Μια ακόμα σημαντική νίκη του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Ερευνας, του γνωστού ΙΤΕ, στη μεγάλη μάχη κατά των γηρατειών (φωτογραφία αρχείου, επάνω, Eurokinissi) ανοίγει συναρπαστικούς ελπιδοφόρους δρόμους για την αντιμετώπιση παθήσεων που σχετίζονται με μεταβολικά νοσήματα, όπως ο διαβήτης τύπου 2 και παθολογίες που συνοδεύουν τη γήρανση.

Τον γύρο του κόσμου

Ενα επίτευγμα που όχι απλώς βοηθάει στην κατανόηση του μηχανισμού ο οποίος προκαλεί τις βλάβες στα κύτταρα, αλλά δείχνει και τον δρόμο για την αντιμετώπισή τους.

Ο καρπός της διεπιστημονικής συνεργασίας μεταξύ δύο ερευνητικών Ινστιτούτων του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Ερευνας (ΙΤΕ), του Ινστιτούτου Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας (ΙΜΒΒ), στο Ηράκλειο της Κρήτης, και του Ινστιτούτου Επιστημών Χημικής Μηχανικής (ΙΕΧΜΗ), στην Πάτρα, κάνει τον γύρο του κόσμου μέσα από τη δημοσίευση της ανακάλυψης στο γνωστό έγκυρο επιστημονικό περιοδικό «Nature Communications», ρίχνοντας φως στον μηχανισμό που ρυθμίζει τη γήρανση.

Ως σήμερα, ήταν γνωστό ότι η υπερβολική κατανάλωση υδατανθράκων που μετατρέπεται σε γλυκόζη ευθύνεται για σειρά διαταραχών, από την παχυσαρκία ως την πρόκληση μεταβολικών νοσημάτων, με πιο γνωστό τον διαβήτη που παρουσιάζεται σε άτομα μεγάλης ηλικίας.

Ωστόσο, δεν ήταν γνωστό το γιατί. Η απάντηση ήρθε με αυτήν την πολύ σημαντική ερευνητική δουλειά, η οποία οδήγησε τους επιστήμονες στη διαπίστωση πως όταν καταναλώνουμε μεγάλες ποσότητες από υδατάνθρακες, που μετατρέπονται σε γλυκόζη, τα κύτταρά μας αυξάνουν τα μιτοχόνδρια.

Το «εργαστήριο» των κυττάρων

Ο λόγος για τα κυτταρικά οργανίδια, τα οποία είναι κατεξοχήν υπεύθυνα για την παραγωγή χημικής ενέργειας σε όλα τα ευκαρυωτικά κύτταρα.

Μεταξύ άλλων, στα μιτοχόνδρια πραγματοποιούνται και τα τελικά στάδια διάσπασης της γλυκόζης, ενός από τους βασικούς υδατάνθρακες που μεταβολίζουν τα κύτταρα.

Πρακτικά, δηλαδή, όπως εξήγησε στο neakriti.gr ο πρόεδρος του ΙΤΕ, διευθυντής Ερευνών του Ινστιτούτου Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας (ΙΜΒΒ – ΙΤΕ) και καθηγητής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης, Δρ Νεκτάριος Ταβερναράκης, τα μιτοχόνδρια αποτελούν το «εργαστήριο» των κυττάρων, που τους δίνει τη δυνατότητα να λειτουργήσουν.

Οπως διαπίστωσαν οι επιστήμονες, η υπερκατανάλωση γλυκόζης οδηγεί στην αύξηση του αριθμού των μιτοχονδρίων, τα οποία με τη σειρά τους παράγουν και υποπροϊόντα, όπως χημικές ενώσεις οξυγόνου, γνωστές και ως ελεύθερες ρίζες οξυγόνου, που μπορούν να προκαλέσουν πολλά προβλήματα εξαιρετικά επικίνδυνα για την υγεία.

Αυτή η αύξηση του αριθμού των μιτοχονδρίων προκαλεί το λεγόμενο φαινόμενο της γλυκοτοξικότητας, που συνιστά την αιτία του προβλήματος.

Τι πέτυχαν

Το ζητούμενο ήταν λοιπόν να παρέμβουν οι επιστήμονες είτε με φάρμακα είτε με γενετικό τρόπο, ώστε να μειωθεί ο αριθμός των μιτοχονδρίων στα κύτταρα και άρα οι επιβλαβείς συνέπειες της αύξησής τους. Και το πέτυχαν.

Χρησιμοποιώντας ως πειραματικό σύστημα τον νηματώδη Caenorhabditis elegans, οι ερευνητές του ΙΜΒΒ Δρ Ειρήνη Λιονάκη, Δρ Ηλίας Γκίκας και Δρ Ιωάννα Δασκαλάκη, και ο πρόεδρος του ΙΤΕ, διευθυντής Ερευνών του Ινστιτούτου Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας (ΙΜΒΒ – ΙΤΕ) και καθηγητής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης, Δρ Νεκτάριος Ταβερναράκης, σε συνεργασία με τη Δρ Μαρία-Κωνσταντίνα Ιωαννίδη και τη Δρ Μαρία Ι. Κλάπα (ΙΕΧΜΗ), όχι απλώς αποκάλυψαν ότι η μείωση του αριθμού των μιτοχονδρίων σε συγκεκριμένους ιστούς αυξάνει σημαντικά τη διάρκεια ζωής, αλλά μπόρεσαν να επέμβουν για να το πετύχουν εργαστηριακά.

Οπως εξηγούν οι επιστήμονες, αυτή η μείωση της μιτοχονδριακής μάζας, που μπορεί να επιτευχθεί με κατάλληλες γενετικές ή φαρμακολογικές παρεμβάσεις, συνδέεται άρρηκτα με μείωση της παραγωγής ελεύθερων ριζών οξυγόνου, ενεργοποίηση μηχανισμών απόκρισης σε στρες και αύξηση της πρόσληψης γλυκόζης από το περιβάλλον.

Ανάλυση του μεταβολικού προφίλ σε πειραματόζωα με αυξημένη διάρκεια ζωής, ανέδειξε ειδικές μεταβολικές αλλαγές που αφορούν επαναπροσδιορισμό του τρόπου με τον οποίο αυτά χρησιμοποιούν τη γλυκόζη, επάγοντας την παραγωγή ενός άλλου μεταβολίτη, της σερίνης.

Η σερίνη είναι ένα αμινοξύ που μπορεί να παραχθεί από τη γλυκόζη μέσω σειράς βιοχημικών αντιδράσεων. Η παρεμπόδιση, με κατάλληλους καταστολείς, αυτής της ενζυμικής ακολουθίας παραγωγής σερίνης, αναιρεί τα οφέλη του μειωμένου αριθμού μιτοχονδρίων στο προσδόκιμο επιβίωσης, αποκαθιστώντας σχέση αιτίου-αιτιατού ανάμεσα στο μιτοχονδριακό περιεχόμενο των κυττάρων, την παραγωγή σερίνης και τη μακροβιότητα.

Νέα δεδομένα – Η σημασία της επιστημονικής έρευνας

Τα αποτελέσματα της έρευνας, που δημοσιοποιήθηκαν προχθές Σάββατο, αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα του φαινομένου της γήρανσης, οδηγώντας σε αναθεώρηση προηγούμενων απλουστευμένων αντιλήψεων για το πώς η γήρανση επηρεάζεται από τα γονίδια και το περιβάλλον.

Οπως αναφέρουν οι επιστήμονες του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Ερευνας, τα συμπεράσματα της μελέτης είναι καθοριστικής σημασίας για την κατανόηση της γήρανσης στον άνθρωπο, και αναμένεται ότι θα αξιοποιηθούν για την αντιμετώπιση συνοδών νοσημάτων, τα οποία χαρακτηρίζονται από μεταβολικές διαταραχές, με στοχευμένες θεραπευτικές παρεμβάσεις, έχοντας ως στόχο τη βελτίωση της ποιότητας ζωής στις μεγάλες ηλικίες.

Ενδεικτικό της σημασίας της ανακάλυψης είναι το γεγονός ότι η δημοσίευση έγινε δεκτή από το «Nature», ένα από τα πιο έγκριτα και γνωστά παγκοσμίως επιστημονικά περιοδικά, που αυτονόητα έχει εξαιρετικά αυστηρά κριτήρια στις επιλογές των εργασιών που φιλοξενεί.

Πηγή: neakriti.gr, in.gr

Το άρθρο Επιτυχία του ΙΤΕ: Τον γύρο του κόσμου κάνει έρευνα για τον μηχανισμό ρύθμισης της γήρανσης εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Του Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλου

Τελικά είμαστε ό,τι σκεπτόμαστε. Και στη ζωή, το μεγάλο παιχνίδι παίζεται στο επίπεδο του μυαλού.

Αυτές τις ημέρες του lockdown έτσι, βρήκα εξαιρετικά ενδιαφέρον το βιβλίο του Τζόν Μεντίνα, που φέρει τον τίτλο «Brain Rules», για να παραμείνετε πάντα Δυνατοί και Ακμαίοι (εκδόσεις Ψυχογιός).

Από μόνη της η ανάγνωση του βιβλίου είναι μια συναρπαστική άσκηση, η οποία υποχρεώνει τον εγκέφαλο να βρίσκεται σε εγρήγορση, δηλαδή να καταλαβαίνει τι διαβάζει. Για έναν μάνατζερ, για έναν επιχειρηματία για οποιονδήποτε άνθρωπο που στη ζωή θέλει να κάνει κάτι που να τον ικανοποιεί και να τον γεμίζει είναι πολύ σημαντικό να καταλαβαίνει ποια είναι η πραγματικότητα και πώς εξελίσσεται.

Στο βιβλίο του, ο Τζον Μεντίνα, οδηγεί προς την κατεύθυνση αυτή, δείχνοντας πώς μπορούμε να απολαύσουμε τα χρόνια της τρίτης ηλικίας. Θέτει προβλήματα και προτείνει λύσεις. Δείχνει πώς τα συναισθήματα μας αλλάζουν με τον καιρό. Εξηγεί πώς μεταβάλλονται η ενεργός μνήμη και η γνωστική λειτουργία, καθώς και πώς ορισμένου τύπου ασκήσεις, η διατροφή και ο ύπνος μπορούν να επιβραδύνουν την εξασθένηση του οργανισμού. Και όλα αυτά συνιστούν ένα πλάνο για έναν υγιή εγκέφαλο.

To Brain rules για να παραμείνετε για πάντα δυνατοί και ακμαίοι χωρίζεται σε τέσσερις ενότητες. Η πρώτη ενότητα αφορά τον κοινωνικό, ή αλλιώς συναισθηματικό, εγκέφαλο, όπου εξετάζονται θέματα όπως οι σχέσεις, η ευτυχία και η ευπιστία, προκειμένου να διερευνηθεί το πώς αλλάζουν τα συναισθήματα μας με την ηλικία. Έπειτα, στον σκεπτόμενο εγκέφαλο, εξηγείται ο τρόπος με τον οποίο μεταβάλλονται διάφορα νοητικά εργαλεία με το πέρασμα του χρόνου. (Με τον όρο «εργαλεία» αναφέρονται περίπλοκες αλληλένδετες περιοχές του εγκεφάλου με πληθώρα λειτουργιών.) Παρεμπιπτόντως, κάποια από αυτά βελτιώνονται. Η τρίτη ενότητα αφορά το σώμα σας και το πώς ορισμένα είδη άσκησης, διατροφής και ύπνου μπορούν να επιβραδύνουν την εξασθένησή του κατά το γήρας.

Σε κάθε κεφάλαιο περιέχονται και πρακτικές συμβουλές στις οποίες δεν παρουσιάζεται μονάχα ο τρόπος με τον οποίο ορισμένες παρεμβάσεις μπορούν να βελτιώσουν την επίδοσή σας, αλλά και τα επιστημονικά δεδομένα πίσω από κάθε τέτοια ενέργεια.

Η τελευταία ενότητα αφορά το μέλλον. Το δικό σας μέλλον. Απαρτίζεται από θέματα, όπως η συνταξιοδότηση, η διαχείριση της και η προετοιμασία για τα τέλος. Και στο επίπεδο αυτό, ο μοριακός βιολόγος και συγγραφέας του βιβλίου φέρνει στο προσκήνιο της αναρώτησης θέματα όπως αυτό της παράτασης του προσδόκιμου ζωής και έως πού μπορεί να φτάσει.

Για σκεφτείτε το. Όταν ο μέσος χρόνος ζωής θα είναι κοντά στα 100 χρόνια, πόσα έτη θα πρέπει να εργάζεται ο άνθρωπος για να καλύπτει τα χρόνια της μη εργασίας του; Με ποιο κόστος βέβαια;
Αυτά και άλλα πολλά ερωτήματα υπό μορφή σκέψεων δημιουργεί το βιβλίο του Τζον Μεντίνα. Είναι δε σίγουρο ότι επιτρέπει να ανακαλύψει κανείς ότι η τρίτη ηλικία κάθε άλλο παρά δυσάρεστη περίοδος είναι.

Δείχνει και αποδεικνύει επίσης ότι η αποδυνάμωση του μυαλού με το πέρασμα των χρόνων δεν είναι αναπόφευκτη. Αν ακολουθήσετε τις συμβουλές που περιέχονται στο βιβλίο, ο εγκέφαλος σας θα παραμείνει εύπλαστος, έτοιμος να μελετήσει, να εξερευνήσει και να μάθει ανεξαρτήτως ηλικίας.

Όπως προκύπτει από διεξοδικές έρευνες, το γήρας έχει και τα οφέλη του, τόσο για το μυαλό όσο και για την καρδιά. Η ικανότητά σας να βλέπετε το ποτήρι μισογεμάτο αυξάνεται όσο μεγαλώνετε, ενώ ταυτόχρονα μειώνονται τα επίπεδα του άγχους. Γι’ αυτό, μην ακούτε όσους σας λένε ότι η τρίτη ηλικία αποτελείται εξ ορισμού από γκρινιάρηδες. Αν κάνετε τις σωστές κινήσεις, μπορεί να γίνει μία από τις πιο ευτυχισμένες περιόδους της ζωής σας.

Αρκεί να το θέλετε βέβαια. Γι’ αυτό ο Τζον Μεντίνα προτείνει δέκα κανόνες που σίγουρα είναι χρήσιμη τροφή για σκέψη. Τους παρουσιάζω πιο κάτω και θέλω να ελπίζω ότι το κείμενο αυτό αποτελεί σοβαρό κίνητρο για θετική και γόνιμη σκέψη. Ιδού γιατί:

1. Προσφέρετε τη φιλία σας και δεχτείτε τη φιλία των άλλων.
2. Καλλιεργήστε μια στάση ευγνωμοσύνης.
3. Η ενσυνειδητότητα όχι μόνο ανακουφίζει, αλλά και βελτιώνει.
4. Να θυμάστε, δεν είναι ποτέ πολύ αργά για να μάθετε – ή και να διδάξετε.
5. Εξασκήστε τον εγκέφαλο σας με βιντεοπαιχνίδια.
6. Ψάξτε για 10 σημάδια προτού αναρωτηθείτε: «Μήπως έχω Αλτσχάιμερ;»
7. Προσέξτε τα γεύματα σας και ασκηθείτε.
8. Για να έχετε καθαρό μυαλό, πρέπει να κοιμάστε αρκετά (όχι πολύ).
9. Δεν μπορείτε να ζήσετε για πάντα, τουλάχιστον όχι ακόμα.
10. Μη βγείτε ποτέ στη σύνταξη· και μην ξεχνάτε να αναπολείτε

Το άρθρο Πείτε «όχι» στη γήρανση του μυαλού … Του Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Μάλιστα, σύμφωνα με αυτή τη μελέτη του Ινστιτούτου του Βερολίνου για τον Πληθυσμό και την Ανάπτυξη, προβλέπεται ότι από περίπου 10,8 εκατ. το 2016, ο πληθυσμός της Ελλάδας θα μειωθεί στα 9,9 εκατ. έως το 2030 και στα 8,9 εκατ. έως το 2050! Κάτι που σημαίνει ότι θα υποστεί μία πρόσθετη μείωση κατά περίπου 18%. Η μελέτη, σύμφωνα με το ΑΠΕ, επισημαίνει ότι μεταξύ 2011-2016 η Ελλάδα έχασε σχεδόν το 3% του πληθυσμού της, μεταξύ άλλων λόγω της γέννησης λιγότερων παιδιών εξαιτίας της οικονομικής κρίσης. Η χώρα μας έχει σχεδόν τη χαμηλότερη επίδοση στην ΕΕ, με δείκτη ολικής γονιμότητας 1,33 (ο προβλεπόμενος μέσος αριθμών παιδιών ανά γυναίκα).

Από τους πιο γερασμένους πληθυσμούς

Εξαιτίας του μικρού αριθμού των παιδιών που γεννιούνται στην Ελλάδα- περίπου 90.000 ετησίως- η χώρα μας έχει πλέον έναν από τους πιο γερασμένους πληθυσμούς στην Ευρώπη, καθώς πάνω από το ένα πέμπτο των κατοίκων της (το 21%) είναι άνω των 65 ετών. Μόνον η Ιταλία στην Ευρώπη έχει υψηλότερο ποσοστό ηλικιωμένων. Οι Γερμανοί ερευνητές προβλέπουν ότι, με βάση τις έως τώρα δημογραφικές τάσεις, η Ελλάδα είναι πιθανό πως θα έχει τη χειρότερη σε όλη την Ευρώπη αναλογία εργαζομένων προς συνταξιούχους έως το 2050.

Το προσδόκιμο ζωής

Σε ό,τι αφορά το προσδόκιμο ζωής, στη χώρα μας είναι τα 81,1 έτη.

Περισσότερο από όλους στην Ευρώπη ζουν οι άνθρωποι στη βόρεια Ιταλία, στη βόρεια Ισπανία, στις παράκτιες περιοχές της Γαλλίας, καθώς και σε τμήματα της Ελβετίας και της Νορβηγίας. Τις πιο σύντομες ζωές έχουν οι άνθρωποι στην ανατολική Ευρώπη, με χειρότερες τη Λιθουανία και τη Βουλγαρία.

Το χάσμα Βορρά-Νότου

Σε ό,τι αφορά τη γενικότερη εικόνα της Ευρώπης, διαπιστώνεται διαφορά μεταξύ βορρά και νότου.

Στο βορρά, στη δύση και στο κέντρο της ηπείρου υπάρχουν σχετικά υψηλοί δείκτες γονιμότητας και μετανάστευσης που διασφαλίζουν την ανάπτυξη των πληθυσμού στο προβλεπτό μέλλον. Αντίθετα, η νότια και η ανατολική Ευρώπη καταγράφουν επιταχυνόμενη γήρανση και απώλειες πληθυσμού.

Κατά μέσο όρο, η Ευρώπη έχει πιο γερασμένο πληθυσμό από τις άλλες ηπείρους. Σήμερα στην Ευρώπη υπάρχουν περίπου 32 συνταξιούχοι για κάθε 100 εργαζόμενους 20 έως 64 ετών, δηλαδή περίπου τρεις εργαζόμενοι αντιστοιχούν σε ένα συνταξιούχο. Αυτή η αναλογία προβλέπεται να πέσει όμως σε δύο εργαζόμενους ανά συνταξιούχο έως τα μέσα του 21ού αιώνα.

Η μελέτη εκτιμά ότι έως το 2050 η υψηλότερη μέση ηλικία του πληθυσμού, μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών, θα υπάρχει στην Ελλάδα και στην Πορτογαλία, δύο χώρες που επίσης θα γνωρίσουν και συρρίκνωση του πληθυσμού τους, εκτός από τη γήρανση. Όπως επισημαίνεται, η μόνιμη εγκατάσταση και η επιτυχής ενσωμάτωση περισσότερων μεταναστών μπορεί να αποτελέσει αντίβαρο σε αυτές τις δύο αρνητικές τάσεις. Οι ερευνητές προτείνουν ακόμη μέτρα στήριξης των γεννήσεων και των εργαζομένων μητέρων, καθώς επίσης κρατικές πολιτικές γενικότερα που να διευκολύνουν τους γονείς να συνδυάζουν τη δουλειά με την οικογένεια.

Αν οι Ευρωπαίες συνεχίσουν να γεννούν κατά μέσο όρο περίπου 1,5 παιδιά σε βάθος χρόνου, τότε ο πληθυσμός της Ευρώπης θα μειωνόταν στο μισό μέσα στα επόμενα 65 χρόνια, εφόσον όμως υπήρχε μηδενική μετανάστευση και αμετάβλητο προσδόκιμο ζωής. Επειδή όμως καμία από αυτές τις δύο τελευταίες υποθέσεις δεν είναι ρεαλιστική, οι Γερμανοί δημογράφοι θεωρούν ότι, για να σταθεροποιηθεί ο ευρωπαϊκός πληθυσμός, αρκεί ένας μέσος δείκτης γονιμότητας 1,6 έως 1,8 παιδιών ανά γυναίκα, κάτι που δεν απέχει πολύ από τον τωρινό δείκτη (1,58).

Πού γεννιούνται τα περισσότερα παιδιά

Τον υψηλότερο δείκτη γονιμότητας έχει η Γαλλία, με σχεδόν 2 παιδιά ανά γυναίκα (1,96). Η Ιρλανδία, η Βρετανία, η Σουηδία και η Δανία έχουν επίσης σχετικά υψηλό δείκτη γονιμότητας. Αντίθετα, η εικόνα είναι τελείως διαφορετική στο Νότο, καθώς Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία και Κύπρος έχουν το χαμηλότερο δείκτη γονιμότητας, γύρω στα 1,3 παιδιά ανά γυναίκα.

Λιγότεροι και πιο γέροι

Η μελέτη επισημαίνει ότι ειδικά ο ευρωπαϊκός Νότος συνδυάζει την πληθυσμιακή συρρίκνωση και την πληθυσμιακή γήρανση. Σε χώρες όπως η Ελλάδα και η Ιταλία, ολοένα περισσότεροι εγκαταλείπουν την αγορά εργασίας για να βγουν στη σύνταξη, από ό,τι νέοι άνθρωποι εισέρχονται στην αγορά εργασίας ως εργαζόμενοι.

Ειδικότερα, στις χώρες που έχουν χαμηλό δείκτη γονιμότητας- όπως η Ελλάδα- το άνοιγμα της «ψαλίδας» μεταξύ συνταξιούχων και εργαζομένων γίνεται ταχύτερα από ότι στον βορρά. Γι’ αυτό, κατά την μελέτη, οι νότιες χώρες στο μέλλον θα έχουν μεγαλύτερες δυσκολίες να χρηματοδοτήσουν τα συνταξιοδοτικά συστήματα και να διατηρήσουν το τωρινό επίπεδο των κοινωνικών παροχών τους. Η μελέτη εκτιμά ότι -με εξαίρεση το Λουξεμβούργο- σε όλες τις άλλες χώρες οι συντάξεις θα υποστούν μείωση στο μέλλον σε σχέση με τους μισθούς. Αυτό θα έχει συνέπεια να αυξηθεί ο κίνδυνος φτώχειας για τους ηλικιωμένους.

Οι μετανάστες

Η μελέτη αναφέρει ότι μέχρι στιγμής σε χώρες όπως η Ελλάδα και η Ιταλία οι μετανάστες δεν έχουν αυξήσει σημαντικά τον πληθυσμό, έχοντας συμβάλει το πολύ κατά 0,1% στους εθνικούς δείκτες γονιμότητας. Όμως, αν ο αριθμός τους αυξηθεί στο μέλλον και με δεδομένο ότι γεννάνε συνήθως περισσότερα παιδιά, η συμβολή τους αναμένεται να αυξηθεί τα επόμενα χρόνια τόσο στην αύξηση του πληθυσμού όσο και στη συγκράτηση της γήρανσης. Με βάση τις αναλύσεις της Eurostat, εκτιμάται ότι τουλάχιστον τα δύο τρίτα των χωρών της Ευρώπης θα χρειασθούν τη συνεισφορά των μεταναστών από μη ευρωπαϊκές χώρες για να υπάρξει δημογραφική σταθερότητα στην Ευρώπη έως το 2050.

Το άρθρο Γερνάει και συρρικνώνεται απειλητικά η Ελλάδα εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.