλεχ (τον οποίο το ελληνικό κράτος δεν θα πρέπει εφεξής να αγνοήσει). Ατυχώς, στον αγώνα επιρροής πάνω στην φαμίλια Χάφταρ, η Τουρκία, με ισχυρή στρατιωτική παρουσία αρχικά στην Τρίπολη από το 2020, μας υποσκέλισε.

Γιατί συνέβησαν όλα αυτά; Ποιός ο ρόλος των μεγάλων δυνάμεων;

Οι ΗΠΑ, χάρις στον δραστήριο Μασσάντ Μπούλος, επιδιώκουν την επανασυγκόλληση των δύο στρατοπέδων της Λιβύης, μεσιτεύοντας σε συμφιλίωση του ΠΘ Νταμπάιμπα και των γόνων του με τον ηλικιωμένο πιά αυθέντη της Ανατολικής και Νότιας Λιβύης Χαλίφα Χάφταρ και τον
ισχυρότερο από τους γιούς του, Σαντάμ. Η επικύρωση του μνημονίου ενισχύει την θέση του Σαντάμ Χάφταρ στον αγώνα δρόμου για την πρωτοκαθεδρία μιας νέας υπό αμερικανική επιρροή Λιβύης.

Τα προχθεσινά συμβάντα αποτελούν πρωτίστως μία νίκη της αμερικανικής και όχι της τουρκικής διπλωματίας, των οποίων πάντως τα συμφέροντα στο προκείμενο συμπλέουν. Αντιθέτως, η ζημία δεν είναι μόνο ελληνική, αλλά και της Ε.Ε. συνολικά, ειδικότερα Γαλλίας, Γερμανίας, Ιταλίας που στον αγώνα για το φθηνό, άμεσα προσβάσιμο, υψηλής ποιότητας (light crude) πετρέλαιο της Λιβύης, δευτερεύον- τως δε για το φυσικό αέριο, χάνουν έδαφος με ταχείς ρυθμούς. Η Γαλλία πρωτοστάτησε στην ανατροπή του Μουαμάρ Καντάφι το 2011 και η ίδια Γαλλία δεν θέλησε να αντιληφθεί την σημασία του υιού του Σαίφ αλ Ισλάμι Καντάφι, ως μόνης δυνατότητας για μέσω εκλογών επανένωση, τον οποίο τα αντιτιθέμενα συμφέροντα επέτυχαν τον Δεκέμβριο 2025 να εξοντώσουν.

Η ποντιοπιλατική δήλωση του αμερικανικού ΥΠΕΞ χθες απέναντι στην Ελλάδα, σε συνέχεια των τοποθετήσεων Rubio στις 7 Οκτωβρίου, δείχνει με σαφήνεια την κατεύθυνση της πολιτικής της Διοικήσεως Trump στην Κεντρική και Ανατολική Μεσόγειο. Αποτελεί μεν υπό τις περιστάσεις, αντιπαροχή στην τουρκική στήριξη στον επί του παρόντος εκλεκτό Σαντάμ Χάφταρ, αλλά έχει σαφώς ευρύτερη σημασία, αξιολογείται δε αναλόγως στο Κάιρο, την Ιερουσαλήμ, την Λευκωσία. 
Κατά την ίδια έννοια, η θετική στάση των Βρυξελλών (δήλωση της von der Leyen) υπέρ της Ελλάδος, σε συνάρτηση με την ισχύ του Διεθνούς Δικαίου, δεν έχει μόνο χαρακτήρα συμπαραστάσεως προς την Αθήνα, αλλά είναι επίσης δείκτης αφύπνισης, καθώς ευρωπαϊκά ενεργειακά συμφέροντα απειλούνται με εξουθένωση. Αμφισβητούνται επίσης σπουδαία συμφέροντα της Αιγύπτου, αλλά δυνητικά και του Ισραήλ ο  θαλάσσιος διάδρομος προς το Γιβραλτάρ. Η νίκη που επέτυχε η Τουρκία είναι πύρρειος, ενώ ο δρόμος προς επανένωση της Λιβύης, όπως την ενοφθαλμίζεται ο κος Μπούλος, παραμένει μακρός, τραχύς και ανηφορικός.

Για την Αθήνα διαμορφώνεται επιδείνωση της από τις 27.11.2019 καταστάσεως. Η φύση δεν ανέχεται κενά και η πολυετής αδράνεια της κυβέρνησης Μητσοτάκη έχει ενθαρρύνει την Τουρκία. Ο διάλογος με την Τρίπολη δεν πρέπει να διακοπεί και οι διαβουλεύσεις με στόχο παραπομπή της διαφοράς για τις θαλάσσιες ζώνες στο ΔΔ στην Χάγη να συνεχιστούν κανονικά. Η κυβέρνηση καλείται να μην υπερβάλει ως προς την σημασία της προόδου στο -ευρωπαϊκό- έργο του καλωδίου μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας με Κύπρο – Great Sea Interconnector – , ούτε να θεωρεί ότι καλύπτεται έναντι του ελληνικού λαού με ανακοινώσεις περί συνεννοήσεως με το Κάιρο για επέκταση της συμφωνίας της 6ης Αυγούστου 2020 οριοθετήσεως των θαλασσίων ζωνών των δύο κρατών ανατολικά του 28ου μεσημβρινού. Κανένας στην χώρα δεν πείθεται πλέον. Απτά αποτελέσματα ζητούν οι βουλευόμενοι Έλληνες.

Θα αναμένουμε στις 24 Οκτωβρίου την απόφανση του Ακυρωτικού Δικαστηρίου του Καίρου για την ακριβή θέση της Μονής του Σινά και των κτημάτων της στο σύστημα κυριαρχίας της Αιγύπτου στην Χερσόνησο.

Θα αναμένουμε με αυτονόητο ενδιαφέρον τις εκλογές στο Ισραήλ για ανάδειξη νέας Κνεσσέτ, την Τρίτη, 27 Οκτωβρίου και προφανώς τις ενδιάμεσες της 3ης Νοεμβρίου για ανανέωση στην σύνθεση των δύο νομοθετικών σωμάτων του αμερικανικού Κογκρέσου.

Η Ελλάδα, οφείλει να προχωρήσει στην επέκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης στην Κρήτη και την Γαύδο, στα δώδεκα (12) ναυτικά μίλια. Η καθυστέρηση έχει διαβρώσει τα συμφέροντά μας στο πολιτικό πεδίο και ενθαρρύνει τους επίβουλους της κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων μας. Περισσότερη καθυστέρηση γεννά ζήτημα σπουδαίας πολιτικής ίσως και νομικής ευθύνης.-

Θαρσείν χρή, ταχ´αύριον έσεται άμεινον.

*Πρέσβυς ε.τ., Δρ Πανεπιστημίου Αιγαίου, Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Γεωγραφικών
Μελετών Ο ΣΤΡΑΒΩΝ.

Το άρθρο ΤΟΥΡΚΟ – ΛΙΒΥΚΟ: Ο Αγώνας Συνεχίζεται… Του Γιώργου Πουκαμισά εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Η πατρίδα μας, με όρους όχι μόνο γεωγραφικούς, αλλά επίσης ιστορικούς, πολιτισμικούς, κοινωνικούς είναι πιό κοντά στους λαούς και τα κράτη της ενδοχώρας μας στα Βαλκάνια, παρά στα «προηγμένα» κράτη, τους Ευρωπαίους εταίρους μας της δυτικής και βόρειας Ευρώπης. Από την Αλβανία μέχρι την Ρουμανία και την συγγενική της Μολντόβα, από την ανατολική Θράκη και την Βουλγαρία μέχρι την Σερβία και την Βοσνία, επικρατούν κουλτούρες που, όχι μόνο λόγω της Ορθόδοξης πίστης, είναι οικείες στους Ελληνες. Η κληρονομιά δύο μεγάλων αυτοκρατοριών, της Ανατολικής Ρωμαικής και της Οθωμανικής, όπου ο ελληνικός κόσμος είχε κυρίαρχη ηη έστω σπουδαία (διά του Οικουμενικού Πατριαρχείου) μετοχή, παραμένει πανταχού παρούσα και, αναπόφευκτα, ορίζει την στάση και τις κινήσεις της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής στο παρόν και το προσεχές μέλλον.

Οι σχέσεις με τους βαλκανικούς γείτονές μας, στην μετά το 1990 εποχή, πρέπει να λαμβάνουν σοβαρά υπόψη την κοινή αυτή κληρονομιά. Βαλκανική πολιτική της Ελλάδος, δεν νοείται περιορισμένη στα λεγόμενα Δυτικά Βαλκάνια, δηλ. στην Αλβανία και τα κράτη και οντότητες που προέκυψαν από την διάσπαση της Γιουγκοσλαβίας του Τίτο. Η σημασία των σχέσεων με την Βουλγαρία και την Ρουμανία, είναι τουλάχιστον το ίδιο σημαντική. Η Ρουμανία, ακόμη και μετά την δική μας κρίση χρέους του 2010, παραμένει η καρδιά του οικονομικού χώρου μας, ενώ η Βουλγαρία, παρευξείνια επίσης χώρα με πλούσια μεσαιωνική παράδοση, κατέχει στρατηγική θέση στην Ν.Α. Ευρώπη, μεταξύ Βελιγραδίου και Κωνσταντινουπόλεως, ανάμεσα στον Δούναβη και την Ροδόπη.

Η πολιτική μας στα Βαλκάνια, δεν μπορεί να ασκείται ερήμην των ευρωπαικών και ευρωατλαντικών θεσμών στους οποίους εμείς πολύ ενωρίς ενταχθήκαμε, αλλά δεν επιτρέπεται να εξαντλείται στην συμμόρφωση με τις αντιλήψεις που εκπορεύονται από τις Βρυξέλλες. Η Ελλάδα να κινείται με γνώμονα τον γεωπολιτικό προσανατολισμό της και την γεωπολιτισμική της υπόσταση. Την αμέσως μετά την πτώση του σοβιετικού συνασπισμού περίοδο ο Βρετανός δημοσιολόγος Edward Mortimer προέβλεπε στους Financial Times για την Ελλάδα σπουδαίο μέλλον στην συνεργασία με τις νεόφυτες δημοκρατίες των Βαλκανίων. Η πρόβλεψή του έγινε πράξη, σε κάποιο βαθμό, στο οικονομικό πεδίο, από το έτος 2000 και για μία δεκαετία περίπου, μέχρι που η μετατροπή της χώρας σε αποικία χρέους αφάνισε την παρουσία μας, και μάλιστα των τραπεζών μας.

Σήμερα ούτε είναι δυνατόν, ούτε επιθυμητό, να γίνεται λόγος για «οικονομική διείσδυση» στα Βαλκάνια. Οι οικονομίες των κρατών της χερσονήσου συγκλίνουν πλέον σε όγκο η μία την άλλη. Από δεκαετίας περίπου η Ρουμανία εμφανίζει ΑΕΠ, υψηλότερο της Ελλάδος, αν και η έξωθεν προκαλούμενη πολιτική αναστάτωση έχει πλήξει σοβαρά την οικονομία της. Η Βουλγαρία πάλι, υπό την ηγεσία του Πρωθυπουργού Ρούμεν Ράντεφ, οικοδομεί πολιτική σταθερότητα, προυπόθεση βελτιώσεως των οικονομικών μεγεθών της χώρας. Στην Σερβία διεξάγονται κοινοβουλευτικές εκλογές την Κυριακή, 25 Οκτωβρίου, όπου ο Αλεξαντάρ Βούτσιτς, κατά το προηγούμενο του Ράντεφ, αγωνίζεται να παραμείνει στο πηδάλιο της χώρας, απέναντι στο Κίνημα των Σπουδαστών, πλέον ως πρωθυπουργός. Αυτά ενώ η Βοσνία- Eρζεγοβίνη δοκιμάζεται από αλλεπάλληλες κρίσεις με επίκεντρο την σερβική συνιστώσα της, την Ρεπούμπλικα Σρπσκα. Στο πλαίσιο αυτό η συνομολόγηση αμυντικής καλουμένης συμφωνίας τον Μάρτιο 2025 μεταξύ Κροατίας-Αλβανίας-Κοσόβου, δηλ. δύο κρατών μελών του ΝΑΤΟ και μιας οιονεί κρατικής οντότητας-προτεκτοράτου του ΝΑΤΟ, δεν συμβάλλει στην εμπέδωση σταθερότητας στα δυτικά Βαλκάνια. Η εν λόγω συμμαχική σχέση δεν επηρεάζει μόνο την Σερβία, τον προφανή στόχο, αλλά επίσης τη λειτουργία της Β – E, το Μαυροβούνιο και τη Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας (ΔΒΜ).

Σημαντική παράμετρο της ηρεμίας και σταθερότητας στα Βαλκάνια αποτελεί η εκκλησιαστική ειρήνη, η οποία αποτελεί ζητούμενο στο Μαυροβούνιο και την ΔΒΜ, όπου το Φανάριον αγωνίζεται επίμονα να διατηρήσει τον καθοδηγητικό ρόλο του, εν μέσω του ουκρανικού σχίσματος.

Στο παραπάνω πλαίσιο, εντυπωσιακή προέκυψε η συμφωνία Ελλάδος – Βουλγαρίας για παράδοση των οστών του τσάρου Σαμουήλ (997-1014) στις αρχές της Σόφιας, έναντι της επιστροφής στην Ελλάδα πολυτίμων εκκλησιαστικών κειμηλίων πού είχαν αφαιρεθεί από τις Μονές Εικοσιφοινίσσης και Τιμίου Προδρόμου Σερρών, κατά τον Α ´ Π.Π.

Ο ΣΤΡΑΒΩΝ, επικροτεί, κατ αρχήν, την συμφωνία αυτή, ως λίαν σημαντική, για την εμβάθυνση των δεσμών των δύο χωρών προς κοινή συμπόρευση, εντός και πέραν της Ε.Ε. Η συμφωνία ενισχύει τη θέση εκατέρου των δύο κρατών απέναντι στο αφήγημα που εκπορεύεται από την κυβέρνηση των Σκοπίων, κατά παραβίαση των υποχρεώσεών τους. Η συμφωνία, παρά τις ελλείψεις της, παρά το γεγονός ότι δεν αναφέρεται στο σύνολο των αρπαγεισών εικόνων και ιστορημένων βυζαντινών χειρογράφων (βλέπε άρθρο 126 της συνθήκης του Νειγύ,1919), δυνητικά αποτελεί σημείο καμπής στις ελληνο-βουλγαρικές σχέσεις. Η Ελλάδα όμως, οφείλει να απαιτεί την επιστροφή του συνόλου των συληθέντων θησαυρών, σύμφωνα με τους καταλόγους που έχουν καταρτισθεί από το ΥΠΕΞ και το Υπουργείο Πολιτισμού και όπως προνοεί το ως ανωτέρω άρθρο 126. Παράλληλα, επιβάλλεται προσοχή και φροντίδα, ώστε η 3η Οκτωβρίου 2026, να είναι σταθμός προς τα εμπρός και όχι αφορμή ανάξεσης συμβάντων του παρελθόντος που θα προκαλέσουν οπισθοδρόμηση.

Η Βουλγαρία θα συνεχίσει να είναι πολύτιμος για εμάς εταίρος. Μέσω Βουλγαρίας προσεγγίζουμε την ακτή του Ευξείνου, στις παλαιές ελληνίδες πόλεις της Βάρνας (Οδησσού) και του Μπουργκάς (Πύργου), και συγκροτούμε τον πολύτιμο για τα συμφέροντά μας διάδρομο μεικτών μεταφορών μέχρι την Κωνστάντσα, ανεξάρτητο και προγενέστερο του φιλόδοξου, «Κάθετου Διαδρόμου» Νότου-Βορρά μεταφοράς αμερικανικού κυρίως υγροποιημένου φ.α. (LNG).

Η σχέση με την Βουλγαρία και την Ρουμανία είναι εξ υπαρχής στρατηγική. Προηγείται των βλέψεων του ελληνικού και του ξένου κεφαλαίου.

Η σχέση αυτή δεν μπορεί να μπαίνει στο κρεβάτι του Προκρούστη ημεδαπών και αλλοδαπών επιχειρηματικών συμφερόντων ηη προσωποπαγών βλέψεων.

Οι τρείς χώρες μας αποτελούν ακρογωνιαίους λίθους για την ασφάλεια και σταθερότητα στην Ν.Α. Ευρώπη και τον Εύξεινο, δικαιούνται και οφείλουν να βλέπουν πέραν από τον ορίζοντα, ενίοτε ατελέσφορων, γεωοικονομικών διαπλοκών.

*Πρέσβης ετ

Το άρθρο ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ… Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΠΟΥΚΑΜΙΣΑ εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.