Ο υπουργός Οικονομικών Χρήστος Σταϊκούρας επεσήμανε στη Βουλή πριν από λίγες ημέρες ότι οι τράπεζες δεν δίνουν αρκετά δάνεια στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και τους ζήτησε να αυξήσουν τη ροή χρήματος.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, στην Ελλάδα υπάρχει το μεγαλύτερο χρηματοδοτικό κενό σε σχέση με όλες τις ευρωπαϊκές χώρες. Η ζήτηση δανείων από τις επιχειρήσεις είναι 14% μεγαλύτερη από την προσφορά δανείων από τις τράπεζες, όταν ο μέσος όρος της Ευρώπης βρίσκεται στο 4%. Επιπλέον, όπως είπε, στην Ελλάδα απορρίπτεται το 22% των αιτήσεων για δάνεια από μικρομεσαίες επιχειρήσεις ενώ στην Ε.Ε. το 8%.

Σύμφωνα, δε, με τα στοιχεία της Τραπέζης της Ελλάδος, ο ρυθμός χορήγησης δανείων προς μεγάλες επιχειρήσεις είναι πολύ ταχύτερος απ’ ό,τι είναι προς μικρομεσαίες και η σχέση δανείων προς μεγάλες επιχειρήσεις σε σχέση με τις μικρομεσαίες είναι 60/40. Όλα αυτά αποδεικνύουν την ορθότητα της παρέμβασης του Σταϊκούρα και αναδεικνύουν ένα υπαρκτό σοβαρό πρόβλημα του ελληνικού τραπεζικού συστήματος. Ένα πρόβλημα που απειλεί τη διάχυση της ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας στην κοινωνία και ευνοεί τη συγκέντρωση πλούτου σε ολίγους. Γιατί όμως συμβαίνει αυτό; Οι λόγοι είναι πολλοί και σύνθετοι.

Ιστορικά, από τη γέννηση της ιδέας της τραπεζικής πίστης, το βασικό κριτήριο μιας χρηματοδότησης ήταν να γνωρίζει ο τραπεζίτης τον δανειολήπτη. «Know your client» το έλεγαν οι Αγγλοσάξονες κι αυτό ήταν το κλειδί κάθε επιτυχημένης χρηματοδότησης. Υπήρχαν βεβαίως οι αναλυτικές μελέτες των σχεδίων της επιχείρησης που δανειοδοτούνταν, υπήρχαν και οι εγγυήσεις. Και μέσω αυτής της διαδικασίας δεν υπήρχαν πολλά κόκκινα δάνεια.

Τις τελευταίες δεκαετίες, το κριτήριο αυτό, του «know your client», ουσιαστικά καταργήθηκε. Η κρίση των τραπεζικών στελεχών πέρασε σε δεύτερη μοίρα και όλα υπέκυψαν στη συμμόρφωση με τους κανόνες του ρυθμιστικού πλαισίου που ονομάζεται «compliance». Τα τμήματα Εσωτερικού Ελέγχου των τραπεζών διοικούν ουσιαστικά τις τράπεζες σήμερα. Οι αλγόριθμοι έχουν αντικαταστήσει την εμπιστοσύνη στα επιχειρηματικά σχέδια και την αξιολόγηση του πελάτη από τον τραπεζίτη. Αυτή είναι η κατάσταση παγκοσμίως.

Στην Ελλάδα, οι τράπεζες ακολουθούν αυτή την πορεία αλλά υπάρχουν και επιπλέον προβλήματα, με βασικότερο όλων την καταστροφή που υπέστησαν από τα κόκκινα δάνεια, δηλαδή τα δάνεια που είχαν χορηγήσει τα τελευταία 20 χρόνια και δεν μπόρεσαν να τα εισπράξουν. Για τα κόκκινα δάνεια στην Ελλάδα ασφαλώς και ευθύνεται η κατάρρευση της ελληνικής οικονομίας από την πραγματική πτώχευση του Ελληνικού Δημοσίου το 2010.

Η ύφεση έφερε εκατοντάδες χιλιάδες λουκέτα και οδήγησε σε ζημίες σχεδόν το σύνολο των επιχειρήσεων. Οι τράπεζες πτώχευσαν όπως και το Ελληνικό Δημόσιο. Οι μέτοχοί τους είδαν τις περιουσίες να εξανεμίζονται, αφού οι τιμές των μετοχών τους έφτασαν στο μηδέν.

Ωστόσο το ελληνικό κράτος διέσωσε τις τράπεζες ουκ ολίγες φορές. Οι Έλληνες φορολογούμενοι ανέλαβαν ακούσια το συνολικό κόστος των τραπεζικών διασώσεων. Και ίσως κληθούν να αναλάβουν ακόμη μεγαλύτερο βάρος για να πληρώσουν τις εγγυήσεις του Ελληνικού Δημοσίου προς τα ξένα funds που αγόρασαν τα κόκκινα δάνεια, αν αυτά δεν πετύχουν να εισπράξουν όσα κέρδη έχουν προεκτιμήσει.
Εκτός όμως από την ύφεση που προκάλεσε η πτώχευση της χώρας, για τα κόκκινα δάνεια ευθύνεται σε πολύ μεγάλο βαθμό το ίδιο το τραπεζικό σύστημα. Όχι διότι έδωσε πολλά δάνεια χωρίς εγγυήσεις, το αντίθετο μάλιστα. Επειδή στηρίχθηκε στις εγγυήσεις και όχι στην εξέταση των προοπτικών των χρηματοδοτούμενων επιχειρήσεων, με αποτέλεσμα όταν απέτυχαν τα επιχειρηματικά σχέδια να είναι αναγκασμένες οι τράπεζες να κυνηγάνε τις εγγυήσεις. Και επειδή οι τραπεζοϋπάλληλοι έπαιρναν μπόνους αυξάνοντας τις χορηγήσεις και ο ανταγωνισμός μεταξύ των τραπεζών ήταν πολύ μεγάλος, χορηγήθηκαν πάρα πολλά κόκκινα δάνεια.

Τελικά το πρόβλημα αντιμετωπίστηκε με την κρατική διάσωση των τραπεζών και την αντικατάσταση των διοικήσεών τους από νέες. Οι νέες διοικήσεις των τραπεζών που αντικατέστησαν τις παλαιές είχαν ως αποστολή να επαναφέρουν τις τράπεζες σε υγιή χρηματοοικονομική κατάσταση, πουλώντας τα κόκκινα δάνεια και θέτοντας τα θεμέλια για την αναβίωσή τους.

Και το πέτυχαν, άλλες πιο γρήγορα, άλλες πιο αργά, αλλά όλες το πέτυχαν και τώρα οι τράπεζες θεωρούνται σχεδόν υγιείς. Έχουν ξανά προοπτικές μεγάλης ανάπτυξης και παραγωγής κερδών, εφόσον βεβαίως αυξήσουν τις χορηγήσεις τους με πετυχημένα δάνεια. Οι νέες διοικήσεις, όμως, θυμούνται τι συνέβη και είναι ιδιαίτερα προσεκτικές στις χορηγήσεις δανείων. Υπερβολικά προσεκτικές, αφού «όποιος καεί στον χυλό φυσάει και το γιαούρτι», με αποτέλεσμα να ζητούν ξανά υπερβολικές εγγυήσεις και να είναι φειδωές στις χορηγήσεις.

Σήμερα, αν ο δανειολήπτης δεν έχει περιουσία με την οποία θα εγγυηθεί ο ίδιος προσωπικά, δάνειο δεν δίνεται. Ανταγωνίζονται, δε, με λύσσα για το ποιος θα δώσει περισσότερα δάνεια σε μεγάλες επιχειρήσεις, δηλαδή σε αυτές που δεν χρειάζονται δάνεια και που ουσιαστικά δεν πληρώνουν παρά κλασματικούς τόκους. Έτσι, φτάνουμε στις παρατηρήσεις Σταϊκούρα ότι οι τράπεζες δεν δανείζουν επαρκώς τις επιχειρήσεις και ευνοούν τις μεγάλες έναντι των μικρομεσαίων.

Ωστόσο η ελληνική οικονομία στηριζόταν πάντα στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και στους ελεύθερους επαγγελματίες. Συνεπώς αυτοί είναι που πρέπει να χρηματοδοτηθούν για να επιταχυνθεί η ανάπτυξη.

Τον ρόλο του χρηματοδότη παίζει προς το παρόν το Ελληνικό Δημόσιο μέσω των επιδοτήσεων, των εισπρακτέων προκαταβολών, των αναπτυξιακών προγραμμάτων. Αλλά και οι χρηματοδοτήσεις του Ταμείου Ανάκαμψης απαιτούν γενναία συμμετοχή (30%) των τραπεζών με δάνεια. Βλέποντας λοιπόν ο αρμόδιος υπουργός τη δυστοκία των τραπεζών, τις καλεί να επιταχύνουν τις χρηματοδοτήσεις και να τολμήσουν να χρηματοδοτήσουν και μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Το πώς θα ξεπεράσουν οι σημερινοί τεχνοκράτες τραπεζικοί τον φόβο τους για νέα κόκκινα δάνεια και πώς θα στρέψουν τη σκέψη τους προς μια αναπτυξιακή τραπεζική πολιτική αντί της πολιτικής συμμαζέματος που ασκούσαν μέχρι σήμερα είναι ένα ερώτημα.

Εναπόκειται, όμως, τελικά στις διοικήσεις των τεσσάρων τραπεζών που απέμειναν μετά την κρίση, δηλαδή σε μια πάρα πολύ μικρή ομάδα κορυφαίων στελεχών, να καταφέρουν να βρουν το θάρρος και τη μέθοδο για να μετατρέψουν την εξυγιαντική διοίκηση που ασκούν σε αναπτυξιακή. Αυτό είναι και το ζητούμενο, όχι μόνο από τον υπουργό, αλλά και από τον επιχειρηματικό κόσμο, την κοινωνία και τους ίδιους τους μετόχους τους.

Το άρθρο Ο Σταϊκούρας, οι φοβικές τράπεζες και η ανάπτυξη… Του Γρηγόρη Νικολόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Του Γρηγόρη Νικολόπουλου

H ενασχόληση μέρους του πολιτικού κόσμου με τις απόψεις της δεσποινίδος Λατινοπούλου σχετικά με το αν πρέπει να ξυρίσουμε τις τρίχες του σώματός μας, αν πρέπει να φοράμε φαρδιά ρούχα ή στενά κολάν, αν πρέπει να αφαιρούμε ή τουλάχιστον να κρύβουμε επιμελώς με μέικ-απ τις ρυτίδες μας αποτελεί μια ισχυρότατη ένδειξη της παρακμής του επιπέδου της πολιτικής συζήτησης. Το γεγονός ότι ο ΣΥΡΙΖΑ βρήκε ευκαιρία να κάνει αντιπολίτευση στην κυβέρνηση επειδή η δεσποινis Λατινοπούλου έχει εκφράσει την επιθυμία να γίνει βουλευτής του κυβερνώντος κόμματος αποδεικνύει την επιπολαιότητα της αξιωματικής αντιπολίτευσης και τη ροπή της προς τον λαϊκισμό. Ο ΣΥΡΙΖΑ έχει δεκάδες θέματα στα οποία θα μπορούσε να εντρυφήσει για να τεκμηριώσει αντιπολιτευτικές θέσεις. Το ότι δεν το κάνει δείχνει την επιπολαιότητα της ηγεσίας του και τη φυγοτονία των στελεχών του, που δεν θέλουν να κουράζονται για να διαμορφώσουν επιχειρήματα και πολιτικές θέσεις. Η αντιπολίτευσή του καθορίζεται από τα θέματα που επιλέγουν οι χρήστες των Social media να σχολιάσουν. Το ότι του απάντησε η Ν.Δ. δείχνει ότι ούτε αυτή μπορεί να αντισταθεί στα κελεύσματα των social media. Σημείο των καιρών, θα μου πείτε, να επηρεάζεται ο Πολιτικός διάλογος από το τι συζητούν στα social media οι πολίτες. Ναι, και παλιότερα επηρεαζόταν ο πολιτικός διάλογος από το τι συζητιόταν στους ανά την επικράτεια καφενέδες, αλλά δεν έφταναν να συζητάνε για τρίχες μέσα στη Βουλή όπως έγινε τώρα!

Και για να μην καταντήσω και εγώ να γράφω άρθρα για τρίχες, ας αλλάξω θέμα. Σήμερα η χώρα έχει να αντιμετωπίσει σοβαρές προκλήσεις. Έχοντας βγει από μια δωδεκαετή οικονομική κρίση και από τα μνημόνια έπεσε στην κρίση του κορωνοϊού. Με τα εμβόλια φαίνεται ότι η πανδημία θα αντιμετωπιστεί και θα επανέλθουμε αργά ή γρήγορα σε μια κανονικότητα-με προσοχή. Οι επιπτώσεις της πανδημίας όμως στην οικονομία, οι οποίες αντιμετωπίστηκαν παγκοσμίως με τύπωμα χρήματος και χαλάρωση όλων των δημοσιονομικών περιορισμών, θα αρχίσουν να ξεπροβάλλουν τώρα, καθώς οι στηρίξεις σταματάνε.

Η χώρα μας παρουσιάζει πάλι μεγάλο έλλειμμα στον Προϋπολογισμό και το χρέος είναι μεν διαχειρίσιμο λόγω μεγάλης διάρκειας, αλλά και πάρα πολύ υψηλό. Η δημοσιονομική υγεία μας εξαρτάται από το αν η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφασίσει να παραμείνει χαλαρή στην τήρηση των κανόνων και για τόσο χρόνο ακόμη. Αν Αποφασίσει να σφίξει τα λουριά, θα βρεθούμε σε πολύ δύσκολη θέση.

Πέραν των δημόσιων οικονομικών, ο ιδιωτικός τομέας βρίσκεται επίσης στην κόψη του ξυραφιού. Πολλές μεγάλες επιχειρήσεις κατάφεραν μέσα στην πανδημία να αυξήσουν τον τζίρο και τα κέρδη τους. Περιμένουμε άνοδο του Χρηματιστηρίου και ξένες επενδύσεις. Ωστόσο, το σύνολο σχεδόν των μικρομεσαίων επιχειρήσεων στηρίχτηκε για την επιβίωσή του στις κρατικές ενισχύσεις, που σταματάνε τώρα. Το ίδιο και Οι ελεύθεροι επαγγελματίες. Δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι η Οικονομική δραστηριότητα θα επιτρέψει την πραγματική ανάκαμψη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και πότε. Η Τράπεζα της Ελλάδος χτυπάει εδώ και καιρό το καμπανάκι ότι πλήθος μικρομεσαίων θα πτωχεύσει μόλις σταματήσουν οι στηρίξεις. Περιμένουμε να δούμε τι θα γίνει… Αυτό του σίγουρα ξέρουμε ότι θα γίνει είναι ότι πάρα πολλές επιχειρήσεις θα πτωχεύσουν επειδή τα δάνειά τους πουλήθηκαν σε ξένα funds και επειδή οι εισπρακτικές εταιρείες ξεκίνησαν ήδη με λύσσα τις κατασχέσεις και τους πλειστηριασμούς των περιουσιών δανειοληπτών και εγγυητών μετά την άρση του παγώματος των πλειστηριασμών που έχει επιβληθεί λόγω κορωνοιού.

Το τσουνάμι των πλειστηριασμών από τις εισπρακτικές και τα funds πλήττει εκατοντάδες χιλιάδες οικογένειες (σε 200.000 εκτιμούν οι εισπρακτικές τα ακίνητα που θα φτάσουν αναγκαστικά σε πλειστηριασμό, αφού οι δανειολήπτες δεν μπορούν να πληρώσουν). Καταλαβαίνει κανείς το τεράστιο οικονομικό, κοινωνικό και τελικά πολιτικό πρόβλημα που δημιουργεί η απόφαση να πουληθούν σε ξένα funds τα κόκκινα ενυπόθηκα δάνεια. Και το χειρότερο είναι ότι δεν υπάρχει θεσμικό όργανο ελέγχου των πρακτικών που χρησιμοποιούν οι εισπρακτικές εταιρείες στη διεκδίκηση από τους δανειολήπτες του συνόλου των δανείων που οφείλουν, παρότι τα funds τα αγόρασαν στο 1/5 της αξίας τους. Διεκδικούν κέρδη της τάξεως του 500% από τα κόκκινα δάνεια εφόσον υπάρχει ακίνητο για κατάσχεση. Η αισχροκέρδεια σε όλο της το μεγαλείο!

Τα προβλήματα αυτά ασφαλώς και τα έχει αντιληφθεί η Τράπεζα της Ελλάδος, αλλά η επίλυσή τους δεν εναπόκειται στις δικές της αποφάσεις αλλά σε νομικές παρεμβάσεις της κυβέρνησης. Και είναι να απορεί κανείς και να προβληματίζεται γιατί η κυβέρνηση δεν λαμβάνει μέριμνα ελέγχου των εισπρακτικών εταιρειών και των funds, αλλά και γιατί η αξιωματική αντιπολίτευση δεν κάνει τον κόπο να ασχοληθεί με το θέμα. Ίσως επειδή γνωρίζει ότι οι πλειστηριασμοί και οι πτωχεύσεις θα έχουν τόσο μεγάλο πολιτικό κόστος για την κυβέρνηση που θα είναι καθοριστικό για τις επόμενες εκλογές. Συνεπώς, το αφήνει απλώς να συμβεί για να καρπωθεί ψήφους αυτό τον τόνο και την οργή.

Η πτώχευση πολλών επιχειρήσεων λόγω πανδημίας του θα αρχίσει να εκδηλώνεται σταδιακά μετά το τέλος των στηρίξεων, η πτώχευση άλλων επιχειρήσεων από τη δράση των εισπρακτικών εταιρειών, οι πλειστηριασμοί των περιουσιών δανειοληπτών και εγγυητών θα προκαλέσουν σημαντικό πρόβλημα στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Αν αυτές κληθούν να πληρώσουν μαζεμένες και όλες τις υποχρεώσεις τους που είχαν παγώσει λόγω μέτρων στήριξης, ο ρυθμός πτωχεύσεων θα επιταχυνθεί δραματικά.

Σε κάθε περίπτωση, θα πέσουμε στην κατάσταση στην οποία οι αριθμοί μπορεί να ευημερούν για κάποιες μεγάλες επιχειρήσεις και για το Χρηματιστήριο, αλλά για τη συντριπτική πλειονότητα των μικρομεσαίων επιχειρήσεων οι επόμενοι μήνες θα είναι κόλαση.

Αντί λοιπόν να ασχολούνται με τρίχες, τόσο η κυβέρνηση όσο και η αντιπολίτευση καλά θα κάνουν να αντιμετωπίσουν τα αληθινά προβλήματα, τα οποία όλοι μαζί σήμερα παραχώνουν κάτω από το χαλί.

Το άρθρο Από τις τρίχες… στους πλειστηριασμούς… Του Γρηγόρη Νικολόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.