Υπάρχει βαθιά σύνδεση της ενέργειας με την ανθρώπινη ιστορία και τον ρόλο που έχει παίξει στην οικονομική ανάπτυξη και την ποιότητα ζωής. Η ενέργεια υπογραμμίζει την ζωτική της σημασία στην εξέλιξη της ανθρωπότητας, τόσο από την άποψη της πολιτιστικής ανάπτυξης όσο και της οικονομικής ισχύος. Η δημογραφική ανάπτυξη μαζί με τη βελτίωση της ποιότητας ζωής και την βιομηχανοποίηση μέσα στην ιστορία έχουν πάντα συνδεθεί με αυξημένη κατανάλωση ενέργειας. Σήμερα, η παγκόσμια αγορά πετρελαίου αξίζει 2 τρισεκατομμύρια δολάρια το χρόνο, περισσότερο από ότι αξίζουν τα επόμενα 10 εμπορεύματα. Το πετρέλαιο αποτελεί περίπου το 30% του ενεργειακού μείγματος του κόσμου, με τα ορυκτά καύσιμα να αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 80% της κατανάλωσης ενέργειας.

Η παγκόσμια αγορά ενέργειας εισέρχεται σε μια περίοδο βαθιάς αναδιάρθρωσης, η οποία δεν μπορεί πλέον να ερμηνευτεί με τα παραδοσιακά εργαλεία της οικονομικής ανάλυσης. Οι εξελίξεις των τελευταίων ετών —από γεωπολιτικές συγκρούσεις μέχρι διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες και ενεργειακές κρίσεις— αποκαλύπτουν μια θεμελιώδη μετατόπιση: το ενεργειακό σύστημα που διαμόρφωσε τον κόσμο για δεκαετίες αρχίζει να αποδομείται.

Η αρχιτεκτονική του ΟΠΕΚ και τα όριά της: Στο επίκεντρο αυτής της μεταβολής βρίσκεται η σταδιακή αποδυνάμωση των συλλογικών μηχανισμών που κάποτε καθόριζαν την ισορροπία ισχύος στην αγορά πετρελαίου. Ο ΟΠΕΚ, ένας οργανισμός που για δεκαετίες διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στη ρύθμιση της παγκόσμιας προσφοράς, εμφανίζει πλέον σημάδια εσωτερικής διάβρωσης.

Ο ΟΠΕΚ ιδρύθηκε το 1960 από το Ιράν, το Ιράκ, το Κουβέιτ, τη Σαουδική Αραβία και τη Βενεζουέλα. Στόχος του ήταν σαφής: να προσφέρει στις πετρελαιοπαραγωγές χώρες τη δυνατότητα να ελέγχουν συλλογικά την παραγωγή τους, να επηρεάζουν τις τιμές και να αντισταθούν στην ενεργειακή κυριαρχία της Δύσης. Το καρτέλ του ΟΠΕΚ ελέγχει περισσότερο από το 40% της αγοράς και το 80% των πετρελαϊκών αποθεμάτων, ενώ διαθέτει μερικά από τα χαμηλότερα κόστη παραγωγής.

Για μεγάλο χρονικό διάστημα, το μοντέλο αυτό λειτούργησε. Μέσα από συντονισμένες περικοπές ή αυξήσεις παραγωγής, τα μέλη του ΟΠΕΚ κατάφεραν να διαμορφώνουν τις τιμές και να διατηρούν τη γεωπολιτική τους επιρροή. Η συλλογική ισχύς τους επέτρεψε να μετατρέψουν έναν φυσικό πόρο σε εργαλείο πολιτικής και οικονομικής διαπραγμάτευσης.

Ωστόσο, όπως συμβαίνει σε κάθε συλλογικό σύστημα, η ισορροπία αυτή δεν μπορούσε να διατηρηθεί επ’ αόριστον. Η συλλογική δράση, όσο ισχυρή κι αν είναι, συγκρούεται αργά ή γρήγορα με την ατομική φιλοδοξία των μελών της.

Η περίπτωση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων: Η αποχώρηση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της σύγκρουσης. Η χώρα διαθέτει σημαντικά αποθέματα και προηγμένη τεχνολογία εξόρυξης, με δυνατότητα παραγωγής πολύ μεγαλύτερη από αυτήν που της επέτρεπε το σύστημα ποσοστώσεων του ΟΠΕΚ. Ενώ η πραγματική της δυναμικότητα θα μπορούσε να ξεπεράσει ακόμη και 10 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, οι περιορισμοί της συμμετοχής στον οργανισμό την κρατούσαν σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα (περίπου 3 εκ. βαρέλια). Το αποτέλεσμα ήταν δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια χαμένων εσόδων κάθε χρόνο.

Σε αυτό το σημείο, η απόφαση γίνεται σχεδόν αναπόφευκτη. Όταν το κόστος της συμμετοχής υπερβαίνει τα οφέλη, ακόμη και τα πιο ισχυρά συλλογικά σχήματα αρχίζουν να διαλύονται. Τα ΗΑΕ απλώς έκαναν τον υπολογισμό που κάθε ανερχόμενη δύναμη κάνει κάποια στιγμή: προτίμησαν την ανεξαρτησία από τον περιορισμό.

Οι ρωγμές που πολλαπλασιάζονται: Η αποχώρηση αυτή δεν αποτελεί μεμονωμένο γεγονός. Το Κατάρ εγκατέλειψε τον ΟΠΕΚ το 2019. Η Αγκόλα αποχώρησε το 2024. Η Ινδονησία έχει αναστείλει τη συμμετοχή της επανειλημμένα. Η τάση είναι σαφής: οι αποχωρήσεις αυξάνονται και η συνοχή του οργανισμού αποδυναμώνεται. Αυτό που καθιστά την εξέλιξη ιδιαίτερα σημαντική δεν είναι απλώς η απώλεια μελών, αλλά το μήνυμα που αυτή εκπέμπει. Οι χώρες με πραγματικό παραγωγικό δυναμικό αρχίζουν να θεωρούν ότι η ανεξάρτητη δράση τους αποδίδει περισσότερο από τη συμμετοχή σε ένα συλλογικό σύστημα περιορισμών. Με άλλα λόγια, η ισορροπία μετατοπίζεται από τη συλλογική διαχείριση προς τον ανταγωνισμό μεταξύ παραγωγών.

Από τον έλεγχο των τιμών στην απορρύθμιση: Η αποδυνάμωση του ΟΠΕΚ σηματοδοτεί μια βαθύτερη αλλαγή: τη μετάβαση από ένα σύστημα σχετικού ελέγχου των τιμών σε ένα πιο ασταθές και αποκεντρωμένο περιβάλλον. Όσο λιγότερο αποτελεσματικός γίνεται ο συντονισμός, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η μεταβλητότητα. Αυτό έχει άμεσες συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία. Το πετρέλαιο δεν είναι απλώς ένα εμπόρευμα. Είναι βασική εισροή για τη βιομηχανία, τις μεταφορές, τη γεωργία και την παραγωγή τροφίμων. Όταν οι τιμές του γίνονται ασταθείς, η αστάθεια μεταδίδεται σε ολόκληρη την οικονομία. Ο πληθωρισμός, το κόστος μεταφορών, οι τιμές των τροφίμων και η βιομηχανική παραγωγή επηρεάζονται άμεσα. Έτσι, μια φαινομενικά «τεχνική» εξέλιξη στην αγορά πετρελαίου μετατρέπεται σε συστημικό οικονομικό φαινόμενο. 

Η γεωπολιτική διάσταση της ενέργειας: Παράλληλα, η αποδυνάμωση του ΟΠΕΚ ενισχύει τη γεωπολιτική διάσταση της ενέργειας. Σε ένα περιβάλλον όπου δεν υπάρχει σταθερός συντονισμός, η ισχύς μεταφέρεται από τους οργανισμούς στα κράτη. Οι χώρες που μπορούν να αυξήσουν την παραγωγή τους αποκτούν μεγαλύτερη επιρροή. Οι χώρες που εξαρτώνται από εισαγωγές βρίσκονται σε πιο ευάλωτη θέση. Και οι διαδρομές μεταφοράς —τα στενά, οι αγωγοί, οι θαλάσσιες οδοί— αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη στρατηγική σημασία. Η ενέργεια παύει να είναι απλώς οικονομικό ζήτημα και επανέρχεται στο κέντρο της γεωπολιτικής ισχύος. 

Ένα νέο ενεργειακό τοπίο: Η σημερινή κατάσταση δεν είναι απλώς μια κρίση. Είναι η μετάβαση σε ένα νέο ενεργειακό τοπίο. Ένα σύστημα που βασιζόταν στη σταθερότητα, τον συντονισμό και τη σχετικά προβλέψιμη προσφορά, μετατρέπεται σε ένα σύστημα ανταγωνισμού, αβεβαιότητας και στρατηγικών συγκρούσεων. Σε αυτό το νέο περιβάλλον, οι χώρες καλούνται να επαναξιολογήσουν τις στρατηγικές τους. Η ενεργειακή ασφάλεια, η διαφοροποίηση προμηθευτών και η ανθεκτικότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων γίνονται κρίσιμα ζητήματα. 

Το βαθύτερο νόημα της μετατόπισης: Η «σεισμική μετατόπιση» στις αγορές ενέργειας δεν αφορά μόνο το πετρέλαιο ή τον ΟΠΕΚ. Αφορά τη φύση της παγκόσμιας οικονομίας. Για δεκαετίες, η σταθερή και σχετικά φθηνή ενέργεια επέτρεψε την ανάπτυξη ενός συστήματος υψηλής πολυπλοκότητας: παγκοσμιοποιημένες αλυσίδες παραγωγής, εκτεταμένο εμπόριο και αυξημένη κατανάλωση. Όταν αυτή η σταθερότητα διαταράσσεται, αποκαλύπτεται η πραγματική δομή του συστήματος. Οι εξαρτήσεις γίνονται ορατές. Οι αδυναμίες εμφανίζονται. Και η οικονομία γίνεται πιο ευάλωτη. 

Η αποχώρηση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων από τον ΟΠΕΚ δεν είναι απλώς ένα ακόμη γεγονός στην αγορά ενέργειας. Είναι ένδειξη μιας βαθύτερης μεταβολής: της μετάβασης από τη συλλογική ισχύ στην ατομική στρατηγική, από τον συντονισμό στην απορρύθμιση και από τη σταθερότητα στην αβεβαιότητα. Σε αυτό το νέο περιβάλλον, η ενέργεια επιστρέφει στον ρόλο που είχε πάντα: θεμέλιο της οικονομικής και γεωπολιτικής ισχύος. Και όπως δείχνει η ιστορία, όταν αλλάζει η ενέργεια, αλλάζει και ο κόσμος. 

Το πετρέλαιο σήμερα, θεωρείται καύσιμο του παρελθόντος που βλάπτει τον πλανήτη και ενισχύει αυταρχικά καθεστώτα με αυτοκρατορικές βλέψεις που διαταράσσουν την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα και επιτίθονται σε άλλες χώρες για να αναβιώσουν την παλαιά τους  αυτοκρατορική επιρροή.  Αυτό σημαίνει ότι το πιο ισχυρό καρτέλ στην ιστορία, χάνει την δύναμη του, αφού εκβιαστικά αφαίρεσε όλα αυτά τα χρόνια τεράστιο πλούτο, σχεδόν από όλη την ανθρωπότητα, κρατώντας τεχνητά υψηλά τις τιμές του πετρελαίου.

Μαζί του θα παρασύρει στην χρεοκοπία τα αυταρχικά καθεστώτα που στήριζαν την δύναμη τους στα έσοδα της ενέργειας για να καταδυναστεύουν τους λαούς τους και να απειλούν άλλα δημοκρατικά κράτη διαταράσσοντας το ασφαλές διεθνές εμπόριο με σκοπό να δημιουργήσουν πληθωρισμό για να πιέζουν την παγκόσμια οικονομία.  

Η έλευση δε μιας νέες πηγής ενέργειας από την πυρηνική σύντηξη την δεκαετία του 2040 θα αποτελέσει την χαριστική βολή των εκβιασμών στην παγκόσμια οικονομία από τα ενεργειακά καρτέλ και τα αυταρχικά καθεστώτα. Η ενέργεια υπήρξε καθοριστικός παράγοντας στην πορεία της ιστορίας, και οι εξελίξεις στον τομέα της ενέργειας  θα συνεχίζουν να διαμορφώνουν το μέλλον της παγκόσμιας κοινωνίας και οικονομίας και να μεταβάλουν την ισχύ των κρατών.

*Οικονομολόγος, Αναπληρωτής Καθηγητής,
**Διδάσκων, Πολυτεχνείου Κρήτης Εργαστήριο Επιστημονικών Δεδομένων

Το άρθρο Μια σεισμική μετατόπιση στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας… Των Γιώργου Ατσαλάκη – Ιωάννα Ατσαλάκη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Το Bitcoin επιβάλλει: ελευθερία ή προστασία. Δεν μπορείς να έχεις και τα δύο. Το Bitcoin υποσχέθηκε απελευθέρωση από τον κεντρικό έλεγχο των τραπεζών και το πέτυχε. Αλλά στέρησε επίσης τα δίχτυα ασφαλείας πάνω στα οποία βασίζονται οι επενδυτές. Το Bitcoin δεν ήταν μόνο χρήμα, ήταν ιδεολογία. Μια διαμαρτυρία ενάντια στην παλιά τάξη. Και σε αυτή τη διαφορά βρίσκεται ολόκληρη η ιστορία του αποκρατικοποιημένου χρήματος, επειδή η ελευθερία χωρίς όρια δεν παραμένει ελεύθερη για πολύ.

«Φάλαινες» χαρακτηρίζονται τα μεγαλύτερα πορτοφόλια στο οικοσύστημα του Bitcoin — διευθύνσεις που συγκεντρώνουν χιλιάδες ή ακόμη δεκάδες χιλιάδες BTC. Τα on-chain δεδομένα δείχνουν ότι μία σχετικά μικρή μειοψηφία διευθύνσεων συγκεντρώνει δυσανάλογο μερίδιο της συνολικής προσφοράς. Το 2025, περίπου το 1% όλων των διευθύνσεων Bitcoin ελέγχει πάνω από το ήμισυ της συνολικής προσφοράς. Η πρακτική συνέπεια είναι σαφής: όταν μία μεγάλη διεύθυνση (ή μικρό σύμπλεγμα διευθύνσεων) μετακινηθεί — για παράδειγμα μεταφέροντας δεκάδες ή δεκάδες χιλιάδες BTC — το γεγονός αυτό μειώνει την προσφορά «ρευστού» στην αγορά και/ή προκαλεί ψυχολογία ρευστοποίησης, με αποτέλεσμα άμεσες και μερικές φορές σημαντικές κινήσεις τιμών. Μερικά από τα μεγαλύτερα πορτοφόλια ανήκουν σε ανταλλακτήρια ή σε θεματοφύλακες (custodians), άλλα αντιπροσωπεύουν ιδιωτικά ιδρύματα ή ανώνυμες οντότητες, όπου ελάχιστα από αυτά υπόκεινται σε κάποια εξωτερική λογοδοσία. 

Στο οικοσύστημα του Bitcoin, ο όρος «mining» δεν αναφέρεται σε φυσική εκσκαφή αλλά στην επίλυση πολύπλοκων κρυπτογραφικών προβλημάτων. Οι υπολογιστικές μονάδες των ανθρακωρύχων ανταγωνίζονται για να βρουν την κατάλληλη λύση — κάθε επιτυχής λύση εξασφαλίζει την προσθήκη ενός νέου μπλοκ με συναλλαγές στο δημόσιο καθολικό, το blockchain, και συνεπάγεται την έκδοση νέων νομισμάτων ως ανταμοιβή. Αυτή η διαδικασία διατηρεί το δίκτυο λειτουργικό και ασφαλές χωρίς την παρέμβαση κεντρικής αρχής: χιλιάδες μηχανές επαληθεύουν και διασταυρώνουν τις συναλλαγές με κρυπτογραφικά πρωτόκολλα. Ωστόσο, η τεχνολογία και οι αλγόριθμοι λειτουργούν ανεξάρτητα από την ανθρώπινη αρμοδιότητα — όπως απέδειξε η κατάρρευση της Mt. Gox το 2014, όταν χάθηκαν περίπου 850.000 Bitcoin. Παρά το ότι το blockchain κατέγραψε δημόσια τις κινήσεις, τα κεφάλαια δεν ανακτήθηκαν· ο λόγος ήταν η ανθρώπινη αποτυχία στη φύλαξη και στη διαχείριση, όχι δυσλειτουργία του πρωτοκόλλου. Αυτή είναι η θεμελιώδης αντίφαση: το Bitcoin καταργεί τους παραδοσιακούς μεσάζοντες, αλλά ταυτόχρονα εξαφανίζει και τον συμβατικό μηχανισμό ανάκλησης ή αποκατάστασης, καθώς κάθε συναλλαγή είναι αμετάκλητη και κάθε ανθρώπινο λάθος μπορεί να είναι μόνιμο. Δεν υπάρχει αρχή στην οποία να απευθυνθείς όταν κάτι πάει στραβά. Κάθε συναλλαγή είναι τελική. Κάθε λάθος είναι οριστικό. Και καθώς ο ευρύτερος κόσμος των κρυπτονομισμάτων εκτοξεύθηκε, έτσι εκτοξεύτηκαν και οι απάτες. Μόνο το 2022, οι χρήστες στον χώρο των κρυπτογράφων έχασαν πάνω από $3.8 δισεκατομμύρια από hacks και απάτες ένα από τα υψηλότερο ρεκόρ.

H ιστορία των αγορών δείχνει ότι κάθε περιουσιακό στοιχείο μπορεί να εκτιμηθεί σε ακραία επίπεδα όταν κυριαρχεί η κερδοσκοπία. Υπάρχουν ιστορικά παραδείγματα όπως αυτό της  υστερίας γύρω από τους τουλίπες, όταν οι βολβοί ξεπερνούσαν  σε αξία ένα διαμέρισμα στο Άμστερνταμ, ή η ραγδαία, βραχύβια άνοδος εταιρειών όπως η Pets.com (όπου από 11$ σε 9 μήνες η τιμής διαπραγματευόταν στα 0,22$ ώσπου εξαφανίστηκε εντελώς)  που αποδεικνύουν πως τιμές μπορούν να απογειωθούν και να καταρρεύσουν εξίσου γρήγορα. 

Οι έμποροι ισχυρίζονται ότι μπορούν να πωλήσουν ότι του ζητήσουν οι πελάτες τους, αρκεί να κερδίζουν. Σήμερα υπάρχουν πολλοί πελάτες που θέλουν φανατικά κρυπτονομίσματα κυνηγώντας το εύκολο κέρδος, οπότε είναι μια χρυσή εποχή για «εμπόρους» κρυπτονομισμάτων όπως την Strategy (πρώην MicroStrategy). Ο Michal Saylor  της Strategy έχει οικοδομήσει ολόκληρη την εταιρεία του πάνω στην υπόθεση της σπανιότητας του Bitcoin (καθώς έχουν εκδοθεί περίπου 19,5 από τα 21 εκ. μονάδες Bitcoin, που ο αλγόριθμος έχει προγραμματιστεί να παράξει).

H Strategy κεφαλαιοποιήσε τη μεταβλητότητα της μετοχής εκδίδοντας μετατρέψιμα ομόλογα χαμηλού ή μηδενικού κουπονιού, τα οποία αγοράζονται από hedge funds που δεν πιστεύουν απαραίτητα στην εταιρεία ή στο υποκείμενο κρύπτο, αλλά μπορούν να βγάλουν χρήματα μέσω gamma trading, με το short–selling της μετοχής σε αναλογία, ώστε να είναι ουδέτεροι στην αγορά, και στη συνέχεια προσαρμόζουν διαρκώς το μεγέθος της θέσης τους καθώς η τιμή της μετοχής μεταβάλλεται. Τους ενδιαφέρει μόνο να διακυμαίνεται  πολύ η τιμή της μετοχής για να βγάζουν χρήματα.

Τα κεφάλαια χρησιμοποιούνται για να αγοράσουν κρυπτονομίσματα,  και αυτή η συναλλαγή από μόνη της συμβάλει στην αύξηση της ζήτησης Bitcoin, οπότε αυξάνει η τιμή του.  Αλλά και η τιμής της μετοχής της εταιρείας συχνά ανέβαινε ακόμα περισσότερο από όσο ανέβαινε το Bitcoin. Τέτοιες εταιρείες ονομάζονται «θησαυροφυλακία κρυπτονομισμάτων» (crypto treasury companies).

Η Strategy έγινε ένα θησαυροφυλάκιο Bitcoin από μία μικρή εταιρεία λογισμικού. Κατέχει περίπου 650.000 Bitcoin,  αξίας γύρω στα $58 δισεκατομμύρια, για τα οποία πλήρωσε περίπου $48 δισ. Με άλλα λόγια, έχει ένα μη πραγματοποιημένο κέρδος άνω των $10 δις και ελέγχει περίπου το 3% όλων των Bitcoin που θα υπάρξουν ποτέ.

Το 2024 και 2025, οι επενδυτές ήταν πρόθυμοι να πληρώνουν περίπου δύο δολάρια για κάθε ένα δολάριο Bitcoin στο ισολογισμό της Strategy, δημιουργώντας δωρεάν μόχλευση και χωρίς η μόχλευση να πρέπει να εκκαθαριστεί, πράγμα το οποίο θα έπρεπε να γίνει σε  περίπτωση αγοράς κατευθείαν bitcoin και μείωση της τιμής του. Απλά ο επενδυτής κρατά την θέση και περιμένει την ανάκαμψη. Οπότε αφού π.χ. η μετοχή διαπραγματευόταν στα 200$ αλλά αντιπροσώπευε μόνο 100$ σε Bitcoin, η εταιρεία μπορούσε να εκδώσει νέες μετοχές υπέρ το άρτιο στα 200$, να διαθέσει τα κεφάλαια να αγοράσει σε Bitcoin με αποτέλεσμα τα «Bitcoin ανά μετοχή» των υπαρχόντων μετόχων να ανεβαίνουν. Η μαγεία ήταν ότι όσο περισσότερες μετοχές έκδιδε η Strategy για να αγοράσει Bitcoin, τόσο πιο πλούσιοι γίνονταν οι υπάρχοντες μέτοχοι. Αν η προσέλκυση νέων οπαδών αύξανε σε κάποιον άμεσα την καθαρή του αξία, θα δούλευε πολύ περισσότερο για να προσελκύσει νέους επενδυτές στα κρυπτονομίσματα.

Η τιμή της Strategy, έχει μειωθεί περίπου 40% από την αρχή έως το τέλος του 2025. Οι ιδιώτες επενδυτές συνέρρευσαν   σε μοχλευμένα single-stock ETF συνδεδεμένα με τη Strategy, όπως τα MSTX και MSTU, που έχουν απώλειες  περίπου 85% εντός του 2025. Η μετοχή της αντίστοιχης ιαπωνικής Metaplanet μειώθηκε κατά 80%, της βρετανικής Smarter Web Company κατά 45%. Πολλές  από τις  πάνω 100 παρόμοιες εταιρείες θησαυροφυλακίου άρχισαν να πωλούν κρύπτο για να χρηματοδοτήσουν επαναγορές μετοχών ή για να εξυπηρετήσουν χρέος.

Το θέμα είναι ότι η Strategy έχει εκδώσει προνομιούχες μετοχές όπως «Strife» (κουπόνι 10%), «Strike» (8%) και «Stretch» (μεταβλητό επιτόκιο κοντά στο 10,75%). Χωρίς να έχει σχεδόν κανέναν άλλο πόρο εσόδων. Τέλος του 2025 όφειλε 800$ εκατομμύρια δολάρια το χρόνο σε μερίσματα και πληρωμές τόκων για το χρέος.

Τέλος του 2025 εξέδωσε 1,4$ δις νέες μετοχές, όχι για να αγοράσει bitcoin αλλά για να δημιουργήσει ένα αποθεματικό δολαρίων για να καλύψει τα μερίσματα προνομιούχων μετοχών για 600 μέρες.

Όταν μια εταιρία αρχίζει να αντλεί κεφάλαια από νέους επενδυτές για να πληρώσει παλιούς επενδυτές έχει φθάσει στο σημείο ενός γνωστού σχήματος «πυραμίδας» λίγο πριν την κατάρρευση.

Χωρίς νέο καταλύτη που θα μπορούσε να αυξήσει τη ζήτηση κρύπτο με ένα επόμενο κύμα αγοραστών, τα κρύπτο μένουν ως ένα καθαρά κερδοσκοπικό περιουσιακό στοιχείο. Και όταν έχει αγοράσει και ο τελευταίος πιθανός επενδυτής, τελειώνουν τα «καύσιμα» της ανόδου των τιμών, οπότε έρχονται οι τεράστιες πτώσεις των τιμών, καθώς η μόχλευση λειτουργεί αρνητικά. Η έλξη του Bitcoin και των άλλων κρυπτονομισμάτων βασίζεται σε μια πλήρη απώλεια εμπιστοσύνης της ικανότητας του κράτους και των θεσμών να προστατεύσουν τους ανυποψίαστους επενδυτές.

Το Bitcoin δεν μπορεί να χειραγωγηθεί από κυβερνήσεις. Αλλά μπορεί  και χειραγωγείται  από ανθρώπους με αρκετό κεφάλαιο για να μετακινήσουν τη βελόνα. Αυτό δεν είναι αποκέντρωση. Είναι μια νέα ολιγαρχία με καλύτερη τεχνολογία. Είναι ένας μύθος ψηφιακής ελευθερίας  και ένας καθρέφτης που αντανακλά κάθε ελάττωμα της ανθρώπινης απληστίας.

Είναι η ίδια παλιά ιστορία όπου η ελευθερία που προωθείται ως ευκαιρία, η κερδοσκοπία που πωλείται ως επανάσταση. Γιατί στην απουσία ρύθμισης, η παρανομία πάντα καμουφλάρεται ως ελευθερία. Η ελευθερία χωρίς δομή ελέγχου καταλήγει σε χάος. Και το χάος τελικά απαιτεί νέους κυβερνήτες. Το Bitcoin δεν χρειάζεται κυβερνήσεις για να επιβιώσει. Αλλά οι κοινωνίες εξακολουθούν να χρειάζονται νόμους για να λειτουργήσουν. Χωρίς αυτούς, η χρηματοοικονομική εξουσία απλώς μεταναστεύει από τα κοινοβούλια στα πρωτόκολλα των υπολογιστών, από τους τραπεζίτες στις «φάλαινες», από τη ρύθμιση σε γραμμές κώδικα λογισμικού υπολογιστών. Το blockchain καταγράφει την αλήθεια, όχι τη δικαιοσύνη. Είναι τέλειο στην διαφάνεια αλλά μηδενικό στη λογοδοσία.

*Ατσαλάκη Ιωάννα Διδάσκων
**Οικονομολόγος, Αναπληρωτής Καθηγητής
Πολυτεχνείου Κρήτης Εργαστήριο Επιστημονικών Δεδομένων

Το άρθρο Τα θησαυροφυλάκια του Bitcoin καταρρέουν με πάταγο… Των Ιωάννας Ατσαλάκη – Γιώργου Ατσαλάκη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Η  πρώτη μεταφορά ενός εμπορευματοκιβωτίου (container) που καλύπτει ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού διενεργήθηκε πρόσφατα από το Mundra (Ινδία) δια θαλάσσης στο Jebel Ali στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, από εκεί μέσω σιδηροδρόμου στη Σαουδική Αραβία και Ιορδανία, Ισραήλ και από Χάιφα προς Πειραιά. Ο συνολικός χρόνος διαδρομής μόλις 14 ημέρες, μια αξιοσημείωτη μείωση σχεδόν 40% σε σύγκριση με την παραδοσιακή διέλευση μέσω Διώρυγας του Σουέζ. Ο κολοσσός των logistics Maersk, που συμμετείχε στο πιλοτικό εγχείρημα, χαρακτήρισε το πέρασμα αλλαγή του παιχνιδιού για την ανθεκτικότητα της Ευρασιατικής εφοδιαστικής αλυσίδας μέσω του Ινδικού Δρόμου του Μεταξιού.

Τη στιγμή που η Ευρώπη επιχειρεί να διασφαλίσει την οικονομική της σταθερότητα και να μειώσει την ευπάθεια απέναντι σε εξωτερικούς γεωπολιτικούς κραδασμούς, δύο παράγοντες συμβαδίζουν και ενδυναμώνουν ο ένας τον άλλον: η ιστορική συμφωνία ελεύθερου εμπορίου (FTA) Ευρωπαϊκής Ένωσης–Ινδίας και ο πολυτροπικός διάδρομος India–Middle East–Europe Economic Corridor (IMEC). Το συνδυαστικό αποτέλεσμα δεν είναι μόνο φθηνότερο και γρηγορότερο εμπόριο, αλλά πρόκειται για μία στρατηγική αναδιάταξη της υποδομής, της ενέργειας και της ψηφιακής συνδεσιμότητας που αναδιαμορφώνει την ευρωπαϊκή πρόσβαση σε μεγάλες αγορές της Μέσης Ανατολής της Ινδίας αλλά και της Αφρικής και μειώνει εξαρτήσεις.

Ο πυρήνας του IMEC και η λειτουργική του αξία: Ο IMEC δεν είναι απλώς μια εναλλακτική διαδρομή προς την θαλάσσια άφιξη αγαθών, είναι ένα οικοσύστημα που ενώνει θαλάσσιες, χερσαίες και ψηφιακές υποδομές. Η επιδίωξη μείωσης του κόστους μεταφοράς έως και 30% και της μείωσης χρόνου διέλευσης μέχρι 40% σε σχέση με τη διώρυγα του Σουέζ είναι σημαντική, αλλά το πραγματικό πλεονέκτημα προκύπτει από την ενσωμάτωση υποθαλάσσιων καλωδίων δεδομένων, ενεργειακών αγωγών, ηλεκτρικών καλωδίων, σιδηροδρομικών συνδέσεων μέσω Σαουδικής Αραβίας και Ιορδανίας και θαλάσσιων μεταφορών προς ευρωπαϊκά λιμάνια όπως ο Πειραιάς.

Πώς η FTA με την Ινδία μετατρέπει τον IMEC σε εμπορική αρτηρία: Η συμφωνία ΕΕ–Ινδίας, με την κατάργηση δασμών σε πάνω από το 96% των προϊόντων και με τη σταδιακή προσέγγιση που προστατεύει ευαίσθητους κλάδους, δημιουργεί τον αναγκαίο όγκο εμπορίου για να καταστήσει βιώσιμη την τεράστια επένδυση σε φυσικές υποδομές. Η ασύμμετρη έναρξη (Η ΕΕ προβαίνει σε άμεση κατάργηση δασμών για ~90% των ινδικών προϊόντων  ενώ  Ινδία θα κάνει σταδιακό άνοιγμα) έχει σχεδιαστεί ώστε ο ρυθμός των ροών να αυξάνεται σταδιακά και να δικαιολογεί λειτουργικά τη χρήση του IMEC. Σε άλλη διάσταση, η συμφωνία προσδίδει στην Ευρώπη τεχνο-οικονομική πρόσβαση σε ινδικά βιομηχανικά δίκτυα και μειώνει την εξάρτηση από εφοδιαστικές αλυσίδες της Κίνας με την οποία η ΕΕ έχει εμπορικό έλλειμα περίπου 300 δις.

Γεωπολιτικές και οικονομικές προεκτάσεις: Από την ευρωπαϊκή σκοπιά, ο IMEC και η FTA είναι στρατηγικά εργαλεία «de-risking»: εναλλακτικές διαδρομές σημαίνουν μικρότερη έκθεση σε θαλάσσια στενά που μπορούν να μπλοκαριστούν ή να γίνουν πεδία σύγκρουσης. Η Τεργέστη, ο Πειραιάς και η Μασσαλία αναδεικνύονται ως κρίσιμοι κόμβοι, ενώ ο Δούναβης προσφέρεται για εσωτερική διανομή προς την Κεντρική Ευρώπη. Για χώρες όπως η Ελλάδα, η ευκαιρία είναι διπλή μέσω της αύξησης διαμετακομιστικού ρόλου (logistics) και ισχυροποίηση ενεργειακών/ψηφιακών διασυνδέσεων (π.χ. Great Sea Interconnector). 

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε επισήμως τη δεύτερη φάση του Green Tariff Initiative, που επεκτείνει το πλαίσιο του Μηχανισμού Προσαρμογής στις Εισαγωγές Άνθρακα (CBAM). Από την 1η Ιανουαρίου 2027, το GTI θα εφαρμόσει τιμολόγηση του άνθρακα και αυστηρές απαιτήσεις περιβαλλοντικής αναφοράς σε νέους τομείς, κρίσιμους για τις ινδικές εξαγωγές, μεταξύ άλλων στα κλωστοϋφαντουργικά και ένδυση, στα φαρμακευτικά, στα επεξεργασμένα τρόφιμα και στα εξαρτήματα αυτοκινήτων. Οι νέες ρυθμίσεις θα επιβάλουν «Ψηφιακό Διαβατήριο Προϊόντος» για όλα τα καλυπτόμενα αγαθά, με λεπτομερή, επιβεβαιώσιμα δεδομένα για τις εκπομπές ρύπων, κύκλου ζωής, την κατανάλωση νερού και την ανακυκλωσιμότητα. Η μη συμμόρφωση θα επισύρει υψηλούς δασμούς, δημιουργώντας, στην πράξη, ένα «πράσινο τείχος» πρόσβασης στην μεγαλύτερη ενιαία αγορά του κόσμου.

Από την ινδική οπτική, η συμφωνία εντάσσει την Ινδία στο δυτικό τεχνο-βιομηχανικό οικοσύστημα, προβάλλοντας την ως «εναλλακτική» παραγωγική πλατφόρμα που μαζί με την Λατινική Αμερική, θα αντικαταστήσουν την Κίνα ως αντίδραση στα εμπορικά υπερπλεονάσματα της Κίνας. Για τις ΗΠΑ, ο IMEC μπορεί να θεωρηθεί στοιχείο που, παράλληλα, εξυπηρετεί και τα αμερικανικά συμφέροντα αφού μειώνει την απόλυτη κινεζική κυριαρχία στην παραγωγή και τη ναυτιλία — παράγοντα που ενισχύει την δυτική επιλογή διαφοροποίησης. Η Ευρωπαϊκή Ένωση σκληραίνει τα περιβαλλοντικά της πρότυπα — κίνηση με βαθιές επιπτώσεις για την εξαγωγική κοινότητα. Προσθέστε την αδιάκοπη πρόοδο της τεχνολογίας στον εκτελωνισμό και τις διακυμάνσεις των συναλλαγματικών αγορών, και γίνεται σαφές ότι η ευελιξία και η προνοητικότητα δεν είναι πλέον προαιρετικά χαρακτηριστικά,  είναι προϋποθέσεις για επιβίωση και ανάπτυξη των Ινδικών εξαγωγών. Για την Ινδία η πρόκληση είναι υπαρξιακή καθώς οι επιχειρήσεις της Ινδίας δεν αρκεί να παράγουν ποιοτικά προϊόντα — πρέπει να αποδείξουν την περιβαλλοντική τους προέλευση. Πρακτικά θα πρέπει να επενδύσουν άμεσα σε ESG, σε έλεγχο αλυσίδας εφοδιασμού για δεδομένα ανθρακικού αποτυπώματος, χρήση λογισμικών ανάλυσης κύκλου ζωής και προετοιμασία για την εφαρμογή του «Ψηφιακού Διαβατηρίου Προϊόντος».

Ωστόσο, υπάρχουν και αντιτιθέμενες φωνές: η Αίγυπτος βλέπει τον IMEC ως ανταγωνιστή των εσόδων του Σουέζ, ενώ η Τουρκία — εξαιρούμενη από τον αρχικό πυρήνα — ενδέχεται να χρησιμοποιήσει τη θέση της για αντισταθμιστικά οφέλη. Επιπλέον, η Κίνα δεν παρακολουθεί παθητικά.  Κάθε «απο-εξάρτηση» της ΕΕ από κινεζικά δίκτυα μπορεί να προκαλέσει αντανακλαστικές κινήσεις. Τα εμπορικά υπερπλεονάσματα της Κίνας οδηγούν τα κράτη που έχουν εμπορικά ελλείματα, να αναζητήσουν προμηθευτές με τους οποίους δεν θα έχουν εμπορικά ελλείματα στο μεταξύ τους εμπόριο.

Κίνδυνοι, τριβές και όροι επιτυχίας: Οι προκλήσεις που μπορούν να υπονομεύσουν το εγχείρημα είναι πρακτικές και πολιτικές. Πρώτον, το κόστος κατασκευής και χρηματοδότησης είναι τεράστιο — απαιτούνται δημόσιες εγγυήσεις, ιδιωτικές επενδύσεις και διασφαλίσεις για την αποπληρωμή. Δεύτερον, η ρυθμική εναρμόνιση, οι τεχνικοί κανόνες προέλευσης και οι τελωνειακές διαδικασίες πρέπει να εναρμονιστούν για πολυτροπική ροή «door-to-door». Τρίτον, γεωπολιτικοί κίνδυνοι όπως περιφερειακές εντάσεις, επιθετικές κυρώσεις, ή αποκλεισμοί, μπορούν να περιορίσουν την αξιοπιστία της διαδρομής. Τέλος, η ασφάλεια των ψηφιακών διασυνδέσεων (υποθαλάσσια καλώδια) προβάλει ως κρίσιμο ζήτημα για εμπιστοσύνη και διακυβεύει τη λειτουργία διαδρόμων δεδομένων.

Ο IMEC και η συμφωνία ΕΕ–Ινδίας αντιπροσωπεύουν μια καίρια στροφή στο διεθνές εμπόριο: το εμπόριο παύει να είναι αποκλειστικά οικονομικό ζήτημα και μετατρέπεται σε εργαλείο στρατηγικής αυτονομίας. Για την Ευρώπη και ειδικά για περιφερειακούς κόμβους όπως ο Πειραιάς και οι «διευρωπαϊκές» σιδηροδρομικές οδοί, πρόκειται για ευκαιρία θεμελιώδους επανασχεδιασμού. Η επιτυχία όμως θα απαιτήσει όχι μόνον υποδομές, αλλά συνεπή πολιτική βούληση, χρηματοοικονομική δυνατότητα και διπλωματική σταθερότητα. Αν αυτά επιτευχθούν, ο IMEC μπορεί να γίνει ο «Ινδικός Δρόμος του Μεταξιού» που θα αλλάξει την ευρωπαϊκή θέση στο διεθνές εμπόριο καθώς η Ευρώπη αποκτά μια εναλλακτική λύση ώστε να απεξαρτηθεί από την Τουρκία, τη Ρωσία και την Κίνα.

*Οικονομολόγος, Αναπληρωτής Καθηγητής, Πολυτεχνείου Κρήτης Εργαστήριο Επιστημονικών Δεδομένων
**Διδάσκων, Πολυτεχνείου Κρήτης Εργαστήριο Επιστημονικών Δεδομένων

Το άρθρο Ο Ινδικός Δρόμος του Μεταξιού» (IMEC) και η συμφωνία ΕΕ–Ινδίας… Των Γιώργο Ατσαλάκη – Ιωάννα Ατσαλάκη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

1. Εισαγωγή

Η εκρηκτική αύξηση των δεδομένων αναδιαμορφώνει τη διοικητική λογιστική, μετατοπίζοντάς την από παραδοσιακές πηγές πληροφόρησης σε μία πιο αναλυτική προσέγγιση. Η αξιοποίηση τόσο δομημένων όσο και αδόμητων δεδομένων ενισχύει τη λήψη αποφάσεων και τις δυνατότητες πρόβλεψης των επιχειρήσεων.

Η ταχεία υιοθέτηση των big data analytics (BDA) εντός των λογιστικών περιβαλλόντων επιβεβαιώνει αυτήν τη μετατόπιση. Καθώς η αναλυτική σκέψη καθίσταται κεντρική για τον έλεγχο και τον προγραμματισμό, η χρήση BDA για την αξιοποίηση δεδομένων αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία.

Ωστόσο, η μετάβαση αυτή δεν είναι ανέξοδη. Η ψηφιοποίηση φέρνει σημαντικές ευκαιρίες, αλλά ταυτόχρονα αυξάνει την πολυπλοκότητα των λογιστικών διαδικασιών. Μπορεί να υπάρξουν κινδύνοι που προκύπτουν από λανθασμένες ή υπερβολικά ταχείες αποφάσεις, βασισμένες σε ανακριβείς προβλέψεις. Άλλες μελέτες υπογραμμίζουν ότι τα big data ενδέχεται να περιπλέξουν τη δομή κόστους.

Από την άλλη, η ανάλυση δεδομένων μπορεί να βελτιώσει τη λήψη αποφάσεων και τον επιχειρησιακό σχεδιασμό λόγω της αξίας των δεδομένων στην ακρίβεια και στην έγκαιρη πληροφόρηση. Η ψηφιοποίηση των συστημάτων διοικητικής λογιστικής μπορεί να αυτοματοποιήσει την προετοιμασία οικονομικών καταστάσεων, να ενοποιήσει αναφορές και να μειώσει τα ανθρώπινα σφάλματα, ενισχύοντας την ποιότητα της πληροφόρησης και οδηγώντας σε αποτελεσματικότερες αποφάσεις.

Παρά τις τεχνολογικές εξελίξεις, πρέπει να αποφεύγονται υπερβολικές ερμηνείες που προδικάζουν το “τέλος της λογιστικής”. Η λογιστική πληροφόρηση σε πραγματικό χρόνο και οι εξελίξεις στην ανάλυση δεδομένων μπορεί να αλλάζουν τη φύση του επαγγέλματος, αλλά δεν αναιρούν τη σημασία του. Ο λογιστικός διάλογος παραμένει πυρήνας της επιχειρησιακής λειτουργίας.

2: Η Επίδραση των Ψηφιακών Τεχνολογιών στη Διοικητική Λογιστική

Οι ψηφιακές τεχνολογίες μεταμορφώνουν το παραγωγικό παράδειγμα, διασυνδέοντας τον φυσικό κόσμο με το ψηφιακό του ισοδύναμο, επιτρέποντας την επικοινωνία μεταξύ μηχανών, ενισχύοντας τη συνεργασία στην αλυσίδα αξίας και ενδυναμώνοντας τη νοημοσύνη στις παραγωγικές διαδικασίες. Αυτές οι αλλαγές αναμένεται να επηρεάσουν ριζικά τα επιχειρηματικά μοντέλα και τη διοικητική λογιστική.

Η ενσωμάτωση νέων ψηφιακών τεχνολογιών στη διοικητική λογιστική ανοίγει τον δρόμο για την καταγραφή επιχειρηματικών συναλλαγών σε πραγματικό χρόνο σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας, προωθώντας τη λήψη αποφάσεων σε πραγματικό χρόνο. Ωστόσο, απαιτείται περαιτέρω εμπειρική τεκμηρίωση για να επιβεβαιωθεί η πρακτική βιωσιμότητα αυτής της προσέγγισης.
Οι ψηφιακές τεχνολογίες αναμορφώνουν ριζικά:

• τις λογιστικές διαδικασίες,
• τους τύπους δεδομένων που χρησιμοποιούνται και
• τις μεθόδους λήψης αποφάσεων.

Από την ενίσχυση των δυνατοτήτων πρόβλεψης, έως την παροχή ελέγχων και αναλύσεων σε πραγματικό χρόνο, η ψηφιοποίηση μεταβάλλει προοδευτικά την πρακτική της διοικητικής λογιστικής. Ωστόσο, οι επιπτώσεις της ψηφιοποίησης παραμένουν αντικρουόμενες:

• Κάποιοι ερευνητές προβλέπουν μια ριζική επανάσταση στον τομέα.
• Άλλοι θεωρούν πως πρόκειται απλώς για ήπιες αλλαγές ή εντοπίζουν νέους κινδύνους.

Αυτές οι αντιθέσεις αναδεικνύουν τον πολυδιάστατο χαρακτήρα του ψηφιακού μετασχηματισμού, και καταδεικνύουν την ανάγκη για διαρκή εμπειρική έρευνα που θα αποσαφηνίσει τη φύση και την έκταση των αλλαγών αυτών.

3: Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) στη Διοικητική Λογιστική

Η τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) ασκεί μια μετασχηματιστική επίδραση στη διοικητική λογιστική, δημιουργώντας ταυτόχρονα σημαντικές ευκαιρίες αλλά και σύνθετες προκλήσεις. Η ΤΝ υπόσχεται την αυτοματοποίηση επαναλαμβανόμενων και τυποποιημένων λογιστικών εργασιών, αυξάνοντας την αποδοτικότητα του επαγγέλματος. Ωστόσο, ο βαθμός τεχνολογικής πολυπλοκότητας και η σχετική καινοτομία της ενσωμάτωσής της στον λογιστικό κλάδο δημιουργούν προβληματισμούς για την πλήρη αξιοποίησή της.

Μέχρι σήμερα, η έρευνα έχει επικεντρωθεί κυρίως σε expert systems και knowledge-based systems, με περιορισμένη εφαρμογή σύγχρονων τεχνικών, όπως το machine learning (ML) και η επεξεργασία φυσικής γλώσσας (NLP). Η πρακτική εφαρμογή της ΤΝ στη διοικητική λογιστική και τον έλεγχο παραμένει περιορισμένη.

Παρόλα αυτά, η επικρατούσα άποψη είναι πως οι τεχνολογίες ΤΝ και ML θα επιφέρουν ριζικές αλλαγές στο επάγγελμα. Η δυνατότητα πρόσβασης σε μεγάλα σύνολα δεδομένων καθιστά εφικτό τον εντοπισμό νέων εννοιών και τάσεων, που στο παρελθόν θεωρούνταν μη ανιχνεύσιμες. Με δεδομένη την ταχύτητα και την αποδοτικότητα της ΤΝ έναντι του ανθρώπινου παράγοντα, ο ρόλος των λογιστών επαναπροσδιορίζεται, απαιτώντας νέες δεξιότητες.

Καθώς τα συστήματα ΤΝ εξελίσσονται, οι ρουτινιασμένες εργασίες των διοικητικών λογιστών και ελεγκτών ενδέχεται να αυτοματοποιηθούν. Ωστόσο, απαιτείται επαγρύπνηση για τους κινδύνους που σχετίζονται με την υπερβολική εξάρτηση από τεχνολογίες ΤΝ, ιδίως όσον αφορά τη λήψη αποφάσεων.

Σε αντίθεση με τις αισιόδοξες προβλέψεις, η εμπειρική έρευνα δείχνει πως ο αυτοματισμός δεν εγγυάται απαραίτητα την εξοικονόμηση κόστους, γεγονός που επιβάλλει περαιτέρω έρευνα για την επιβεβαίωση αυτών των υποθέσεων. Νέες τεχνολογίες ΤΝ, όπως:

• η εξηγήσιμη τεχνητή νοημοσύνη (explΤΝnable ΤΝ),
• η γενετική ΤΝ (generative ΤΝ),
• και τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (LLMs),

διαθέτουν ισχυρό μετασχηματιστικό δυναμικό. Προσφέρουν ταχύτερη ανάλυση δεδομένων και βελτιωμένη υποστήριξη στη λήψη αποφάσεων. Ωστόσο, η ενσωμάτωσή τους στον λογιστικό τομέα δεν είναι ακόμη πλήρως τεκμηριωμένη εμπειρικά, υποδεικνύοντας την ανάγκη για περαιτέρω έρευνα.

4: LLMs, ChatGPT, Ηθικά Ζητήματα και Ερμηνευσιμότητα στην ΤΝ

Η πρόσφατη διάδοση εργαλείων γενετικής τεχνητής νοημοσύνης και μεγάλων γλωσσικών μοντέλων (LLMs) έχει προσφέρει στους διοικητικούς λογιστές άμεση πρόσβαση σε πρωτοφανείς δυνατότητες επεξεργασίας πληροφορίας. Τα LLMs, με την ικανότητά τους να απαντούν σε ερωτήσεις φυσικής γλώσσας, παρέχουν αυξημένη ισχύ στη χρήση της ΤΝ στο λογιστικό επάγγελμα.

Το παράδειγμα του ChatGPT επισημαίνει αυτή τη μετάβαση: προσφέρει άμεσα οφέλη όπως μείωση κόστους, εξοικονόμηση χρόνου και απελευθέρωση ανθρώπινων πόρων, ενισχύοντας την αποδοτικότητα των λειτουργιών. Ωστόσο, η φύση των LLMs ως «μαύρα κουτιά» (black boxes) εγείρει ζητήματα διαφάνειας, ακρίβειας και εμπιστευτικότητας. Η αδυναμία πλήρους κατανόησης των διαδικασιών που διέπουν τις απαντήσεις τους, σε συνδυασμό με την έλλειψη επαρκούς πληροφόρησης για τα δεδομένα εκπαίδευσης, εντείνει τον κίνδυνο:

• προκαταλήψεων,
• ανακριβών εκτιμήσεων,
• και παραβίασης δεοντολογικών αρχών.

Η έλλειψη εμπιστοσύνης στις προβλέψεις της ΤΝ εντείνεται όταν αυτές βασίζονται σε αμφιλεγόμενα δεδομένα ή αναδεικνύουν αρνητικές τάσεις. Υπάρχει κίνδυνος οι μάνατζερ να αγνοήσουν τις συστάσεις των αλγορίθμων, ιδίως όταν δεν κατανοούν τον τρόπο λήψης των αποφάσεων.

Το λεγόμενο «πρόβλημα μαύρου κουτιού» αποτελεί κρίσιμο εμπόδιο για την υιοθέτηση των τεχνικών ML στη διοικητική λογιστική. Η λύση μπορεί να έρθει από τις μεθόδους εξηγήσιμης (explainable) ΤΝ, οι οποίες ενισχύουν την ερμηνευσιμότητα των αλγορίθμων, αυξάνοντας τη διαφάνεια και τη δυνατότητα κατανόησης των αποφάσεων που λαμβάνει η ΤΝ.

Η χρήση εσωτερικών και εξωτερικών δεδομένων στα λογιστικά συστήματα ΤΝ απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή όσον αφορά:

την ιδιωτικότητα,
την κανονιστική συμμόρφωση (π.χ. GDPR),
τη διαχείριση κινδύνων,
και τη λογοδοσία.

Απουσιάζει επαρκής εστίαση στις συνέπειες από την ενδεχόμενη κακή χρήση δεδομένων. Η ανάγκη για διαφάνεια και ιχνηλασιμότητα των συστημάτων είναι ζωτικής σημασίας, τόσο για την αποδοχή των εργαλείων ΤΝ, όσο και για την ηθική λειτουργία των επιχειρήσεων.

Η αυξημένη εμπειρία και εκπαίδευση στη χρήση αυτών των εργαλείων μπορεί να περιορίσει τις ανησυχίες, όμως η συστηματική ενσωμάτωση αρχών διαφάνειας και ηθικής παραμένει θεμελιώδης.

5: Μελλοντικοί Ρόλοι των Ελεγκτών και Διοικητικών Λογιστών στην Εποχή της ΤΝ

Η τεχνητή νοημοσύνη και ο ψηφιακός μετασχηματισμός μεταβάλλουν ριζικά τους ρόλους των διοικητικών λογιστών και των ελεγκτών, καθιστώντας απαραίτητο έναν νέο συνδυασμό δεξιοτήτων και ικανοτήτων. Ένα ανερχόμενο πεδίο έρευνας εστιάζει στους φόβους για απώλεια θέσεων εργασίας λόγω της ΤΝ, καθώς η αυτοματοποίηση αναλαμβάνει βασικές και επαναλαμβανόμενες εργασίες.

Παρά τις ανησυχίες, αυτή η μεταμόρφωση δεν σημαίνει αναγκαστικά μείωση της σημασίας των λογιστών· αντίθετα, δημιουργεί ευκαιρίες για μετάβαση σε πιο στρατηγικούς και αναλυτικούς ρόλους. Οι διοικητικοί λογιστές καλούνται να μεταμορφωθούν σε:

• στρατηγικούς επιχειρηματικούς συνεργάτες,
• σχεδιαστές πληροφοριακών μοντέλων, και
• αναλυτές δεδομένων με επίκεντρο τη λήψη αποφάσεων.

Ο ρόλος τους επεκτείνεται στη συνεργασία με επιστήμονες δεδομένων, στην αξιολόγηση έξυπνων συστημάτων και στη διαχείριση κινδύνων, ενώ καλούνται να λειτουργούν ως γέφυρα μεταξύ τεχνολογίας, επιχειρηματικής στρατηγικής και διοίκησης.

Απαιτούμενες Νέες Δεξιότητες: Οι λογιστές του μέλλοντος θα πρέπει να διαθέτουν ένα υβριδικό προφίλ ικανοτήτων, συνδυάζοντας:

Τεχνικές Δεξιότητες (Hard Skills):

• Data literacy: Ικανότητα κατανόησης και ερμηνείας δεδομένων.
• Analytics & ML: Κατανόηση βασικών αρχών μηχανικής μάθησης και big data analytics.
• IT & προγραμματισμός: Βασικές γνώσεις εργαλείων και αυτοματοποίησης.

Επικοινωνιακές και Διοικητικές Δεξιότητες (Soft Skills):

• Ηγεσία & παρουσίαση: Μετάφραση πολύπλοκων αναλύσεων σε εφαρμόσιμες επιχειρηματικές προτάσεις.
• Διατμηματική συνεργασία: Συντονισμός με άλλα τμήματα για ανάπτυξη κοινών λύσεων.
• Στρατηγική σκέψη: Διευρυμένη κατανόηση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος.

Η συνεχής μάθηση, μέσω εταιρικής εκπαίδευσης και επανακατάρτισης, αναδεικνύεται ως απαραίτητη στρατηγική για διατήρηση της συνάφειας στο επάγγελμα.

Προκλήσεις & Κίνδυνοι: Παρότι η τεχνολογία ανοίγει νέες επαγγελματικές διαδρομές, παραμένουν σημαντικά εμπόδια:

• Υποβάθμιση δεξιοτήτων (deskilling), αν οι επαγγελματίες εξαρτώνται υπερβολικά από την ΤΝ.
• Κίνδυνος ανεργίας, ιδίως για ρόλους χαμηλής εξειδίκευσης.
• Έλλειψη επαρκούς εκπαίδευσης, ιδίως σε analytics και τεχνολογίες ΤΝ.

Η καλλιέργεια νέων ικανοτήτων και η ενσωμάτωση τεχνολογικών γνώσεων στις παραδοσιακές λογιστικές πρακτικές είναι κρίσιμες για τη βιωσιμότητα του επαγγέλματος.

6: Διακυβέρνηση Δεδομένων, Αξιοπιστία & Υιοθέτηση ΤΝ στη Λήψη Αποφάσεων

Η ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στη διοικητική λογιστική συνοδεύεται από προκλήσεις που σχετίζονται με τη διακυβέρνηση δεδομένων, την ποιότητα πληροφόρησης και την εμπιστοσύνη στις προβλέψεις των συστημάτων ΤΝ.

Οι διοικητικοί λογιστές καλούνται να διασφαλίζουν την:

• αξιοπιστία των δεδομένων που προέρχονται από πολλαπλές πηγές,
• κατάλληλη ενσωμάτωση εσωτερικών και εξωτερικών πληροφοριών,
• και μετατροπή των δεδομένων αυτών σε οικονομικά αξιοποιήσιμη πληροφορία.

Η χαμηλή ποιότητα δεδομένων ενδέχεται να επηρεάσει αρνητικά τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων, αυξάνοντας τον κίνδυνο λανθασμένων επιχειρησιακών στρατηγικών. Ως εκ τούτου, η αξιολόγηση της ακρίβειας και της προέλευσης των δεδομένων είναι κρίσιμος ρόλος των σύγχρονων λογιστών.

Εμπιστοσύνη στις Προβλέψεις της ΤΝ: Παρά την τεχνολογική πρόοδο, η εμπιστοσύνη στις προβλέψεις που παράγονται από ΤΝ παραμένει ζητούμενο. Ειδικά όταν:

• οι προβλέψεις αφορούν αρνητικές ή αντικρουόμενες τάσεις,
• οι μάνατζερ αδυνατούν να κατανοήσουν πώς ο αλγόριθμος έφτασε σε ένα συμπέρασμα,
• ή όταν υπάρχει χαμηλή διαφάνεια στον τρόπο λειτουργίας των μοντέλων (black-box effect).

Η απουσία επεξήγησης μειώνει την αποδοχή των προβλέψεων από τα στελέχη. Αυτό υπονομεύει τη χρησιμότητα της ΤΝ, ακόμη και όταν τα δεδομένα και τα μοντέλα είναι στατιστικά ορθά.

Eξηγήσιμη τεχνητή νοημοσύνη (XΤΝ): Η λύση στο πρόβλημα διαφάνειας: Η έλλειψη ερμηνευσιμότητας των αποφάσεων ΤΝ μπορεί να αντιμετωπιστεί μέσω της εξηγήσιμης τεχνητής νοημοσύνης (Explainable ΤΝ) (XΤΝ), η οποία:

• καθιστά τις προβλέψεις κατανοητές από τους ανθρώπους,
• ενισχύει τη διαφάνεια και τη λογοδοσία,
• και ενδυναμώνει τη συνεργασία ανθρώπου–μηχανής.

Η χρήση εργαλείων XΤΝ ενδείκνυται ιδιαίτερα για εφαρμογές σε διοικητική λογιστική και έλεγχο, όπου η σαφήνεια και η κατανόηση των υποκείμενων μοντέλων είναι απαραίτητες για την εμπιστοσύνη.

8: Επιχειρηματική Αξία, Νέα Καριέρα & Επανακατάρτιση Διοικητικών Λογιστών

Η ραγδαία πρόοδος της τεχνητής νοημοσύνης και η ψηφιοποίηση των λογιστικών διαδικασιών οδηγούν σε σημαντικό μετασχηματισμό του επαγγέλματος του διοικητικού λογιστή. Αυτή η αλλαγή δεν αφορά μόνο τις τεχνικές δεξιότητες, αλλά επεκτείνεται και στις στρατηγικές ικανότητες, τον ρόλο στη λήψη αποφάσεων και τα νέα επαγγελματικά μονοπάτια που αναδύονται.

Μετασχηματισμός Καριέρας και Επαγγελματικής Ταυτότητας: Οι λογιστές δεν περιορίζονται πλέον σε καθήκοντα καταγραφής ή ανάλυσης παρελθοντικών στοιχείων. Αντίθετα, μετατρέπονται σε:

• συμβούλους στρατηγικής (trusted business advisors),
• συνδέσμους μεταξύ τεχνολογίας, δεδομένων και διοίκησης,
• συν-δημιουργούς επιχειρηματικής αξίας μέσα από δεδομενοκεντρικές στρατηγικές.

Το επάγγελμα εξελίσσεται προς ένα υβριδικό μοντέλο, στο οποίο η ΤΝ συμπληρώνει και ενισχύει τον ανθρώπινο παράγοντα – δεν τον αντικαθιστά.

Εκπαιδευτικές Ανάγκες & Ανάπτυξη Δεξιοτήτων: Για να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του νέου περιβάλλοντος, οι λογιστές χρειάζεται να αποκτήσουν:

Τεχνικές Γνώσεις (Hard Skills):

• ΤΝ, ML, Big Data & LLMs
• Εργαλεία οπτικοποίησης και ανάλυσης δεδομένων
• Προγραμματισμός (Python, SQL κ.λπ.)

Οριζόντιες Δεξιότητες (Soft Skills):

• Επικοινωνία & παρουσίαση
• Κριτική σκέψη & στρατηγική διορατικότητα
• Συνεργασία σε διεπιστημονικά περιβάλλοντα

Η διά βίου μάθηση είναι πλέον βασική προϋπόθεση. Οι οργανισμοί οφείλουν να επενδύσουν σε:

• Εσωτερικά προγράμματα κατάρτισης
• Διαδικτυακά σεμινάρια
• Πιστοποιήσεις σε σύγχρονες τεχνολογίες και αναλυτικά εργαλεία

Επιχειρηματική Αξία & Νέοι Ρόλοι: Οι νέες δυνατότητες που φέρνει η τεχνολογία δίνουν τη δυνατότητα στους διοικητικούς λογιστές να προσφέρουν:

• Πρόσθετη αξία στις αποφάσεις μέσω real-time analytics
• Καλύτερη προσαρμογή στις νέες στρατηγικές ψηφιοποίησης
• Συμμετοχή στον σχεδιασμό νέων επιχειρηματικών μοντέλων

Παράλληλα, νέοι ρόλοι κάνουν την εμφάνισή τους, όπως:

• Ελεγκτής ενισχυμένος με ΤΝ
• Αναλυτής απόδοσης βασισμένος σε δεδομένα
• Διευθυντής επιχειρηματικών πληροφοριών
• Διατομεακός μεταφραστής δεδομένων

9: Συμπεράσματα – Η Δυναμική και Εξελισσόμενη Σχέση της Διοικητικής Λογιστικής με την Τεχνητή Νοημοσύνη

Η αλληλεπίδραση μεταξύ της διοικητικής λογιστικής και των τεχνολογιών τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) είναι δυναμική, εξελισσόμενη και πολυεπίπεδη. Οι εξελίξεις στις τεχνικές ΤΝ, όπως τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (LLMs), το machine learning (ML), το deep learning (DL) και η explainable ΤΝ (XΤΝ), αναδεικνύουν νέες δυνατότητες αλλά και προκλήσεις για τον κλάδο.

Ευκαιρίες:

• Αυτοματοποίηση επαναλαμβανόμενων εργασιών, με σημαντική εξοικονόμηση κόστους και χρόνου.
• Ενίσχυση της λήψης αποφάσεων με ακριβέστερα και real-time δεδομένα.
• Ανάδυση νέων επαγγελματικών ρόλων με στρατηγικό και τεχνολογικό χαρακτήρα.

Προκλήσεις:

• Κίνδυνος deskilling και εξάρτησης από black-box αλγορίθμους.
• Έλλειψη διαφάνειας και εμπιστοσύνης στις προβλέψεις που παράγονται από ΤΝ.
• Ανεπαρκής κατάρτιση για τις νέες απαιτήσεις του επαγγέλματος.

Η Στρατηγική της Μετάβασης: Η βιώσιμη υιοθέτηση της ΤΝ στη διοικητική λογιστική απαιτεί:

• Επένδυση σε διαρκή επαγγελματική ανάπτυξη.
• Καλλιέργεια υβριδικών δεξιοτήτων που συνδυάζουν τεχνογνωσία, αναλυτική σκέψη και επικοινωνία.
• Ανάπτυξη πλαισίων διακυβέρνησης δεδομένων, διαφάνειας και δεοντολογικής χρήσης της τεχνολογίας.

Τελική Σκέψη: Το μέλλον του επαγγέλματος δεν προδιαγράφει την εξαφάνιση των διοικητικών λογιστών, αλλά τον επαναπροσδιορισμό του ρόλου τους. Αντί να αντικατασταθούν από την τεχνολογία, οι λογιστές καλούνται να την κατανοήσουν, να την ενσωματώσουν και να τη χρησιμοποιήσουν ως στρατηγικό πλεονέκτημα. Όσοι επιλέξουν να προσαρμοστούν ενεργά θα βρεθούν στο επίκεντρο της επιχειρησιακής λήψης αποφάσεων, αναλαμβάνοντας ρόλους με πραγματική επίδραση στην αξία του οργανισμού.

*Ατσαλάκης Γιώργος, Οικονομολόγος, Αναπληρωτής Καθηγητής
**Ατσαλάκη Ιωάννα Διδάσκων
Πολυτεχνείου Κρήτης Εργαστήριο Επιστημονικών Δεδομένων

Το άρθρο Τεχνητή Νοημοσύνη και Διοικητική Λογιστική… Των Γιώργο Ατσαλάκη – Ιωάννα Ατσαλάκη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Η νέα «μάχη του εμπορίου» αφορά όλες τις ελλειμματικές οικονομίες – και κάτι πρέπει να γίνει πριν χαθεί ο έλεγχος, στην κατεύθυνση ενός νέου παγκόσμιου εμπορικού συμβολαίου, δίχως αθέμιτες πρακτικές, με ισορροπία και ασφάλεια.

1. Ο δυσεπίλυτος γρίφος των δίδυμων ελλειμμάτων. Από τη δεκαετία του 1980 οι Ηνωμένες Πολιτείες ζουν με ένα μόνιμο δημοσιονομικό (σήμερα είναι $1,8 τρις) και εμπορικό έλλειμμα ($1,2 τρις). Το διττό άνοιγμα τροφοδοτείται, αφενός, από υπερ-κατανάλωση που χρηματοδοτείται με δανεισμό και, αφετέρου, από αθέμιτο διεθνή ανταγωνισμό: επιδοτήσεις, τεχνητές υποτιμήσεις νομισμάτων, κεφαλαιακούς ελέγχους, κρυφούς δασμούς. Η πολιτική πρόταση Τραμπ δεν ευαγγελίζεται αποχώρηση από το σύστημα· υπόσχεται επαναδιαπραγμάτευση κανόνων ώστε: να μειωθεί το αμερικανικό έλλειμμα κατά τρόπο συμμετρικό, να αναγεννηθεί η βιομηχανία χωρίς χονδροειδή προστατευτισμό και να απαγκιστρωθεί η Αμερική από τον ξένο δανεισμό.

Αν η διαπραγματευτική αυτή στρατηγική επιτύχει, η Αμερική θα ανακτήσει μέρος της βιομηχανικής της βάσης και θα εξισορροπήσει το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Το κρίσιμο ερώτημα, όμως, είναι τι θα πράξουν οι λοιπές ελλειμματικές οικονομίες – κυρίως η Ευρωπαϊκή Ένωση – στο νέο σκηνικό καθώς οι ΗΠΑ διαπραγματεύονται μόνο για την χώρα τους και δεν γίνεται μια συνολική διαπραγμάτευση.

2. Η ευρωπαϊκή «σιωπηλή αιμορραγία» προς την Κίνα. Το εμπορικό ισοζύγιο ΕΕ–Κίνας κατέγραψε το 2023 έλλειμμα %380 δις. Ως τώρα οι Βρυξέλλες το αντιστάθμιζαν με πλεόνασμα ≈240 δις απέναντι στις ΗΠΑ, χάρη στα γερμανικά αυτοκίνητα, τα φαρμακευτικά και τα μηχανήματα ακριβείας. Εφόσον η Ουάσιγκτον επιβάλει συμμετρικούς κανόνες «buy-American» ή υψηλότερους δασμούς, το πλεόνασμα αυτό θα συρρικνωθεί δραματικά.

Ταυτοχρόνως, ό,τι η Κίνα δεν θα διαθέτει πια στην αμερικανική αγορά, θα επιδιώξει να το εκτρέψει στην Ευρώπη σε εξευτελιστικές τιμές. Η ευρωπαϊκή μεταποίηση (χορηγούμενη ήδη από επιδοτήσεις για την πράσινη μετάβαση) κινδυνεύει να συνθλιβεί ανάμεσα σε αυξημένο ενεργειακό κόστος και φθηνές κινεζικές εισαγωγές.

3. Η (ανύπαρκτη) ασπίδα του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου. Θεωρητικά, ο ΠΟΕ είναι ο φυσικός διαιτητής των εμπορικών στρεβλώσεων. Στην πράξη, όμως, είναι «τίγρης χωρίς δόντια» καθώς :
Ο Μηχανισμός επίλυσης διαφορών παραμένει ουσιαστικά παραλυμένος, καθώς μέχρι σήμερα δεν κατάφερε να αποτρέψει την γιγάντωση των αθέμιτων πρακτικών στο διεθνές εμπόριο όπως: μη‑δασμολογικά εμπόδια, τεχνητή υποτίμηση του νομίσματος, εμπόδια στην αμοιβαία πρόσβαση στο εμπόριο, επιβάλουν δασμούς, επιδοτήσεις στην εργασία και στη βιομηχανία, ευνοϊκά δάνεια σε εξαγωγικές επιχειρήσεις, επιβολή κεφαλαιακών ελέγχων στους κατοίκους τους για να μην εισάγουν αγαθά κλπ.

Οι κανόνες για επιδοτήσεις είναι συγκεχυμένοι καθώς επιτρέπουν παραθυράκια (π.χ. «πράσινες» ή άλλες στρατηγικές επιχορηγήσεις).

Δεν υπάρχει διαφάνεια κρατικών δανείων καθώς η Κίνα δεν γνωστοποιεί τις πραγματικές επιδοτήσεις κρατικών τραπεζών στις εξαγωγικές επιχειρήσεις και έχει το μεγαλύτερο πλεόνασμα πάνω από $1,2 τρις.

Ελλείψει του ρόλου που έπρεπε να παίξει ο ΠΟΕ δεν μπορεί να αποτρέψει συστηματικές αθέμιτες πρακτικές. Άρα οι ΗΠΑ, και ενδεχομένως, σύντομα η ΕΕ, αλλά και άλλες ελλειμματικές χώρες στρέφονται σε μονομερείς ή «συμμαχικές» λύσεις.

4. Δύο σενάρια: επιτυχία ή αποτυχία των διαπραγματεύσεων για ένα δίκαιο διεθνές εμπόριο. Οι διαπραγματεύσεις έχουν ήδη ξεκινήσει με κάποιες χώρες, στα πλαίσια των 90 ημέρων αναβολής των δασμών της 2ης Απρίλιου, αλλά η πιο σημαντική θα είναι αυτή με την Κίνα.

Πίνακας αποτυχίας επιτυχίας και επιπτώσεων για τις ΗΠΑ, ΠΟΕ και ΕΕ

Σε περίπτωση επιτυχίας οι ΗΠΑ θα βιώσουν μείωση δίδυμου ελλείμματος, αναβίωση βιομηχανίας προηγμένης τεχνολογίας. Η ΕΕ διατηρεί μέρος του πλεονάσματος με ΗΠΑ, κερδίζει πρόσβαση σε κινεζική αγορά υπηρεσιών, καθώς η Κίνα ναγκάζεται να ενισχύσει τη ζήτηση στο εσωτερικό. Ο ΠΟΕ αναβαθμίζεται ως «φύλακας» νέων κανόνων και θα έχουμε μείωση γεωοικονομικών εντάσεων.

Σε περίπτωση αποτυχίας θα υπάρξει διάσπαση του συστήματος παγκόσμιου εμπορίου, με νέα κύματα δασμών και επιδοτήσεων. Οι ΗΠΑ θα βιώσουν Προσωρινή ανακούφιση ελλείμματος και κίνδυνο πληθωρισμού. Η ΕΕ χάνει το πλεόνασμα με ΗΠΑ ($240 δις) και το έλλειμμα με Κίνα εκρήγνυται.

Ο ΠΟΕ αδρανεί, το σύστημα εμπορίου κατακερματίζεται σε ζώνες δασμών και νομισμάτων. Οι χώρες πιέζονται να υιοθετήσουν σκληρότερους αμυντικούς μηχανισμούς, δημιουργείτε πολυμερές σύστημα σε «σιωπηρό λήθαργο», με περιφερειακά μπλοκ εμπορίου και νομισματικές ζώνες συναλλαγών σε τοπικά νομίσματα.

5. Τι μπορεί (και πρέπει) να κάνει η Ευρωπαϊκή Ένωση; α) Ευρωπαϊκή ρήτρα αντι-επιδοτήσεων, με έναν ενεργό μηχανισμό εξισορρόπησης που επιβάλλει προσωρινούς δασμούς όταν αποδεικνύεται κρατική επιδότηση τρίτης χώρας, β) Κοινά ευρωομόλογα για ηχηρή βιομηχανική ανάπτυξη, αντί για κατακερματισμένες εθνικές ενισχύσεις, έκδοση κοινών ομολόγων για χρηματοδότηση ημιαγωγών, ΑΙ-clouds· ενοποιημένο πλαίσιο, λιγότερος κατακερματισμός, γ) Συμμαχία «Deficit 20» , με την δημιουργία άτυπης ομάδας ελλειμματικών χωρών (ΗΠΑ, πολλές χώρες τις ΕΕ, Ινδία, Καναδάς, Αυστραλία, Ν. Αφρική κ.ά.) με στόχο να πιέσουν συλλογικά στον ΠΟΕ για αυστηρότερους κανόνες επιδοτήσεων και διαφάνειας, δ) Στοχευμένη δημοσιονομική χαλάρωση υπέρ της έρευνας, αν η Κίνα «ξεφορτώσει» πλεονάζουσα παραγωγή στην ευρωπαϊκή αγορά, η ΕΕ οφείλει να επενδύσει σε τομείς υψηλής αξίας όπου ο κινεζικός ανταγωνισμός είναι μικρότερος (φαρμακοβιομηχανία, ναυτιλιακός εξοπλισμός, αεροδιαστημική), ε) Ψηφιακός φόρος σύνοψης, αντί για γενικευμένους δασμούς, εφαρμογή ψηφιακού τέλους στα ψηφιακά οικοσυστήματα που εδραιώνουν δεσπόζουσα θέση στην Ευρώπη χωρίς παραγωγική επένδυση (π.χ. πλατφόρμες τρίτων χωρών).

6. Μπορεί να αναστηθεί ο ΠΟΕ; Ο ΠΟΕ χρειάζεται τρία άλματα: α) Αναβίωση του ρόλου με συμφωνία των κυριότερων χωρών ΗΠΑ–ΕΕ–Ιαπωνίας, β) Κώδικας επιδοτήσεων 2.0 με υποχρεωτική κοινοποίηση κρατικών δανείων/φοροαπαλλαγών όταν αθροιστικά υπερβαίνουν το 0,5 % του ΑΕΠ κλάδου, γ) Ταχεία διαδικασία διαιτησίας (fast-track) για μέτρα εθνικής ασφάλειας, ώστε οι χώρες να μη χρησιμοποιούν αυτό το επιχείρημα ως γενική δικαιολογία επιβολής δασμών. Αν δεν γίνουν αυτά, ο ΠΟΕ θα παραμείνει «φόρουμ συζητήσεων», και οι κύριες δυνάμεις θα στραφούν σε ad-hoc συμφωνίες.

7. Ο κίνδυνος ενός κατακερματισμένου κόσμου. Η αποτυχία διεθνούς συμβιβασμού θα γεννήσει τρία ρήγματα: α) Νομισματικό: μπλοκ δολαρίου εναντίον μπλοκ γιουάν· πολλαπλά συστήματα πληρωμών, β) Τεχνολογικό: ασύμβατα οικοσυστήματα 5G, cloud, chips· υψηλότερο κόστος συναλλαγών, γ) Κλιματικό και ενεργειακό: χωριστά πρότυπα πράσινης βιομηχανίας, με αποτέλεσμα «αγορές άνθρακα» που λειτουργούν ως συγκεκαλυμμένοι δασμοί. Οι οικονομίες με χρόνια ελλείμματα θα είναι οι πρώτες χαμένες: θα εισάγουν πληθωρισμό και γεωπολιτικό ρίσκο χωρίς να μπορούν να αντεπιτεθούν. Θα ακολουθήσουν οι χώρες με εμπορικά πλεονάσματα όπου δεν θα μπορούν να διαθέτουν την υπερπαραγωγή και θα χάσουν τις επενδύσεις τους.

8. Ανάγκη για «συμμετρικό πραγματισμό». Η εξίσωση «παγκόσμιο εμπόριο – δημοσιονομική πειθαρχία – εθνική ασφάλεια» μετατρέπεται από πολιτική πολυτέλεια σε υπαρξιακή αναγκαιότητα.

Για τις ΗΠΑ, επιτυχής συμφωνία σημαίνει περιορισμό δίδυμων ελλειμμάτων και σταδιακή απεξάρτηση από ασιατικές πιστώσεις. Για την ΕΕ, σημαίνει στρατηγική αυτονομία: αμυντικά μέτρα κατά της πλεονάζουσας κινεζικής παραγωγής, κοινές επενδύσεις υψηλής τεχνολογίας και διπλωματική πίεση για νέο κώδικα ΠΟΕ.

Για τον ΠΟΕ, είναι η ύστατη ευκαιρία να αποδείξει ρυθμιστική επάρκεια· αλλιώς θα απαξιωθεί οριστικά.

Η ιστορία διδάσκει ότι όταν ηγεμονικές δυνάμεις αποσύρονται χωρίς κανόνες, αφήνουν κενό που γεμίζει από συγκρούσεις. Αντιθέτως, όταν αναδιατάσσουν το σύστημα με κανόνες συμμετρικούς και εφαρμόσιμους, εξασφαλίζουν μεταβατική σταθερότητα – προς όφελος και των ελλειμματικών και των πλεονασματικών οικονομιών. Την αναδιάταξη την ξεκινούν οι ΗΠΑ αλλά πρέπει να ακολουθήσουν και οι άλλες χώρες με εμπορικά ελλείματα να καθίσουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Ο χρόνος για συλλογική μεταρρύθμιση λιγοστεύει· αν οι χώρες δεν δράσουν σύντομα, ο κόσμος θα οδεύσει σε ένα «σκοτεινό μεσαίωνα» προστατευτισμού όπου ο ισχυρότερος επιβάλει τους δικούς του κανόνες. Το στοίχημα, λοιπόν, δεν είναι απλώς εμπορικό· είναι βαθύτατα πολιτικό – δηλαδή, ζήτημα επιβίωσης εύθραυστων δημοκρατιών σε μια εποχή γεωοικονομικής τρικυμίας.

Η ερώτηση πλέον δεν είναι αν θα αλλάξει το σύστημα, αλλά πότε και με πόσο κόστος. Όσο αργούν οι συλλογικές λύσεις, τόσο μεγαλώνει ο πειρασμός των μονομερών κινήσεων. Και τότε όλοι, μικροί και μεγάλοι, θα πληρώσουμε ακριβά το τίμημα ενός νέου, κατακερματισμένου εμπορικού Μεσαίωνα.

*Οικονομολόγος, Αναπληρωτής Καθηγητής, Πολυτεχνείου Κρήτης Εργαστήριο Ανάλυσης Δεδομένων και Πρόβλεψης
**Διδάσκων, Πολυτεχνείου Κρήτης Εργαστήριο Ανάλυσης Δεδομένων και Πρόβλεψης

Το άρθρο Αθέμιτο παγκόσμιο εμπόριο, ΠΟΕ, δασμοί ΗΠΑ και ΕΕ… Των Γιώργο Ατσαλάκη – Ιωάννα Ατσαλάκη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Από τα παραδοσιακά καραβάνια μέχρι τα υπερσύγχρονα υψηλής τεχνολογίας μεταφορικά μέσα, ακολουθούμε το μονοπάτι των εμπόρων, των εξερευνητών και των ονειροπόλων. Μέσα από τις σελίδες αυτές, αναλύουμε πώς οι νέοι δρόμοι του μεταξιού επηρεάζουν την παγκόσμια οικονομία, δημιουργώντας νέες δυναμικές στις διεθνείς σχέσεις και ανοίγοντας νέους ορίζοντες στην παγκόσμια σκηνή και στην γεωπολιτική.

Θα ανακαλύψουμε τις πολιτικές, οικονομικές και πολιτιστικές δυνάμεις που διαμορφώνουν αυτούς τους δρόμους, εξετάζοντας τις στρατηγικές κινήσεις κρατών και τις φιλοδοξίες των πολυεθνικών εταιρειών και των κρατών. Παρατηρούμε επίσης τις συνέπειες που έχουν αυτές οι δυνάμεις στην τοπική κοινωνία και το περιβάλλον, καθώς η παγκόσμια οικονομία αναζητά ισορροπίες μεταξύ ανάπτυξης και βιωσιμότητας.

“Οι νέοι Δρόμοι του Μεταξιού” είναι ένα ταξίδι στο χρόνο και στον χώρο, που ξεκινά από τα βάθη της Ανατολής και φτάνει στις πόλεις της Δύσης, αγγίζοντας κάθε σημείο του πλανήτη. Μέσα από αυτό το ταξίδι, ελπίζουμε να προσφέρουμε μια πλούσια και πολύπλευρη εικόνα της σύγχρονης εποχής μας, όπου οι δρόμοι του μεταξιού δεν είναι απλώς διαδρομές εμπορίου, αλλά ζωντανοί ιστοί που συνδέουν λαούς, ιδέες και πολιτισμούς και διαμορφώνουν γεωπολιτική ισχύ.

Το ταξίδι γίνεται μέσα από σειρά άρθρων, όπου αναλύονται δεδομένα και γίνονται προβλέψεις για τα εμπορικά και ψηφιακά κανάλια της παγκόσμιας οικονομίας όπως διαμορφώνεται από τις νέες τεχνολογίες

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Mπαρμπουνάκης.  https://www.barbounakis.com/product/monternoi-dromoi-tou-metaksiou/

Οι συγγραφείς

Ατσαλάκης Γεώργιος

Ατσαλάκη Ιωάννα

Το άρθρο Οι μοντέρνοι Δρόμοι του Μεταξιού εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Είναι συχνά δυνατό να εντοπιστούν τομείς της οικονομίας που μπορούν να αναπτυχθούν. Ωστόσο, η ανάπτυξη συνδυάζει δύο διαφορετικές έννοιες: τη συνολική ανάπτυξη και την ανακατανομή των πόρων. Η συνολική ανάπτυξη σχετίζεται με την ανάπτυξη των πάντων, συμπεριλαμβανομένων όσο το δυνατό περισσότερων τομέων. Περιλαμβάνει την επέκταση της κλίμακας της οικονομίας, αντανακλώντας τελικά την αύξηση του μεγέθους του πραγματικού ΑΕΠ, το οποίο χρησιμεύει ως μέτρο αξίας της συνολικής παραγωγής και, κατά συνέπεια, της συνολικής χρήσης των πόρων που σχετίζεται με αυτήν την παραγωγή. Στο απλούστερο σενάριο της συνολικής αύξησης, όλα τα στοιχεία παρουσιάζουν περίπου την ίδια ποσοστιαία αύξηση.

Από την άλλη πλευρά, η ανακατανομή πόρων σημαίνει ότι ενώ ορισμένα πράγματα μπορεί να παρουσιάσουν ανάπτυξη, άλλα μπορεί να μειωθούν, με τους πόρους να ανακατευθύνονται από το δεύτερο στο πρώτο. Η ιδέα ότι η ανακατανομή παραμένει και εφικτή και επωφελής δεν θα πρέπει να εκληφθεί ως έγκριση ότι συμβάλει στην συνολική ανάπτυξη.

Ο ρόλος του δημάρχου στην συνολική ανάπτυξη ενός δήμου είναι καθοριστικός. Οι δήμαρχοι έχουν την ευθύνη να κατευθύνουν τις κοινότητές τους προς την ισόρροπη πρόοδο, τη βιωσιμότητα και την ευημερία. Οι ενέργειες που κάνει ένας δήμαρχος μπορούν να διαμορφώσουν το μέλλον ενός δήμου και την ποιότητα ζωής των κατοίκων του. Για να γίνει μια αποτελεσματική δημοτική ανάπτυξη χρειάζεται ένα ευρύ φάσμα δράσεων και στρατηγικών, από τις υποδομές και την οικονομική ανάπτυξη έως τις κοινωνικές υπηρεσίες και την περιβαλλοντική βιωσιμότητα, οι οποίες αναπτύσσονται παρακάτω.

Α) Όραμα και Στρατηγικός Σχεδιασμός
1. Καθορισμός ενός ξεκάθαρου οράματος για τον δήμο. Το πρώτο βήμα για έναν δήμαρχο είναι να δημιουργήσει ένα σαφές όραμα για τους κατοίκους του. Αυτό το όραμα θα πρέπει να περιλαμβάνει τους μακροπρόθεσμους στόχους, τις αξίες και τις φιλοδοξίες της κοινότητας.
2. Συμμετοχή των ενδιαφερομένων. Πρέπει να συμμετέχουν μέλη της κοινότητας, τοπικές επιχειρήσεις και ειδικοί στη διαδικασία σχεδιασμού για να διασφαλιστεί ότι το όραμα ευθυγραμμίζεται με τις ανάγκες και τις επιθυμίες του δήμου.
3. Ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου στρατηγικού σχεδίου. Είναι σημαντική η δημιουργία ενός στρατηγικού σχεδίου που περιγράφει συγκεκριμένους στόχους, στρατηγικές και μετρήσιμα αποτελέσματα για την επίτευξη του οράματος του δήμου.

Β) Ανάπτυξη Υποδομών
1. Επενδύσεις σε βασικές υποδομές. Πρέπει να διασφαλιστεί ότι ο δήμος διαθέτει καλοδιατηρημένους δρόμους, γέφυρες, ύδρευση, συστήματα αποχέτευσης, έργα αντιμετώπισης φυσικών καταστροφών και δημόσια μέσα μεταφοράς.
2. Πράσινη υποδομή. Εφαρμογή πρωτοβουλιών πράσινων υποδομών όπως πάρκα, ποδηλατόδρομοι και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής και της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας. Δυστυχώς οι δήμοι σήμερα έχουν σταματήσει να φυτεύουν δένδρα!!
3. Ψηφιακή υποδομή. Άκρως απαραίτητη είναι σήμερα η ενίσχυση ενός δήμου με ψηφιακή σύνδεση, επενδύοντας σε υψηλής ταχύτητας πρόσβαση στο διαδίκτυο και τεχνολογικές υποδομές για την υποστήριξη της οικονομικής ανάπτυξης και της καινοτομίας.

Γ) Οικονομική Ανάπτυξη
1. Προώθηση τοπικών επιχειρήσεων. Υποστήριξη και προώθηση τοπικών επιχειρήσεων μέσω κινήτρων, επιχορηγήσεων και εκστρατειών μάρκετινγκ για την τόνωση της οικονομικής ανάπτυξης. Μαχητική διεκδίκηση για προσέλκυση επιχειρήσεων να επενδύσουν στον δήμο, κάτι το οποίο σπάνια το βλέπουμε.
2. Διαφοροποιήση της οικονομίας. Ενθάρρυνση της οικονομικής διαφοροποίησης προσελκύοντας νέες βιομηχανίες και επιχειρήσεις για να μειωθεί η εξάρτηση από έναν μόνο τομέα.
3. Ανάπτυξη εργατικού δυναμικού. Επενδύσεις σε προγράμματα εκπαίδευσης και ανάπτυξης εργατικού δυναμικού για να εξασφαλίσετε ένα εξειδικευμένο και ανταγωνιστικό εργατικό δυναμικό που μπορεί να προσελκύσει επιχειρήσεις και βιομηχανίες.

Δ) Περιβαλλοντική Αειφορία
1. Πράσινες πολιτικές. Εφαρμογή πράσινων πολιτικών και κανονισμών για τη μείωση του αποτυπώματος άνθρακα του δήμου και την ενθάρρυνση της βιωσιμότητας.
2. Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Προώθηση της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, όπως η ηλιακή και η αιολική ενέργεια, για τη μείωση του ενεργειακού κόστους και των περιβαλλοντικών επιπτώσεων με ισόρροπο τρόπο ώστε να μην επιβαρύνονται οι κάτοικοι με υπερβολικά κόστη που καθιστούν ακριβή την ηλεκτρική ενέργεια.
3. Διαχείριση αποβλήτων. Ανάπτυξη αποτελεσματικών συστημάτων διαχείρισης αποβλήτων, συμπεριλαμβανομένων προγραμμάτων ανακύκλωσης και πρωτοβουλιών μετατροπής αποβλήτων σε ενέργεια, για την ελαχιστοποίηση των απορριμμάτων.

Ε) Κοινωνικές Υπηρεσίες
1. Εκπαίδευση. Βελτίωση της ποιότητας της εκπαίδευσης επενδύοντας σε σχολεία, βιβλιοθήκες και εκπαιδευτικά προγράμματα για την ενδυνάμωση της νεολαίας του δήμου και κυρίως στην εξοικείωσή τους με την τεχνητή νοημοσύνη, τρισδιάστατη εκτύπωση, νέα υλικά, κλπ.
2. Υγειονομική περίθαλψη. Διασφάλιση πρόσβασης σε ποιοτικές υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης υποστηρίζοντας εγκαταστάσεις και προγράμματα πρόληψης και υγειονομικής περίθαλψης.
3. Κοινωνική υποστήριξη. Παροχή κοινωνικών υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένης της οικονομικής στέγης, της φροντίδας των παιδιών και της φροντίδας ηλικιωμένων, για τη βελτίωση της ευημερίας όλων των κατοίκων.

Στ) Δημόσια ασφάλεια
1. Κοινοτική αστυνόμευση. Εφαρμογή στρατηγικών κοινοτικής αστυνόμευσης για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης μεταξύ των αρχών επιβολής του νόμου και των κατοίκων, προωθώντας την ασφάλεια και την προστασία της κοινοτικής και ατομικής περιουσίας.
2. Ετοιμότητα έκτακτης ανάγκης. Αναπτύξτε ολοκληρωμένα σχέδια αντιμετώπισης έκτακτης ανάγκης για την προστασία των κατοίκων σε περίπτωση φυσικών καταστροφών ή άλλων καταστάσεων έκτακτης ανάγκης.

Ζ) Διαφάνεια και λογοδοσία
1. Ανοιχτή διακυβέρνηση. Προώθηση της διαφάνειας καθιστώντας τις δημοτικές πληροφορίες προσβάσιμες στο κοινό μέσω πρωτοβουλιών ανοιχτών δεδομένων και τακτικών εκθέσεων. Τήρηση στατιστικών δεδομένων και συχνή δημοσίευση τους.
2. Ηθική ηγεσία. Ο Δήμαρχος πρέπει να δίνει το παράδειγμα να τηρεί υψηλά ηθικά πρότυπα για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης μεταξύ των κατοίκων. Να προωθεί την εργατικότητα, την εξοικονόμηση πόρων, την αποφασιστικότητα, την τάξη στα πράγματα και στο χρόνο, την ειλικρίνεια, την δικαιοσύνη την μετριοπάθειά, την αγνεία, την ταπεινοφροσύνη κλπ.

Η) Κοινοτική Δέσμευση
1. Συμμετοχή του κοινού. Ενθάρρυνση της συμμετοχής της κοινότητας μέσω δημόσιων συναντήσεων, ερευνών και συνελεύσεων για να διασφαλίσετε ότι η φωνή των κατοίκων ακούγεται στη λήψη αποφάσεων, και όχι κάποιων ομάδων συμφερόντων.
2. Συνεργασία. Προώθηση συνεργασιών με τοπικούς οργανισμούς, μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς και γειτονικούς δήμους για την αξιοποίηση πόρων και τεχνογνωσίας για κοινούς στόχους.

Θ) Δημοσιονομική Ευθύνη
1. Προϋπολογισμός. Ανάπτυξη ενός ισοσκελισμένου προϋπολογισμού που κατανέμει πόρους αποτελεσματικά για την υποστήριξη δημοτικών στόχων και αφήνει πάντα αποθεματικό για έκτακτες περιπτώσεις.
2. Δημιουργία εσόδων. Αναζήτηση εναλλακτικών πηγών εσόδων, όπως επιχορηγήσεις και συμπράξεις δημόσιου-ιδιωτικού τομέα, για τη χρηματοδότηση βασικών υπηρεσιών και έργων υποδομής. Αποφυγή μη παραγωγικού δανεισμού ο οποίος εξασφαλίζει σε εμάς την απόλαυση αγαθών και υπηρεσιών και επιβαρύνει συνήθως τα παιδιά μας με το βάρος της αποπληρωμής.

Ι) Προσαρμοστικότητα και ανθεκτικότητα
1. Σχεδιασμός για αλλαγή. Συνεχή προετοιμασία για προσαρμογή στις μεταβαλλόμενες συνθήκες, είτε λόγω οικονομικών αλλαγών, τεχνολογικών εξελίξεων ή περιβαλλοντικών προκλήσεων.
2. Σχεδιασμός ανθεκτικότητας. Ανάπτυξη σχεδίων ανθεκτικότητας για να ελαχιστοποιηθεί ο αντίκτυπος των καταστροφών και των καταστάσεων έκτακτης ανάγκης και να εξασφαλιστεί ταχεία ανάκαμψη.
3. Η ανάπτυξη προσαρμοστικότητας και ανθεκτικότητας εξασφαλίζει την δυνατότητα πολλαπλών επιλογών σε τυχόν προβλήματα πράγμα το οποίο ισχυροποιεί τον δήμο.

Τα παραπάνω βέβαια ισχύουν αναλογικά και για την περιφέρεια και τους περιφερειάρχες. Η ανάπτυξη ενός δήμου ή περιφέρειας σε μια ακμάζουσα και βιώσιμη κοινότητα είναι ένα πολύπλευρο έργο που απαιτεί όραμα, σχεδιασμό και αποτελεσματική ηγεσία. Οι δήμαρχοι και οι περιφερειάρχες παίζουν έναν κυρίαρχο ρόλο στην καθοδήγηση αυτής της ανάπτυξης δημιουργώντας ένα σαφές όραμα, ενισχύοντας τη συμμετοχή της κοινότητας και εφαρμόζοντας στρατηγικές δράσεις σε διάφορους τομείς. Ακολουθώντας τις παραπάνω κατευθυντήριες γραμμές, μπορεί οι κάτοικοι, να κρίνουν εάν στις επερχόμενες εκλογές, οι υποψήφιοι δήμαρχοι ή περιφερειάρχες ακολουθούν τα παραπάνω, και εάν μπορούν να οδηγήσουν τους δήμους ή τις περιφέρειες τους προς ένα λαμπρό μέλλον, όπου οι κάτοικοι απολαμβάνουν υψηλότερη ποιότητα ζωής και ο δήμος ή η περιφέρεια μέσω της προσαρμοστικότητας και της ανθεκτικότητας ως σύνολο ευημερεί.

*Οικονομολόγος, Αναπλ. Καθηγητής
*PhD. Πολυτεχνείο Κρήτης

Το άρθρο O ρόλος του Δημάρχου για ένα ακμάζοντα δήμο… Των Γιώργου Ατσαλάκη – Ιωάννας Ατσαλάκη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.