Τελικά αυτός δεν είναι ένας Αρχιδάμειος πόλεμος (έτσι καλείται ένας πόλεμος που δεν τον θέλει αυτός που τον ξεκινάει, όπως ο Αρχίδαμος Β’ βασιλιάς της Σπάρτης στην αρχή του Πελοποννησιακού πολέμου)

Είναι ο πόλεμος του πληθωρισμού και της ακρίβειας που πρέπει να ροκανίσει ταυτόχρονα το αμερικανικό χρέος, να υποτιμήσει το δολάριο με όλα τα οφέλη που αυτό συνεπάγεται για τον αμερικανικό καπιταλισμό, να περιορίσει την παραγωγή σε Κίνα -Ευρώπη, να αποδυναμώσει την αγοραστική δύναμη άλλων νομισμάτων, σε άλλες οικονομίες.

Μόλις το πετρέλαιο έπεσε κάτω από τα 80$ ο Τραμπ ξεκίνησε τα χτυπήματα : ούτε εκεχειρία, ούτε ειρήνη, ούτε διπλωματία.

Οι ρουκέτες καθορίζουν τις εμπορικές ροές, ανοιγοκλείνουν τις στρόφιγγες των καυσίμων, ρυθμίζουν την διακύμανση των τιμών σε ενέργεια και αγαθά – χωρίς φυσικά να υπολογίζουν καθόλου τις ανθρώπινες απώλειες.

Επιμένω μήνες, τώρα και θα επιμένω : πήγαν για να μείνουν εκεί οι αμερικανό-ισραηλινές πολεμικές δυνάμεις. Δεν θέλουν ειρήνη, δεν θέλουν διπλωματική λύση, δεν τους νοιάζει ποσό κοστίζει αυτό στην ανθρωπότητα και στις οικονομίες.

Το Βιετνάμ κατα καιρούς θα επανέρχεται (Ιράκ, Αφγανιστάν, Σύρια, Ιράν). Γιατί χωρίς εγκλωβισμό του μιλιταρισμού της, η δυτική ηγεμονία δεν μπορεί να δικαιολογήσει νέο φρέσκο χρήμα, ούτε να αποσυμπιέσει το υπερμοχλευμένο χρηματιστηριακό σύστημα που αποκόπηκε από την αληθινή παραγωγή και την υπερπαραγωγή στο φθηνό εργοστάσιο του πλανήτη (Κίνα) που εξάγει εμπορεύματα και κέρδη.

Οι φούσκες δεν σκάνε πλέον με απομόχλευση και ρύθμιση – χρειάζονται drones, βόμβες και εμπλουτισμένο ουράνιο. Ίσως και πυρηνικά..

Το άρθρο Ένα «τέλος» χωρίς ημερομηνία λήξης… Του Ηλία Καραβόλια εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Μια βυζαντινή παροιμία έλεγε :«Δανεικό τ’ αλεύρι, δανεικό και το προζύμι» (αλλά την σημασία της θα την δούμε κυρίως αν βάλουμε την διόπτρα μας σε ιστορικό βάθος)

Αρκεί μερικές φορές ένα ιστορικό βιβλίο από το οποίο μπορούμε να διδαχθούμε πολλά – ως άτομα και ως κοινωνίες ;

Μπορεί η ιστορία να μας «εξηγήσει» συμπεριφορές και καταστάσεις που οδηγούν σε ακμή και παρακμή έθνη και κοινωνίες ;

Ο μεγάλος αμερικανός πολιτικός Thomas Jefferson είπε κάποτε :«Το να δανείζεις το μέλλον σου για να πληρώσεις τις σημερινές ανάγκες είναι η χειρότερη μορφή κλοπής εις βάρος των επόμενων γενεών»

Στην Ελλάδα περάσαμε πολλά επειδή – κυρίως – ξοδεύουμε, και τώρα ακόμα, πιο πολλά απ όσα παράγουμε ( ως δημόσιο και ως ιδιώτες) πολύ απλά για να έχουμε ότι έχουν και οι άλλοι – οπότε και χρεώνουμε τα παιδιά μας.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το νευραλγικότερο σημείο ενός κράτους είναι τα οικονομικά του, και «τα ανεξέλεγκτα χρέη του οδηγούν στον αφανισμό του» έλεγε ο Κικέρων…

Αλλά η ιστορία τους χρέους πάει πολλούς αιώνες πίσω (βλ Χρέος : Τα πρώτα 5.000 χρόνια, του David Graeber, εκδ. Στάσει Εκπίπτοντες)

Μόλις όμως κυκλοφόρησε και το εξαιρετικό «Η κατάρρευση του αρχαίου κόσμου» του Michael Hudson (εκδ. Τόπος) όπου με περιγραφική ακρίβεια και αξιόπιστα στοιχεία περιγράφει, σε μια ιδιαίτερα δομημένη ιστορική και πολιτικοοικονομική μελέτη, τον ρόλο του έντοκου χρέους στην Ελλάδα και τη Ρώμη των κλασικών χρόνων.

Μας αντιπαραβάλλει το «πραγματικό ιστορικό» του καπιταλιστικού μας ασυνείδητου : αυτή την αιώνια και πανάρχαια διάκριση μεταξύ των μεγάλων ολιγαρχικών συμφερόντων και των ταξικών αγώνων.

Εξηγεί πώς η δυναμική του χρέους (κρατικού και ιδιωτικού ) οδήγησε σε κοινωνική πόλωση, λιτότητα, εξεγέρσεις και πολέμους, συμβάλλοντας τελικά στην κατάρρευση της Ρώμης και στη μετάβαση προς τη δουλοπαροικία και τη φεουδαρχία.

Ρώτησα πρόσφατα τον James K Galbraith για το έργο του Hudson και είπε ότι «ανατρέπει ό,τι διδαχτήκαμε οι περισσότεροι από εμάς για την αρχαία Αθήνα και τη Σπάρτη, την Ελλάδα και τη Ρώμη, τον Καίσαρα και τον Κικέρωνα, αλλά και για τους βασιλείς και τη δημοκρατία»

Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι σήμερα αυτό το απειροστικού λογισμού, διηνεκές και υπερσυστολικό χρέος γεννάει (μαζί με τις αξιωματικές αναμφίβολες κρίσεις υπερσυσσώρευσης) τις αναταράξεις στις οικονομίες.

Και αυτές όλες είναι στην ουσία τους «κρίσεις χρέους» και έχουν τις ρίζες τους βαθιά στην ιστορία.

Δεν μοιάζουν απόλυτα αλλά «ανήκουν» στην ίδια σφαίρα συμπεριφοράς, στα ίδια μοτίβα συναλλακτικών ζωικών ένστικτων («animal spirits» τα έλεγε ο Κευνς) Στηρίζονται στην απληστία και τη βία των ολιγαρχών-δανειστών της αρχαιότητας, όπως αποτυπώθηκαν και στους νόμους τους, οδηγώντας τελικά στην σταδιακή καταστροφή των πολιτισμών της κλασικής αρχαιότητας.

Η άνοδος των ραντιέρηδων και του «βραχυπροθεσμισμού» ξεκινάει από την αρχαιότητα. Μπορεί να μην είχαν Musk και τεχνητή νοημοσύνη, όμως οι τότε ιμπεριαλιστικές οικονομίες είχαν τάξεις.

Είχαν αρπακτικούς τραπεζίτες, είχαν προσοδοθηρικούς μεσάζοντες και μπόλικο «πολεμικό» χρήμα.

Στο βιβλίο του Hudson (όπως και πριν λίγα χρόνια σε εκείνο του Graeber) ουσιαστικά επισκεφτόμαστε τον κόσμο εντός μας, πριν από εμάς.

Κάνουμε μια βουτιά στην επανάληψη του παρόντος : ηγεμονίες ισχυρές που εκδίδουν χρέος και κατακτούν κόσμους και αγορές, μέχρι να περάσουν στο όριο της άλλης πλευράς : την τεχνητή παραμονή στην διαρκή χρεοκοπία, στο διαρκές «ομόλογο» ισχύος.

Χρειαζόμαστε πάντα αυτό το εναλλακτικό ταξίδι στην ιστορία της ανθρωπότητας, για να γίνει αντιληπτό το είδος, το βάθος και η έννοια του χρέους.

Μια έννοια που από απλή ηθική στάση στη συμβίωση των ανθρώπων, μετατράπηκε από την ιεραρχία, το κράτος, το χρήμα και τη βία, σε «βάρος» ( David Graeber)

Ένα βάρος που υποδούλωσε, εξόντωσε και άφησε μεγάλες πληγές στο σώμα και στη μνήμη της ανθρωπότητας.

Η ιστορία και η πολιτική δεν εξαντλούνται στη λογιστική και λογοτεχνική παρακαταθήκη των πολιτισμών του παρελθόντος, αλλά ανιχνεύονται στην ίδια μας την συναλλακτική γλώσσα, στο αόρατο νόμισμα ( χρεός) μεταξύ των λαών και των γενεών.

Επειδή ζυγώνει η εποχή των ρωγμών, όχι απαραίτητα των εξεγέρσεων, δεν βλάπτει να δούμε ποιες ήταν εκείνες οι λαϊκές και ταξικές αντιδράσεις που προκάλεσε το χρέος – πριν την ανέχεια και την φτώχεια …..

Το άρθρο Το πανάρχαιο αόρατο νόμισμα… Του Ηλία Καραβόλια εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

«Η Μεσόγειος γέννησε τον κόσμο»
(Άντερς Λουστγκάρτεν, «Λαμπεντούζα»)

Στην Ευρώπη ξεχνάμε ότι είμαστε – μεταξύ άλλων – και οι “συνθήκες” μας. Είμαστε οι “συμφωνίες” μας.

Και μετά την συνθήκη του Μάαστριχ ξεχνάμε συχνά -πυκνά ότι εμείς στο Νότο της Ευρώπης έχουμε διαμορφωθεί πολύ, ως σύγχρονοι ευρωπαϊκοί λαοί, από συμβολή βασικών θεσμικών πλαισίων (όπως η Διαδικασία της Βαρκελώνης, η Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας, η Ένωση για τη Μεσόγειο και το «Νέο Σύμφωνο για τη Μεσόγειο»)

Η ακούραστη στα θεσμικά επίδικα διεθνολόγος Ελευθερία Φτακλάκη, με την διόπτρα της και την αναλυτική της επιμονή, μάχιμη απέναντι στην διάχυτη κοινωνικά θεσμική αγνωσία για το ευρωπαϊκό φαντασιακό και ιδεώδες, δεν σταχυολογεί απλά τα απόκρυφα των ευρωμεσογειακών σχέσεων κατά την περίοδο 1995-2025.

Αλλά εμβαθύνει στο πρόσφατο βιβλίο της την “μέθοδο” (περί αυτού πρόκειται) με την οποία Η ΕΕ έτρεξε από το 1995 και μετά την νέα μορφή σύνδεσης και συνεργασίας με τις χώρες της Νότιας και Ανατολικής Μεσογείου.

Η συγγραφέας κάνει κάτι πρωτοποριακό : εξαντλεί την διαχρονική στρατηγική των ευρωμεσογειακών σχέσεων και φθάνει μέχρι και στην ανάλυση επιρροής από την ασύμμετρη (σωστά το επισημαίνει) περιφερειακή ολοκλήρωση της Αφρικής.

Αφού επιμένει στην εμβάθυνση της καταλυτικής συνθήκης της Βαρκελώνης, και αφού εξηγεί άγνωστα για το ευρύ κοινό περιεχόμενα της, εξηγεί με πληθώρα στοιχείων, πολιτικών γεγονότων, διακηρύξεων, διαδικασιών αλλά και μηχανισμών “τεχνογνωσίας”, πως φθάσαμε στο “Νέο Σύμφωνο για την Μεσόγειο” (2025).

Καταφέρνει φυσικά – με κόπο και για τον αναγνώστη – να εισέλθει σε περιοχές δύσβατες σχετικά με το θεσμικό περιεχόμενο των συμφωνηθέντων από την συνεργασία κεντρικής – περιφερειακής ευρωπαϊκής ηγεσίας.

Ως πολιτική προσωπικότητα, εκτός από την ακαδημαϊκή της σκέψη, ξεδιπλώνει και το χαμένο, το ελλειπτικό εκείνο στοιχείο που σήμερα μας “δυσφορεί” ως κράτη – μέλη, με ευθύνη δική μας κυρίως : ότι έπρεπε να είμαστε “στρατηγικοί δρώντες” και όχι απλά συμμετέχοντα κράτη στα εγχειρήματα των διακηρύξεων και των συμφωνιών της ευρωμεσογειακής συνεργασίας.

Πρέπει να πω ως αναγνώστης ότι αν δεν εμβαθύνει κανείς στο βιβλίο, δεν θα νιώσει τόσο τις προσπάθειες όσο και τις δυσκολίες συγκρότησης του οποίου συνεκτικού δεσμού σήμερα μεταξύ Βρυξελλών και μεσογειακής περιφέρειας.
Η συγγραφέας σε αυτό το συγκεκριμένο θέμα κάνει το εξής : ενώνει νοηματικά, και συνεκτικά θα έλεγα, ενωσιακές επιλογές, και εθνικά συμφέροντα.

Παράλληλα, σε δυο ολόκληρα κεφάλαια προσπαθεί να δει αν αυτά τα δυο ζητούμενα (επιλογές -συμφέροντα) αλληλεεπιδρούν και δοκιμάζουν τα όρια τους – δηλαδή τις ασυνείδητες περιοχές μεταξύ ευρωπαϊκού και εθνικού ιδεώδους ( όπως αυτό φυσικά αφορά τις μεσογειακές χώρες)

Στο πλαίσιο αυτό, σωστά κατα την γνώμη μου η Φτακλάκη επιλέγει την Γαλλία ως μελέτη περίπτωσης, ως χώρα με στοχιεία ικανά στην διπλωματική και ευρωπαϊκή της ιστορία για μια συγκριτική ανάλυση (το ίδιο κάνει και με την Ισπανία, αλλά σε μικρότερο βαθμό και χαμηλότερη ένταση νοήματος)

Ο στόχος της είναι κάπως πολύπλευρος και τολμηρός : θέλει να βγει από το στενό οικονομικό-πολιτικό περιεχόμενο των ευρωμεσογειακών σχέσεων (ίσως μπορούσε να το αναλύσει και βαθύτερα ώστε να προσελκύσει επιπλέον ενδιαφέρον και έξτρα αναγνωστικό κοινό)

Στόχο έχει την ανάδειξη μοτίβων θεσμικής λειτουργίας και μηχανικής, δηλαδή ομοιοτήτων και διαφορών σε εθνικά μοντέλα διακυβέρνησης και στο κατα πόσο συμβάλλουν στην διαμόρφωση ευρωμεσογειακής πολιτικής.

Πάντα στα γραπτά της η συγγραφέας πιάνει τον σφυγμό της εποχής και στο βιβλίο της αυτό καταλήγει με το πως δρα ο αντίκτυπος των σύγχρονων γεωπολιτικών κρίσεων στην περιοχή στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο -από τις συγκρούσεις στην ευρύτερη Μέση Ανατολή έως την προσφυγική-μεταναστευτική κρίση.

Η συγγραφέας κυνηγάει επίμονα στο βιβλίο της – όπως και στα προηγούμενα – την “στρατηγική αυτονομία” της ΕΕ, και φυσικά ξέρει καλά (μελετάει πολύ και πειθαρχημένα- φαίνεται αυτό) τα ενδογενή όρια της θεσμικής υπερδομής στην Ευρώπη, και επιμένει πάντα να την αναδεικνύει ως “χαμένο” φορτίο της ευρωπαικής μας σκέψης….

Το άρθρο Η μεγάλη θάλασσα της Ευρώπης… Του Ηλία Καραβόλια εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Τα δημοσιεύματα για τον θάνατο του Alan Greenspan δεν αναφέρονται σε κάτι μάλλον σημαντικό : σε αυτά που είπε όταν απολογήθηκε στο Κογκρέσο για την κρίση του 2008 (Lehman Brothers).

«Έκανα λάθος υποθέτοντας ότι το προσωπικό συμφέρον των οργανισμών, συγκεκριμένα των τραπεζών, ήταν τέτοιο που θα ήταν ικανές να προστατεύσουν τους μετόχους τους και τα ίδια κεφάλαια τους»

Και τότε, είπε κάτι ακόμη πιο σοκαριστικό κατά την ταπεινή μου γνώμη. Τον ρώτησε ένας γερουσιαστής: «Διαπιστώσατε μήπως ότι η κοσμοθεωρία σας, η ιδεολογία σας, δεν ήταν σωστή ;»

Και ο Greenspan είπε κυνικά : «Αυτός ακριβώς είναι ο λόγος για τον οποίο σοκαρίστηκα : για περίπου 40 χρόνια είχα στη διάθεση μου σημαντικά στοιχεία που έδειχναν ότι λειτουργούσε εξαιρετικά καλά το μοντέλο που πίστευα»

Και συνέχισε αναλύοντας την αυταπάτη του : «Δυστυχώς έκανα λάθος, υπήρχε ένα ελάττωμα στο μοντέλο που πίστευα για την λειτουργική δομή που καθορίζει πώς λειτουργεί ο κόσμος»

Να το πούμε απλά. Το μοντέλο που πίστευε πάρα πολλά χρόνια ο μακροβιότερος διοικητής της FED ήταν αυτό που στηριζόταν στην υπόθεση ότι οι αγορές μπορούν να αυτορρυθμίζονται αποτελεσματικά.

Αυτό ήταν το μοντέλο στην βάση του οποίου το είχαν πακεταριστεί υποθήκες ως παράγωγα και πιστωτικά swaps (πιστωτικές ανταλλαγές) που προκάλεσαν την κατάρρευση στην αγορά κατοικίας στις ΗΠΑ και την διεθνή κρίση ενυπόθηκων ομολόγων.

Για όσους δεν το κατάλαβαν, τα απόνερα εκείνης της κρίσης ακούμπησαν και εμάς στην Ελλάδα, αφού οι εκτεθειμένες ευρωπαϊκές τράπεζες σε σκάρτα αμερικανικά ενυπόθηκα ομόλογα, έψαχναν ρευστότητα πανικόβλητες.

Και φυσικά τι πιο εύκολο από το να ξεφορτωθούν το σκάρτο ελληνικό κρατικό ομόλογο – με σχετική ασφάλεια μερικής ρευστότητας από την ΕΚΤ – του υπερχρεωμένου ελληνικού κράτους, που μετά μπήκε στα μνημόνια λιτότητας.

Φυσικά δεν φταίνε ο Greenspan που πτώχευσε η Ελλάδα, ούτε καν η Lehman Brothers. Αλλά μεθόδευσε εν άγνοια του, όχι φυσικά σκόπιμα αλλά από ιδεολογική εμμονή, την συνθήκη να κερδοσκοπήσουν πάνω σε έναν απίστευτο μηχανικό νομισματικοποίησης καί χρηματιστικοποίησης του ρίσκου οι θεσμικοί επενδυτές και κυρίως οι υπερμοχλευμένες (με αέρα κοπανιστό) επενδυτικές τράπεζες της Wall Street.

Ο άνθρωπος αυτός – ακούστε τώρα ειρωνεία της τύχης – όπως αποκάλυψε το περιοδικό Barron’s – είχε διδακτορική διατριβή το 1977 στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, χαμένη και εξαγνισμένη για χρόνια, αλλά όταν ένα αντίγραφο αποκτήθηκε από το Barron’s, διαπιστώθηκε ότι το phD αφορούσε τις περιόδους άνθησης και ύφεσης της αγοράς ακινήτων και μια «επιστημονική ανάλυση ραγδαίας ανόδου τιμών ακινήτων και των επιπτώσεων στις καταναλωτικές δαπάνες, με πρόβλεψη για το σκάσιμο της φούσκας στην αγορά ακινήτων» !

Ο ίδιος είχε γράψει μάλιστα στον πρόλογο και στα συμπεράσματα ότι : «Δεν υπάρχει μηχανή αέναης κίνησης που να δημιουργεί μόνιμη ανοδική πορεία για τις τιμές των κατοικιών και υφίσταται «αποτυχία της αγοράς»( market failure) να προβλεφθεί η εξάπλωση μιας ευρύτερης «μανίας» για τα ακίνητα στην ευρύτερη οικονομία»

Απορίας άξιο φυσικά αν κάποιος οικονομολόγος το 1977, περίοδο άνθησης της αμερικανικής οικονομίας τότε, θα μπορούσε να προβλέψει τη διαδικασία τιτλοποίησης των δανείων υψηλού κινδύνου (subprime) και τον τζόγο που παίχτηκε πάνω σε αυτά.

Η διατριβή όμως εκείνη έδειχνε ότι ο μελλοντικός επικεφαλής της Fed εστίαζε τους προβληματισμούς του στην αγορά ακινήτων από νωρίς στην καριέρα του.

Στην εισαγωγή της διατριβής του ο ίδιος σημείωσε ότι οι ιδιοκτήτες ακινήτων αναχρηματοδοτούσαν τα δάνεια τους για μεγαλύτερα ποσά από την αρχική τους υποθήκη, ουσιαστικά μετατρέποντας σε χρήμα την αύξηση της αγοραίας αξίας των κατοικιών τους και δαπανώντας τα πλεονάζοντα μετρητά σε αγαθά και υπηρεσίες.

Αυτό αποτέλεσε καινοτομία το 1977, καθώς τα οικονομικά μοντέλα της εποχής δεν παρακολουθούσαν αυτή την πηγή εισοδήματος.

Εν κατακλείδι – και επειδή ο Alan Greenspan δεν ήταν ένας τυχαίος άνθρωπος αλλά ένας ισχυρός βραχίονας της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής μηχανικής – για πολλούς υπήρξε ο άνθρωπος που διασφάλισε τη μακρύτερη περίοδο οικονομικής ανάπτυξης στην αμερικανική ιστορία.

Για τους επικριτές του, η χαλαρή νομισματική πολιτική που ακολούθησε και η πλήρης απορρύθμιση των αγορών στην οποία πίστευε, συνέβαλαν στη δημιουργία της μεγαλύτερης στεγαστικής φούσκας όλων των εποχών. που οδήγησε αργότερα στη μεγάλη χρηματοπιστωτική κρίση.

Και φυσικά, για να είμαστε δίκαιοι μαζί του, η ιστορία θα γράψει ότι το 1996 χρησιμοποίησε την περίφημη φράση «παράλογη ευφορία» («irrational exuberance») για να περιγράψει τις υπερβολές τότε στις χρηματιστηριακές αποτιμήσεις.

Οι επενδυτές θεώρησαν ότι η φράση συνιστούσε προειδοποίηση για φούσκα, και οι μετοχές βούλιαξαν άμεσα σε όλο τον κόσμο (η έκφραση έμεινε στην οικονομική ιστορία)

Επίσης, πέρα από τις αποφάσεις του, και το πως αυτές επηρέασαν τον παγκόσμιο οικονομικό βίο ο Alan Greenspan έγινε θρύλος για τον τρόπο με τον οποίο μιλούσε.

Οι δημόσιες παρεμβάσεις του ήταν τόσο περίπλοκες και δυσνόητες ώστε γεννήθηκε ο όρος «Fedspeak» προκειμένου να περιγράψει τη γλώσσα των κεντρικών τραπεζιτών.

Ήταν τότε που αναλυτές, δημοσιογράφοι και επενδυτές προσπαθούσαν να αποκρυπτογραφήσουν κάθε φράση του καθώς ακόμη και μια μικρή αλλαγή στη διατύπωση αυτών, μπορούσε να προκαλέσει ισχυρές αναταράξεις στις αγορές.

Ο ίδιος παραδέχθηκε αργότερα ότι η ασάφεια ήταν απολύτως σκόπιμη : «Ήταν μια γλώσσα εσκεμμένης συσκότισης και έτσι απέφευγα να απαντώ σε ερωτήσεις χωρίς να λέω ευθέως : δεν απαντώ»

Αυτός ήταν σε λίγες γραμμές ο «μαέστρος της FED». Κάποτε ίσως γράψουν οι οικονομολόγοι του μέλλοντος κάτι που αποφεύχθηκε να ειπωθεί για την επιρροή του στον κόσμο και στις οικονομίες.

Τι εννοώ : μάλλον με την εμμονή του στην πλήρη απορρύθμιση και αυτορρύθμιση των αγορών, με την μανία του να πιστεύει ότι ισορροπεί πάντα το σύστημα, και ότι το παίγνιο μεταξύ μεγάλων κερδοσκόπων τελικά «διαχέεται» ως όφελος προς το κάτω (επειδή ευνοήθηκαν και μικρομέτοχοι στον πλανήτη)

Αλλά μήπως και για τον ίδιο λόγο – μεταξύ άλλων – αυξήθηκαν και οι κοινωνικές ανισότητες ;

Μήπως επειδή πλέον άλλο ο ιδρώτας και το παραγωγικό κέρδος και άλλο το κέρδος του παθητικού και του πλασματικού κεφαλαίου, ακόμη οι μικροί συμμετέχουν στο δεύτερο και το μεγεθύνουν εις βάρος της παραγωγής ;

Το άρθρο Ο μαέστρος που κρατούσε την μπαγκέτα των αγορών… Του Ηλία Καραβόλια εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

«Οι αγορές μπορούν να παραμείνουν σχετικά παράλογες, περισσότερο από ότι εσείς μπορείτε να μείνετε φερέγγυοι» (A. G. Shilling)

Μπορεί να μην είναι «τυχερό παίγνιο» ο παγκόσμιος ανταγωνισμός στις αγορές, αλλά ζούμε σε μια περίεργη και ανορθόδοξη «ασταθή ισορροπία» όσον αφορά το σκηνικό.

Οι αγορές συνεχίζουν να μην τιμολογούν ακριβά το ρίσκο – κάθε είδους – χωρίς μάλιστα τα ασφάλιστρα κινδύνου να παρουσιάζουν εικόνα που να φανερώνει «αποσυσχέτιση» τάσεων.

Να το πούμε διαφορετικά : η καμπύλη απόδοσης των κεφαλαίων δεν πείθει ότι είναι μόνιμη, παρά την εκπληκτική επιμονή των αγορών να κινούνται μαζικά ανοδικά (δηλαδή να βρίσκονται σε «υψηλή ιδιοσυσχέτιση»)

Εξακολουθεί φυσικά να υπάρχει στις ΗΠΑ μια ιδεολογική εμμονή : η κουλτούρα του deregulation (απορρύθμιση) και της efficient market hypothesis (υπόθεση αποτελεσματικών αγορών) βασικοί πυλώνες της θεωρίας περί «ελεύθερου» παιγνίου στις αγορές.

Ταυτόχρονα όμως ο πλανήτης ζει με την γεωπολιτική ανισορροπία, την αισιοδοξία υπεραποδόσεων της τεχνητής νοημοσύνης και την κούρσα «υπεραπόδοσης» στην κατάκτηση του διαστήματος.

Αλλά να θυμίσω ότι έχει εκδοθεί «οριστικό διαζύγιο» της παραγωγής από την τιτλοποίηση του ίδιου του παραγωγικού προϊόντος, και της υπερχρέωσης των δρώντων (agents) που το παράγουν/καταναλώνουν, στην οικονομία.

Δεν βλάπτει να θυμόσαστε φυσικά ότι «ηθικός αυτουργός» όλων αυτών των φαινομένων είναι η Fed, αρχής γενομένης από την διοίκηση του εκλιπόντος χθες Άλαν Γκρήνσπαν, και η κυβέρνηση Κλίντον τη δεκαετία του ’90, που καθόρισαν απο τότε την ξέφρενη πορεία των αγορών.

Ορόσημο αποτέλεσε η κατάργηση του νόμου Glass-Steagall (1999), νόμος του 1933, του οποίου η παύση επέτρεψε τη συγχώνευση εμπορικών και επενδυτικών τραπεζών, γεγονός που οδήγησε σε ανεξέλεγκτη ανισορροπία και απορρύθμιση των αγορών και στην οικονομική κρίση του 2008 (Lehman Brothers)

Σήμερα, επειδή οι αγορές μόνο «ανεβαίνουν» μετά την πανδημία (ενώ πληθωρισμός και επιτόκια είναι στα υψηλά τους) η ιδεολογική εμμονή στο ότι αυτές ως «ελεύθερες» μπορούν να αυτορρυθμίζονται και να αυτοδιορθώνονται, χωρίς κρατικές παρεμβάσεις, είναι απλά η ίδια συνταγή της επόμενης μεγάλης κρίσης.

Η Αμερική, με λίγα λόγια, σκόπιμα εξάγει την σύγχυση «αυτορρύθμιση – απορρύθμιση» διότι έτσι προώθησε παντού, από την διπλή θητεία Κλίντον, την απελευθέρωση των χρηματοοικονομικών παραγώγων, δημιουργώντας ένα σύστημα που συνέβαλε τελικά στον στοιχηματισμό με μόχλευση κεφαλαίων, και φυσικά στην κατάρρευση των ενυπόθηκων ομολόγων πάνω στα οποία στήθηκε το μεγαλύτερο ποντάρισμα όλων των εποχών.

Το μάθημα δεν το πήραμε και ίσως αναγκαστούμε να πληρώσουμε ξανά ακριβά δίδακτρα. Πότε ακριβώς ; «Οι τέσσερις πιο επικίνδυνες λέξεις στον χώρο των αγορών είναι: «Αυτή την φορά διαφέρει» (Sir John Templeton)….

Το άρθρο Μια παγκόσμια εξαγώγιμη σύγχυση… Του Ηλία Καραβόλια εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Λέγοντας προχθές ο Τράμπ «Οι αριθμοί είναι υπέροχοι, αγαπάω τον πληθωρισμό» το μυαλό μου έκανε μια παράξενη «πτήση» : από τα μακροοικονομικά στην συμπεριφορική συναλλακτική της μικροοικονομίας.

Μπορεί να είναι κουραστικό να επιμένουμε ακαδημαϊκά, επιστημονικά, όμως αυτός ο «μακροοικονομικός αποικιοκρατισμός» (διάβασα την έννοια στον Takis Moscow) μας αναγκάζει να επιμένουμε στην θεωρητική καταγραφή της καθημερινότητας : στις δόσεις, τις ρυθμίσεις, την ανορθολογική κατανάλωση εν μέσω υπερχρέωσης, την μετατροπή πολυτελών δαπανών σε ανελαστικές, κ.α

Η αλήθεια είναι ότι ο Τραμπ είπε απλά αυτό που αρέσει στους…Πορτοσάλτε προπαγανδιστές της εδώ διακυβέρνησης : «η ακρίβεια δείχνει επιτυχία της οικονομικής πολιτικής, δείχνει ανάπτυξη και πλουτισμό πολλών»

Αλλά φυσικά αυτό δεν είναι παρά μια εσκεμμένη πλάνη, και εντελώς αβάσιμη (ακόμη και αν θεωρήσουμε πεδίο αναφοράς την ίδια την νεοκλασική οικονομική θεωρία)

Πάμε στα απλά : Και ποιος δεν θέλει να αγοράζει σήμερα και να πληρώνει αύριο, μεθαύριο, ή όποτε έχει ο θεός τέλος πάντων ;

Ποιο άραγε οικονομικό υποκείμενο δεν θέλει να ψωνίζει τώρα και να ξεχρεώνει μετά ;

Η μελέτη που παραθέτω χαρτογραφεί τη γνωστική δομή και τη θεματική εξέλιξη της διεθνούς επιστημονικής έρευνας σχετικά με το μοντέλο «αγορά τώρα, πληρωμή αργότερα» (BNPL) δηλαδή εργασίες που δημοσιεύθηκαν μεταξύ 2010 και 2025.

Οι μελέτες αυτές, πέραν του τεχνοκρατικού και μεθοδολογικού τους ενδιαφέροντος, ουσιαστικά ποσοτικοποιούν μερικές βαθιές πεποιθήσεις της «μεσογειακής« χριστιανικής νοοτροπίας που φυσικά υπερτερεί σε κάθε νοτιοευρωπαϊκη κοινωνική πλειοψηφία : έχει ο θεός, ποιος ζει και ποιος πεθαίνει μέχρι τότε, όλα τα σβήνει ο πανδαμάτωρ χρόνος, κάνε ότι θες σαν να μην υπάρχει αύριο, κ.α.

Το ζητούμενο όμως είναι να μάθουμε – ως επιστήμονες της οικονομικής φιλοσοφίας – μερικά λεπτά σημεία από την συσχέτιση των νευροερεθισμάτων μας με τις επιλογές μας μέσα στο συναλλακτικό παίγνιο.

Να δούμε πώς πυροδοτείται το «ενθουσιώδες ένστικτο», αυτό το σμιθιανό «ευγενές εμπόριο της συμπάθειας».

Να αποκωδικοποιήσουμε τον τρόπο με τον οποίο οι παρορμητικές αγορές και η μεταγενέστερη μεταμέλεια τοποθετούνται στο ευρύτερο πεδίο γνώσης.

Οχι για να μην ζούμε καλά. Αλλά για να ζούμε άνετα, και να μην χρεώνουμε τα παιδιά μας – είτε ως κράτη είτε ως άτομα…

Το άρθρο Η χαρτογράφηση της οικονομικής μας άγνοιας… Του Ηλία Καραβόλια εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Συνήθως τα σημαντικά που επηρεάζουν την ζωή μας περνάνε στα ψιλά της ειδησεογραφίας.

Πρώτα απ όλα εδώ και λίγα χρόνια βρίσκονται υπό διαμόρφωση τα ψηφιακά νομίσματα μεγάλων κρατών του πλανήτη (δολάριο, γιεν, ρούβλι, ινδική ρουπία) θα ακολουθήσει σύντομα η Βρετανία (στερλίνα) ενώ ήδη «αναπτυσσόμενα» κράτη (Νιγηρία, Γκάνα, Μαλαισία, Ταϋλάνδη) το έχουν ήδη προχωρήσει. Η Κίνα φυσικά με το ήδη ψηφιακό γουάν είναι μερικά χρόνια μπροστά, όπως σε πολλά πράγματα.

Το ψηφιακό ευρώ (e-euro) θα είναι η δυνατότητα να έχει κάποιος έναν καταθετικό λογαριασμό απευθείας στην Κεντρική Τράπεζα, που θα είναι προστατευμένος από πιθανές αστοχίες στο τραπεζικό σύστημα.

Το ψηφιακό ευρώ δεν θα διαφέρει σε τίποτα από έναν κοινό λογαριασμό που ένα φυσικό πρόσωπο ή μια επιχείρηση τηρεί σε μια εμπορική τράπεζα.

Στην πράξη θα αποτελεί ένα μέσο συναλλαγών για μεταφορές χρημάτων ή πληρωμές αγορών, όπως συμβαίνει σήμερα με το απλό νόμισμα.

Η διαφορά θα είναι ότι τα χρήματα που θα είναι τοποθετημένα στην ΕΚΤ δεν θα υπόκεινται στην απειλή του «κουρέματος», καθώς θα περιβάλλονται από την αυξημένη προστασία της ΕΚΤ.

Αλλά μέχρι εδώ καλά, όπως και οι δηλώσεις για «νομισματική ανεξαρτησία» της ΕΕ.

Η μεγάλη εικόνα είναι ότι ζούμε μέσα στη τρέλα της επιτάχυνσης μιας πρωτοφανούς τεχνο- καπιταλιστικής αναδιάρθρωσης, οπότε και το e-euro (ως ένα ακόμη fintech προϊόν) θα δείχνει στην αρχή διασκεδαστικό και αθώο.

Θα μοιάζει με το «πλαστικό χρήμα», και πάνω στην μαζικότητά αυτού πατάει το e-euro.

Όμως η ΕΚΤ στην πραγματικότητα είναι μια κεντρική νομισματική αρχή που δεν εισφέρει τα εργαλεία (προνόμια τα λένε κάποιοι) που ενδεχομένως θα έπρεπε, στις ευρωπαϊκές οικονομίες και κοινωνίες : δηλαδή την έκδοση ευρωομολόγων ώστε να γίνει εφικτή η αμοιβαιοποίηση του ευρωπαϊκού χρέους, τουλάχιστον εκείνου που οφείλεται στα πλεονάσματα του βορρά λόγω ελλειμμάτων του νότου.

Θα το πω πιο απλά : χρειαζόμαστε πρώτα έναν μηχανισμό ανακύκλωσης πλεονασμάτων των χωρών που εξάγουν σε χώρες που εισάγουν, ως επενδυτικό και παραγωγικό μοχλό ισοκατανεμημένης ανάπτυξης μέσα στην Ευρωζώνη, ώστε το ευρώ ως ενιαίο νόμισμα να έχει ίδια αγοραστική αξία στην τσέπη όλων των πολιτών της ΕΕ.

Και το ερώτημα είναι αν θα έχει ίδια αξία στα ψηφιακά μας πορτοφόλια το e-euro που θα αντιστοιχεί σε ατομικό μας λογαριασμό στην ΕΚΤ, (όταν αποδεδειγμένα έχει άλλη βαρύτητα συμμετοχής κάθε εθνική οικονομία στην λειτουργία της ΕΚΤ)

Και πως άραγε ένα κεντρικά διευθυνόμενο ψηφιακό πιστωτικό σύστημα, πέρα από εγγυήσεις και ομοιότητα σε συμβατικές ρήτρες, θα εξασφαλίζει το «ενιαίο» του ψηφιακού νομίσματος ;

Πως θα κυκλοφορούν στο smartphone του Ολλανδού, του Έλληνα και του Βούλγαρου τα φαινομενικά ίδιας αξίας e-euros, όταν τα φυσικά νομίσματα, το πλαστικό ή κανονικό χρήμα, δεν έχουν ίδια αγοραστική δύναμη, ενώ σε όλο αυτό το σκηνικό ο δήθεν εκδότης είναι ο ίδιος ;

Πως μπορεί να συγκλίνουμε τεχνολογικά, ονομαστικά, συναλλακτικά μέσω του ψηφιακού ευρώ όταν η «εγγυήτρια δύναμη» δεν μπορεί να κατανείμει την αμοιβαία εμπιστοσύνη στις εθνικές οικονομίες ;

Πώς το ψηφιακό ενιαίο ευρώ θα «διανείμει» (ως οφείλει ένα νόμισμα υπερεθνικό) την αρχή της αμοιβαιότητας και ισότητας μεταξύ οικονομικών υποκειμένων και εθνικών οικονομιών ;

Η αποικιοποίηση του ψηφιακού μας φαντασιακού από μια κεντρική αρχή που μοιάζει σαν να χτίζει «ομοσπονδιακό» τείχος στην ευρωζώνη, είναι κάτι διαφορετικό από την πραγματικότητα και την καθημερινότητα στις « πολλές» εκδοχές της οικονομικής Ευρωζώνης.

Η απ ευθείας σχέση αποταμιευτών και καταναλωτών με την ΕΚΤ μοιάζει να «παρακάμπτει» το ευρωπαϊκό εμπορικό τραπεζικό σύστημα, μοιάζει να κάνει ισχυρή και ανεξάρτητη την ευρωπαϊκή οικονομία ως οντότητα, αλλά στην πραγματικότητα συμβάλλει σε άλλο πράγμα : στη διεύρυνση της απόκλισης των εισοδηματικών και καταναλωτικών τάξεων μέσα στην Ευρωζώνη και μέσα στις εθνικές οικονομίες.

Το ότι θα έχουμε όλοι ψηφιακό λογαριασμό στην ΕΚΤ δεν σημαίνει ότι ξαφνικά αποκτήσαν όλοι την ίδια συναλλακτική ισχύ και αγοραστική δύναμη – μάλλον το αντίθετο μπορεί να μας συμβεί…. (θα το αναλύσουμε σε επόμενο κείμενο)

Το άρθρο Το νέο νόμισμα μιας παλιάς συνθήκης… Του Ηλία Καραβόλια εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Ξεκινάει με αυτό : «We’re going to the Moon to stay, not just to visit» για να σώσουμε την Γη (θα μας στείλει να μείνουμε στο φεγγάρι, όχι να το επισκεφτούμε)

Αλλά τελειώνει με αυτό «Every young person right now should be so excited, it s never been a better time to be an entrepreneur» (τώρα είναι η ευκαιρία να απαλλαγείτε από την σκλάβο του μισθού, νέοι της γης)

Ενδιάμεσα, πετάει και τα…σημαντικά : « Προηγείται να δαπανήσουμε λεφτά για την ψύξη των data centers παρά να καταναλώνουμε αγαθά ως άνθρωποι» (!)

Ή το γνωστό πια – και δήθεν αυταπόδεικτο πλέον – σε όλους : « Η ΑΙ θα δημιουργήσει περισσότερες δουλειές από αυτές που θα καταργήσει»

Ο κος Bezos είναι ένας μεγάλος δημιουργός – δεν χωράει αμφιβολία. Μοιράζει εισόδημα παράγοντας πλούτο και υπεραξίες, καινοτομεί και βοηθάει την ανθρωπότητα. Μέχρι εδώ καλά – και ευγνώμονες.

Η ερώτηση είναι : πόσους και με ποιο τρόπο θα στείλει σε εξοχικό στη Σελήνη ;

Πόσο θα κοστίσει, και ποιο θα το πληρώσουν, να φτιάξουμε πχ μια Νέα Ελλάδα στην… Μεσόγειο του φεγγαριού ;

Και αλήθεια τώρα : επειδή βρήκαμε την σωτήρια λύση για τον πλανήτη – να πάμε στο φεγγάρι – και επειδή η ΑΙ και οι servers βοηθούν τον βίο μας, αυτό σημαίνει ότι ΚΑΘΕ νέος πρέπει να ελπίζει και ΚΑΘΕ νέος «μπορεί» να γίνει επιχειρηματίας (ώστε να τον εξαγοράσει με πολλά εκατομμύρια ο Bezos, o Musk, η Meta, η Oracle

Πως τόσο εύκολα θα απαλλαχθεί από την μισθωτή σκλαβιά ο νέος μιας χώρας της Αφρικής πχ, που όχι απλά δεν μπορεί να σπουδάσει κώδικα και AI development, αλλά δεν έχει καν υπολογιστή ή και σχολείο ;

Με πόσα και ποια ακριβώς κεφάλαια θα ανοίξει start up μέχρι να φθάσει στη Silicon Valley ο νέος της ισοπεδωμένης Γάζας, μια νέα κοπέλα στο Κίεβο ή ένας φοιτητής της Τεχεράνης ;

Και επειδή μεταφέρθηκε ο βίος μας (εδώ στο δυτικό κόσμο )σε τράπεζες δεδομένων, πρέπει οι κυβερνήσεις να μας κόψουν διαθέσιμο εισόδημα για ζήτηση αγαθών ώστε να φτιάξουν καταψύκτες στα data centers ;

Αν άραγε δεν ζούμε με άνεση, εισόδημα και αξιοπρέπεια, αν δεν απολαμβάνουμε βασικά έστω αγαθά – όχι τα πολυτελή που απολαμβάνουν οι Bezos αυτού του πλανήτη τον οποίο θέλουν να σώσουν – αλήθεια ποια ακριβώς data (της ζωής και της εργασίας μας) θα μείνουν για να μαζεύουν οι τεχνοφεουδάρχες, ώστε να τα ψύχουμε κιόλας ;

Αχ.. Αγαπητέ κε Bezos, και αγαπητοί λοιποί κκ Musk, πετυχημένοι οραματιστές αυτού του πλανήτη, ξέρετε τι γράφει στον ανδριάντα του Κοπέρνικου ; « Εκείνος που σταμάτησε τον Ήλιο και κίνησε τη Γη»…

Γι αυτό, προσγειωθείτε. Ή – τουλάχιστον – αφήστε το φεγγάρι στην ησυχία του, μην τυχόν πάμε και το κάνουμε σαν τα μούτρα μας και αυτό, όπως τη Γη…

Το άρθρο «Εκείνος που σταμάτησε τον Ήλιο, και κινείσαι τη Γη»… Του Ηλία Καραβόλια εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

«Η ζωή είναι η μοναδική επιχείρηση που δεν καλύπτει τα έξοδα της» έλεγε ο Σοπενάουερ. Και σήμερα, περάσαμε ολοταχώς από τις κοινωνικές σχέσεις ανταλλαγής, ιδεών και συμφερόντων, στον κυνικό «συναλλακτικό ρεαλισμό» (να ναι καλά και ο…Trump δυστυχώς)

Τα μαθηματικά μοντέλα και η θεωρία παιγνίων στις συναλλαγές και στο πεδίο της «συμπεριφορικής διαπραγμάτευσης» εκτοπίζονται από αλγοριθμική τεχνητή νοημοσύνη και προγραμματισμένους κώδικες επικοινωνίας (μέχρι και λήψης αποφάσεων ή έκβασης διαπραγματεύσεων)

Αλλά τελικά, οι διαπραγματεύσεις πάσης φύσεως, στον ανθρώπινο και επαγγελματικό βίο, με κεντρικό διακύβευμα το χρήμα και την ωφέλεια, όσες μαθηματικές εξισώσεις και αν ενσωματώσουν καταλήγουν σε πορίσματα συμβατικής σοφίας – μερικά εκ των οποίων ειπώθηκαν ιστορικά και λογοτεχνικά, ενίοτε και ως φιλοσοφικά αποφθέγματα.

Αλλά είναι εντυπωσιακό πως η μίξη αριθμών και μεταβλητών σε εξισώσεις παιγνίων ισορροπίας – ισχύος (αλλά και ανταγωνιστικών ή άλλων μορφών διαπραγματεύσεων) καταλήγουν σε ρήσεις και αποφθέγματα αποδεικνύοντας ότι η μαγική γλώσσα των μαθηματικών κρύβει ποίηση και φιλοσοφία, κρύβει δηλαδή την αληθινή ζωή (και το αντίθετο : ο ίδιος ο βίος είναι γεμάτος από καλυμμένες εξισώσεις μαθηματικών παιγνίων)

Ακολουθεί το «αποτέλεσμα λόγου και προτάσεων» εκτεταμένων μαθηματικών και αλγοριθμικών. εργασιών με δέντρα αποφάσεων (προσφάτως παρουσιάστηκαν σε διάλεξη στο IMES London) βασισμένα σε Behavioral Game Theory και με έμφαση σε Law and Economic Philosophy καθώς και σε Psychological Due Diligence από αληθινά case studies (σε διαπραγματεύσεις με υψηλό διακύβευμα, διαφόρων πεδίων)

– Να υποχωρείτε στα μεγάλα ζητήματα αν νιώθετε ότι ο συνομιλητής σας, κατά κάποιον τρόπο, έχει δίκιο. Και υποχωρήστε στις μικρές διαφωνίες, έστω και αν γνωρίζετε καλά ότι εσείς έχετε δίκιο….

– Η ανάγκη δεν έκανε ποτέ καλά παζαρέματα. Σε παίγνιο διαπραγμάτευσης χωρίς ανάγκες των συμμετεχόντων, δεν είναι πάντα «καλή συμφωνία» μια win win τελική κατάληξη…

– Όταν παζαρεύετε πρώτος για λεφτά, ποτέ μην αναφέρετε πρώτοι τα ποσά. Το χρήμα στο τραπέζι αποκτά αξία διαπραγματευτική μόνο αν το «κρύβει» η μια πλευρά από την άλλη, και αυτό είναι το ζητούμενο μέχρι να δημιουργηθεί συνθήκη ισορροπίας στην τιμή του διακυβεύματος…

– Εάν πρόκειται να υποχωρήσετε τελικά με γνώση ορίων σας εκ των προτέρων, καν’ τε το αμέσως ώστε να μην ανέβει το «γινάτι» της άλλης πλευράς και δεν υποχωρήσετε όσο θέλατε. Αλλά αν υποχωρήσετε ύστερα από σκέψη, θα υποθέσουν ότι είστε σε αδύναμο σημείο και σε χαμηλό όριο…

– Δεν είναι τόσο έξυπνο πάντα να ξεκινάτε από μια ακραία θέση, όταν επιδιώκετε μια επωφελή συμβιβαστική συμφωνία….

– Δεν είναι ποτέ εύκολο να διαπραγματεύεσαι με ανθρώπους που ξέρουν ότι έχουν άδικο, αλλά επιμένουν στις κόκκινες γραμμές τους – άρα φροντίστε να τις αποφύγετε στο παίγνιο, με τις κατάλληλες λέξεις….

– Όταν κάποιος προτείνει να γίνουν αμοιβαίες υποχωρήσεις, συνήθως εννοεί ότι αυτός έχει κάνει ήδη όλες τις υποχωρήσεις που του αναλογούν.

– Παίνευε τα βουνά κι αγόραζε στον κάμπο (δηλαδή να χρησιμοποιείς απαλά λόγια και σκληρά επιχειρήματα…)

– Επιτυχία είναι ένας τρόπος να παίρνεις την απάντηση «ναι», χωρίς να έχεις κάνει κάποια ξεκάθαρη ερώτηση.

Για να είσαι πειστικός πρέπει να είσαι πιστευτός, πριν από αυτό να είσαι αξιόπιστος και πριν από αυτό πρέπει να είσαι αληθινός.

Πριν μπείς στην διαπραγμάτευση, αν θες κάτι πολύ και το ξέρει η άλλη πλευρά, είναι καλύτερα να κάνεις λίγο θόρυβο….

Να μην ξεχνάς ότι όλοι οι άνθρωποι πείθονται πιο εύκολα από εξηγήσεις που ανακαλύπτουν μόνοι τους (παρά από αυτές που παραθέτουν κάποιοι άλλοι)

Όταν δεν μπορείς να κάνεις την άλλη πλευρά να δει το φως, κάνε την να νιώσει τουλάχιστον τον φωτισμό …

Η πεμπτουσία της δύναμης επιρροής στο παίγνιο διαπραγμάτευσης, έγκειται στο να πείσεις τον άλλον να συμμετάσχει στην απόφαση του …

Πολλά ωραία επιχειρήματα έχουν καταστραφεί από κάποιον που δεν ξέρει για τι πράγμα μιλάει ακριβώς – και κυρίως – γιατί πράγμα ακούει ο άλλος …

Μια επιχειρηματολογία ωφέλιμη πείθει τον άλλο με διάλογο, αλλά δεν διδάσκει τον άλλο πείθοντας τον μέσω διαλόγου, όσον αφορά win win αποτέλεσμα διαπραγματεύσεων…

Αυτός που θέλει να πείσει πρέπει να βασίζεται όχι μόνο στο σωστό επιχείρημα, αλλά στη σωστή λέξη – Ασυνείδητα, η δύναμη του ήχου ήταν πάντα μεγαλύτερη από τη δύναμη της λογικής….

ΑΜπορείς να οδηγήσεις το άλογο στο νερό, αλλά δεν μπορείς να το αναγκάσεις να πιει…

Επίλογος εκτός εξισώσεων : Μια κινεζική παροιμία λέει «σ έναν δίνουν και δεν παίρνει, άλλον δέρνουν και δε φεύγει». Και μια αραβική ότι «μπορείς να οδηγήσεις το άλογο στο νερό, αλλά δεν μπορείς να το αναγκάσεις να πιει»

Το άρθρο Οι εξισώσεις των παιγνίων και η γλώσσα του βίου… Του Ηλία Καραβόλια εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Οι άνθρωποι που έπιασαν την πένα μικροί, και κυρίως όσοι κάνουν ρεπορτάζ από μικροί, που ξέρουν ότι η εφημερίδα στο χαρτί είναι άλλο πράγμα από το ψηφιακό κουτσομπολιό, έχουν άποψη στο τι συμβαίνει – δεν έχουν ιδεολογική θέση και δεν παροτρύνουν : έχουν άποψη χωρίς φανατισμό για να προσηλυτίσουν με ιδιοτέλεια.

Προσωπικά γράφω από μικρό παιδί : περιοδικά, εφημερίδες, site, social. Με ακαδημαικά κείμενα, επιστημονικά άρθρα, βαρετά ενίοτε, και ελάχιστες φορές με απλά λόγια. Ζηλεύω λοιπόν όσους λένε πάρα πολλά, με λίγα λόγια, σε απλά ελληνικά, κατανοητά από μαθητή και γέρο άνθρωπο χωρίς σπουδές, μέχρι καθηγητή πανεπιστημίου.

«Η οθόνη ισοπέδωσε την απόσταση ανάμεσα σε εκείνον που ξέρει και σε εκείνον που απλώς μιλάει σε κάθε ανάρτηση» γράφει ο αρχισυντάκτης της δωδεκανησιακής “Δημοκρατικής”, Δαμιανός Αθανασίου (Η αυτοπεποίθηση της άγνοιας, ο νέος εμπειρογνώμονας των μέσων κοινωνικής δικτύωσης – Δημοκρατική της Ρόδου)

Ξέρετε, ο περιφερειακός τύπος έχει ενίοτε και γνήσιες φωνές, αυθεντικούς δημοσιογράφους, που μπορεί να έχουν μπει στον ψηφιακό μαγικό κόσμο αλλά η γλώσσα τους είναι και παραμένει η γλώσσα που πρέπει να ακούν τα παιδιά μας – κυρίως αυτά.

Λέει ο Αθανασίου : “Το παράδοξο της εποχής δεν είναι ότι οι άνθρωποι έχουν άποψη. Το παράδοξο είναι η σιγουριά με την οποία εκφέρεται”.

Και κοιτάξτε πως αναδύει την συναισθηματική νοημοσύνη των πληκτρολογίων και των γλωσσικών συμβόλων που γίνονται αναρτήσεις : “Εκεί που ο γνώστης διστάζει, ο αδαής βεβαιώνει. Εκεί που ο ειδικός βάζει αστερίσκους, ο αυτοσχέδιος σχολιαστής βάζει τελεία και θαυμαστικό”

Ο Αθανασίου μας θυμίζει αυτό που τα social και η οθόνη εξομοιώνει : την απόσταση ημιμάθειας – γνώσης, ναρκισσισμού – αλτρουισμού, επιστημοσύνης – προχειρότητας. Γι αυτό ονομάζει το κείμενο του “Η αυτοπεποίθηση της άγνοιας”.

Έχουμε καταληφθεί, έχουμε αποικοιοποιηθεί αναντίρρητα από τον νέο “εμπειρογνώμονα” των social : τον στόμφο της άγνοιας που παρελάσει ανέξοδα στις δωρεάν εφημερίδες τoυ Facebook και του X, στα instagram και στα tik-tok.

Mιλάει λοιπόν ο άνθρωπος αυτός για το μείζον που μεταλλάσσει τον άνθρωπο και τον απαξιώνει ως πνευματικό κεφάλαιο : “Η εξειδίκευση που κάποτε χτιζόταν με κόπο, σήμερα αποκτάται με ένα βίντεο 40 δευτερολέπτων και μια εύηχη φράση”

Και δεν πέφτει στην παγίδα να ισοπεδώσει τα πάντα, να γενικεύσει και να εκμηδενίσει, λόγω της τεχνητής νοημοσύνης. Μιλάει για το colpo grosso των social media : “Το έδαφος δεν είναι ουδέτερο. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν ανταμείβουν την ακρίβεια αλλά την ένταση που προκαλεί θαυμασμό και αποδοχή”

Διαβάστε τον Δαμιανό Αθανασίου. Αξίζει. Δεν κάνει έκκληση στην σιωπή ως παλιός και έμπειρος δημοσιογράφος. Μας θυμίζει κάτι που πρέπει να λέμε στα παιδιά μας σήμερα, εποχή απόσπασης προσοχής και γνωστικής υπεραξίας: “Η γνώση δεν χρειάζεται όγκο φωνής. Η άγνοια όμως, πάντα τον επιζητεί”.

Το άρθρο Ο γνώστης που διστάζει και ο αδαής που επιβεβαιώνει… Του Ηλία Καραβόλια εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.