Για τους περισσότερο σκεπτικιστές, ο Χαράρι βρίσκεται την κατάλληλη στιγμή στο κατάλληλο «κύμα» της επικαιρότητας εφαρμόζοντας ένα αναλυτικό σχήμα για την πορεία της ανθρώπινης ιστορίας που ταιριάζει σε πολλές φάσεις. Πρόσφατο παράδειγμα οι αναλύσεις του του για την πανδημική κρίση, που φιλοξενήθηκαν στα μεγαλύτερα μέσα του πλανήτη. Τον συναντήσαμε προχθές στο κέντρο της Αθήνας, με αφορμή τον δεύτερο τόμο του graphic novel «Sapiens» (Τα θεμέλια του πολιτισμού), που αναμένεται τον Νοέμβριο από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια (μτφ. Μιχάλης Λαλιώτης).

Στα βιβλία σας διακρίνουμε έναν σκεπτικισμό για τις αιτίες των φαινομένων στην παγκόσμια ιστορία. Πιστεύετε ότι έχει νόημα να ανακαλύψουμε την αιτία της πρόσφατης πανδημικής κρίσης;

Αυτό που σίγουρα αξίζει να καταλάβουμε – και το πετύχαμε – είναι οι μηχανισμοί με τους οποίους «χτύπησε» και διαχύθηκε η πανδημία. Πράγμα που δεν ήταν καθόλου δεδομένο σε άλλες φάσεις της ανθρώπινης ιστορίας, αν σκεφτείτε τη Μαύρη Πανώλη, όπου οι άνθρωποι ποτέ δεν κατάλαβαν τι τους συνέβη. Πίστεψαν ότι επρόκειτο για θεία τιμωρία ή μαύρη μαγεία. Στις μέρες μας ευτυχώς αντιληφθήκαμε γρήγορα τι συνέβη. Χρειάστηκαν μόλις δύο εβδομάδες για να εντοπίσουμε τον ιό και να αναλύσουμε το DNA του. Σε πολύ λίγο χρόνο, εξάλλου, βρήκαμε τρόπους για να ανακόψουμε τη μεγαλύτερη εξάπλωσή του. Το πώς ξεκίνησε σαφώς και δεν το βρήκαμε. Σίγουρα πάντως δεν ξεκίνησε με πρόθεση κάποιου ατόμου.

Είστε ικανοποιημένος από την αλληλεγγύη και τη συνεργασία που έδειξαν τα κράτη μεταξύ τους;

Οχι. Υπήρξαν μεγάλες διαφορές ανάμεσα στο επιστημονικό και το πολιτικό επίπεδο. Στο επιστημονικό, ναι, σημειώθηκε τεράστια συνεργασία. Ειδικά στην αρχή, όταν οι ειδικοί ανέλυσαν τη φύση του ιού. Δεν συνέβη το ίδιο με τους πολιτικούς, ώστε να αξιοποιήσουν τις επιστημονικές προτάσεις για να σταματήσουν την πανδημία. Δύο χρόνια μετά την έναρξή της δεν διαθέτουμε ακόμη παγκόσμιο σχέδιο δράσης: πώς θα την ξεπεράσουμε και πώς θα αντιμετωπίσουμε τις οικονομικές συνέπειες. Κάθε κράτος ασχολείται με τα του οίκου του. Προκαλεί ανησυχία ότι δεν υπάρχουν «ενήλικοι στο δωμάτιο» για να αναλάβουν την ευθύνη.

Πιστεύετε ότι το Ισραήλ θα μπορούσε να κάνει κάτι καλύτερα στην αντιμετώπιση της πανδημίας; Και δεύτερον: περιμένατε περισσότερα από την Ευρωπαϊκή Ενωση;

Οσον αφορά το Ισραήλ και τη διαχείριση της καραντίνας δεν νιώθω ειδικός για να μιλήσω. Ενα πράγμα που έπρεπε να κάνει το Ισραήλ είναι να φερθεί περισσότερα υπεύθυνα απέναντι στον παλαιστινιακό πληθυσμό και να φροντίσει τον εμβολιασμό του. Μέχρι εκείνη τη στιγμή συμπεριφέρθηκε σαν ελεγκτής συνόρων και μόλις έφτασε η ώρα της ευθύνης την απέκρουσε λέγοντας ότι δεν είναι δική του υπόθεση ο εμβολιασμός. Οσον αφορά την Ευρωπαϊκή Ενωση μπορεί να πει κανείς ότι στην αρχή δεν πήγαν καλά τα πράγματα σε επίπεδο συντονισμού. Αλλά όσο περνούσε ο καιρός η αντίδρασή της βελτιωνόταν. Το βασικό ζήτημα είναι και πάλι το χάσμα με τις προσδοκίες των λαών. Από τη μια πλευρά, παραπονιούνται ορισμένοι ότι η ΕΕ έχει δυσανάλογη εξουσία και δεν μπορούν να δέχονται εντολές από τις Βρυξέλλες. Αλλά όταν έρχεται η πανδημία, θέλουν όλοι μια αποτελεσματική ΕΕ, που ελέγχει και οργανώνει τα πάντα. Χάνουν, δηλαδή, το προφανές: όταν θέλεις να είναι αποτελεσματική η Ενωση, πρέπει να της δώσεις μεγαλύτερες εξουσίες. Διαφορετικά δεν μπορείς να περιμένεις πολλά από μια χαλαρή ένωση ανεξάρτητων κρατών. Γιατί εκεί καταλήγουμε.

Πόσα γνωρίζατε για την Ελλάδα όταν την επιλέξατε ως μοντέλο σωστής διαχείρισης του κορωνοϊού απέναντι στις ΗΠΑ του Τραμπ;

Εννοείτε στην αρχή της κρίσης, γιατί μετά δεν παρακολούθησα τις εξελίξεις. Αυτό που μου έκανε τότε εντύπωση στη χώρα σας ήταν η αντίδρασή της σε σχέση με τους δύο γείτονες: την Ιταλία και την Τουρκία. Η Ελλάδα, παρόλο που αντιμετώπιζε μεγάλα προβλήματα ύστερα από την πολυετή οικονομική κρίση, κατάφερε να αντεπεξέλθει πολύ αποτελεσματικά και υπεύθυνα. Με δεδομένες τις ανάγκες του τουρισμού, η κυβέρνηση αντέδρασε σωστά ακούγοντας τους ειδικούς. Θεώρησα δόκιμο, λοιπόν, το παράδειγμα μιας μικρής χώρας που τα πήγε καλύτερα σε σχέση με μια μεγαλύτερη και πανίσχυρη.

Ποια πιστεύετε ότι θα είναι τα συμπεράσματα που θα μας ακολουθούν στα χρόνια μετά το τέλος της πανδημικής κρίσης;

Πιστεύω ότι η κρίση υπενθύμισε πόση ανάγκη έχουμε από την παγκόσμια συνεργασία –  όχι μόνο για την πανδημία, αλλά και για την κλιματική κρίση ή την τεχνητή νοημοσύνη. Και πόσο χρειαζόμαστε την υπεύθυνη διακυβέρνηση. Πριν από την Covid παρατηρήσαμε το κύμα του λαϊκισμού, το οποίο τώρα ανακόπτεται ως ένα σημείο. Πιθανότατα εξαιτίας της πανδημίας, καθώς υπενθυμίζει στους ανθρώπους την ανάγκη να υπερψηφίζουν υπεύθυνους πολιτικούς και όχι σταρ της ριάλιτι τηλεόρασης. Είναι σαν να τέθηκε το ερώτημα: ποιον να ψηφίσω εάν έρθει μια νέα πανδημική ή οικολογική κρίση.

Αναφέρεστε επίσης συχνά στις «παρενέργειες» από τα μεγάλα δεδομένα (data) και τα social media. Τι μπορεί να είναι η «επόμενη Covid» που ακόμη δεν γνωρίζουμε;

Κάτι που για μένα μοιάζει ήδη προφανές είναι ένας «ψηφιακός ιός». Οπως αυτή τη στιγμή έχουμε μια πανδημία βιολογικού τύπου, μπορεί να προκύψει μια αντίστοιχη στον ψηφιακό κόσμο – και μάλιστα χειρότερη. Από τον κορωνοϊό κι έπειτα ζήσαμε την επιτάχυνση της μετάβασης από την πραγματική ζωή στην online εμπειρία. Σκεφτείτε τι θα γίνει αν αύριο προκύψει μια κυβερνοεπίθεση, που θα ρίξει όλη την ψηφιακή υποδομή. Το απόλυτο χάος. Το άλλο ζήτημα στο οποίο πρέπει να δείξουμε προσοχή είναι φυσικά η προϊούσα οικολογική κρίση. Τα πλέον πρόσφατα συμπτώματά της τα ζήσατε ήδη στην Ελλάδα και την Τουρκία το περασμένο καλοκαίρι. Ο κόσμος συνειδητοποιεί ότι αυτό που μεταθέτει για τα επόμενα 40-50 χρόνια βρίσκεται στο διπλανό χωριό.

Συμμερίζεστε την αγωνία για τη διαβόητη «οργουελιανή κοινωνία» που μπορεί να προκύψει από την κατάχρηση εξουσίας ενός ηγέτη;

Ναι. Ο φόβος μιας δικτατορίας ακραίας μορφής, που θα βασίζεται στην επιτήρηση των πολιτών με τεχνητή νοημοσύνη και αλγορίθμους, είναι πολύ βάσιμος. Η τεχνολογία δεν είναι ντετερμινιστική υπόθεση: μπορεί να χρησιμοποιηθεί με τον έναν ή τον άλλον τρόπο. Αλλά στο εξαιρετικά αρνητικό σενάριο, ναι, μπορεί να οδηγήσει σε ολοκληρωτικό καθεστώς. Οι δικτατορίες άλλωστε πάντα επιδίωκαν να παρακολουθούν τους πάντες, απλώς δεν ήταν εφικτό σε όλες τις περιπτώσεις. Τώρα γίνεται εφικτό και πρέπει να το πάρουμε σοβαρά υπόψη.

Ποιο νομίζετε ότι είναι το κυριότερο χαρακτηριστικό του επικίνδυνου λαϊκισμού που επιβιώνει σε διαφορετικά μέρη του πλανήτη;

Πολλοί μιλούν για την άνοδο του λαϊκισμού και υποδεικνύουν τους λαϊκιστές ηγέτες ως εθνικιστές. Νομίζω ότι πρόκειται για λάθος. Ο λαϊκισμός τείνει να είναι αντι-εθνικιστικός. Αντί να ενώνει μια κοινότητα τη διχάζει επίτηδες. Στρέφει τον έναν εναντίον του άλλου. Γι’ αυτό λέω ότι άνθρωποι όπως ο Τραμπ δεν είναι εθνικιστές, αλλά το αντίθετό τους. Οπου έβρισκε σημείο διαφωνίας ανάμεσα στους ίδιους τους Αμερικανούς δεν προσπαθούσε να στήσει γέφυρες, αλλά να επιδεινώσει την κατάσταση: να διαιρέσει, δηλαδή, την κοινότητα. Δεν έβλεπε τον εαυτό του ως εθνικό ηγέτη, αλλά ως «φυλετικό αρχηγό». Ηγούνταν ενός μόνο κομματιού της αμερικανικής κοινωνίας – αυτού που τον «ακολουθούσε» – εις βάρος των άλλων.

Εχετε εξηγήσει στον εαυτό σας γιατί το «Sapiens» είχε τόσο μεγάλη αποδοχή από το αναγνωστικό κοινό, ώστε να χαρακτηρίζεστε φαινόμενο;

Δεν ξέρω πώς είναι τα σχολικά βιβλία στην Ελλάδα, αλλά στο Ισραήλ μαθαίνεις μόνο την ισραηλινή ιστορία. Οχι την εξέλιξη της ανθρωπότητας, παρόλο που ζούμε σε ένα παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον. Χρειαζόμαστε μία ευρεία αντίληψη για την ανθρώπινη ιστορία, έτσι ώστε να αντιλαμβανόμαστε πως όταν ένας ιός ξεκινάει στην Κίνα ή μια οικονομική κρίση στις ΗΠΑ μπορούν να εξαπλωθούν στον υπόλοιπο κόσμο. Εχω, λοιπόν, την αίσθηση ότι το «Sapiens» πρόσφερε στους αναγνώστες μια τέτοια οπτική με τρόπο δελεαστικό και παιγνιώδη.

Το επόμενο βήμα ήταν η μετατροπή του βιβλίου σε graphic novel, όπου περιμένουμε τον δεύτερο τόμο. Σας άρεσαν τα graphic novels πριν από τη δική σας απόπειρα;

Δεν διάβαζα πολλά. Ο σύζυγός μου ασχολούνταν περισσότερο και έχει διδάξει κινούμενο σχέδιο σε παιδιά. Οπότε όταν ήρθε η προσφορά από τον γαλλικό οίκο ήμουν έτοιμος για να απευθυνθώ σε ένα καινούργιο κοινό. Κι έτσι ένα βιβλίο 400 σελίδων, χωρίς καμία εικόνα, απέκτησε τη νέα αφήγησή του.

Τι είδους αφηγήσεις σάς αγγίζουν προσωπικά; Από τα ομηρικά έπη ως τις σύγχρονες τηλεοπτικές σειρές;

Εξαρτάται κάθε φορά από το τι διαβάζω. Αλλά αν μιλήσουμε για βιβλία Ιστορίας, με γοητεύει μια διαφορετική οπτική για τον κόσμο: μπορεί να είναι βιβλίο για την παγκόσμια ιστορία, μπορεί απλώς και για μια κλειστή κοινότητα. Θέλω να πάρω πληροφορίες για το πώς ζουν, αντιδρούν και αντεπεξέρχονται στις διαφορετικές συνθήκες οι άνθρωποι. Αλλες φορές προτιμώς απλώς να χαλαρώσω.

Θα συμφωνούσατε με την Τζόαν Ντίντιον ότι λέμε ιστορίες για να μπορέσουμε να ζήσουμε;

Ακριβώς. Αυτό κάνουμε.

Αν μία ευρωπαϊκή εφημερίδα σάς ανέθετε ένα ρεπορτάζ για ένα κείμενο αυτοψίας και παρατήρησης, τι θα επιλέγατε: τον Βόρειο Πόλο για την κλιματική κρίση ή μια μέχρι πρότινος άγνωστη φυλή της Αφρικής;

Αν και δεν έχω τη γνώση για κανένα από τα δύο, νομίζω ότι το δεύτερο σενάριο μου ταιριάζει καλύτερα. Ακόμη και για να λύσουμε το περιβαλλοντικό πρόβλημα πρέπει να κατανοήσουμε καλύτερα την ανθρωπότητα. Και φυσικά να κάνουμε τις κατάλληλες επιλογές. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που γνωρίζω, χρειάζεται να επενδύσουμε μόλις το 2% του παγκόσμιου ΑΕΠ για να λυθεί η κλιματική κρίση με νέες τεχνολογίες και βελτίωση των υποδομών. Αρα το ζήτημα είναι η πολιτική: πώς αλλάζεις τις δεδομένες προτεραιότητες των ανθρώπων, ώστε να κατευθύνουν το 2% στο περιβάλλον αντί της ασφάλειας, για παράδειγμα; Ακόμη και γι’ αυτό, λοιπόν, χρειάζεται να κατανοήσεις την ανθρώπινη φύση.

Θα θέλατε να ήσασταν φίλος του Νίτσε ή του Κάφκα;

Νομίζω του Κάφκα, ο οποίος εμφανίζεται και ως χαρακτήρας στο graphic novel. Τον αγαπώ πολύ.

Αν ξοδεύατε 10 ώρες για home cinema μόνος ή με φίλους, θα διαλέγατε ένα BOX set με Χίτσκοκ, Κιούμπρικ ή Ταρκόφσκι;

Θα διαλέξω μάλλον το «Rick and Morty» στο Netflix (σ.σ.: σειρά animation, που ξεκίνησε το 2013).

Ποια είναι η μεγαλύτερη προσωπική σας φοβία;

Η αίσθηση ότι μπορεί να χάσω τον εαυτό μου ή την κατεύθυνση στη ζωή μου.

Εχετε μάθει να γράφετε με μολύβι ή με στιλό;

Πολύ ενδιαφέρον, αλλά πολύ ειλικρινά: δεν θυμάμαι. Εχουν περάσει 40 χρόνια.

Υπάρχει ένα τραγούδι ή ένας ρυθμός που σας μεταφέρει αυτομάτως στην παιδική ηλικία του Ισραήλ;

Ο ρυθμός από την εξαιρετική γαλλική σειρά animation «Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ο άνθρωπος» για τη δημιουργία του κόσμου (σ.σ.: του Αλμπέρ Μπαριγιέ, η οποία προβαλλόταν και στην παλιά ΕΡΤ). Την έβλεπα χωρίς σταματημό. Η μελωδία με πηγαίνει χρόνια πίσω και μόνο που το σκέφτομαι.

Τι θα λέγατε στον 10χρονο εαυτό σας αν τον συναντούσατε τυχαία σήμερα;

Οτι όλα θα πάνε καλά. Τουλάχιστον για τη ζωή μου. Δεν ξέρω για τον κόσμο.

Πηγή: ot.gr

Το άρθρο Γιουβάλ Νόα Χαράρι – «Ο επόμενος ιός μπορεί να είναι ψηφιακός» εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Ποιο θα είναι άραγε το επόμενο παγκοσμιοποιητικό γεγονός που θα μας συνταράξει ; Τι ακολουθεί μετά την πανδημία στο άδηλο μέλλον ; Θεομηνίες αλά Hollywood λόγω κλιματικής αλλαγής ; Ποιoς ξέρει…

Κάποια «παγκοσμιοποιημένα» όμως γεγονότα επηρεάζουν χωρίς πολύ θόρυβο τις ζωές μας. Δείτε τις τιμές στο πρατήριο : 1,80-1,90 η βενζίνη. Η ΕΚΤ ανεβάζει ήδη τον πήχη πληθωρισμού και οι αγορές ζεσταίνονται για αναταραχή : το ότι πχ. πήγαν στο διάστημα δυο ζάμπλουτοι δεν προεξοφλεί τα υπερκέρδη για τις μετοχές τους στην Wall Street.

Κραχ δεν μπορεί εύκολα να συμβεί με καθεστώς μηδενικών επιτοκίων, τέλειας κινητικότητας κεφαλαίων και ύπαρξης εσχάτων καταφυγίων (κεντρικές τράπεζες).

Τι είναι όμως οι αγορές που μόλις αναταράσσονται αυξάνουν το κόστος αγαθών στο σούπερ μάρκετ; «Το γεγονός ότι τα ολιγοπώλια μπορούν να βαφτίζουν τους εαυτούς τους ως αγορές ενώ ταυτόχρονα δεν χρειάζεται να αναφέρονται σε καμία αγορά, τους δίνει ακριβώς αυτή την αφηρημένη εξουσία των αγορών. Αλλά όταν αυτές είναι νευρικές σημαίνει ότι μια ντουζίνα κερδοσκόπων είναι δυσαρεστημένοι» γράφει πολύ εύστοχα ο Dowbor και το αντιγράφω από τον Barreira στις Θέσεις τ.156.

Και επειδή τα ολίγοπωλια των φαρμάκων, του πετρελαίου, των τροφίμων, της τεχνολογίας, της ενέργειας καλούνται «αγορές», ας είμαστε έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε την πραγματικότητα: οι υψηλές τιμές των μετόχων στα χρηματιστήρια που προεξοφλούν κέρδη, είναι πλασματικό κεφάλαιο που περιμένει πωλήσεις («κεφαλαιοποίηση» το βαφτίζουμε στα βιβλία). Οι πωλήσεις όμως προϋποθέτουν ζήτηση και η ζήτηση προϋποθέτει αγοραστική δύναμη. Όχι υπερχρεωμένα νοικοκυριά και κράτη.

Αλλά τι είδους « υποκείμενο» είναι τελικά οι Αγορές; Πόσο σχετίζονται με το άθροισμα των ατομικών συμπεριφορών εντός τους; Ποιες δυνάμεις διαμορφώνουν το ανθρώπινο κεφάλαιο και την υποκειμενικότητα ταυτόχρονα; Γιατί η υπερχρεωμένη κοινωνία και το κράτος διαφέρει από το υπερχρεωμένο υποκείμενο;

Είναι πολλές οι ερωτήσεις που μπορούν να μας απασχολήσουν ώστε να κατανοηθεί η σύγχρονη οικονομική πραγματικότητα που έχει εισβάλλει βίαια στην καθημερινότητα του υποκειμένου. Σφοδρές συγκρούσεις με τις άμυνες και τα αναχώματα της υποκειμενικής συμπεριφοράς έχουν εγκαινιάσει έναν νέο ασύμμετρο πόλεμο: «υποκειμενικότητα» εναντίον «συλλογικού υποκειμένου» (Αγορές).

Η πανεπιστημιακή μας προίκα της νεοκλασικής οικονομικής θεωρίας, του νεοφιλελευθερισμού, είναι βαριά. Όσο η κοινωνία της ορθοπεταλιάς, το αόρατο χέρι και η απατηλή λάμψη της «Υπόθεσης των Αποτελεσματικών Αγορών» (Efficient Market Hypothesis), απαιτoύν να ομολογούμε ως ορθολογικά όντα τα πάντα (σε γραπτό και προφορικό λόγο εντός του ψηφιακού παγκόσμιου χωριού) η φυγή προς τα εμπρός θα καταγράφεται ως δυνητική πραγματικότητα.

Στον σύγχρονο καπιταλισμό είχαμε μια ημέρα ορόσημο : εκείνη όπου ο πρώην διοικητής της κεντρικής τράπεζας των ΗΠΑ (FED) o Alan Greenspan, δημοσίως δήλωσε μετά την κρίση του 2008 ότι δεν εκτίμησε σωστά την έκταση των ζημιών από τις αγορές παραγώγων διότι οι ιδέες του ήταν λάθος ! Δηλαδή, μια κυνική ομολογία του ενορχηστρωτή της απορρύθμισης ότι το νοητικό του μοντέλο ήταν σφαλερό.

Πάμε στο σήμερα : της πανδημίας, του διαστημικού Elon Musk και του Jeff Bezos,των 35,000 μονάδων στην Wall Street με 2,5 εκατομμύρια νεκρούς από τον ιό.

Oι Αγορές έχουν όνομα και διεύθυνση, αποτελούν τροχιές σύγκλισης συμφερόντων μεταξύ προσφοράς και ζήτησης κεφαλαίων. Οι Αγορές είναι εκείνο το παλάτι του σύγχρονου χρηματοπιστωτικού σύμπαντος που φυλακίζει εντός του τις προθεσμιακές επιλογές επένδυσης, τις κερδοσκοπικές βραχυπρόθεσμες προτιμήσεις, τις απέραντες σηματοδοτήσεις μοχλευμένων στοιχημάτων από τα σύγχρονα όπλα μαζικής καταστροφής-τα παράγωγα χρηματοοικονομικά προϊόντα.

Το υποκείμενο της πανδημίας υποτίθεται ότι ζει στην ψηφιακή αυλή αυτού του παλατιού. Δεν μπορεί όμως να δει τα δωμάτια της μοναρχίας που τον εξουσιάζει. Δεν μπορεί να κρυφακούσει τις συνεννοήσεις που στοιχηματίζουν οι κλειδοκράτορες του χρήματος.

Το Κεφάλαιο σε προθεσμιακή πλέον βάση κατακτά νέες αγορές και μέσω μόχλευσης κερδίζει εδάφη. Αυτή την πολεμική μηχανή είναι που συντηρεί συνεχώς η κατανάλωση. Το Υποκείμενο που δαπανά χρόνο και χρήμα τροφοδοτεί αυτή την μηχανή και ωθεί κατά καιρούς τον καπιταλισμό στα όρια του.

Η ευφυής στρατηγική των Αγορών έγκειται στο να ονομάζουν ως έλλειψη εμπιστοσύνης την απουσία πίστης στο τραπεζικό κύκλωμα. Θεματοφύλακες της ροής του κεφαλαίου, οι μεγάλες τράπεζες θα κρατάνε εγκλωβισμένες τις εμπορικές ροές χρήματος και θα πνίγουν σταδιακά τις κοινωνίες….

Το άρθρο Ο ανθεκτικός ιός των Αγορών… Του Ηλία Καραβόλια εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Οταν ο βρετανός ιστορικός, ανατόμος των σύγχρονων κοινωνιών και καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, Νάιαλ Φέργκιουσον, τελείωνε πέρυσι το βιβλίο του για την «Πολιτική της καταστροφής», διαπίστωνε εξετάζοντας τον annus horribilis 2020 ότι οι καταστροφές είναι δύσκολο να προβλεφθούν. Διότι οι πανδημίες, οι σεισμοί, οι οικονομικές κρίσεις και οι πόλεμοι δεν σημειώνονται κατά τακτά χρονικά διαστήματα. «Θα έπρεπε», έγραψε, «να είμαστε καλύτερα προετοιμασμένοι από τους Ρωμαίους όταν εξερράγη ο Βεζούβιος ή τους Ιταλούς του Μεσαίωνα όταν χτύπησε ο Μαύρος Θάνατος. Εμείς, σήμερα, έχουμε την επιστήμη στο πλευρό μας. Παρ’ όλα αυτά, δεν φαίνεται να καλυτερεύουμε στην αντιμετώπιση καταστροφών».

Ο 58χρονος ιστορικός γράφει τώρα στο Bloomberg πως όταν τελείωνε το βιβλίο, ήξερε ότι η πανδημία έχει πολύ χρόνο ακόμα. «Είναι καλό να θυμόμαστε πως το ελληνικό αλφάβητο έχει 24 γράμματα και το Δέλτα είναι μόλις το τέταρτο», σημειώνει αναφερόμενος στη νέα μετάλλαξη Δέλτα, που προκαλεί έντονες ανησυχίες. «Εχουμε ήδη το Κάπα που εντοπίστηκε για πρώτη φορά στην Ινδία και τώρα εξαπλώνεται στην Αυστραλία – αλλά πού είναι το Εψιλον, το Ζήτα, το Ητα, το Θήτα και το Γιώτα; Αλήθεια, πιστεύουμε ότι η Δέλτα είναι η χειρότερη μετάλλαξη του ιού που θα δούμε; Εγώ ανησυχώ πιο πολύ για την Ωμέγα». Θεωρεί πως όπως ακριβώς μετά την 11η Σεπτεμβρίου άλλαξε εντελώς η αεροπορική ασφάλεια, έτσι και τώρα, πολλά «προσωρινά» μέτρα λόγω πανδημίας ήρθαν για να μείνουν.

Θα ήταν ίσως υπερβολικό να πούμε ότι η καραντίνα έκανε πιο πολύ κακό από καλό στον αναπτυσσόμενο κόσμο, αν και σίγουρα τα κρούσματα θα μπορούσαν να έχουν αποφευχθεί ή περιοριστεί με περισσότερα τεστ και ιχνηλατήσεις νωρίτερα. Ομως μια νέα μελέτη που κάνει το Εθνικό Γραφείο Οικονομικών Ερευνών στις ΗΠΑ δείχνει ότι η καραντίνα έκανε περισσότερο κακό παρά καλό στις αναπτυσσόμενες χώρες. «Στις χώρες χαμηλών εισοδημάτων», αναφέρεται, «η καραντίνα μπορεί να οδηγήσει στην άνοδο του αριθμού θανάτων παιδιών λόγω της οικονομικής συρρίκνωσης ανά θάνατο που αποφεύγεται λόγω Covid-19».

Επίσης υπήρχε προφανώς μια «διαγενεαλογική ανταλλαγή» στον αναπτυγμένο κόσμο, υπό την έννοια ότι οι νέοι υπέστησαν σημαντικές εκπαιδευτικές και οικονομικές απώλειες λόγω των περιορισμών που επιβλήθηκαν για την αντιμετώπιση της πανδημίας και τη θνησιμότητα των μεγαλύτερων ευάλωτων ηλικιακών ομάδων.

Η κατάσταση έχει βελτιωθεί βέβαια, αλλά εκπλήξεις μάς περιμένουν σε κάθε γωνία, αναφέρει ο Φέργκιουσον, επικαλούμενος τις τελευταίες προβλέψεις του Ινστιτούτου Μέτρησης και Αξιολόγησης Υγείας, ότι θα σημειωθούν 1,1 εκατ. θάνατοι από Covid έως τα τέλη Σεπτεμβρίου. Και αυτό δεν θα οφείλεται μόνο σε εκείνους που αρνούνται το εμβόλιο, τονίζει, αλλά και στην ανεπάρκεια εμβολίων και τη μειωμένη αποτελεσματικότητα κάποιων εξ αυτών. Μόνο το 22% του παγκόσμιου πληθυσμού έχει λάβει μία δόση εμβολίου, ενώ πλήρως εμβολιασμένο είναι μόλις το 10%. Το 1/3 των εμβολίων πήγε σε πλούσιες χώρες, το 52% σε χώρες μεσαίου εισοδήματος, το 14% σε χώρες χαμηλού εισοδήματος.

Οι ιατρικοί λόγοι

Οι ιατρικοί λόγοι που στηρίζουν ότι η πανδημία θα διαρκέσει πολύ περισσότερο απ’ όσο ελπίζαμε, τονίζει ο Φέργκιουσον, είναι προφανείς. Πρώτον, ο ιός δεν μπορεί να απαλειφθεί διότι υπάρχουν πολλοί φορείς. Καλή τύχη στον εμβολιασμό των μινκ, λέει ειρωνικά. Δεύτερον, επικαλείται ένα πρόσφατο άρθρο στο «Foreign Affairs» γνωστών αμερικανών ειδικών, όπου αναφέρεται: «Ο κόσμος δεν θα φτάσει ποτέ το σημείο όπου αρκετοί άνθρωποι θα έχουν ανοσία για να σταματήσει η εξάπλωση του ιού, πριν ενσκήψουν νέες επικίνδυνες μεταλλάξεις – που μεταδίδονται πιο εύκολα, που αντιστέκονται στα εμβόλια και μπορούν ακόμα και να ξεγελάσουν τα υπάρχοντα διαγνωστικά τεστ».

Το άρθρο με τίτλο «Ο ιός για πάντα» υπογράφουν έξι επιδημιολόγοι, ακαδημαϊκοί, ένας πρώην υφυπουργός Υγείας των ΗΠΑ και ο διευθυντής του αμερικανικού Κέντρου Μολυσματικών Ασθενειών και Ανοσίας. Εκεί τονίζουν: «Ηρθε η ώρα να το πούμε φωναχτά: ο ιός πίσω από την πανδημία Covid-19 δεν θα φύγει από δίπλα μας. Ο SARS-CoV-2 δεν θα εξαφανιστεί καθώς ήδη αναπτύσσεται μέσα σε περισσότερα από 12 ζωικά είδη. Μεταξύ των ανθρώπων, η περίφημη ανοσία της αγέλης, που κάποτε θεωρούνταν η μοναδική λύση, δεν είναι εφικτή. Οι περισσότερες χώρες δεν έχουν αρκετά εμβόλια και, ακόμα και στις λίγες τυχερές όπου υπάρχει πληθώρα, πολλοί είναι εκείνοι που αρνούνται να εμβολιαστούν. Ως αποτέλεσμα, ο κόσμος μας δεν θα φθάσει στο σημείο όπου αρκετοί έχουν ανοσία ώστε να σταματήσει η μετάδοση του ιού πριν εμφανιστούν επικίνδυνες μεταλλάξεις. Οι σούπερ μεταλλάξεις μπορεί να μας φέρουν πίσω στο σημείο μηδέν. Και να ζήσουμε το 2020 από την αρχή».

Ετσι λοιπόν, αντί να εξασθενήσει και να εξαφανιστεί ο κορωνοϊός, θα κυκλοφορεί σε όλο τον πλανήτη για τα επόμενα χρόνια. Κάποιες από τις χώρες που σημείωσαν επιτυχίες στην αντιμετώπιση της πανδημίας είναι πλέον ευάλωτες και έτοιμες να φιλοξενήσουν τις επόμενες εξάρσεις. Ο ιός ήρθε για να μείνει. Το ερώτημα είναι: Τι πρέπει να κάνουμε εμείς;

Η αντιμετώπιση μιας πανδημίας δεν προϋποθέτει μόνο χρήματα και πηγές – χρειάζεται ιδέες και στρατηγική, τονίζουν οι ειδικοί.

«Η επιδημιολογία έχει τα εργαλεία για να επιστρέψει ο κόσμος μας σε μια κατάσταση σχετικής κανονικότητας, για να μας επιτρέψει να ζήσουμε με τον SARS-CoV-2 όπως μάθαμε να αντιμετωπίζουμε και άλλες ασθένειες. Το κλειδί βρίσκεται στο να αντιμετωπίσουμε τα εμβόλια ως μεταφερόμενες πηγές που μπορεί να επιστρατευθούν άμεσα όπου χρειάζονται περισσότερο: σε σημεία όπου σημειώνεται έξαρση και δεν υπάρχουν αρκετές δόσεις εμβολίων».

Εν τω μεταξύ, οι κυβερνήσεις θα πρέπει να χρησιμοποιήσουν τις νέες τεχνολογίες για να μπορούν καλύτερα να εντοπίζουν και να περιορίζουν τις εξάρσεις. Αυτό σημαίνει να υιοθετήσουν συστήματα άμεσης ειδοποίησης προς τους πολίτες. Και σημαίνει να βελτιώσουν τις ικανότητες να αναγνωρίζουν την αλληλουχία DNA των ιών, ώστε οι ερευνητές να καταλαβαίνουν άμεσα ποια μετάλλαξη κυριαρχεί πού και ποια εμβόλια είναι πιο αποτελεσματικά. Ολα αυτά πρέπει να γίνουν το συντομότερο δυνατόν. Οσο πιο αργά οι χώρες εμβολιάζουν τους πολίτες, τόσο περισσότερες μεταλλάξεις θα προκύπτουν.

Oι ειδικοί προτείνουν να αλλάξει και το διεθνές σύστημα για την αντιμετώπιση των πανδημιών. Ενα σύστημα που έδειξε ότι είναι αργό, ευάλωτο σε πολιτικές πιέσεις και χρειάζεται περαιτέρω χρηματοδότηση. «Σε μια εποχή ενίσχυσης του εθνικισμού, οι χώρες πρέπει να βρουν τρόπο να συνεργαστούν για να μεταρρυθμίσουν τους διεθνείς θεσμούς παγκόσμιας υγείας, οι οποίοι είναι υπεύθυνοι για τη μακρά μάχη εναντίον του Covid».

Ταχύτητα και μαραθώνιος

Ενάμιση χρόνο μετά το ξέσπασμα της πανδημίας, έχει γίνει ξεκάθαρο ότι ο αγώνας για τον περιορισμό του κορωνοϊού είναι ταυτόχρονα αγώνας ταχύτητας και μαραθώνιος. Ναι, χρειαζόμαστε εμβόλια για όσο το δυνατόν περισσότερους όσο πιο γρήγορα γίνεται, όμως ακόμα και εάν εμβολιαστεί κάθε άνθρωπος, ο SARS-CoV-2 θα ζει ακόμα σε πολλά ζωικά είδη, όπως οι μαϊμούδες, οι γάτες και τα ελάφια. Και παρότι δεν υπάρχουν ακόμα απτές αποδείξεις ότι ο ιός μεταπήδησε από ζώα στον άνθρωπο, όλα δείχνουν πως είναι πολύ πιθανό.

Η Covid-19 δεν είναι ακόμα η χειρότερη πανδημία στην ιστορία της ανθρωπότητας. Αλλά ας μην προκαλούμε τη μοίρα. «Για να διατηρήσουμε τον τρόπο ζωής μας απαιτούνται βαθιές αλλαγές στον τρόπο αλληλεπίδρασης με τον φυσικό κόσμο, στον τρόπο που βλέπουμε την πρόληψη και στον τρόπο που αντιδρούμε στις υγειονομικές κρίσεις. Απαιτείται ακόμα και οι λαϊκιστές ηγέτες να σκεφτούν με αλληλεγγύη».

Ο πλανήτης ακόμα θρηνεί για όσα χάθηκαν από την αρχή της πανδημίας. Τουλάχιστον 3,5 εκατ. άνθρωποι πέθαναν. Πολλοί υποφέρουν ακόμα από τις επιπτώσεις της ασθένειας. Το οικονομικό κόστος της πανδημίας υπολογίζεται στα 20 τρισ. δολάρια. Ολοι θέλουμε να τελειώσει ο εφιάλτης. Ομως αυτό δεν έχει συμβεί ακόμα. «Από την καταστροφή του Covid-19, ο κόσμος πρέπει να συνεργαστεί για να διαμορφώσει ένα ανθεκτικό σύστημα αντιμετώπισης της πανδημίας και πρόληψης των επόμενων. Το να τα βρούμε αυτά ίσως είναι η πιο σημαντική πρόκληση της ζωής μας».

Πηγή: tanea.gr

Το άρθρο Ο ιός ήρθε για να μείνει. Εμείς, τι πρέπει να κάνουμε;… Της Νατάσας Μπαστέα εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Της Μάρθας Καϊτανίδη

Ποιος θα πίστευε ότι ο ιός SARS COV-2 είναι βιολογικό όπλο για να αφανίσει τους ανθρώπους ή ότι το εμβόλιο κατασκευάστηκε πριν καν ξεσπάσει η Πανδημία προς όφελος της φαρμακοβιομηχανίας; Τουλάχιστον τρεις στους δέκα Έλληνες αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο να ισχύουν τα παραπάνω, ενώ δύο στους δέκα δηλώνουν λίγο έως πολύ πεπεισμένοι, γεγονός που αποτυπώνει τη διείσδυση των θεωριών συνωμοσίας και στη χώρα μας.

Μάλιστα, η προσκόλληση σε διάφορες θεωρίες συνωμοσίας με τουλάχιστον τους μισούς από τους συμμετέχοντες να αποδέχονται σε σημαντικό βαθμό ένα τουλάχιστον… σενάριο φαίνεται να εντυπωσιάζουν τους συγγραφείς της διεθνούς έρευνας για την περίοδο της Πανδημίας – με τίτλο: «Covid-19 Mental health international for the general population (COMET-G) Study – στην οποία συμμετείχαν 40 χώρες.

Από τα ίδια στοιχεία προκύπτει ότι Ελλάδα αποτελεί χώρα όπου…ευδοκιμούν τέτοιου είδους θεωρίες, σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές Χώρες, όπως η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία, όπου οι πολίτες φαίνεται να αντιστέκονται σθεναρά στα διάδοσή τους. Για παράδειγμα, στο ερώτημα «πιστεύετε ότι ο ιός δημιουργήθηκε σε εργαστήριο ώστε να χρησιμοποιηθεί ως βιολογικό όπλο έναντι της ανθρωπότητας», μόλις το 34,09% των Ελλήνων το απορρίπτει χωρίς δεύτερη σκέψη. Όμως, το ποσοστό των Γερμανών που δίνει αρνητικά απάντηση σκαρφαλώνει στο 75%, των Γάλλων στο 64,76%, των Ιταλών στο 62,35% και των Ισπανών στο 65,38%.

Στο Ισραήλ, πάλι, που έχει πάρει τα εύσημα για το εμβολιαστικό του πρόγραμμα και την μαζική συμμετοχή σε αυτό, το 88,88% των ερωτηθέντων κλείνουν κάθε ενδεχόμενο το εμβόλιο να είχε δημιουργηθεί πριν από το ξέσπασμα της πανδημίας. Όμως, στη χώρα μας το αντίστοιχο ποσοστό δεν ξεπερνά το 44,11%.

Ιστορίες

«Οι θεωρίες συνωμοσίας είναι ευρύτατα διαδεδομένες σε ανθρώπους που είναι ψυχικά υγιείς. Παρ’ όλα αυτά, έχουν κατά κανόνα χαμηλότερη συχνότητα στις ανεπτυγμένες κοινωνικοπολιτικά χώρες και υψηλότερη σε λιγότερες ανεπτυγμένες, χτυπώντας το κόκκινο σε περιοχές όπως είναι η Αφρική, η Τουρκία κ.ο.κ.» σημειώνει στα «ΝΕΑ» ο επιστημονικός υπεύθυνος της έρευνας, καθηγητής Ψυχιατρικής του Τμήματος Ιατρικής του ΑΠΘ, Κωνσταντίνος Φουντουλάκης. Όπως ο ίδιος εξηγεί, «είναι κατά μία έννοια στη φύση του ανθρώπου να λειτουργεί κατ’ αυτόν τον τρόπο. Να δημιουργεί δηλαδή, ιστορίες πίσω από τυχαία γεγονότα καθώς τα ψεματάκια αυτά εν τέλει τον καθησυχάζουν. Μέσα στην απειλή της συνωμοσιολογίας υπάρχει η ανακούφιση». Και προσθέτει ότι οι γυναίκες συνήθως είναι πιο επιρρεπείς πιθανότατα επειδή είναι και πιο αγχώδεις.

Σύμφωνα με τους ειδικούς, οι θεωρίες συνωμοσίας «δεν συγκρατούν τη θεώρηση της πραγματικότητας ενός ατόμου», ενδέχεται ωστόσο να επηρεάσουν έως ένα βαθμό τις επιλογές του, όπως είναι ενδεικτικά η συμμετοχή του στο εμβολιαστικό πρόγραμμα έναντι της λοίμωξης Covid-19. Γενικά, όμως, «εκείνοι οι οποίοι για παράδειγμα υποστηρίζουν ότι μας ψεκάζουν δεν κυκλοφορούν με ομπρέλα» τονίζει με αρκετή δόση χιούμορ ο καθηγητής εξηγώντας με τον τρόπο αυτό ότι οι θεωρίες συνωμοσίας δεν καθορίζουν εν τέλει τις συμπεριφορές, αντιθέτως σταδιακά φθίνουν.

Το διαδίκτυο

Παρ’ όλα αυτά ο ίδιος παρατηρεί ότι το Διαδίκτυο αλλάζει τη δυναμική διάδοσης και συντήρησης των θεωριών συνωμοσίας, καθώς οι άνθρωποι που τις πιστεύουν ή έστω τις επαναλαμβάνουν ομαδοποιούνται και λειτουργούν διαδραστικά.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η έρευνα που πραγματοποιήθηκε από τον Μάρτιο του 2020 έως τον Απρίλιο του 2021 και προσέλκυσε μεγάλη συμμετοχή- συλλέχθηκαν απαντήσεις από 55.589 άτομα εκ των οποίων οι περισσότεροι από 3.300 είναι Έλληνες- σχεδιάσθηκε, οργανώθηκε και διοικήθηκε από το ΑΠΘ. Μάλιστα, τα αποτελέσματα από την αρχική ανάλυση των δεδομένων δείχνουν ότι σε παγκόσμια κλίμακα η κλινική κατάθλιψη κατά τη διάρκεια των τελευταίων 12 μηνών μεσοσταθμικά πρόσβαλε το 18% περίπου του πληθυσμού με άλλο τόσο ποσοστό ανθρώπων να εμφανίζουν σοβαρότατο στρες.

Το άρθρο Ο «ιός» των θεωριών συνωμοσίας… Της Μάρθας Καϊτανίδη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Του Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλου

Η αισιοδοξία σίγουρα προσφέρει ελπίδα και άρα είναι τονωτική ένεση της ζωής. Στην άλλη όχθη όμως υπάρχει και η πραγματικότητα. Και αυτή η τελευταία, αν μη τι άλλο, θέλει κάποια προσοχή. Ιδιαίτερα σήμερα, στην εποχή της πανδημίας του κορωνοϊού. Ήδη από τα τέλη Δεκεμβρίου 2020, δυο νέα στελέχη του κορωνοϊού διαδίδονται ταχύτατα στη Βρετανία και τη Νότια Αφρική. Παρουσιάζουν δε υψηλή μεταδοτικότητα, φαινόμενο που μόνον κινδύνους εγκυμονεί. Ακόμα χειρότερα, ενώ έχουν εκκινήσει οι πρώτοι εμβολιασμοί δεν είναι ξεκάθαρο αν τα διάφορα εμβόλια καλύπτουν τις μεταλλάξεις.
Και αυτό είναι πολύ σοβαρό πρόβλημα για τη χάραξη πολιτικής.

Οι εξελικτικοί βιολόγοι αντιμετώπισαν με σχετική αδιαφορία την εμφάνιση μεταλλάξεων: αυτή είναι η αναμενόμενη μορφή συμπεριφοράς των ιών, καθώς η φυσική επιλογή ευνοεί εκείνα τα στελέχη που διαδίδονται ευκολότερα αλλά και είναι λιγότερο θανατηφόρα.

Ορισμένοι από τους ιούς που σήμερα προξενούν κοινά κρυολογήματα μπορεί να είχαν ξεκινήσει ως ιοί επικίνδυνοι όσο ο SARS-Cov-2, αλλά ηρέμησαν καθώς γερνούσαν. Όμως, οι αρμόδιοι για την υγειονομική πολιτική δεν μπορούν να φανούν τόσο ψύχραιμοι. Ένας πιο μεταδοτικός ιός που θα αποδειχθεί το ίδιο επικίνδυνος -όπως συμβαίνει με το νέο στέλεχος του- σημαίνει ότι τα νοσοκομεία θα κατακλυσθούν.

Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα φέρει στα όρια τους συστήματα υγείας που ήδη έχουν υποστεί σοβαρό κλονισμό.

Πάνω από 50 χώρες έσπευσαν να απαγορεύσουν την είσοδο σε ταξιδιώτες προερχόμενους από τη Βρετανία μόλις οι επιστήμονες ανακοίνωσαν δημοσίως το νέο στέλεχος του ιού, στα μέσα Δεκεμβρίου. Σε πολλές υπήρξε απαγόρευση εισόδου και σε όσους προέρχονταν από τη Νότια Αφρική. Παρόμοια μέτρα, όμως, το μόνο που είναι πιθανόν να πετύχουν είναι να κερδίσουν λίγο χρόνο. Το βρετανικό νέο στέλεχος του κορωνοϊού μέχρι τα τέλη του 2020 έφθασε να καλύπτει το 30% των κρουσμάτων που εμφανίζονται στο Λονδίνο, μία από τις πόλεις με τις πυκνότερες συνδέσεις στον κόσμο. Θα ήταν απλοϊκό να πιστέψει κανείς -έτσι που διαδόθηκαν τα πρώτα στελέχη του ιού από τα κέντρα του σκι στις Άλπεις τον περασμένο χειμώνα και από την Ισπανία το καλοκαίρι – ότι τα νέα στελέχη δεν έχουν ήδη διαδοθεί στην υπόλοιπη Ευρώπη. Στο πλαίσιο αυτό, ο βρετανικός Economist εκτιμά ότι η έξοδος από το τούνελ είναι μάλλον μακρυά.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του, καθώς σε πολλές χώρες γίνονται λίγες μόνο έρευνες για την ανάλυση του γονιδιώματος του κορωνοϊού προκειμένου να επισημανθούν τυχόν μεταλλάξεις του, σε μερικές δε δεν γίνεται καν τέτοια έρευνα, μπορεί και άλλα στελέχη περισσότερο μεταδοτικού κορωνοϊού να διαδίδονται ήδη χωρίς αυτό να γίνεται γνωστό. Το καλό είναι ότι τα νέα αυτά στελέχη είναι απίθανο να μολύνουν εκ νέου όσους έχουν ήδη νοσήσει από Covid-19, ή και να αποφύγουν την επίδραση των σημερινών εμβολίων. Τελικά, πάντως, η φυσική επιλογή θα το αλλάξει και αυτό όσο θα εμβολιάζονται όλο και περισσότεροι άνθρωποι – όμως στα εμβόλια θα μπορέσουν να επέρχονται μικρές μεταβολές, ώστε να συνεχίσουν να είναι αποτελεσματικά. Με το εμβόλιο της Pfizer/BioNTech, η διαδικασία αυτή θα απαιτεί μόλις 6 εβδομάδες.

Πάντως, ακόμη και πλούσιες χώρες που έχουν αποθέματα εμβολίων δεν θα έχουν αρκετές δόσεις προκειμένου να σταματήσουν τη διάδοση του ιού, τουλάχιστον μέχρι το καλοκαίρι. Η επείγουσα έγκριση του εμβολίου AstraZeneca/Οξφόρδης θα βοηθήσει, όμως οι καθυστερήσεις δεν θα λείψουν. Οι δε φτωχότερες χώρες, αλλά και οι μεσαίου εισοδήματος, θα παραμείνουν για περισσότερο χρόνο εκτεθειμένες.

Οι χώρες της Ευρώπης, αλλά και πολλές άλλες, θα υποχρεωθούν να αντιμετωπίσουν αυτήν την ταχύτατα μεταβαλλόμενη πραγματικότητα με επανεκτίμηση της ισορροπίας μεταξύ των αυστηρών lockdown που απαιτούνται προκειμένου να ανακοπεί η ταχύτερη μετάδοση του ιού και του πιο μακροπρόθεσμου κόστους που αυτά συνεπάγονται σε επίπεδο σχολείων, υγείας και οικονομικής επιβίωσης. Στην άκρη του τούνελ φαίνεται κάποιο φως, όμως η διαδρομή γίνεται ακόμη πιο επικίνδυνη», αναφέρει το βρετανικό περιοδικό, που θέλει να είναι συγκροτημένα αισιόδοξο.

Το άρθρο Το τούνελ του κορονοϊού… Του Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Κλείνουμε χρόνο από τότε που αρχίσαμε να μαθαίνουμε ότι κάτι τρέχει στην κοσμοπολίτικη Βουχάν. Λίγες εβδομάδες αργότερα η εξάπλωση του °απαγορευμένου ιού° από τη χώρα της °Απαγορευμένης πόλης° έφτασε στην Ευρώπη και σε όλη την υφήλιο. Από ότι γνωρίζουμε μέχρι σήμερα συνοπτικά:

1. Ο ιός πέρασε από τις νυχτερίδες στον άνθρωπο μέσω κάποιου ζώου, πιθανόν από την °υγρή αγορά° της πόλης ανοιχτής στο εμπόριο και από εκεί σε ολόκληρο τον κόσμο. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας διερευνά επί τόπου το ζήτημα, ύστερα από πολλά εμπόδια, ώστε να αποκλείσει και την εκδοχή διαφυγής τού ιού από εργαστήριο.
2. Η παγκόσμια επιστημονική κοινότητα διέγνωσε γρήγορα την φύση του ιού και, σε αυτό βοήθησε η Κίνα κοινοποιώντας την δομή του DNA. Σύντομα κατέληξαν οι επιστήμονες ότι πρόκειται για ταχέως μεταδιδόμενο στέλεχος και ότι είναι ο φονικότερος από την εποχή του πρώτου παγκόσμιου πολέμου.
3. Τα εργαστήρια και οι φαρμακευτικές εταιρείες ξεκίνησαν την παραγωγή εμβολίων σε χρόνο ρεκόρ. Δυστυχώς, ενώ στην αρχή είχε διαφανεί ότι το εμβόλιο θα προέκυπτε ως κοινό προϊόν, οι εταιρείες και τα Κράτη επέλεξαν την οδό του ανταγωνισμού. Τις συνέπειες τις ζούμε σήμερα. Με καθυστερήσεις στην παραγωγή, με πολιτικές διενέξεις και με αλληλοκατηγορίες όλων εναντίον όλων.
4. Στα πλαίσια της Ε.Ε., σάκος του μποξ ως συνήθως, είναι η Ε. Επιτροπή. Όλοι θέλουν να ξεχάσουν ότι τα ίδια τα κράτη -μέλη εξουσιοδότησαν την Επιτροπή να διαπραγματευτεί με τις φαρμακευτικές εταιρείες την παραγγελία για τις απαραίτητες δόσεις εμβολίων για την κάλυψη των αναγκών του 60% τουλάχιστον των Ευρωπαίων. Κι αυτό γιατί πίστευαν ότι η μεγάλη αγορά της Ε.Ε. θα μπορούσε να επιτύχει καλύτερες τιμές και επιπλέον τα μικρά κράτη ήθελαν να έχουν την ομπρέλα της Ένωσης. Μόνο του κάθε μικρό κράτος θα είχε μικρότερη ισχύ απέναντι στις πανίσχυρες φαρμακοβιομηχανίες.
5. Μέμφονται τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΜΑ) για καθυστερήσεις στην έγκριση των εμβολίων, ξεχνώντας τα αυστηρά πρωτόκολλα που έχει εγκρίνει η Ένωση για την προστασία των πολιτών της.
6. Οιδιαπιστώσεις ότι α) Ο ρυθμός των εμβολιαζόμενων στο σύνολο του παγκόσμιου πληθυσμού είναι μικρός και ο στόχος για επίτευξη της ανοσίας της αγέλης εντός του έτους ανέφικτος. β) Η παγκόσμια οικονομία κάθεται σε ένα βουνό χρέους. γ) Η συνεχείς μεταλλάξεις μπορεί να είναι πιο γρήγορες σε μεταδοτικότητα, λιγότερο φονικές, αλλά στρεσάρουν τα συστήματα Υγείας. δ) Η στιγμή που θα θεωρηθεί ασφαλής για επιστροφή στην κανονικότητα είναι όταν ο πληθυσμός της Γης θα έχει εμβολιαστεί, οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η πρόβλεψη του Μπιλ Γκαίητς για δυο χρόνια είναι πιο κοντά στην πραγματικότητα, ίσως όμως και αυτή να είναι ανέφικτη.

Πριν λίγα χρόνια η διάσημη δημοσιογράφος της “NewYorker” και βραβευμένη με δυο “Πούλιτζερ” Elisabeth Kolbert έγραψε ένα βιβλίο με τίτλο “Η έκτη εξαφάνιση”. Ως εξαφάνιση οι επιστήμονες ορίζουν την εξαφάνιση άνω του 70% των ειδών. Στη διάρκεια εκατοντάδων αιώνων έχουν συμβεί πέντε τέτοια γεγονότα με τελευταίο πριν 65 εκατομμύρια χρόνια. Τότε οι δεινόσαυροι κυριαρχούσαν στο οικοσύστημα και έξαφνα χάθηκαν. Τα γεγονότα ήταν αποτέλεσμα κάποιου μέγα φαινομένου, όπως η πτώση αστεροειδούς, η έκρηξη υπέρ Ηφαιστείου κλπ. Η έκτη εξαφάνιση θα αφορά το ανθρώπινο είδος, αυτή τη φορά όχι λόγω κάποιου φυσικού φαινομένου, αλλά με την δραστηριότητα του Ανθρώπου που δεν σέβεται την Φύση.

Μήπως λοιπόν ο ιός αυτός είναι η αιτία που θα προκαλέσει το τέλος του είδους μας, που έχει καταφέρει να κάψει τα δάση, να δηλητηριάσει τη Γη, να ανεβάσει την μέση θερμοκρασία της με τις εκπομπές CO2;

Εύχομαι και ελπίζω όχι. Ο ιός θα κάνει τον κύκλο του, αλλά η διχόνοια που ζούμε με τις αντιπαραθέσεις και τους εγωισμούς κρατών πρέπει να αντικατασταθεί από στενή συνεργασία ώστε η “έκτη εξαφάνιση” από την κακοποίηση της Φύσης να αποφευχθεί, εάν δεν είναι πλέον αργά.

*μέλος της διαΝΕΟσις και του ΕΛΙΑΜΕΠ.

Το άρθρο Κι αν αυτός είναι ο ΙΟΣ;… Του Αντώνη Τριφύλλη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Ένας άγονος ψηφιακός ακτιβισμός χαρακτηρίζει την ανθρωπότητα μέσω της μεγαλύτερης κομμούνας που είχε ποτέ η Ιστορία. Παρά την έκσταση της επικοινωνίας, οι πολλοί δεν συνδέονται για να δράσουν : αγανακτούν εκ του ασφαλούς, χωρίς τα βλέμματα και τα σώματα να συναντώνται. Και με τα ψηφιακά τους δίδυμα να συνασπίζονται για να διαμαρτυρηθούν στις ιντερνετικές πλατείες. Έτσι γλυτώνουν και τα δακρυγόνα. Πχ. η συντονισμένη από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αραβική άνοιξη, πριν χρόνια, και οι αγανακτισμένοι του ευρωπαϊκού νότου, μάλλον δεν πέτυχαν να αλλάξουν και πολλά στην ιστορία, ας είμαστε ειλικρινείς. Άλλωστε οι “πλατείες Ταχρίρ” στο ίντερνετ είναι χιλιάδες οπότε η εξέγερση και η επανάσταση σήμερα εξαντλούνται στα emoticons και στις καρδούλες.

Γιατί άραγε; Γιατί ενώ ποτέ στην ανθρωπότητα δεν υπήρχε τέτοια έκταση και ένταση διασυνδεσιμότητας και επικοινωνίας, οι πολλοί επιμένουν να κυριαρχούνται από τους λίγους; Πολύ απλά διότι η Πολιτική δεν ακουμπάει πλέον ευθέως το θυμικό, αφού ο αντίχειρας συνήθισε να την προσπερνάει με ένα κλικάρισμα στην είδηση, με ένα like και ένα share για να διαδοθεί η πληροφορία. Η ροή κυριαρχεί και δεν επιτρέπει τα θέσφατα, τα δόγματα, τις κοσμοθεωρίες. Μοιάζει σαν να πέθαναν οι ιδεολογίες μέσα στο instagram και στο twitter: εκμπέμπεται μόνο η βιοπολιτική.

Ο ιός της “συμμετοχικής απάθειας” που εξαπλώθηκε στον πλανήτη πριν τον covid είχε μολύνει ήδη αρκετά τις αποχαυνωμένες στην ανούσια επικοινωνία μάζες, εξυπηρετώντας τις ελιτ του κεφαλαίου και της επικοινωνίας. Διότι αυτός ο γάμος, του χρήματος με την πληροφορία και του γνωσιακού κεφαλαίου με την αλγοριθμική μηχανική, είναι που άλλαξε το υποκείμενο και την παγκόσμια ιστορία (βλ. Μ. Σκομβούλης, Κεφάλαιο και Επικοινωνία, εκδ. Παπαζήση, 2020).

Εν αγνοία μας γινόμαστε όλοι πλατωνικοί, ως συνδεδεμένοι χρήστες, αφού δικαιώνουμε τον μεγάλο φιλόσοφο: “Φαίνεται πως η υπερβολική ελευθερία μετατρέπεται σε υπερβολική υποδούλωση”. Δείτε τί γίνεται με τα zoom και τα webinars όπου αναστενάζει καθημερινά το σύγχρονο γνωσιακό προλεταριάτο (cognitariato) χωρίς να νιώθει την ανάγκη ότι πρέπει να σπάσει αλυσίδες και δεσμά : αφού δεν μετακινείται από το σπίτι δεν χρειάζεται και να ”συνειδητοποιήσει” την υποαμοιβόμενη εξαρτημένη σχέση εργασίας και την αποικιοποίηση του χρόνου. Νιώθει ατομική επιχείρηση- Εγώ ΑΕ. Οπότε και δεν χρειάζεται να έλθει σε επαφή με την καταραμένη φράση της Ιστορίας : ταξική συνείδηση. Άλλωστε στον ελεύθερο χρόνο του σερφάρει δωρεάν και όποτε βλέπει το μήνυμα «αποδοχή» με ευκολία συναινεί με ένα κλικ στα sites της συστημικής και κατευθυνόμενης ενημέρωσης εκχωρώντας το συμπεριφορικό του πλεόνασμα (Ζουμπόφ).

Γι’ αυτό ο τεχνολαικισμός των νεοφιλελεύθερων εξουσιών πάντα θα είναι ένα βήμα μπροστά από τις νεοαριστερές ηγεσίες που δεν ξέρουν και δεν μπορούν να “εγκαταστήσουν” ένα λογισμικό φιλελεύθερου σοσιαλισμού στα smartphones. Αρκούνται στην ανώδυνη ομφαλοσκόπηση, ψάχνονται να ορίσουν σημαίνοντα σε ανακοινωθέντα παλαιοκομματικών συνεδρίων, προσπερνώντας επιδεικτικά τα σύγχρονα διακυβεύματα, τις απαιτήσεις της Ιστορίας. Αγνοούν τις βασικές ιδέες που ταιριάζουν στην εποχή και στην οικονομία της ύφεσης. Όπως πχ. αυτές του πλέον χρήσιμου left liberal φιλόσοφου/οικονομολόγου (Κευνς).

Στην εποχή των social (!) media, της κοινωνικής δικτύωσης, δεν διαδίδεται ο σοσιαλφιλελευθερισμός. Δεν επικρατεί το κοινωνικό έναντι του ατομικού. Η εξατομίκευση κερδίζει τις συλλογικότητες παρά την υπερσυνδεσιμότητα και την υπερ-επικοινωνία. Παρά το ότι υπάρχουν τα εργαλεία της καινοτομίας, τα προσφέρει ο ίδιος ο ψηφιακός καπιταλισμός (πλατφόρμες, δημόσιες πατέντες, ανοιχτό λογισμικό, ομότιμη παραγωγή, κ.α.) ώστε να γίνει το θηρίο πιο ανθρώπινο.

Δεν χρειάζεται σήμερα ένας ιδιαίτερος « ιδεολογικός ορισμός» για να κατανοήσει το δικτυωμένο υποκείμενο την χωρική διέξοδο του κεφαλαίου που καλείται Ίντερνετ. Το ξέρει, ψωνίζει, κλικάρει, συναλλάσσεται. Χρειάζεται όμως ιδεολογική πλαισίωση του χωρο-χρονικού εκείνου τόπου απασχόλησης του : δηλαδή να νιώσει ότι του έβαλαν το γραφείο στο υπνοδωμάτιο του, να αισθανθεί ότι η οθόνη του έγινε το πανοπτικό του παλιού βιομηχανικού εργοστασίου.

Αυτό που σίγουρα δεν πρέπει να ξεχνάμε, με την έκσταση της επικοινωνίας (αλλά και με την πανδημία, που νέκρωσε τις συλλογικότητες), είναι την μεγάλη αλλαγή της μορφής που έχει η κοινωνική διαστρωμάτωση σήμερα : το σχήμα της κοινωνίας, από πιθάρι γίνεται πυραμίδα. Η διογκωμένη μεσαία τάξη των τελευταίων δεκαετιών υποχωρεί προς την βάση, που συνεχώς πλατιάζει, ενώ η κορυφή συρρικνώνεται, αφού ο πλούτος συγκεντρώνεται σε ολοένα και λιγότερους.

Ταυτόχρονα, ο δορυφόρος του χρέους, με διαστημική ταχύτητα γυρίζει πάνω από τον πλανήτη, σαν τον κορονοϊό. Κινείται σε ανεξέλεγκτη τροχιά και ποτέ δεν θα καταλήξει σε μια χωματερή, ποτέ δεν θα εξαϋλωθεί. Απλώς σπάζει σε κομμάτια και επανασυναρ-μολογείται ώστε to χρέος να κυκλοφορεί ζωντανό και να τρομοκρατεί. Διότι είναι μέσο παραγωγής και εργαλείο κέρδους ταυτόχρονα, καθώς και μέθοδος καθυπόταξης των πολλών από τους λίγους. Είναι ενσωματωμένος μικροφυσικός μηχανισμός στις δόσεις της πιστωτικής κάρτας για το εμπόρευμα που κυκλοφορεί διαδικτυακά ολοένα και περισσότερο. Είναι δηλαδή application στο smartphone. Και ότι γίνεται λογισμικό και εφαρμογή, πετυχαίνει να εγκατασταθεί και στον νου, όχι μόνο στη οθόνη που κρατάμε στην παλάμη…

Το άρθρο Ο ιός της συμμετοχικής απάθειας… Του Ηλία Καραβόλια εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Μετρό και λεωφορεία γίνονται μέσα μαζικής μετάδοσης του ιού. Η μεγάλη πόλη, η μητρόπολη, γίνεται παντού στον κόσμο η εστία της υπέρμετάδοσης. Ο καπιταλισμός βλέπει απαθής το κέντρο του να μετατρέπεται σε όπλο κατά του ανθρώπινου δυναμικού του.

Οι ροές των εκατομμυρίων εργαζομένων στις μητροπόλεις του κόσμου, στις μεγάλες πρωτεύουσες, γίνονται οι ροές του φονικού ιού. Η ανθρωπότητα βλέπει ότι η πυκνότητα του πληθυσμού, οι κοντινές αποστάσεις, τα χνώτα του καθενός, υπονομεύουν την ζωή, την οικονομία, την συστημική συνέχεια.

Όσοι μετακινούνται στην μητρόπολη, με την μάσκα στο πρόσωπο, νιώθουν την απειλή να παραμονεύει στον Άλλο. Το βλέμμα ελέγχει τον συνάνθρωπο ως πιθανό φορέα του κακού. Επιβάλλεται η απόσταση, το ανέπαφο, ακόμη και η σιωπή, η μείωση της επικοινωνίας: αρκεί ένα chat στα social media, στις ψηφιακές πλατείες.

Στις μικρότερες πόλεις, στα χωριά, στις υπαίθριες μικρές συνοικίες, στα αραιοκατοικημένα νησιά, ο άνθρωπος νιώθει κάπως πιο μακριά από το κακό. Ο ερχομός του επισκέπτη, του ξένου κυρίως, μοιάζει με απειλή ακόμα και αν αυτό σημαίνει τουριστικό εισόδημα.

Η ιστορική δυναμική των ασταμάτητων ροών ανθρώπων και εμπορευμάτων στις μητροπόλεις συμβάλλει στον πανικό. Ο άνθρωπος, την εποχή της πανδημίας, ο βιοπαλαιστής εργαζόμενος που ζει στο αστικό κέντρο, αναπολεί το χωριό, την ύπαιθρο, την ασφάλεια της φύσης. Η γη δίπλα σε θάλασσα και βουνό, αποκτά αξία ζήτησης ως καταφύγιο διαβίωσης.

Το εξοχικό μοιάζει πλέον ως η ιδανική λύση, ενώ η ζωή στο διαμέρισμα του κέντρου και στις αστικές μετακινήσεις, εγκυμονεί τον κίνδυνο. Είναι η πρώτη φορά στην ανθρώπινη ιστορία που η κινητικότητα των υποκειμένων μεταδίδει τρόμο και πανικό. Η αστικοποίηση του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής ίσως σταδιακά να δώσει την θέση της σε μια λελογισμένη αποκέντρωση, αφού ασφαλής θα νιώθει μόνο αυτός που δεν έρχεται σε επαφή με πολλούς, αυτός που εργάζεται εξ αποστάσεως και όχι στο γραφείο της πόλης, στο κέντρο.

Η εργασία εκατομμυρίων ατόμων στις μητροπόλεις γίνεται εφιάλτης. Μανχάτταν, Λονδίνο, Παρίσι, Ρώμη, Αθήνα και δεκάδες άλλες μητροπόλεις γίνονται εστίες μετάδοσης, χωρίς να επαρκούν οι κλίνες εντατικής θεραπείας στα νοσοκομεία. Οι κυβερνήσεις συνεχίζουν την κούρσα εξοπλιστικών προγραμμάτων και όχι την εντατικοποίηση της ασφάλειας για την δημόσια υγεία: αυτοπροστασία αλλιώς καραντίνα και παύση εμπορίου και παραγωγής, ατομική ευθύνη αντί συλλογικής ενοχής.

Ο ιός όμως θα μεταδίδεται συνεχώς. Το λεωφορείο, το μετρό, το ταξί, τα μεγάλα σούπερ μάρκετ, η πλατεία, το πάρκο, τα πολυκαταστήματα, μοιάζουν με εστίες κινδύνου. Οι βιτρίνες δεν σε προσκαλούν πλέον να μπεις στο μαγαζί, να ξοδέψεις. Ποιος να φανταζόταν ότι οι άνθρωποι θα κινδύνευαν από την υπερβολική πυκνότητα, την επαφή, την συναλλαγή, τις κοντινές αποστάσεις, τις χειραψίες, το άγγιγμα σωμάτων, τις αναπνοές…

Το άρθρο Η επικίνδυνη Μητρόπολη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.